02 Bijlage 1: Rapport Haarlem en de mobiliteitstransitie redeneerlijn realisatie Mobiliteitsbeleid

Haarlem en de mobiliteitstransitie Redeneerlijn realisatie mobiliteitsbeleid 30 mei 2023

1

Haarlem en de mobiliteitstransitie - samenvatting Haarlem is volop in ontwikkeling. Om ruimte te maken voor een aantrekkelijke woon én werkstad voor iedereen is een transitie nodig van de auto naar meer duurzame vormen van vervoer, zoals lopen, fietsen en OV. Daarom is in het mobiliteitsbeleid gekozen om vol in te zetten op de mobiliteitstransitie. Hiervoor zijn veel investeringen en aanpassingen in de openbare ruimte nodig. Deze worden zoveel mogelijk meegenomen met het Strategisch Beheer en Onderhoud. Echter, niet alles kan daarin meegenomen worden. Om de mobiliteitstransitie verder te versnellen is het belangrijk om op de succesfactoren in te zetten en tegelijkertijd focus te hebben. Dit is dan ook de basis voor prioritering van de projecten die buiten het beheer en onderhoud worden opgepakt. Redeneerlijn: Haarlem in transitie Het stap voor stap te werk gaan leidt tot de volgende redeneerlijn: 1. Startpunt vormt de aanleg van de OVknooppunten mobiliteitshub Nieuw-Zuid, stationsgebied en Oostpoort; 2. We versterken de fietstructuur in Haarlem (Wilhelminastraat, Gedempte Oostersingelgracht en het Kennemerplein); 3. Ter voorbereiding hierop versterken we de doorstroming op de N205 (kruispunt Florapark) - vooruitlopend op het onderhoud van de Raaks Wilhelminastraat en optimaliseren we de doorstroming en veiligheid op de N200 -

2

Oudeweg (kruispunt Fustweg); Eerst met een tijdelijke situatie en vervolgens worden deze wegen permanent heringericht. 4. Nadat in het HIOR de ambities van de SOR/stadsstraten en de HOV uitgangspunten vastgelegd zijn, worden de Amsterdamsevaart, de Schalkwijkerstraat en de Zijlweg heringericht. Tegelijkertijd komt geleidelijk de herinrichting van Haarlem (30 km/uur en kwaliteitssprong fietsring) in combinatie met het Beheer en Onderhoud van de stad tot stand. Bij het oppakken van deze projecten speelt leefbaarheid (o.a. veiligheid, groen, klimaat) een essentiële rol. Daarom wordt, aanvullend op het Mobiliteitsbeleid, vanuit de volgende uitgangspunten gewerkt: • Doorstroming wordt bevorderd door, het inzetten op alternatieve vervoerswijzen, het verminderen van aantakkingen, aanpassen van VRI’s en daar waar dat nodig is vanwege verkeersveiligheid en/of oversteekbaarheid, asfalt weggehaald of een versmalling toegepast; • Daar waar het (H)OV niet over vrije busbanen gaat wordt onderzocht of de maximum snelheid terug kan naar 30km/ uur (met behoud van HOV-reiskwaliteit). Bovenstaande redeneerlijn is weergegeven in het kaartbeeld op de linkerpagina. De timing en onderlinge afhankelijkheden is opgenomen in het Ontwikkelpad Haarlem (zie pagina 10).

3

1. Omgevingsvisie & mobiliteitsbeleid geven richting Omgevingsvisie en Structuurvisie Openbare Ruimte Het Uitvoeringsprogramma (UVP) van de Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR) 20202040 bevat verschillende maatregelen om de stad beter bereikbaar te maken, te vergroenen en klimaatbestendig te maken.

Onderdeel van dit UVP waren ook een aantal uitwerkingen van mobiliteitsprojecten. Met de kaders van het vastgestelde omgevingsvisie en het mobiliteitsbeleid zijn deze studies uitgewerkt. De ambities van de Omgevingsvisie Haarlem (2022) en de bijbehorende strategische keuzes staan hieronder weergegeven. (zie figuur).

Een slimme realisatie van de projecten kan meerdere van deze ambities realiseren. Zo kan de herinrichting van de straten leiden tot een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte, waar vergroening - wat leidt tot een gezondere en klimaatadaptieve leefomgeving - en ruimte voor voorzieningen centraal staan, én het aantrekkelijker wordt voor voetgangers en fietsers om de straat te gebruiken.

Bereikbaar houden van een groeiende stad Haarlem wil een aantrekkelijke, gezonde en goed bereikbare stad zijn. Maar Haarlem groeit ook. Het aantal woningen stijgt naar verwachting met 10.000 en dat heeft gevolgen voor het verkeer binnen en buiten de stad. Het bereikbaar houden van de groeiende stad vormt een grote uitdaging, waarop oude oplossingen als het verbreden of toevoegen van wegen en parkeerplaatsen geen afdoende antwoord meer bieden. Om Haarlem, ondanks de groei, leefbaar en bereikbaar te houden zijn duidelijke kaders nodig. Met het mobiliteitsbeleid zijn deze kaders in 2021 stevig beleidsmatig verankerd: • • • • • •

•

4

Haarlem groeit met behoud van de ruimtelijke kwaliteit, onder andere door invoering gereguleerd parkeren. Fiets en voetganger krijgen prioriteit. Evenwichtige verdeling van HOV routes: bereikbaarheid verbeteren, overlast verminderen. Bundelen autoverkeer op hoofdroutes. Een duidelijke wegenstructuur gebaseerd op 30 km/uur. “De plaats bepaalt mobiliteit”: ketenmobiliteit bevorderen: rand van de binnenstad fiets parkeren, rand van de stad autoparkeren, dan overstapen. Haarlem zet in op duurzame gedragsverandering.

5

Succesfactoren

2. opgave: versnellen van de mobiliteitstransitie

voor de mobiliteitstransitie

Om te verbouwen (herinrichten) heb je wat extra ruimte nodig.

Gedragsverandering kost tijd, je moet inspelen op kansen die zich voordoen, maar dan moeten de alternatieven wel aanwezig en op orde zijn..

Transformeren doe je niet lineair, maar organisch; organiseer ruimte voor fouten, experimenten en beleid wat ook in beweging is.

6

Veranderen doet pijn; dat is niet erg, maar de pijn mag niet te groot worden; de stad moet niet tot stilstand komen.

Duwen en trekken tegelijk zorgt voor een veel sterkere beweging; flankerend beleid (auto) is onderdeel van elke keuze.

De mobiliteitstransitie is al ingezet Belangrijke drager van de Omgevingsvisie, maar ook van het Mobiliteitsbeleid Haarlem is het verder vormgeven van de mobiliteitstransitie: de overstap van auto naar voet, fiets of OV. Men maakt steeds vaker bewuste keuzes over wanneer, hoe en of men reist. Zo zien we dat in 10 jaar tijd meer wordt gewandeld, gefietst en met het openbaar vervoer wordt gereisd. De beide vierkantjes geven deze verschuiving weer, waarbij het gebruik van de verschillende vervoerwijze en de verdeling over de afstanden is weergegeven voor de grote steden in Nederland.

De mobiliteitstransitie is een (soms moeizaam) proces, waarbij een vijftal succesfactoren te onderscheiden zijn (zie linker pagina). Het is belangrijk om deze mee te nemen in de uitwerking en realisatie van de mobiliteitsprojecten, maar zeker ook in de timing en onderlinge afhankelijkheid van deze projecten en de gebiedsontwikkeling. Deze succesfactoren vormen de achtergrond voor de gemaakte keuzes en prioritering.

Om deze ontwikkeling verder te versnellen zijn een aantal principes leidend: • Voorkom onnodige mobiliteit: Dit kan door mensen meer keuze nabij te geven, zoals voorzieningen in de buurt en de mogelijkheid om thuis te werken. • Stimuleer de keuze voor alternatieven door te bouwen nabij OV. Multimodaal ontsloten gebieden bieden een aantrekkelijk alternatief voor de auto, en biedt kans voor verdere knooppuntontwikkeling. • Maak ruimte voor de alternatieven: bij het (her)ontwikkelen van gebieden kan de inrichting ook (actieve) alternatieven aantrekkelijker maken, waarbij prioriteit voor fiets, voetganger en OV het uitgangspunt is (ook bij investeringen).

7

3. HOOFDKEUZE: focus gericht op realisatie De mobiliteitsprojecten die we de komende jaren realiseren dragen allemaal bij aan de ambities van de omgevingsvisie, mobiliteit is hierin vaak een sleutel. We zetten volop in op de mobiliteitstransitie. Om dat te doen baseren we onze keuzes op bewezen succesfactoren. De focus hierbij ligt op projecten die gestart of bijna gestart zijn of die vanwege bijvoorbeeld onderhoudsissues echt niet langer kunnen wachten. Bij de realisatie van projecten bepaalt noodzakelijk Beheer en Onderhoud het tempo en de locatie. Tegelijkertijd moeten de alternatieven voor fiets en OV op orde zijn. Hierbij gaat onze aandacht allereerst uit naar de OV-knooppunten: de mobiliteitshub Nieuw-Zuid, het Stationsgebied en Oostpoort. Voor het OV in de stad geldt voor Haarlem dat een betrouwbare reistijd belangrijker is dan snelheid. Daar waar het (H)OV niet over vrije busbanen gaat, wordt onderzocht of de maximum snelheid terug kan naar 30 km/uur. Naast de OV-knooppunten is het van belang dat de stedelijke fietsstructuur wordt versterkt. Dus ook hier volop energie: focus ligt op de herinrichting van de Raaks-Wilhelminastraat, het Kennemerplein en de Gedempte Oostersingelgracht. Waarbij deze laatse niet langer gebruikt wordt als doorgaande autoverbinding tussen de N200 en de

8

Amsterdamsevaart. De Amsterdamsevaart wordt gebruikt door verkeer richting HaarlemZuid / -Oost en de Oudeweg voor verkeer van en naar Haarlem-Noord. Deze combinatie van wegen levert voldoende capaciteit op. Daarbij moet Haarlem wel bereikbaar blijven, ook met de auto. In het mobiliteitsbeleid is ingezet op het bundelen van het autoverkeer op het hoofdwegennet. Dit om ervoor te zorgen dat de er ruimte voor groen, klimaatadaptatie en de fiets en voetganger in de stad zelf komt. Maar hier moeten we dan wel goed naar een acceptabele doorstroming kijken, waarbij bereikbaarheid en leefbaarheid belangrijker zijn dan snelheid. Extra asfalt vormt geen oplossing, we kijken naar afstellen VRI’s en het verminderen van aantakkingen op de hoofdroutes en daar waar voor de leefbaarheid een wegversmalling nodig is, wordt dat toegepast. Kruispunt Schipholweg Amerikaweg functioneert momenteel als een doseerpunt voor verkeer op de N205. Ook in de toekomst blijft dit zo en zal dit kruipunt dus geen extra capaciteit krijgen.

Redeneerlijn: Haarlem in transitie Het stap voor stap te werk gaan leidt tot de volgende projecten en prioritering: 1. Startpunt vormt de aanleg van de OVknooppunten mobiliteitshub Nieuw-Zuid, stationsgebied en Oostpoort; 2. We versterken de fietstructuur in Haarlem (Wilhelminastraat, Gedempte Oostersingelgracht en het Kennemerplein); 3. Ter voorbereiding hierop versterken we de doorstroming op de N205 (kruispunt Florapark) - vooruitlopend op het onderhoud van de Raaks Wilhelminastraat en optimaliseren we de doorstroming en veiligheid op de N200 Oudeweg (kruispunt Fustweg); Eerst met een tijdelijke situatie en vervolgens worden deze wegen permanent heringericht; 4. Nadat in het HIOR de ambities van de SOR/stadsstraten en de HOV uitgangspunten vastgelegd zijn, worden de Amsterdamsevaart, de Schalkwijkerstraat en de Zijlweg heringericht.

Tegelijkertijd komt geleidelijk de herinrichting van Haarlem (30 km/uur en kwaliteitssprong fietsring) in combinatie met het Beheer en Natuurlijk kan niet alles tegelijker tijd, de stad kan niet overal op de schop en we hebben ook Onderhoud van de stad tot stand. En daarbij niet voldoende capaciteit en middelen om alles is er altijd ruimte voor experimenteren, in 1 keer te doen. Conform de succesfactoren proberen (tijdelijke inrichting) en aandacht voor flankerend beleid. proberen we ruimte te zoeken en de stad niet tot stilstand te brengen.

9

4. haarlem in transitie: samenhang in de tijd De hoofdkeuzes uit hoofdstuk 3 zijn het startpunt voor het Ontwikkelpad Haarlem (zie linker pagina). Dit Ontwikkelpad maakt de planning van de projecten (de balken) en hun onderlinge afhankelijkheden zichtbaar (de zwarte pijlen met de nummers). Belangrijke input daarbij zijn ook de conclusies van de verschillende verdiepende mobiliteitsonderzoeken. Deze zijn weergegeven in de vierkante blokken.

1. Raakvlak uitgangspunten HOV – voorbereiding Gedempte Oostersingelgracht Duidelijkheid over de eisen van HOV aan profiel en snelheid zorgen ervoor dat de herinrichting van de weg minder complex en makkelijker kan verlopen; 2. Raakvlak uitgangspunten HOV – voorbereiding Zijlweg Duidelijkheid over de eisen van HOV aan Een belangrijke stap in de mobiliteitstransitie profiel en snelheid zorgen ervoor dat de voor Haarlem is de ontwikkeling van de nieuwe herinrichting van de weg minder complex mobiliteitshub Nieuw-Zuid. De planning van en makkelijker kan verlopen; de realisatie van deze hub is het startpunt 3. Raakvlak kruising Florapark (N205) – voor de planning van de verschillende andere Herinrichting Raaks/ Wilhelminastraat mobiliteitsontwikkelingen en projecten binnen Tijdens realisatie van de Raaks / Haarlem. Vooruitlopend op de realisatie van Wilhelminastraat zal de route voor de hub wordt gestart met 2 andere projecten: autoverkeer afgesloten zijn. Dat is het de voorbereiding van de herinrichting van moment om het huidige doorgaande de Raaks en Wilhelminastraat (noodzakelijk verkeer via de N205 te leiden. Hiervoor vanwege de technische staat van de bruggen) is het noodzakelijk dat het kruispunt en het vaststellen van de uitgangspunten Florapark opnieuw ingericht is.

De voor HOV binnen Haarlem (noodzakelijke definitieve situatie kan niet tijdig duidelijkheid voor een groot aantal projecten, gerealiseerd worden, daarom leggen waaronder ook Nieuw-Zuid). we een tijdelijke situatie aan, met direct opvolgend de definitieve situatie, Vervolgens wordt het ontwikkelpad waarbij de orientatie van het kruipunt de vormgegeven, rekening houdend met de doorgaande route van de N205 volgt; hoofdkeuzes uit het vorige hoofdstuk en de volgende onderlinge raakvlakken:

10

4. Raakvlak kruispunt florapark (N205) – Realisatie Haarlem Nieuw-Zuid De realisatie van het kruispunt Florapark en de realisatie van de herinrichting van de N205 ter hoogte van de hub NieuwZuid moet op elkaar worden afgestemd, waarbij mogelijke stremmingen worden gecombineerd om de periode met verslechterde doorstroming op de N205 zoveel mogelijk te beperken (voorkomen van sluipverkeer tijdens werkzaamheden); 5. Raakvlak Haarlem Nieuw-Zuid gereed – realisatie Schalkwijkerstraat Na afronding van de realisatie van de hub Nieuw-Zuid kan ook de Schalwijkerstraat definitief worden heringericht; 6. Raakvlak HOV-concessie – realisatie Zijlweg De herinrichting van de Zijlweg zal pas gerealiseerd kunnen worden bij een nieuwe concessie, waarmee duidelijkheid is gekomen over de routering van HOV door Haarlem de komende jaren; 7. Raakvlak N200 gereed – realisatie Amsterdamsevaart Nadat de N200 (Oudeweg) is ingericht als een 2x1 route, is het ook mogelijk om de Amsterdamsevaart te herinrichten.

11

12