Zienswijzennota

Zienswijzennota Op 19 april 2023 hebben wij de ingebrachte zienswijzen op de ontwerpbesluiten betreffende een weigering voor een eerste fase omgevingsvergunning voor de inrichting zoutwinning Haaksbergen en een weigering voor een omgevingsvergunning aanleg distributie- en transportleidingentracé ontvangen van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Tegen de in ontwerp geweigerde omgevingsvergunningen zijn zienswijzen ingediend door: - Nobian B.V.; - Nobian Hengelo; - Nobian OR; - Twence; - VNO-NCW Midden; - Gemeente Enschede en Gemeente Hengelo; - Laat de Hoeve niet zakken. De zienswijze van Belangengemeenschap Laat de Hoeve niet zakken ziet niet op de in ontwerp geweigerde verklaring van geen bedenkingen. Met deze zienswijzennota reageren wij integraal op de ingediende zienswijzen die gericht zijn op de in ontwerp geweigerde verklaring van geen bedenkingen. De zienswijze van Nobian B.V. ziet – voornamelijk – op ruimtelijke belangen, de overige zienswijzen, namelijk Nobian Hengelo, Nobian OR, Twence, VNO-NCW Midden en Gemeente Enschede/Gemeente Hengelo, zien – voornamelijk – op sociale- en economische belangen. Bestemmingsplan Buitengebied (vastgesteld op 29 november 2000) De beoogde zoutwinningslocaties H-01 en H-02 zijn gelegen in het bestemmingsplan Buitengebied (vastgesteld op 29 november 2000) waarbinnen zoutwinning niet mogelijk is.

Ter plaatse van de boorlocatie H-01 en H-02 geldt de bestemming ‘agrarisch cultuurgebied’. Het realiseren van de zoutwinningslocaties en de aanleg van het distributie- en transportleidingtracé past niet binnen het bestemmingsplan Buitengebied. De zoutwinningslocaties H-01 en H-02 en een gedeelte van het distributie- en transportleidingtracé ligt binnen de bestemming ‘agrarisch cultuurgebied – gebied A’. Het voorgenoemde gebruik past niet binnen de bestemmingsregels behorende bij de bestemming ‘agrarisch cultuurgebied’. Er is sprake van strijdig gebruik met het bestemmingsplan Buitengebied. Wij achten het realiseren van zoutwinningslocaties in afwijking van het bestemmingsplan hier onaanvaardbaar, omdat het gebruik van een zoutwinningslocatie aanzienlijk afwijkt van het bedoelde gebruik in het bestemmingsplan. Hieronder verstaan wij het behoud, de bescherming en/of het herstel van de landschappelijke waarde, zoals deze tot uitdrukking komt in de voorkomende landschapselementen (houtwallen, -singels en bosjes). Realisatie van een zoutwinningslocatie leidt tot een dermate grote impact op de omgeving, dat het bedoelde gebruik in het bestemmingsplan onevenredig wordt aangetast.

Bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen (vastgesteld op 2 juni 2013) De beoogde zoutwinningslocaties H-03, H-04, H-05, H-07, H-08 en H-09 zijn gelegen in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen (vastgesteld op 2 juni 2013). In dit bestemmingsplan is een zogeheten wijzigingsbevoegdheid opgenomen waarmee zoutwinning kan worden toegestaan indien is voldaan aan de opgenomen kaders in het bestemmingsplan.

De aanvrager van de omgevingsvergunningen heeft bij EZK voor de realisatie van de acht zoutwinningslocaties en de aanleg van een distributie- en transportleidingentracé aanvragen ingediend die zien op de activiteit ‘handelen in strijd met bestemmingsplan’. Aanvrager heeft geen beroep gedaan op toepassing van de wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen. De beoogde zoutwinningslocaties H-01 en H-02 en een gedeelte van het distributie- en transportleidingentracé kunnen niet gerealiseerd worden met toepassing van de wijzigingsbevoegdheid. Aan het bestaan van een wijzigingsbevoegdheid komt wel ruimtelijk belang toe. Met het bestaan van een wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan mag de aanvaardbaarheid van de nieuwe bestemming binnen het gebied waarop de wijzigingsbevoegdheid betrekking heeft in beginsel als een gegeven worden beschouwd, indien is voldaan aan de bij het bestemmingsplan gestelde wijzigingsvoorwaarden. In dat geval dienen wij af te wegen of uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening, gelet op de betrokken belangen, wijziging van de oorspronkelijke bestemming is gerechtvaardigd.1 Veiligheid in het kader van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat Veiligheid is van belang in het kader van een goede ruimtelijke ordening, zeker in het kader van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat.

Jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State (Afdeling) bevestigt dat (sociale) veiligheid één van de belangen is bij een goede ruimtelijke ordening bij het vaststellen van bestemmingsplannen, en dus ook bij het afwijken van bestemmingsplannen. De veiligheid van zoutwinning in Haaksbergen is niet geborgd in een besluit op het winningsplan. Zoals aangegeven in ons advies aan EZK d.d. 12 april 2023, vinden wij het niet aannemelijk dat in Haaksbergen op een veilige wijze zoutwinning kan plaatsvinden. Wij vinden het ook niet aannemelijk dat de bodemdaling en bodemtrilling optimaal wordt beheerst. Tevens is het langetermijnperspectief met betrekking tot zoutwinning onduidelijk. Wij zijn van oordeel dat een veilige en verantwoorde wijze van zoutwinning moet worden gegarandeerd voorafgaande aan de winning. Gelet op het advies van SodM is daar thans geen sprake van. SodM geeft aan dat de huidig bekende gegevens reden voor EZK kunnen zijn de instemming te weigeren. Mocht EZK instemming verlenen, adviseert SodM EZK voorwaarden op te nemen die noodzakelijk zijn om de veiligheid op de lange termijn voldoende goed te borgen. Voorafgaande aan de winning moet onderbouwd zijn dat de winning op een veilige manier kan plaatsvinden en dat de veiligheid na de periode winning is geborgd.

SodM, TNO-AGE en de Technische commissie bodembeweging zijn kritisch op het winningsplan en garanderen thans niet de veiligheid van zoutwinning in Haaksbergen. EZK heeft provincie Overijssel, Waterschap Vechtstromen en ons gevraagd om advies op het concept-instemmingsbesluit op het winningsplan. Provincie Overijssel en Waterschap Vechtstromen hebben in beginsel negatief geadviseerd op het concept-instemmingsbesluit op het winningsplan, tenzij in alle door SodM geadviseerde voorwaarden wordt voorzien. Wij hebben EZK geadviseerd de veiligheid van zoutwinning niet afhankelijk te stellen van de naleving van voorwaarden. Met het oog op de veiligheid moet de invulling van deze voorwaarden voorafgaande aan instemming door EZK hebben plaatsgevonden. Bodemdaling De mogelijke bodemdaling als gevolg van de zoutwinning is een aspect dat primair in het kader van de Mijnbouwwet moet worden beoordeeld. De Afdeling heeft echter geoordeeld dat voor de raad ruimte is voor een aanvullende toets aan een goede ruimtelijke ordening.2 Op dit moment worden de genoemde voorwaarden van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) in het concept-instemmingsbesluit van EZK niet geborgd. Zo wordt – onder meer – in het 1 2

ABRvS 1 februari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:261. ABRvS 5 juli 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX2606.

concept-instemmingsbesluit van EZK niet afgedwongen dat Nobian B.V. de metingen die kunnen helpen met de onderbouwing van veilig afsluiten, moet uitvoeren voorafgaand aan de caverneontwikkeling. Verder is niet geborgd dat voorafgaand aan het ontwikkelen van de cavernes en het winnen van zout metingen moeten worden uitgevoerd, zodat vooraf de (mogelijke) risico’s en consequenties duidelijk zijn. Ook is niet voorzien in te nemen stappen ten aanzien van zoutwinning, indien metingen daartoe aanleiding geven. Nu de risico’s en consequenties niet tot onvoldoende duidelijk zijn, kan niet worden geoordeeld dat hier sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit Hoewel de Omgevingswet nog niet in werking is getreden, verdient het in het bijzonder ten aanzien van het zoutwinningsproject aandacht daar het volgende over op te merken. De term “goede ruimtelijke ordening” komt in de Omgevingswet niet terug, maar in plaats daarvan wordt gesproken over een “veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit”. Het bereiken dan wel behouden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving zal na inwerkingtreding van de Omgevingswet een plek krijgen in het omgevingsplan. Het omgevingsplan heeft daarmee een bredere reikwijdte dan nu het bestemmingsplan heeft.

Met deze verbrede reikwijdte is erkend dat gezondheid en veiligheid belangrijke aspecten zijn in allerlei voorkomende ruimtelijke opgaven. De mijnbouwactiviteit zoutwinning in Haaksbergen is per definitie een ruimtelijke opgave waarbij de aspecten gezondheid, veiligheid en leefomgeving goed afgewogen dienen te worden. Het is uit oogpunt van een goede ruimtelijke ordening, met als doorkijk de inwerkingtreding van de Omgevingswet, van belang dat zoutwinning alleen kan en mag plaatsvinden indien geborgd is dat zoutwinning op een veilige en verantwoorde wijze in Haaksbergen kan plaatsvinden. Dit geldt zowel voor de inrichtingsfase, de productiefase als voor de nazorgfase wanneer de cavernes zijn afgesloten. Stikstofdepositie De aanvraag maakt niet inzichtelijk of het realiseren van de cavernes en het winnen van zout leidt tot toename van de stikstofdepositie. Dit hangt mede af van het te gebruiken materiaal bij het boren naar zout. Daarbij dient benoemd te worden dat eventuele negatieve effecten op de natuurwaarden getoetst kunnen worden aan een goede ruimtelijke ordening.

Thans is niet verzekerd dat geen onaanvaardbare aantasting van de natuurwaarden plaatsvind.3 Richtafstanden Voor het bepalen van de aan te houden afstanden wordt de VNG-uitgave 'Bedrijven en Milieuzonering' uit 2009 gehanteerd, waarin richtafstanden voor de ruimtelijk relevante milieuaspecten geur, stof, geluid en gevaar zijn opgenomen. Gelet op de bedrijfsactiviteiten geldt, op grond van de VNG-uitgave ‘Bedrijven en Milieuzonering, een richtafstand van 100 meter. In de ruimtelijke onderbouwing bij de aanvragen is aangegeven dat wordt voldaan aan de richtafstand. Hierbij wordt aangegeven dat de dichtstbijzijnde woningen vanaf de voorgenomen zoutwinningslocaties zijn gesitueerd op een afstand van circa 100 meter. Onduidelijk is of met circa bedoeld wordt dat de afstand groter of gelijk aan 100 meter is. Voornoemde volgt niet uit de ruimtelijke onderbouwing. Indien niet wordt voldaan aan de richtafstand van 100 meter is een goed woon- en leefklimaat niet gegarandeerd. Dit is in strijd met de goede ruimtelijke ordening. Ruimtelijk impact De beoogde zoutwinningslocaties in Haaksbergen zijn in aard, omvang, boormethodes en landschappelijke impact veel groter dan in Twente gebruikelijk is. De zoutwinningslocaties in 3

ABRvS 23 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3071.

Hengelo en Enschede zijn in aard en omvang vele malen kleiner dan beoogd in Haaksbergen. De ruimtelijke impact van de beoogde zoutwinningslocaties in Haaksbergen is groot. De cavernes in Hengelo en Enschede hebben een maximale grootte van 500.000 m3. De cavernes in Haaksbergen hebben een maximale grootte van 1 miljoen m3. Nobian B.V. stelt in haar zienswijze dat zouthuisjes kenmerkend zijn voor het Twentse landschap. Kenmerkende zouthuisjes in het Twentse landschap hebben niet de grootte en impact van de zoutwinningslocaties zoals deze in Haaksbergen beoogd zijn. Maatschappelijk onrust en het besluit van de raad d.d. 26 oktober 2022 heeft de aanvrager doen besluiten het ontwerp en de uitstraling van de zoutwinningslocaties meer in te passen in het landschap door het ondergronds brengen van al het leidingwerk, vaten en afsluit die in een eerder ontwerp nog boven de grond zichtbaar waren. Van belang is dat een gedeelte van de zoutwinningslocaties zich bevindt op een locatie waar op grond van het bestemmingsplan de functieaanduiding ‘landschapswaarden’ geldt. Dit houdt in dat deze gronden zijn bestemd voor het behoud en de bescherming van de landschappelijke waarde zoals deze tot uitdrukking komt in het reliëf. Een gedeelte van de zoutwinningslocatie vallen binnen de typering es. Bij de typering es geldt dat open ruimtes van de essen gevrijwaard moeten blijven.

Mocht er toch gebouwd worden dan zal deze bebouwing zich moeten voegen in het patroon van de es. De realisatie van de beoogde zoutwinningslocaties zoals aangegeven in het ontwerp, maakt een onaanvaardbare inbreuk op het essenlandschap. Sociale- en economische belangen Zoals gesteld in de zienswijze van Nobian B.V., dient de raad bij het al dan niet verlenen van een verklaring van geen bedenkingen zich te richten op de ruimtelijke aspecten. In meerdere zienswijzen komt naar voren dat met zoutwinning tevens sociale- en economische belangen spelen. De wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen bevat een wijzigingsbevoegdheid. Een wijzigingsbevoegdheid waarvan Nobian B.V. in de zienswijze aangeeft met de aangebrachte wijzigingen in het ontwerp te voldoen aan het gestelde kader van de wijzigingsbevoegdheid. Voornoemde laat onverlet dat gebruikmaken van een dergelijke wijzigingsbevoegdheid een algehele, integrale belangenafweging vraagt. Daarbij verliest Nobian B.V. uit het oog dat er sprake is van strijdig gebruik met het bestemmingsplan Buitengebied, waarin geen wijzigingsbevoegdheid is opgenomen. Daar Nobian B.V.

de aanvragen om omgevingsvergunningen voor acht zoutwinningslocaties en de aanleg van het daarbij behorende distributie- en transportleidingentracé in totaliteit heeft aangevraagd, is er sprake van strijdig gebruik met de vigerende bestemmingsplannen en een verklaring van geen bedenkingen benodigd. Voor een verklaring van geen bedenkingen is een algehele, integrale belangenafweging noodzakelijk. Afwijken van vigerende bestemmingsplannen vraagt van de raad een algehele, integrale afweging die met name luistert en recht doet aan de stem van onze Haaksbergse samenleving en dat belang maar tevens de overige belangen tegen elkaar afweegt. Nobian B.V., Nobian OR, Nobian Hengelo, VNO-NCW Midden, Twence, gemeente Enschede en gemeente Hengelo hebben hun zorgen kenbaar gemaakt indien Haaksbergen zoutwinning niet mogelijk maakt. Deze zorgen zien voornamelijk op sociale- en economische belangen zoals – onder meer – het verlies van arbeidsplaatsen, warmtenetten, stabilisatie van de cavernes in Hengelo en Enschede. Geen zoutwinning in Haaksbergen leidt op termijn tot het verlies van (vele) arbeidsplaatsen in de regio en mogelijke sluiting van fabrieken van Nobian B.V.. Het weigeren van een verklaring van geen bedenkingen kan op grond van artikel 6.5, lid 2, van het Besluit Omgevingsrecht slechts in het belang van een goede ruimtelijke ordening.

De ruimtelijke argumenten wegen zwaarder dan de sociale- en economische belangen die zijn aangegeven in de zienswijzen.