VVD

1ste termijn VVD Kadernota 2025-2028 Inkomsten vanuit het Rijk dalen waardoor er landelijk een gat van 2.3 mld. ontstaat die gemeenten moeten dichten. Voor Haaksbergen betekent dat een korting van 2.3 mln. in 2025 met als gevolg een structureel tekort van 1.5 mln. vanaf 2026. Het college ziet zich genoodzaakt keuzes voor te bereiden. Dit houdt concreet in dat er geen mogelijkheden zijn om nieuwe/aanvullende investeringen te doen op bestaand of nieuw beleid en vanaf nu te starten met het uitwerken en concretiseren van ombuigingen, een mooi woord voor bezuinigingen. Voor het Haaksbergen dreigt er aanzienlijk onheil. De Haagse bezuinigingscommissies zijn op zoek naar vergaande bezuinigingsmogelijkheden. De ervaring leert dat het snijden in de nationale overheid meer moeite kost dan het verzinnen van kortingen voor de niet-nationale overheden. Snijden in eigen vlees doet altijd meer pijn dan snijden in andermans vlees. Bij alle grote bezuinigingsoperaties in het verleden heeft het decentrale bestuur een onevenredige bijdrage geleverd. Dat gaat nu waarschijnlijk opnieuw gebeuren. De VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) is druk geweest met onderhandelingen met het Rijk om te zien of de korting verlaagt zou kunnen worden, maar is daar maar slechts ten dele in geslaagd.

De VNG heeft tevens de gemeenten geadviseerd hoe om te gaan met deze korting en hoe deze te verwerken in de begrotingen die ons nog te wachten staan. Haaksbergen volgt de lijn van de VNG en dat houdt in dat het college voorstelt te bezuinigen op medebewindstaken. Koekje van eigen deeg zal de VNG gedacht hebben. De gemeentelijke taken zijn ingedeeld in medebewind en autonomie. Veruit de meeste taken op lokaal niveau - globaal 85 procent - zijn medebewindstaken: de hogere overheid verplicht de gemeenten tot de uitvoering van nationaal beleid en van nationale wettelijke regelingen. Een deel van dat medebewind is mechanisch, wat betekent dat daar geen enkele vrije beleidsruimte voor de gemeenten is. Een voorbeeld is hier het organiseren van verkiezingen, want dat moet immers overal op gelijke wijze. Het wat meer vrije medebewind geeft de gemeenten enige beleidsruimte, maar ook daar nemen de marges af en is er veel regie en toezicht van de vakdepartementen. Bij financiële krimp nemen deze regie en dit toezicht verder toe. In het verleden zijn er talrijke voorbeelden geweest, waarbij gemeenten het initiatief namen voor het aandragen van oplossingen, bijvoorbeeld op het terrein van de armoedebestrijding, de volkshuisvesting, de ruimtelijke ordening etc. en waarbij dan na verloop van tijd de nationale overheid dit overnam of coördineerde.

De gemeente functioneerde dan ook als kraamkamer bij de oplossing van maatschappelijke problemen.

In de meer recente periode is dit vrije initiatief van de gemeenten sterk onder druk komen te staan. Het medebewind eist vrijwel alle aandacht op. De ene wettelijke regeling is nog niet over de schutting van de gemeente gegooid of er volgt alweer een nieuwe, waarbij de gemeenten zich in een permanente reorganisatie bevinden om alle touwtjes en eindjes aan elkaar te knopen. Tijd, geld en ruimte om aandacht te besteden aan het vrije initiatief is er nauwelijks meer. De gemeenten worden steeds meer een uitvoeringskantoor van de nationale overheid. Als de gemeente niet weet te bezuinigen, dan mag gemeente Haaksbergen zich laten overnemen door een andere gemeente. Met de lokale autonomie staat het er dus niet goed voor en dat is een uiterst zorgelijke ontwikkeling. De VVD is blij dat het college niet op voorhand al de bezuinigingen ingaat, maar probeert alvast na te denken over het ‘what if’ scenario. Hier moeten wij gezamenlijk belangrijke keuzes maken, die nogal wat impact zullen hebben op de inwoners van Haaksbergen. Keuzes die voorliggen zijn o.a. eventuele bezuinigingen in medebewindstaken, maar hiermee komt het college en raad in een spagaat. Waar gaan dan de klappen vallen. In de Kadernota wordt gesproken over een ombuiging bij de gemeenschappelijke regelingen van 3 ton door b.v. minder te indexeren.

Goede zaak! Maar die 3 ton van het college is een inschatting en een verzoek aan de GR-en. Wij vragen het college dit steviger in te zetten alsmede hoger in te zetten. Deze GR-en moeten (net als gemeenten en andere instanties) gewoon mee met de bezuinigingen. In het sociaal domein zijn de bezuinigingen het grootst. Het college probeert in de kadernota uit te leggen waar deze bezuinigingen gezocht moeten worden. Dit is een lastige, want het college spreekt over bezuinigingen op voorliggende voorzieningen. Een voorliggende voorziening houdt in dat er, alvorens er een recht bestaat op een wettelijke regeling, een recht is op een andere regeling. Als u bijvoorbeeld recht heeft op Wlz-zorg, komt u niet in aanmerking voor de Wmo. De Wlz is in dit voorbeeld een voorliggende voorziening ten opzichte van de Wmo. Dit lijkt op zich een goede manier om te bezuinigen, maar leidt snel tot extra kosten voor de gemeente, dus dit lijkt de VVD niet de juiste weg. In de Kadernota lezen we termen onder hoofdstuk van ‘toenemende veiligheidsissues: verwarde mensen op straat, huiselijk geweld, kindermishandeling’, ‘ernstige verschraling van ondersteunende functies welzijnswerk’ tot aan ‘kwetsbaren die aan hun lot worden overgelaten’. Ook hier niet de juiste weg volgens de VVD. We weten allemaal dat preventie geld bespaart.

Nu de lijn medebewindstaken schrappen wordt ingezet, komt dat zwaar onder druk met grote gevolgen. Het college spreekt aan het eind van dit programma dat ze gaan kijken of er alternatieven bezuinigingen mogelijk zijn. Ik zou dat zeker met klem willen adviseren, anders zal de schade groter blijken dan de gerealiseerde bezuiniging. Binnen het programma volkshuisvesting en ruimtelijke ordening wordt gekeken naar bezuinigingen m.b.t. duurzaamheid. Ja, we moeten wat als samenleving, maar wanneer het Rijk het gemeenten onmogelijk maakt hieraan te voldoen, moeten zij maar verantwoording afleggen en niet dit afschuiven op lokaal bestuur. Aan de andere kant komt het college weer met de mededeling dat Bestuur en Ondersteuning extra budget vragen. Dit om enkele ontwikkelingen mogelijk te maken. Dit is natuurlijk ook belangrijk, maar om daar meteen bijna 1,2 mln. voor te vragen gaat de VVD wat te ver. Ook hier zal de broekriem moet worden aangetrokken en zal de VVD ook hier om vragen. Daarnaast heeft de VVD aangegeven dat wij het hebben van een zwemvoorziening ook een hoge prioriteit geven, evenals nieuwbouw van het Assink. Wat heeft het college de afgelopen jaren gedaan met de rijksbijdrage per leerling (per jaar zo’n 3,5 ton) voor het voortgezet onderwijs? Vraag aan het college. De VVD zegt al jaren achtereen dat we dat geld opzij moeten zetten.

Zoals net aangegeven vinden wij dat we pas op de plaats moeten maken m.b.t. plaatsen van windturbines in Buurse. Niet alles is bekend van wat we willen weten en onderzoeken moeten nog afgerond worden. M.a.w. we hebben nog niet voldoende informatie voor een verantwoorde afweging. Tenslotte nog een laatste opmerking; In de Kadernota wordt gesproken over de Toekomstvisie 2030 waarin de lange termijnvisie en toekomst van Haaksbergen is opgenomen. De kernambitie van dit document luidt: “Haaksbergen, een bruisende, naar buiten gerichte duurzame dorpsstad te midden

van een groene oase”. Dit is vervolgens beschreven in drie pijlers waarvan pijler 2 spreekt van ‘het fraaie buitengebied’. Daarnaast een ambitie 4 (van 6) ‘koesteren van ons natuurschoon’. Zoals we de laatste tijd bezig zijn met de zoutwinning en de geplande plaatsing van windturbines, laten we dat dus volledig varen. Weg natuurschoon en fraai buitengebied. Weg pijler 2 en ambitie 4. Onbegrijpelijk.