TOE Bijlage 8 Archeologisch veldonderzoek (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Laagland Archeologie Rapport 1316
Inventariserend Veldonderzoek verkennende fase
-
Zwarteland Zieneschstraat Haaksbergen gemeente Haaksbergen (OV). ,
,
april 2024 Versie 2 (definitief)
In opdracht van: BJZ. nu
Colofon
v3.2
Laagland Archeologie
Inventariserend Zieneschstraat
Rapport
1316
Veldonderzoek te
Haaksbergen,
-
verkennende
gemeente
fase
Zwarteland
Haaksbergen
-
(OV)
(geanonimiseerd) In
opdracht
van:
Foto's
en
Status
rapport:
BJZ.nu
tekeningen:
Laagland Archeologie
definitief
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) WN
Redactie:
(geanonimiseerd) ISSN
2468-4759
kiwa
Laagland Archeologie Virulyweg 21F-G 7602
RG
E-mail:
info@laaglandarcheologie.nl 75251876
Laagland Archeologie BV, Almelo,
Niets
ee
Almelo
KvK-Nummer:
©
gecertsiceerd
BV
2024
uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Laagland Archeologie BV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de
uit deze
april
resultaten
van
dit onderzoek.
Samenvatting
Laagland Archeologie heeft in februari 2024 een Inventariserend Veldonderzoek fase uitgevoerd aan de Zwarteland Zieneschstraat te Haaksbergen. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de nieuwbouw van woningen. -
verkennende
Het
-
onderzoek
is
uitgevoerd
conform
het
protocol
SIKB
KNA
4003.
Op basis van het voorgaande bureauonderzoek ligt het plangebied op een grote dekzandwelving. Vermoedelijk is een podzolbodem aanwezig in de top van de natuurlijke ondergrond. Daarbovenop is een plaggendek aanwezig. Op oude kaarten komen geen boerenerven voor in de omgeving van het plangebied. In de omgeving zijn geen archeologische vondsten bekend. Het plangebied is in de loop van de afgelopen eeuw bebouwd geraakt. In het
plangebied zijn resten
Middeleeuwen
vanaf
het
Midden-Neolithicum
tot
en
met
de
Late
te verwachten
(hoge trefkans). Daarnaast kunnen resten uit de Nieuwe worden dat dan hoofdzakelijk om sporen van perceelinrichting, gaat Tijd verwacht; esgreppels en dergelijke. De aanwezige en vroegere bebouwing heeft waarschijnlijk tot bodemverstoring geleid, Omvang en diepte van deze bodemverstoring is in dit stadium niet
bekend.
fase
Om
die
geadviseerd.
redenen
is toen
een
Inventariserend
Veldonderzoek
—
verkennende
Het
uitgevoerde verkennende booronderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te en zonodig aan te vullen. Hiertoe zijn verspreid over het toegankelijke deel van het plangebied verkennende boringen gezet. In dit stadium is verkennend booronderzoek de meest efficiënte onderzoekswijze om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen.
toetsen
booronderzoek blijkt dat de bodem, afgezien de bovenste 50 à 70 bovenlaag, onverstoord is. Het overgrote deel van het plangebied lag echter oorspronkelijk in een landschap dat niet erg geschikt was voor bewoning omdat het daarvoor te nat was. Archeologische resten zijn niet uit te sluiten binnen het plangebied (off-site resten), maar nederzettingen zijn vrijwel uit te sluiten. Het archeologisch belang is laag. Uit het verkennend in de
humeuze
Om
deze
reden
vrij
te geven.
cm
Dit advies
gemeente
adviseren
we
geen
vervolgonderzoek
uit te
voeren
en
het
plangebied
is overgenomen door de bevoegde overheid, de gemeente Haaksbergen. wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, (geanonimiseerd)
Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).
De
Samenvatting 1 Inleiding 1. 1 1. 2 1. 3 1. 4 1. 5 1. 6 1. 7
____________________________________________________
3 5
Aanleiding onderzoek______________________________________________ Afbakening plan- en onderzoeksgebied Administratieve gegevens Huidige situatie en toekomstig gebruik Geplande verstoring Gemeentelijk beleid Onderzoeksdoel
5 5 6 8 9 9 9
___________________________________________________
________________________________
__________________________________________
________________________________
______________________________________________
_______________________________________________
__________________________________________________
2 Voorgaand onderzoek 3 Veldonderzoek
_________________________________________
_______________________________________________
3. 1 3. 2 3. 3
Beschrijving onderzoeksmethodiek Resultaten: lithologie , lithogenese en bodemontwikkeling Resultaten: archeologie
__________________________________ ________________
___________________________________________
11 12 12 12 13
4 Conclusie en verwachting 14 5 Selectieadvies 15 literatuur 16 BIJLAGE 1 AMZ-cyclus 17 Archeologische perioden________________________________ 18 BIJLAGE 2 Niet-toegankelijke delen voor veldonderzoek BIJLAGE 3 19 BIJLAGE 4 Gemeentelijke archeologische beleidskaart 20 BIJLAGE 5 Boorpuntenkaart veldonderzoek 21 BIJLAGE 6 Boorstaten 22 BIJLAGE 7 Verklarende woordenlijst 26 ______________________________________
_______________________________________________
_____________________________________________________
__________________________________________
_______________
_________________
_________________________
__________________________________________
_______________________________
Inventariserend Veldonderzoek - verkennende fase Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen , Overijssel
K U T S D F O O
H
1 INLEIDING
1. 1 AANLEIDING ONDERZOEK
De aanleiding voor het onderzoek vormt de geplande bouw van nieuwe woningen aan de Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen (OV). De gemeente Haaksbergen heeft een eigen archeologiebeleid. Op basis van het Omgevingsplan dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden om aan te tonen dat eventueel aanwezige archeologische waarden niet onevenredig worden of kunnen worden geschaad door de geplande bouwactiviteiten. De opdrachtgever beoogt met het onderzoek de gemeentelijke paraaf te krijgen voor het onderdeel archeologie. Aanvullende wensen zijn niet kenbaar gemaakt.
1. 2 AFBAKENING PLAN- EN ONDERZOEKSGEBIED
Het plangebied betreft de Zwarteland - Zieneschstraat in Haaksbergen , gemeente Haaksbergen (OV) , zie onderstaande afbeelding.
5
Inventariserend Veldonderzoek - verkennende fase Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen , Overijssel
Afbeelding 1. Ligging
van
het plan- en onderzoeksgebied. Bron: pdok. nl
Het plangebied heeft ‘onderzoeksgebied’.
een omvang van
circa 19, ha. Deze zone wordt aangeduid als
1. 3 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Provincie
Overijssel
Gemeente
Haaksbergen
Plaats
Haaksbergen
Beheerder/eigenaar grond
-
Toponiem
Zwarteland - Zieneschstraat
Kadastrale perceelnummer(s) 1
HBG01-K-597 , 5527 , 5528 , 5231 t/m 5236 , 6402 , 6403 , 7028 , 7029 , 7054 t/m 7107 , 7303
Laagland Archeologie projectnummer
HAZW241
Datum conceptrapportage
18-3-2024
Datum definitief rapport
8-4-2024
XY-coördinaten
246815/464125 246775/464000
1 kadastralekaart. com
6
Inventariserend
Veldonderzoek
Haaksbergen,
verkennende
-
gemeente
fase
Zwarteland
-
Zieneschstraat
Haaksbergen, Overijssel
246975/463995 246895/463960
Oppervlakte/lengte
circa
1,9
ha
Plangebied
Datum
begin
Datum
eind
veldonderzoek veldonderzoek
1-3-2024 1-3-2024
Opdrachtgever Goedkeuring
bevoegde
8-4-2024
overheid
Bevoegde Adviseur
overheid namens
bevoegde
gemeente
Haaksbergen
(geanonimiseerd)
overheid Beheer
documentatie
Uitvoerder
Projectleider/opsteller onderzoek
Tabel 1.
2
Provinciaal
E-depot
voor
Depot de
Nederlandse
Overijssel archeologie
Archief
Laagland
archeologie
BV
voor
Laagland Archeologie Virulyweg 21F-G 7602
RG
Almelo
06
61
85
40
Bodemvondsten
BV
50
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
Objectgegevens.
www.imergis.nl/htm/opentopo800.htm
te
Inventariserend Veldonderzoek - verkennende fase Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen , Overijssel
1. 4 HUIDIGE SITUATIE EN TOEKOMSTIG GEBRUIK
Het plangebied is momenteel grotendeels bebouwd (woonwijk). Het terrein bevat voor zover bekend geen kelders of andere ondergrondse kunstwerken en er zijn geen historisch waardevolle bouwwerken in het plangebied aanwezig. 3 Er zijn nieuwbouwwoningen voorzien. In dit stadium is de exacte invulling van de plannen nog niet bekend. De milieutechnische condities , huidige en eventuele nieuwe waterpeil en of en zo ja wie de toekomstige gebruiker(s) wordt/worden zijn in dit stadium evenmin bekend. Onderstaande afbeelding toont de huidige en de gewenste nieuwe situatie.
3 bron:
gemeentelijke monumentenlijst 8
Inventariserend Veldonderzoek - verkennende fase Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen , Overijssel
Afbeelding 2. Huidige situatie (boven)
en
nieuwe situatie (onder). Bron: pdok. nl.
1. 5 GEPLANDE VERSTORING De ingrepen vinden plaats binnen het plangebied. De diepte van de geplande verstoring reikt vermoedelijk overwegend niet dieper dan ongeveer 100 cm –mv. Rioleringsbuizen kunnen dieper aangelegd worden.
1. 6 GEMEENTELIJK BELEID
In het bestemmingsplan Haaksbergen Dorp , Boerenmaat , de Veldmaat , de Els , ’t Wolferink , Zienesch en de Greune ligt het plangebied in een zone met een dubbelbestemming Waarde – Hoge archeologische verwachting. Archeologisch onderzoek is vereist bij ingrepen groter dan 2500 m 2 en dieper dan 40 cm –mv. De geplande ingrepen overschrijden deze vrijstellingsgrenzen. Het gemeentelijk beleid is gebaseerd op de archeologische beleidsadvieskaart (Bijlage 4). Op deze kaart ligt het plangebied in een zone met een hoge kans op het aantreffen van archeologische resten.
1. 7 ONDERZOEKSDOEL
Het uitgevoerde onderzoek behoort tot de eerste fasen in het huidige archeologische onderzoeksproces (zie bijlage 1). De initiatiefnemer beoogt met het hier uitgevoerde 9
Inventariserend Veldonderzoek - verkennende fase Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen , Overijssel
onderzoek te voldoen aan de gemeentelijke regelgeving omtrent archeologisch onderzoek. In een eerder stadium is een bureauonderzoek opgesteld. . Daarin is een verwachtingsmodel opgesteld. Het verwachtingsmodel wordt getoetst en zo nodig aangevuld door middel van het hieronder beschreven verkennend booronderzoek. Op grond van de resultaten van dit onderzoek kan worden beoordeeld of en zo ja , welke vorm van vervolgonderzoek nodig is om de archeologische waarde van het gebied te kunnen vaststellen.
10
Inventariserend
Veldonderzoek
Haaksbergen,
HoFDSTUK 2 In mei
-
verkennende
gemeente
VOORGAAND
2023
uitgevoerd.*
fase
Zwarteland
-
Zieneschstraat
te
Haaksbergen, Overijssel
ONDERZOEK
is door Laagland Archeologie een archeologisch bureauonderzoek Hieronder volgt een beknopte samenvatting. Het plangebied ligt op
een
grote dekzandwelving.
Vermoedelijk is een podzolbodem aanwezig in de top van de natuurlijke ondergrond. Daarbovenop is een plaggendek aanwezig. Op oude kaarten komen geen boerenerven voor in de omgeving van het plangebied. In de omgeving zijn geen archeologische vondsten bekend. Dat hoeft niet te betekenen dat dit gebied door de eeuwen heen weinig bewoning heeft gekend. De kans is groot dat de schrale omvang van het vondstbestand is toe te schrijven aan een relatief gering aantal archeologische opgravingen. Het plangebied is in de loop van de afgelopen eeuw bebouwd geraakt Op
basis
vanaf
het landschap is het terrein wellicht geschikt geweest voor bewoning Midden-Neolithicum. Op basis van de geraadpleegde bronnen kunnen dan
van
het
ook
resten vanaf het Midden-Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen verwacht worden. Resten uit oudere perioden (Laat-Paleolithicum tot en met VroegNeolithicum worden niet verwacht. In deze periode leefde men van jacht, visvangst
voedselverzameling. Resten van kampementen uit die periode worden hoofzakelijk teruggevonden op kleine dekzandopduikingen in een beekdal of andere landschappelijke omstandigheden waar voldoende voedselaanbod en vers water aanwezig was. Resten uit de Nieuwe Tijd kunnen voorkomen, maar de kans hierop wordt laag ingeschat. Voor zover aanwezig dan gaat het qua Nieuwe Tijd sporen hoofdzakelijk om sporen van perceelinrichting en esgreppels. en
de aanwezigheid van een plaggendek kan het oorspronkelijke leefniveau nog zijn, waardoor eventuele archeologische resten wellicht goed bewaard zijn gebleven tegen latere bodemingrepen. De kans is echter aanwezig dat de bodem ten tijde van de bouw van de huidige en eerdere woningen tot op grote diepte is Gezien intact
vergraven.
(geanonimiseerd) 0
23. Ld
Inventariserend
Veldonderzoek
Haaksbergen,
HoFDSTUK 3 3.1
-
verkennende
gemeente
fase
Zwarteland
-
Zieneschstraat
te
Haaksbergen, Overijssel
verdonDeRzOEK
BESCHRIJVING
ONDERZOEKSMETHODIEK
Het veldonderzoek heeft tot doel om meer inzicht te verkrijgen in de in het plangebied. Het dient de in het plangebied aanwezige bodems, verstoring en de aanwezigheid van potentiële archeologische niveaus
fysische
situatie de mate van in kaart te
brengen. Aan de hand daarvan kan er voor het plangebied een gespecificeerd verwachtingsmodel worden opgesteld dat gedetailleerder en nauwkeuriger is dan verwachtingsmodel dat louter gebaseerd is op bronnen en globalere bodem- en geomorfologische kaarten. Voor het booronderzoek op de kaart in bijlage 3. Voor
aanvang
van
niet-toegankelijke en/of
delen
zijn
aangegeven
het veldonderzoek
gedeponeerd
in Archis3.
verkennende
boringen.
onderzoeksmethode
om
brengen. Aangezien
de
verkennend
verstoorde
een
onderzoek
is een Plan van Aanpak (PvA) opgesteld” en Het veldonderzoek bestond uit het zetten van 12 Verkennend booronderzoek is een snelle en kostenefficiënte
de archeologische potentie van een plangebied in kaart te specifieke bodemopbouw in het plangebied niet bekend is, is in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode.
De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. boorkernen zijn visueel geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische
De
indicatoren.
boringen zijn gemeten met GPS met een nauwkeurigheid van 3 m. Het bodemprofiel is beschreven volgens de norm NEN 5104 en ASB. De NAPmaaiveldhoogtes van de boringen zijn bepaald aan de hand van het AHN. De profielbeschrijvingen zijn opgenomen in Bijlage 6. De boorpuntenkaart met de posities van de boringen is opgenomen in bijlage 5. De
3.2 RESULTATEN:
LITHOLOGIE,
LITHOGENESE
EN
BODEMONTWIKKELING
Boring 6 is na meerdere pogingen gestagneerd op 60 cm -mv. Onder een opgebrachte bouwvoor van ongeveer 30 cm lag een opgebrachte laag met puin baksteen als bijmenging. Op ongeveer 60 cm werd op een puinlaag gestuit.
en
(geanonimiseerd) 202“ > 12
Inventariserend Veldonderzoek - verkennende fase Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen , Overijssel
Algemeen zijn onder een dikke A-horizont , die tot 50 à 70 cm -mv vaak gevlekt/ verstoord is , dekzanden met roestvlekken (Cg-horizont) aangetroffen. Verder is de humeuze bovengrond onderin en de eronder gelegen natuurlijke ondergrond nat. Alleen in boring 10 ontbreken roestvlekken en is de ondergrond niet nat. Vanaf 90 tot 110 cm -mv is daar een BC-horizont van afgedekte , afgetopte podzolgronden aangetroffen. Als goede representatie van het plangebied is boring 11 beschreven:
•
0 tot 30 cm -mv (2385 m +NAP): donker grijsbruin , zwak humeus , , tot 2415 , zwak siltig , matig fijn zand , A-horizont , bouwvoor.
•
30 tot 50 cm -mv (2365 , tot 2385 , m +NAP): donker grijsbruin , gevlekt , zwak humeus , zwak siltig , matig fijn zand , verstoorde A-horizont.
•
50 tot 90 cm -mv (2325 , tot 2365 , m +NAP): donker grijsbruin , matig humeus , zwak siltig , matig fijn , nat zand , A-horizont.
•
m +NAP): lichtgeel , zwak siltig , matig fijn , 80 tot 100 cm -mv (2298 , tot 2325 , matig roesthoudend , nat zand , C-horizont , dekzanden.
Afgezien van een verstoorde subhorizont van de A-horizont is een overwegend onverstoorde bodemopbouw aangetroffen. Afgezien in boring 10 waar een BChorizont is aangetroffen , zijn er geen (afgedekte) bodemhorizonten van begraven en/of afgetopte podzolgronden aangetroffen. De dekzanden zijn overwegend roesthoudend en nat , net als vaak de onderste subhorizont van de A-horizont. In de meeste boringen in het plangebied waar een roestige en natte ondergrond is aangetroffen , waren heel waarschijnlijk oorspronkelijk ook geen podzolgronden aanwezig , maar beekeerdgronden.
3. 3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE
In de A-horizont van boring 4 en 5 is baksteen aangetroffen. Verder zijn in de Ahorizont van boring 4 , 7 en 10 enkele houtskoolspikkels aangetroffen. In boring 6 zijn in een opgebrachte grondlaag wat puin- en baksteenfragmentjes aangetroffen. Deze bijmengingen die mogelijk als archeologische indicator kunnen doorgaan , zijn geen van alle relevant omdat deze waarschijnlijk van elders afkomstig zijn of recente tijd en niet aan een archeologische vindplaats gekoppeld kunnen worden. Opsporing hiervan vergt meer intensieve vormen van archeologisch veldonderzoek en was niet het doel van het hier uitgevoerde verkennende booronderzoek (zie paragraaf 1. 7).
13
Inventariserend Veldonderzoek - verkennende fase Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen , Overijssel
K U T S D F O O
H
4 CONCLUSIE EN
VERWACHTING
Afgezien van een verstoorde subhorizont van de A-horizont is een overwegend onverstoorde bodemopbouw aangetroffen. Vrijwel overal is onder de dikke Ahorizont ontbreken (afgedekte) bodemhorizonten van begraven en/of afgetopte podzolgronden. De dekzanden zijn overwegend roesthoudend en nat , net als vaak de onderste subhorizont van de A-horizont. Het oorspronkelijke bodemtype bestond dan ook overwegend uit beekeerdgronden. Alleen in boring 10 is een rest van afgetopte podzolgronden aangetroffen (BC-horizont). Het overgrote deel van het plangebied lag oorspronkelijk in een landschap dat niet erg geschikt was voor bewoning omdat het daarvoor te nat was. Archeologische resten zijn niet uit te sluiten binnen het plangebied , maar nederzettingen zijn vrijwel uit te sluiten.
14
Inventariserend
Veldonderzoek
Haaksbergen,
HoFDSTUK B
-
verkennende
gemeente
fase
-
Zieneschstraat
te
Haaksbergen, Overijssel
SELECTIEADVIES
Op basis van het uitgevoerde booronderzoek is de archeologische sporen bevat, afgezien van off-site Het
Zwarteland
archeologisch belang
hiervan
we
Om
deze
vrij
te geven.
reden
Dit
advies
adviseren
geen
is
klein
dat
het
plangebied
sporen.
laag. vervolgonderzoek
is overgenomen doorvan de gemeente door de archeologisch adviseur
vertegenwoordigd
kans
uit te
voeren
Haaksbergen, van
de
en
het
plangebied
hierin
(geanonimiseerd) gemeente
Mochten
bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact.
15
Inventariserend Veldonderzoek - verkennende fase Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen , Overijssel
literatuur
Berendsen , H.J.A. , 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen , H.J.A. , 2008. De vorming van het land. Assen. Borsboom , A. J. en J. W. H. P. Verhagen , 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch , J.H.A.2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1. 1. , Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5. 2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Brouwer , E.W. , 2023: Archeologisch bureauonderzoek Zwarteland - Zieneschstraat te Haaksbergen , gemeente Haaksbergen (OV). Laagland Archeologie Rapport 1140. Mulder , E. F. J. de. , 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut , 1989. Nederlandse Norm NEN 5104 , Classificatie van onverharde grondmonsters , Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Tol , A.J. , J. W. H. P. Verhagen en M. Verbruggen , 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Wijnen , J.J.A. , 2024: Laagland Archeologie Plan van Aanpak IVO-verkennende fase Plangebied: Zwarteland - Zieneschstraat , Haaksbergen , Haaksbergen. Wijnen , J. , 2024. Plan van Aanpak ivo-verkennendv3 Haaksbergen. Eindhoven. Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www. boorstaten. nl www. topotijdreis. nl www. hisgis. nl www. grondwatertools. nl www. kadastralekaart. com
Gebruikte kaarten beleidskaart. Bron: gemeente Haaksbergen. Geraadpleegd op 20-2-2024 Bodemkaart van Nederland , schaal 1:50. 000. Bron: www. pdok. nl. Geraadpleegd op 18-3-2024 Topografische kaart , schaal 1:10. 000. Bron: www. pdok. nl. Geraadpleegd 2-2024
op
20-
16
BIJLAGE
1AMZ-CYCLUS
BIJLAGE
2 ARCHEOLOGISCHE
PERIODEN
BIJLAGE VOOR
3 NIET-TOEGANKELIJKE
VELDONDERZOEK
DELEN
BIJLAGE
4 GEMEENTELIJKE
ARCHEOLOGISCHE
gwk
BELEIDSKAART
BIJLAGE
5 BOORPUNTENKAART
VELDONDERZOEK
BIJLAGE
Boring
1
RD-coördinaten:
6 BOORSTATEN 246855/463979
Boring 2
NAP(m }
24,31
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor
24,01
0251
Dn
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, matig humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, nat
23,76
0,751
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
23,51
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor
24,06
Dn
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, matig humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, nat
0751
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
23,56
23,31
Boring
3
RD-coördinaten:
246899/463982
Boring 4
NAP(m }
0,251
lithologie kleurbeeld
23,81
23,26
24,25
I ithologie
24,29
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor
24
df
0,751
ik
zand, matig fijn, siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, gevlekt/ verstoord
23,5
2D, 23,25
246941/463980
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, matig humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, nat Ie zwak zand, matig fijn, siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
2404
23,79
bouwvoor ET
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, matig humeus, donkergrijs/ bruin, matig baksteenhoudend, A-horizont weinig
0751
Locatie-adres
HAZW241
Zwarteland Plaats
Haaksbergen
23,54
houtskool
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
23,29
Projectnummer Boormeester (geanonimiseerd) |
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont,
8
0251
De
23,75
RD-coördinaten:
NAP(m } ithologie kleurbeeld
kleurbeeld
zwak
05
246874/464000
NAP(m }
24,26
0,251
RD-coördinaten:
-
Zieneschstraat
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring 5 {m}__NAP(m} lithologie
-mv
0
OT
243
RD-coördinaten:
-mv
tte
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont,
\
it K
24,05
\
bouwvoor
2
:
' '
Oe
+}
it
238
K
je 0,75+ d
zand, matig fijn, siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, matig baksteenhoudend, A-horizont, gevlekt/
RD-coördinaten:
246927/464034
(m}_NAP(m} 24,36
0
lithologie kleurbeeld zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor, gevlekt
oee
0,25T
2411
n
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, matig puinhoudend, matig baksteenhoudend opgebracht, gestuit
23,86
05
tate
Ô
60
verstoord
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, matig humeus, donkergrijs/ bruin, Ar-horizont, nat
2355
z2o/
125+
pd zwak je
60,
223
1
Boring 6
kleurbeeld
K 0,25
246955/464000
2305
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
140
Boring 7
RD-coördinaten:
246898/464069
{m}__NAP(m}
-mv
0
T
0,25t 7
2425
-mv
I
24
Boring 8
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, gevlekt/ verstoord
EE zwak
RD-coördinaten:
{m}__NAP(m}
0
T
241
lithologie kleurbeeld KX
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont,
k
bouwvoor
0,254 7
DO
zand, matig fijn, siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/
0
f
0,75T
1
T
22,75
235
bruin, weinig
dl
A-horizont
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ Di,
houtskool
246866/464070
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
bruin,
d
d
A-horizont.
4
gevlekt/ verstoord
zo
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend,
C-horizont,
á
ú
delkzend.nat
2225
Projectnummer
Locatie-adres
HAZW241
Zwarteland
Boormeester
Plaats
(geanonimiseerd) |
Haaksbergen
-
Zieneschstraat
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
Boring -mv
0
{m}__NAP(m} lithologie T
2406
9
RD-coördinaten:
Boring 10 -mv
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor
2381
0
T
+
2356 go _
0,75j
23,31
matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
or
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor
24,06
Dn
05 ù
+
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, gevlekt/ verstoord
2381
/ zand,
zo|
0,75
2356
D/
T
1
23,06
246829/464070
lithologie kleurbeeld
zwak
05
zand, matig fijn, siltig, goed gesorteerd, oranje/ bruin, Bs-horizont ?/roest?, nat
24
6e
0,25T
Dn
RD-coördinaten:
(m}_NAP(m}
kleurbeeld
0e
0,25T
246829/464115
T
1
2331
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont weinig houtskool zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, BC-horizont, dekzand, gevlekt
UD
120
120
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, C-horizont, dekzand
Boring
11
RD-coördinaten:
246829/464025
(m}_NAP(m}
-mv
0
T
0,25T
os d
+
2415
Boring -mv
lithologie
23,9
23,65
kleurbeeld
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor
50,
RD-coördinaten:
T
228
lithologie kleurbeeld >
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont,
;
bouwvoor
23,73
Dems
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, gevlekt/ verstoord,
0,5 a
+
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, gevlekt/ verstoord
2348
cementbrokken
045:
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd,
matie humeus,
24
Ozof
20
ú
1
2315
Zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
Projectnummer
Locatie-adres
HAZW241
Zwarteland
Boormeester
Plaats
(geanonimiseerd)
Haaksbergen
nn
-
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, matig humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, nat
2523,
donkergrijs/ bruin, Achorgonkhet zoo
246798/464021
{m)_NAP(m}
0
0,251
WD
12
1
Zieneschstraat
2298
zò
he
zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, matig roesthoudend, C-horizont, dekzand, nat
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
VE UREISIOOG 1
|
Il
|
wa
|
wo
wo
hen
or
wag
wa g ot zrwo st
gd
so g
g10 q
. :
H
AAM
.
wa
wo
st
07
g
g ,
300 zo g
adÁuo g g10oquewjap g1oquewjap gs0oquvewjapg g10oquewjap3 gsing ging Jogsafenz ap1s Arg ayosILEUS N ayostuedan aystuegHan wi we
£09ED
yo sinoy 'sjarsom
“mog €
>
pa 0 02
Sor rd >
5
-
ee
ayostdje/rnu
-
E
p s e a u o s 8 p r a n o s a 3 p 1 a s o a 8 15,21!
4
pr JOB
0,8 5
ufij
pao8 gew
pe Sew new
%5'0
WIE WIT >-
vep
>-
Japuiw
€’g EQ WIE
wemseeap
uejpaw z zsarn gna Hospuez 1y2ajs ufig
(asv
0E>-OTZ bead Buis
>8'T
€
5>
5
wa
0TQ/09 0TO/09 <ora/e uas0ze1pul 'uadjus 'se[B 8°T
See)
>
<
02 9 % 2
ET -
S'0
eau»
£02E %Z & T
‘Buvrsaingsdo ‘asBeuqysoinyagdo “aBruresinnaagdo
>
opuäsj o peig8sduBano prgeBsZu ano pigaBsuero
'spajsom «Ii S0T-T %OT 'uarvene d “sinBuaj (voqre zsoj vaisa ) ‘uanrsteg ‘varsn Bru am Snew [zen or
UI PISICOE
—
Bujzos g dayas daysuo sngip oyegdjen sopex we s afer
ind
ue
ONL- IN ven
waousdrnfyqg ‘POTS NIN
WIojuo)
Sap Suapy Bipuez Siypuez
Sipuez Bipuez Sypuez Bipuez
wje‘usaaul ‘Laon ‘usor 'uU3IA ‘ar ‘pus ‘Spuniesw ‘pag ‘ypsuasyn ‘pug jemz 1 935 jemz wars
1a3s
zemz
Says
Biypu 3
uaBIsoA0g
ars
231 DA0
Snysa un Buapy
Says Snyis Says
enz Sew pars
‘puez ‘puez ‘puez ‘puez ‘puez ||
IN
epuad y
wars ay
Tet tet 1
Projectnummer
Locatie-adres
HAZW241
Zwarteland
Boormeester
Plaats
(geanonimiseerd)
Haaksbergen
-
Zieneschstraat
yenrz yaors
‘wa r “wa r
ary van
SO NA IJ ID
N
Bipuez Bipuez
Braps Suys Bapis Bays Biypuez Sipuez Bipuez verz Bnew wars a an jemz Bijeus ars TP
wao
pioysan
KN EAS
ej
LAAGLAND ARCHEOLOGIE
BIJLAGE
7 VERKLARENDE
WOORDENLIJST ARCHIS3 - Archis3 (Archeologisch Informatiesysteem) is een databank waarin gegevens over archeologisch onderzoek , vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Bronstijd - In de Bronstijd (2. 000 – 800 voor Chr. ) werden voor het eerst voorwerpen van brons – een legering van koper en tin – gemaakt , hoewel vuursteen nog steeds breed toegepast werd. Aardewerk uit deze periode is meestal zeldzaam en van slechte kwaliteit (‘hondebrokaardewerk’). Waarschijnlijk werden veel tradities en gebruiken uit het Neolithicum in deze periode voortgezet , waaronder aanvankelijk het gebruik overledenen in grafheuvels bij te zetten. Later , rond 1. 200 voor Chr. werd begraving vervangen door crematies , die in urnenvelden en soms ook in oudere grafheuvels werden bijgezet. Es – een es (enk , eng) is een areaal bouwland dat door meerdere grondgebruikers wordt gebruikt. Een es is ruimtelijk begrensd en als zodanig herkenbaar , maar de individuele percelen zijn niet gescheiden door duidelijk herkenbare grenzen. Bodemhorizont – een bodemhorizont is een laag of zone die wordt gevormd door bodemvorming. Een bodemhorizont onderscheidt zich van andere lagen door kleur , textuur , structuur en abiotische factoren.
De aan- of afwezigheid van bodemhorizonten in podzolgronden geeft belangrijke informatie in hoeverre het vroegere loop-/woonniveau nog intact is en in welke mate daarmee archeologische resten zijn te verwachten. De A-horizont ligt meestal aan of vlak onder het maaiveld en is vaak humeus. Vaak vormt de bouwvoor de A-horizont. De E-horizont ligt meestal onder de A-horizont. De E-horizont is ontstaan onder invloed van (regen)water , waardoor klei , humus en/of aluminium omlaag zijn getransporteerd. De E-horizont is vaak lichtgrijs van kleur (‘loodzand’). De B-horizont ligt onder de E-horizont. Dit is een inspoelingslaag. De B-horizont is meestal bruin of donkerbruin gekleurd. De BC-horizont kan onder de B-horizont voorkomen. Dit is een overgangslaag C-horizont. De kleur is meestal donkergeel , bruingeel of geelbruin
van
B- naar
De C-horizont is de minerale horizont van ongeconsolideerd materiaal. Het is het moedermateriaal waarin de bovenliggende horizonten zijn gevormd. IJzertijd - In de IJzertijd (800 – 12 voor Chr. ) werden de eerste ijzeren voorwerpen gemaakt. IJzer was harder dan brons en ijzererts was veel breder beschikbaar dan de grondstoffen voor brons (koper en tin). Het winnen en smeden van ijzer vereiste echter veel kunde en kennis. Naast aardewerk worden vanaf deze periode soms resten van ijzeroventjes gevonden of afval dat is ontstaan bij ijzerwinning. Op de hogere zandgronden kwamen celtic fields (raatakkers) tot ontwikkeling. Dit waren akkercomplexen die zich soms tot over een groot gebied konden uitstrekken en gekenmerkt werden door relatief kleine akkertjes die omgeven werden door raatvormige wallen. Men woonde temidden van de akkers. Ten opzichte van de voorgaande en latere perioden werden vaak nattere gronden opgezocht. Vanaf de IJzertijd ook werden de zeekleigebieden in gebruik genomen. Loodzand - In een plaggendek wordt regelmatig loodzand aangetroffen: bij het winnen van plaggen werd eerst de natuurlijke toplaag afgestoken. In deze toplaag was een E-
horizont (uitspoelingslaag) aanwezig met een kenmerkende grijze kleur. Loodzand wordt meestal aangetroffen in de onderzijde van het plaggendek. Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen. Vanaf ongeveer de 10 e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen , heide en bos. Moedermateriaal – ook wel het uitgangsmateriaal genoemd , is het materiaal waaruit de bodem is gevormd , het verse sediment vóór de verandering door de bodem vorming. Neolithicum - Het Neolithicum (5. 300 – 2. 000 voor Chr. ) wordt gekenmerkt door een overschakeling van jagen/verzamelen naar landbouw en veeteelt. De mens ging zich op een min of meer vaste locatie vestigen. Aanvankelijk werd daarnaast nog gejaagd en verzameld , maar meer en meer werd de mens agrariër. Doordat men zich op een locatie kon vestigen , namen de materiële bezittingen sterk toe.
Men bouwde boerderijen en andere constructies en creëerde voorwerpen van aardewerk en geslepen steen. De bevolking kon groeien en de samenlevingen werden complexer. Uit deze periode zijn hunebedden en grafvelden/-heuvels bekend. Paleolithicum - Gedurende het Paleolithicum (300. 000 – 8. 800 voor Chr. ) is Nederland wel bezocht door de mens (Homo Sapiens Sapiens en Homo Sapiens Neanderthalensis) gedurende de warmere perioden. Sporen zijn echter schaars en vaak verstoord. De mens trok destijds als jager/verzamelaar rond in kleine groepen. Afhankelijk van het seizoen en aanwezige voedselbronnen werden steeds wisselende , tijdelijke kampementen bewoond. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) – De RCE is een onderdeel van het ministerie van OCW. Het voert wet- en regelgeving uit , ontwikkelt kennis en geeft advies over rijksmonumenten , landschap & omgeving , archeologie en roerend erfgoed.