Raadsvoorstel zienswijze evaluatie gemeenschappelijke regeling SamenTwente

Raadsvoorstel Raadsvergadering

van 28 januari 2026

nr.

Onderwerp: Zienswijze evaluatie gemeenschappelijke regeling SamenTwente

Voorstel: 1. Wij stellen de raad voor een zienswijze op de evaluatie van de gemeenschappelijke regeling SamenTwente vast te stellen, met als strekking de bevindingen uit het gezamenlijke Twentse rekenkameronderzoek “Zicht op zeggenschap” in de evaluatie te betrekken.

Inleiding / aanleiding Met de “Wet versterken democratische legitimatie gemeenschappelijke regelingen” is op 1 juli 2022 de Wet gemeenschappelijke regelingen gewijzigd. Het ging daarbij om versterking van de kaderstellende en controlerende rol van gemeenteraden, provinciale staten en algemeen besturen van waterschappen. Sindsdien is het verplicht dat gemeenschappelijke regelingen een bepaling omtrent evaluatie van de regeling hebben. In de gemeenschappelijke regeling van SamenTwente is opgenomen, dat een evaluatie wordt uitgevoerd in het jaar voorafgaand aan de reguliere gemeenteraadsverkiezingen en dat daarbij in elk geval wordt ingegaan op: a. de bestuurlijke samenwerking binnen het werkgebied van SamenTwente; b. de doelstelling en c. de dienstverlening aan de deelnemende gemeenten vanuit SamenTwente. Het algemeen bestuur van SamenTwente stelt u in de gelegenheid een zienswijze op de evaluatie kenbaar te maken. De evaluatie is gebaseerd op het traject van de Strategische Koers van SamenTwente, de volledige herziening van de gemeenschappelijke regeling in 2023- 2024, de kerntakendiscussie in 2024-2025 en het Strategisch Programma 2026-2030. Bestuurlijk / wettelijk kader Art. 11a Wet gemeenschappelijke regelingen Art.

9.2 gemeenschappelijke regeling SamenTwente Argumenten 1.1 De evaluatie is gebaseerd op lopende en afgeronde trajecten, dat tot op zekere hoogte rechtvaardigt dat geen zelfstandige evaluatie is uitgevoerd. Het algemeen bestuur kiest ervoor om geen uitgebreide evaluatie uit te voeren. De evaluatie is gebaseerd op trajecten die reeds ingezet of afgerond zijn. Dit betreffen trajecten waar de gemeenteraden (separaat) in zijn of worden meegenomen. Deze evaluatie betreft volgens SamenTwente “geen presentatie van nóg een uitgebreid (en soms kostbaar) evaluatieonderzoek”. Dit is geen overtuigend argument om af te zien van een zelfstandige evaluatie. Immers is er geen verplichting geweest om een bepaling in de gemeenschappelijke regeling op te nemen die ziet op vierjaarlijkse evaluatie. Deze bepaling is opgenomen ter versterking van de democratische legitimatie van de samenwerking. Bovendien betreft het de eerste evaluatie op grond van deze recente bepaling. De doelstelling van deze trajecten was niet primair gelegen in de beantwoording van de vragen waar de evaluatiebepaling op ziet. Bovendien betreft één van de trajecten waar de evaluatie op is gebaseerd, Pagina 1 van 3

het (toekomstige) Strategisch Programma 2026-2030. Dit programma is nog niet vastgesteld. De raden zijn gelijktijdig met deze evaluatie in de gelegenheid gesteld daar zienswijzen op kenbaar te maken. Wel kan gesteld worden dat met name de kerntakendiscussie inzichten biedt in de bestuurlijke samenwerking, de doelstelling en de dienstverlening aan de deelnemende gemeenten vanuit SamenTwente. De kerntakendiscussie zag op de uitvoering van alle taken, het ambitieniveau en de daarbij horende middelen. Er is op ambtelijk en bestuurlijk niveau discussie gevoerd over de consequenties van het uitvoeren van taken op een ander ambitieniveau. Op basis hiervan zijn keuzes gemaakt voor kwalitatieve dienstverlening voor de inwoners van Twente tegen beschikbare middelen. SamenTwente geeft met de genoemde trajecten invulling aan haar dienstverlening, tegen de achtergrond van haar doelstellingen. De bevindingen uit deze trajecten geven inhoudelijk geen aanleiding tot het indienen van een zienswijze. 1.2

Wij stellen voor het rekenkameronderzoek naar de Twentse samenwerking “Zicht op zeggenschap” in de evaluatie te betrekken, omdat deze ziet op de democratische legitimatie van samenwerking. De wettelijke verplichting om in de gemeenschappelijke regeling in een bepaling ter evaluatie te voorzien, is opgenomen ter verbetering van de positie van raden. Op 1 juli 2025 hebben de samenwerkende Twentse rekenkamers het rekenkameronderzoek “Zicht op zeggenschap” opgeleverd. Dit onderzoek ligt in het verlengde van de reden dat de wet is gewijzigd, namelijk de democratische legitimatie van samenwerking. De Twentse rekenkamers wilden met dit onderzoek de raden inzicht geven in de diversiteit van samenwerkingsvormen die in Twente aan de orde zijn, alsmede in de doelstellingen daarvan en de mate waarin de raden hierop kunnen reflecteren en er invloed op kunnen uitoefenen. De achtergrond van de vraag ligt in de ontvlechting van de Regio Twente, waarna de samenwerking een ander karakter heeft gekregen. De centrale onderzoeksvraag luidt: Wat zijn bij de diverse samenwerkingsvormen in Twente de daadwerkelijk geboden mogelijkheden voor gemeenteraden, om de kaderstellende en controlerende rol op adequate wijze in te vullen (zijn er risico’s voor een democratisch tekort). SamenTwente betreft één van de drie uitgevoerde casestudies in het onderzoek.

Raads- en collegeleden hebben SamenTwente daarin het vaakst genoemd als belangrijk samenwerkingsverband in Twente. Binnen de gemeenschappelijke regelingen geldt het wettelijke regime voor informatievoorziening, verantwoording en zienswijzen. SamenTwente heeft daarover meer afgesproken dan wettelijk verplicht is. Binnen SamenTwente is afgesproken dat gemeenteraden om een zienswijze wordt gevraagd op respectievelijk het regionaal beleidsplan en een vierjaarlijks strategisch programma. Juist vanwege de achtergrond van zowel voorliggende evaluatie als het rekenkameronderzoek -namelijk democratische legitimatie- ligt het op de weg het onderzoek in de evaluatie te betrekken. Sinds 1 juli 2022 geldt ook een actieve informatieplicht van het algemeen bestuur, het dagelijks bestuur en de voorzitter tegenover de gemeenteraden. Hoewel de aanbevelingen zich richten tot het gemeentebestuur, wijst het onderzoek uit dat raadsleden kritisch zijn op de informatievoorziening. SamenTwente kan de bevindingen uit het rekenkameronderzoek betrekken op de vraag of invulling van de actieve informatievoorziening vanuit het algemeen bestuur verbetering behoeft of verbeterd kan worden. Risico’s 1.1 Inherent aan samenwerking met 14 gemeenten is het feit dat individuele zienswijzen niet opgevolgd worden als deze niet tot een meerderheid in het algemeen bestuur leiden.

In dat geval wordt het rekenkameronderzoek niet in de evaluatie betrokken. Dat feit leidt niet tot een verandering van de positie van Haaksbergen in de samenwerking Vervolgproces/communicatie/planning Het college maakt ter uitvoering van het raadsbesluit de zienswijze kenbaar aan het algemeen bestuur van SamenTwente.

Pagina 2 van 3

Bijlagen: 1. Aanbiedingsbrief evaluatie GR SamenTwente 2. Evaluatie gemeenschappelijke regeling SamenTwente

Burgemeester en wethouders

M. (Marcel) Broekhuis gemeentesecretaris

G.J. (Gerard) van den Hengel burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 28 januari 2026

R. (Robin) Meinen griffier

G.J. (Gerard) van den Hengel voorzitter

Pagina 3 van 3