Raadsvoorstel witgoedregeling in de aanpak energiearmoede

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 23 oktober 2024

nr. Nummer

Onderwerp: Witgoedregeling in de aanpak van energiearmoede

Voorstel: 1. De Verordening duurzaam witgoed en elektrisch koken en daartoe bijgevoegde reactienota vast te stellen.

Inleiding / aanleiding Sinds 2022, met het begin van de oorlog in Oekraïne, zijn de energiekosten voor huishoudens fors gestegen. Gelukkig zijn de energietarieven weer gedaald, maar nog niet tot de tarieven van voor de energiecrisis. De verwachting is ook dat de energierekening de komende jaren hoog blijft1. De Rijksoverheid heeft de afgelopen jaren op meerdere manieren geprobeerd de energierekening betaalbaar te houden. In 2023 is er een prijsplafond ingevoerd en in 2022 en 2023 konden huishoudens met een laag inkomen een energietoeslag aanvragen. In Haaksbergen is in 2023-2024 aan 1061 huishoudens de energietoeslag uitgekeerd. Daarnaast was er een Nationaal Noodfonds Energie voor nijpende situaties. Ook heeft de Rijksoverheid gemeenten middels een specifieke uitkering (SPUK Energiearmoede) middelen ter beschikking gesteld om haar inwoners te ondersteunen met het verlagen van de energierekening. Deze middelen mogen niet als geldelijke bijdrage uitbetaald worden. De SPUK gelden zijn in eerste instantie gebruikt voor de subsidie verlaging energielasten, waarmee huurwoningen voorzien konden worden van aanvullende isolatie of zonnepanelen. Deze actie is inmiddels afgerond en heeft 200 huishoudens geholpen aan een lagere energierekening.

Een verlenging van deze regeling ligt niet voor de hand, gelet op de eigen verduurzamingsplannen van Domijn en de geringe animo onder vrije sector huurders en verhuurders. Vorige zomer is de SPUK nogmaals opgehoogd en de termijn om deze middelen te besteden is verlengd tot 31 december 2025.2 Dit biedt de mogelijkheid een nieuwe aanpak op te zetten om de energierekening (blijvend) te verlagen bij onze inwoners met een laag inkomen. De effectiviteit van diverse aanpakken van energiearmoede is in 2023 onderzocht door TNO.3 Uit dit onderzoek blijkt dat grootschalige renovaties de grootste impact hebben op het wooncomfort en de energierekening. Gelet op de woonsituatie van onze doelgroep, zijn we hiervoor sterk afhankelijk van de medewerking van de verhuurders. In de prestatieafspraken met Domijn is verduurzaming al zeker sinds 2017 opgenomen en we kijken vol trots terug op onze samenwerking in het kader van de subsidie verlaging energielasten. Om nu zowel koopeigenaren, huurders van Domijn als particuliere huurders te ondersteunen met het verlagen van de energierekening, stellen wij een eenmalige witgoedregeling open. Bij het opstellen van deze regeling is ook contact gezocht met andere gemeenten, die recent een soortgelijke actie hebben gedraaid en is hen gevraagd naar hun bevindingen. Gelet op onze eigen ervaringen in de uitvoering van 1

https://www.berenschot.nl/nieuws/onderzoek-energierekening-2035 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Wijzigingsbeschikking middelen aanpak energiearmoede 3 TNO 2023 P10824 Effecten van fixers/energiecoaches, renovaties en witgoedregelingen, https://publications.tno.nl/publication/34640993/1EDZiA/TNO-2023-effecten.pdf 2

Pagina 1 van 5

de subsidie verlaging energielasten, vinden wij een laagdrempelige aanmeldprocedure belangrijk. Dit heeft er toe geleid dat we, waar mogelijk, geen inkomenstoets doen als onderdeel van deze eenmalige actie. De subsidiebedragen zijn dusdanig gesteld dat er met gesloten beurs, zonder bijbetaling, een duurzaam, nieuw witgoedapparaat of een inductiekookplaat gekozen kan worden. Onder witgoed verstaan we in deze regeling koelkasten, koelvriescombinaties en wasmachines. Daarnaast is het mogelijk te kiezen voor de overstap naar elektrisch koken. Voor de levering van de apparatuur kiezen we voor lokale ondernemers. Op basis van onze informatie over grootte van de doelgroepen kwijtschelding en energietoeslag, de subsidiebedragen en het subsidieplafond, kan zeker tussen de 23 en 37% van de doelgroep deelnemen aan deze regeling. Dit percentage is afhankelijk van de keuze tussen elektrisch koken en duurzaam witgoed en kan nog stijgen als vouchers niet volledig besteed worden. Echter, aangezien we nog geen beeld hebben van de grootte van de doelgroep leefgeld, is de verwachting dat dit succespercentage lager zal uitvallen.

Bestuurlijk / wettelijk kader Rijk Algemene wet bestuursrecht Gemeentewet Beschikking middelen aanpak energiearmoede 20 januari 2022 Wijziging beschikking middelen aanpak energiearmoede 29 juni 2022 Wijzigingsbeschikking middelen aanpak energiearmoede 29 juni 2023 Gemeente Verordening Participatieraad Haaksbergen Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen 2021, 2022, 2023 en 2024 Beleidsregels eenmalige energietoeslag 2022 Haaksbergen Beleidsregels Eenmalige energietoeslag 2023 Haaksbergen Nota inkoop- en aanbestedingsbeleid Inspraakverordening Argumenten 1.1 Duurzaam witgoed zorgt voor een lagere energierekening De SPUK gelden zijn uitgekeerd om huishoudens die kampen met energiearmoede te ondersteunen met energiebesparende maatregelen. Met deze witgoedregeling ondersteunen we huishoudens met een laag (besteedbaar) inkomen, die het hardst geraakt zijn door de energiecrisis. In Haaksbergen woont een groot deel (ruim 6 op de 10) van de ontvangers van de energietoeslag in een huurwoning van Domijn. Daarom kiezen wij er opnieuw voor juist ook deze doelgroep te ondersteunen. In het eerdergenoemde TNO onderzoek wordt benoemd dat uit Europese studies blijkt dat energiearme huishoudens vaak oude energie slurpende en/of slecht werkende apparaten bezitten.

Het vervangen van een 15 jaar oude koelvriescombinatie door een nieuw model met energielabel C bespaart een huishouden € 50 tot € 160 op jaarbasis. Het vervangen van deze apparatuur leidt dus tot energiebesparing bij huishoudens die kampen met energiearmoede. Daarnaast benoemt TNO signalen van energiecoaches dat een betere wasmachine kan leiden tot een gezonder binnenklimaat (minder vocht in huis). Voor duurzaam witgoed bieden we een voucher van € 700, waardoor er met gesloten beurs voldoende keuze in apparaten is. 1.2 Elektrisch koken leidt tot een gezonder binnenklimaat en is veiliger Onderzoek van TNO4 laat zien dat koken op gas leidt tot meer luchtverontreiniging binnenshuis dan elektrisch koken. De auteurs van dit onderzoek raden aan de overstap naar elektrisch koken te stimuleren. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat koken op inductie veiliger is dan koken op gas5. De kookplaat koelt sneller af, heeft meerdere ingebouwde beveiligingen en produceert alleen warmte als er 4 https://publications.tno.nl/publication/34641471/zD0Xiz/TNO-2023-R11809.pdf 5 Instituut Fysieke Veiligheid, 2023, Is elektrisch koken veiliger dan koken op gas, 20190715-IFV-Factsheet-Is-

elektrisch-koken-veiliger-dan-koken-op-gas.pdf (nipv.nl)

Pagina 2 van 5

een pan op staat. Ongeveer de helft van alle aanmeldingen voor de subsidie verlaging energielasten kwam van een eenpersoonshuishouden, vaak reeds pensioengerechtigd. Met het oog op langer thuis wonen en ziektebeelden als dementie6, is extra veiligheid in de keuken wenselijk. Voor de overgang naar elektrisch koken bieden we een voucher van € 1.000 met aanvullend € 100 voor de aanschaf van nieuwe pannen. 1.3 De overstap naar elektrisch koken is een stap in de transitie naar aardgasvrij wonen In de transitie naar aardgasvrij wonen, zullen veel huishoudens ook hun kookmethode moeten aanpassen van gas naar elektrisch. Door dit nu te stimuleren en faciliteren bij onze inwoners met een lager inkomen, betrekken we hen nadrukkelijk bij deze transitie en bereiden we onze samenleving verder voor op een aardgasvrije toekomst zoals ook beschreven in onze warmtevisie. Woningcorporatie Domijn start deze zomer met een eigen project om (op aanvraag) in hun woningen de meterkast en keuken geschikt te maken voor elektrisch koken. Domijn kan dit echter niet in alle woningen realiseren, zowel in de tijd, capaciteit en middelen. Met Domijn worden (werk)afspraken gemaakt over het aantal huishoudens dat in een huurwoning van Domijn woont, waarvan de woning door Domijn geschikt wordt geacht, aan wie een voucher voor een inductiekookplaat zal worden verstrekt. 1.4

Met deze regeling bereiken wij een groep die voor eerdere regelingen niet in aanmerking kwam maar wel een laag besteedbaar inkomen heeft Huishoudens komen in aanmerking als zij kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen hebben ontvangen in de periode 1 januari 2023 tot 1 september 2024 en/of de energietoeslag 2023 ontvangen hebben. Vanuit de uitvoeringspraktijk bij het GBT is het mogelijk een lijst te genereren van huishoudens, die in een bepaalde periode (gedeeltelijke) kwijtschelding hebben ontvangen, maar niet op basis van welk jaar. Deze groep kan ook huishoudens bevatten die in 2023 of 2024 nog kwijtschelding ontvangen hebben over 2021 of 2022. Deze huishoudens kwamen eerder in aanmerking voor ondersteuning. Een nog onbekende groep huishoudens houdt, ondanks een hoger bruto inkomen, na betalen van vaste lasten, weinig geld over om eten en kleding van te betalen. Dit is een groep inwoners die we tot nu toe helemaal niet in beeld hebben. Overeenkomstig de terminologie van de Voedselbank, benoemen we deze doelgroep: “doelgroep leefgeld”. Van deze huishoudens vragen wij inzicht in hun inkomsten en uitgaven om vervolgens, naar voorbeeld van de berekening van de Voedselbank7, hun beschikbare leefgeld te bepalen. Wij volgen hierin de systematiek en terminologie van de Voedselbank.

Een dergelijke gegevensverwerking is toegestaan op grond van de AVG en is gebaseerd op de grondslag ‘vervulling van een taak van algemeen belang of openbaar gezag’. We verhogen de normen uit de toetsingscriteria van de Voedselbank met 50% om tot een ruimhartiger beleid te komen voor deze eenmalige actie. De loting biedt gelijke kansen aan huishoudens uit alle drie de doelgroepen, er wordt bewust geen voorrang verleend aan een van deze doelgroepen. 1.5 De Participatieraad Haaksbergen heeft positief geadviseerd De Participatieraad heeft, op grond van artikel 5 lid 3 van de Verordening Participatieraad, schriftelijk advies uitgebracht. Dit advies is bijgevoegd. Op maandag 27 mei 2024 is deze verordening in concept gepresenteerd aan de Participatieraad. Dit was een positief en constructief gesprek, waarbij er ook nadrukkelijk met elkaar van gedachten gewisseld is over de groep die net te veel verdiende om de energietoeslag te ontvangen en die eigenlijk nooit in aanmerking komen voor regelingen als deze. Naar aanleiding van dit gesprek is de verordening aangepast om een derde doelgroep te definiëren: de doelgroep leefgeld. We bedanken de Participatieraad voor het uitgebrachte advies. Naar aanleiding van dit advies zijn een aantal aanpassingen gedaan, die in de bijgevoegde Reactienota in een was-wordt tabel zijn weergegeven. 1.6

Belanghebbenden zijn in de gelegenheid gesteld inspraak toe te passen op de Verordening duurzaam witgoed en elektrisch koken Haaksbergen

6 https://www.dementie.nl/veiligheid-en-zelfstandigheid/zelfstandig-en-veilig-wonen/veilig-koken-met-dementie 7 https://voedselbankenschedehaaksbergen.nl/wp-content/uploads/AANVRAAGFORMULIER-VOEDSELHULP-

2024.pdf

Pagina 3 van 5

Na ons besluit van 23 juli 2024 heeft de verordening van 2 tot en met 30 augustus 2024 (vier weken) digitaal en fysiek op het gemeentehuis ter inzage gelegen. In deze periode zijn er geen zienswijzen ingediend. 1.7

Conform het inkoopbeleid is er enkelvoudig onderhands gegund en wordt een Open House constructie gestart Voor de uitvoering van deze witgoedregeling is conform het inkoopbeleid de opdracht enkelvoudig onderhands gegund aan WeMaron B.V. Deze partij heeft ruime ervaring met het uitvoeren van de voucherregelingen en het werken met lokale ondernemers. Deze lokale ondernemers worden aangesloten middels een Open House constructie. Open House is een systeem van contracteren, dat door aanbestedende diensten wordt geïnitieerd en waarvoor potentiële opdrachtnemers, die voldoen aan de voorwaarden die een gemeente heeft gesteld, een overeenkomst met de gemeente sluiten. Wij stellen de voorwaarden voor deze constructie, zoals opgenomen in de verordening. Er zijn twee lokale partijen benaderd (Expert en Electro World) en beiden hebben aangegeven interesse te hebben in deelname. Wanneer een huishouden kiest voor een inductiefornuis, ontvangt het huishouden een tweede voucher ter waarde van € 100, te besteden aan pannen via WeMaron in een soortgelijke Open House constructie bij Hema of Blokker. Beide ondernemers staan positief tegenover deze actie. 1.8 Zonder deze verordening kan de SPUK-uitkering niet worden ingezet De verordening is opgesteld om de reikwijdte en voorwaarden van de subsidie vast te leggen.

De Algemene subsidieverordening is ontoereikend om de ontvangen Rijksmiddelen in te zetten voor het specifieke doel energielasten te verlagen, omdat we een afwijkend verantwoordingsproces aanhouden ten opzichte van de voorwaarden uit de Algemene subsidieverordening. Verantwoorden van de subsidie gebeurt bij uitlevering van het witgoedapparaat of het inductiefornuis en wordt gedaan door de witgoedondernemer. De ondernemer heeft hier, conform artikel 13 lid 1, een week de tijd voor. De ondernemer zal bij de verantwoording tevens een ontvangstformulier met de naam en handtekening van de subsidieontvanger meeleveren. Daarmee wordt gewaarborgd dat de levering heeft plaatsgevonden bij de subsidieontvanger. De ervaring is dat de ondernemer de verantwoording via de app van de uitvoeringspartij doet, terwijl de ondernemer bij het huishouden thuis is. De betaling gaat direct naar de ondernemer. Vrijwel het gehele resterende budget uit de SPUK wordt ingezet middels deze verordening. Minder dan 10% wordt gebruikt voor kosten van de tussenpartij en overige bijkomstige kosten, zoals porto-, print- en advertentiekosten. De SPUK-uitkering moet voor 31 december 2025 uitgegeven zijn. Binnen deze periode moet de subsidie verleend en vastgesteld worden. We vragen geen aanvullend budget van de gemeenteraad.

Risico’s 1.1 Er bestaat het risico dat misbruik wordt gemaakt van de regeling Bij witgoedregelingen is er altijd een risico op misbruik van de regeling bij de keuze van het witgoed. Om dit risico te ondervangen, controleert uitvoeringspartner WeMaron (steekproefsgewijs) op de ingeleverde vouchers en facturen en hebben wij duidelijke werkafspraken gemaakt met de deelnemende ondernemers. Vervolgproces/communicatie/planning Na vaststelling van de Verordening subsidie verlaging energielasten Haaksbergen wordt de subsidieverordening ingevoerd in DROP. De publicatie van de subsidieverordening vindt plaats via Gemeenteblad en Rond Haaksbergen en de subsidieverordening treedt in werking op de dag na bekendmaking. Huishoudens uit de doelgroepen energietoeslag en kwijtschelding gemeentelijke belastingen ontvangen op korte termijn een brief om zich aan te melden. Daarnaast wordt, met name ook voor de doelgroep leefgeld, ingezet op een brede communicatiecampagne. Na versturen van de brief hebben huishoudens ruim een maand de tijd zich aan te melden voor een voucher (voor 11 december 2024). Dit geeft ook minder digitaal vaardige inwoners de kans zich aan te melden met hulp van familie of bijvoorbeeld de formulierenbrigade. Indien meer aanmeldingen dan vouchers, wordt uit de aanmeldingen geloot in aanwezigheid van notaris Lenderink.

De vouchers worden idealiter in de tweede helft van december, Pagina 4 van 5

maar uiterlijk begin januari 2025, verstuurd en de huishoudens hebben twee maanden de tijd de voucher te besteden. Niet (volledig) besteedde vouchers vloeien na verloop van de geldigheid terug in de subsidiepot, waarna mogelijk aanvullende vouchers uitgegeven kunnen worden. De verwachting is dat de middelen ruimschoots voor 31 december 2025, de uiterste datum van de SPUK Energiearmoede, uitgegeven zijn. Uitvoeringspartij WeMaron wordt betaald voor de inrichting van een digitale aanvraag-omgeving en de uitvoering omtrent de vouchers. Daarnaast betalen wij een deel van de commissie, die zij normaal gesproken aan de ondernemers vragen. Dit betekent meer kosten in ons budget, maar meer marge voor onze lokale ondernemers. Met deze witgoedregeling en de bijbehorende uitvoeringskosten (kosten WeMaron, porto, print, administratie) is de verwachting dat het volledige resterende bedrag van de SPUK Energiearmoede uitgegeven wordt. Mochten er meer middelen vrij komen voor het verlagen van de energierekening, dan is het college bevoegd deze toe te voegen aan het subsidieplafond van deze regeling. Dit zal dan via een collegebesluit worden voorgelegd.

Bijlagen: Verordening subsidie duurzaam witgoed en elektrisch koken Haaksbergen (9.65) Reactienota

Burgemeester en wethouders

dr. R. Toet secretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 23 oktober 2024

R. Meinen griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 5 van 5