Raadsvoorstel vaststelling beleidskader herbouw bedrijfswoning

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 1 november 2023

nr.

Onderwerp: Beleidskader herbouw van bestaande en vergunde bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven in het buitengebied van de gemeente Haaksbergen Samenvatting besluit: De gemeente stelt het ongewijzigde beleidskader voor de herbouw van bestaande én vergunde bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven in het buitengebied van de gemeente Haaksbergen vast. Het beleidskader voor de herbouw van een bedrijfswoning biedt een nadere invulling aan het begrip ‘noodzaak’ uit het vigerende bestemmingsplan en geeft voorwaarden waaronder de herbouw van een bedrijfswoning mogelijk kan worden gemaakt. Het ontwerp beleidskader heeft op grond van de Inspraakverordening van 6 juli 2023 tot en met 16 augustus 2023 voor een periode van zes weken ter inzage gelegen. Er is geen zienswijze ingediend. Het beleidskader voor de herbouw van bestaande én vergunde bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven wordt daarom ongewijzigd vastgesteld.

Voorstel: 1. Het beleidskader voor de herbouw van bestaande én vergunde bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven in het buitengebied van de gemeente Haaksbergen ongewijzigd ten opzichte van het ontwerp vast te stellen.

Inleiding / aanleiding Veranderende omstandigheden maken dat er steeds vaker verzoeken worden ingediend die niet passen binnen het geldende bestemmingsplan of vigerend beleid. Een voorbeeld hiervan zijn verzoeken die gaan over het herbouwen van bestaande en vergunde (tweede) bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven in het buitengebied van Haaksbergen. Deze verzoeken moeten hierdoor (structureel) worden afgewezen als zijnde niet passend binnen het beleid. Om mogelijk wel medewerking te kunnen verlenen aan verzoeken met betrekking tot het herbouwen van een (tweede) bedrijfswoning in het buitengebied, hebben we een beleidskader opgesteld. Het gaat hierbij om de herbouw van bestaande en vergunde bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven in het buitengebied. We gaan nadrukkelijk niet in op de bouw van nieuwe, nog niet bestaande, (tweede) bedrijfswoningen en/of het bestemmen van agrarische bedrijfswoningen tot plattelandswoning. Voor deze situaties blijft, vooralsnog, het vigerende beleid van kracht. Op 27 juni 2023 is het ontwerp beleidskader in het college behandeld en is er positief besloten. Vigerend bestemmingsplan Momenteel zijn er twee concrete verzoeken voor het herbouwen van een bestaande bedrijfswoning bij een agrarisch bedrijf.

Deze bedrijven hebben binnen het geldende bestemmingsplan ‘Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening veegplan 1’ de enkelbestemming ‘Agrarisch – Agrarisch bedrijf’. Volgens de definitie is een bedrijfswoning slechts bedoeld voor (het huishouden van) een persoon, wiens huisvesting daar, gelet op de bestemming van het gebouw of het terrein, noodzakelijk is. Het Pagina 1 van 5

bestemmingsplan biedt daarom de mogelijkheid onder voorwaarden een bedrijfswoning op te richten. Ook wanneer men voornemens is een bestaande tweede bedrijfswoning te herbouwen, dient te worden getoetst aan deze voorwaarden en dient de noodzaak voor de woning opnieuw te worden aangetoond. De onder artikel 4.4 lid j benoemde voorwaarden van het geldende bestemmingsplan luiden als volgt: 1. een tweede bedrijfswoning nodig moet zijn in verband met:  constant toezicht en verzorging van vee;  toezicht en onderhoud van apparatuur ter preventie van calamiteiten; en/of  onregelmatige werktijden, bereikbaarheid en organisatorische efficiency; 2. de omvang van het bedrijf zodanig moet zijn dat sprake is van een volwaardig tweepersoonsbedrijf (wat overeenkomt met een bedrijfsomvang van tenminste 120 nge (nederlandse grootte eenheid)), waarvan sprake is als het volledige werkgelegenheid en (binnen afzienbare tijd) een aanvaardbaar inkomen biedt aan tenminste twee arbeidskrachten; 3.

aannemelijk moet zijn gemaakt dat het bedrijf de komende tien jaar als volwaardig tweepersoonsbedrijf blijft bestaan, waarbij wordt gekeken naar de bedrijfsopzet, het uitgezette pad voor bedrijfsovername, de gebouwen en stalcapaciteit, productierechten en leeftijd, opleiding en ervaring van beide arbeidskrachten; wat dient te blijken uit een ondernemersplan dat is opgesteld door een agrarische adviesinstantie; 4. de tweede bedrijfswoning een duidelijke ruimtelijke relatie moet hebben met het agrarische bedrijf, waarvan geen sprake is bij een afstand van meer dan 25 m tussen de tweede bedrijfswoning en een bedrijfsgebouw, tenzij overige bebouwing of beplanting dit onmogelijk maakt; 5. op geen van de gevels van de woning, bij voltooiing, de geluidsbelasting vanwege een weg of spoorweg de ter plaatse toegestane grenswaarde krachtens de Wet geluidhinder overschrijdt; 6. op het perceel niet eerder vergunning is verleend voor een tweede bedrijfswoning.

Bij twijfel over de noodzaak voor de tweede bedrijfswoning vragen wij advies op bij de Agrarische Beoordelingscommissie (Hierna: AB-Commissie). Deze commissie beoordeeld op een onafhankelijke wijze of een verzoek voor een (tweede) bedrijfswoning voldoet aan de hierboven benoemde eisen. Herbouw van een bestaande (tweede) bedrijfswoning is op basis van het geldende bestemmingsplan voor het buitengebied van Haaksbergen vaak niet mogelijk, omdat volgens het bestemmingsplan de noodzaak voor de huisvesting van (het huishouden van) een persoon in deze (tweede) bedrijfswoning niet kan worden aangetoond. Door onder andere automatiseringstoepassingen is een tweede bedrijfswoning vaak niet meer noodzakelijk voor de bedrijfsvoering. De AB-Commissie adviseert daarom veelal negatief. Verzoeken voor het herbouwen van (tweede) bedrijfswoningen stranden door dit advies. Ondanks het vorenstaande wil het college toch meewerken aan de herbouw van bestaande (tweede) bedrijfswoningen. Het gaat immers om een legaal opgerichte bedrijfswoning die al vele jaren wordt bewoond door een persoon die werkzaam is binnen het bedrijf en waar nu, door de technologische vooruitgang en digitalisering, de noodzaak van de huisvesting van deze persoon niet meer aangetoond kan worden.

Dit betekent dat bijvoorbeeld de beoogde bedrijfsopvolger die de wens heeft om de tweede bedrijfswoning te herbouwen, maar de noodzaak niet kan aantonen, in de huidige woning moet blijven wonen of elders een woning zou moeten vinden. Het college wenst medewerking te verlenen en hiertoe een beleidskader ter vaststelling voor te stellen aan de raad. In dit beleidskader wordt het begrip noodzaak in het bestemmingsplan nader ingevuld en staan de voorwaarden vermeld waaronder de herbouw van een bedrijfswoning mogelijk kan worden gemaakt. Voor het opstellen van de voorwaarden is deels aangesloten bij hoe andere gemeenten dit hebben vormgegeven in hun bestemmingsplan(nen) of beleid waarin herbouw mogelijk wordt gemaakt. Daarnaast is deels aangesloten bij reeds bestaand beleid en voorwaarden zoals deze staan opgenomen in het afwegingskader in het geldende bestemmingsplan (artikel 4.4.1). Voorliggend beleidskader is een aanvulling op de bestaande bestemmingsplanregels en een wijziging van de definitie ‘bedrijfswoning’. Het ontwerp beleidskader is bijgevoegd. Door het beleidskader ontstaat er een toetsingskader omtrent de te verlenen vergunningen die op dit moment in strijd zijn met het vigerende bestemmingsplan. In het beleidskader is daarnaast het begrip ‘bedrijfswoning’ herschreven. In de omschrijving ligt de nadruk op de werkrelatie tussen het huishouden Pagina 2 van 5

en het bedrijf, en niet meer op de noodzaak van het huishouden voor de bedrijfsvoering. Verzoeken voor de herbouw van een bedrijfswoning worden, na vaststelling, getoetst aan dit beleidskader. Het ontwerp beleidskader heeft van 6 juli 2023 tot en met 16 augustus 2023 ter inzage gelegen. Hierop zijn geen zienswijzen ingediend. Het beleidskader wordt daarom ongewijzigd vastgesteld. Bestuurlijk / wettelijk kader Rijk Wet ruimtelijke bepalingen omgevingsrecht Wet algemene bepalingen omgevingsrecht Algemene wet bestuursrecht Gemeentewet Gemeente Bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen (vastgesteld op 2 juli 2013) Bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen, partiele herziening Veegplan 1 (vastgesteld op 1 november 2017) Inspraakverordening Woonvisie goed wonen in Haaksbergen (vastgesteld op 5 juli 2023) Argumenten 1.1 Er zijn geen zienswijzen binnengekomen op het ontwerp beleidskader herbouw van bestaande en vergunde bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven in het buitengebied van de gemeente Haaksbergen Tijdens de terinzagelegging van het ontwerp beleidskader zijn er geen zienswijzen ingediend. Zodoende kan voorliggend beleidskader ongewijzigd worden vastgesteld. 1.2 Herbouw biedt kansen voor het toevoegen van meer ruimtelijke kwaliteit.

In het verleden waren de voorwaarden voor het kunnen bouwen van nieuwe, nog niet bestaande (tweede) bedrijfswoningen minder streng dan de hedendaagse voorwaarden die in het geldende bestemmingsplan zijn opgenomen. Zo moet de noodzaak voor de bedrijfswoning nu kunnen worden aangetoond. Zodoende hebben veel agrarische bedrijven onder de minder strenge regels een tweede/extra bedrijfswoning kunnen bouwen bij het bedrijf. Veel van deze woningen zijn nu verouderd, in een minder goede (bouwtechnische) staat en voldoen daarnaast niet meer aan de hedendaagse woonwensen. In sommige situaties is het landschappelijk inpassen van de locatie (het erf) één van de voorwaarden voor het verlenen van medewerking aan de herbouw van de bedrijfswoning. In het beleidskader is aangegeven wanneer dit van toepassing is. In deze situaties ontstaat er een kans het erf opnieuw vorm te geven en hierbij het omliggende landschap en/of de landschapsstructuren te versterken. Door te werken met nieuwe, extra en/of streekeigen beplanting kan de ruimtelijke kwaliteit worden verbeterd. Herbouw biedt daarnaast de kans om verouderde woningen in het buitengebied te vervangen door een nieuwe woning. Hiermee wordt voorkomen dat verouderde woningen verder in kwaliteit afnemen en het aangezicht van het buitengebied verder aantasten. 1.3

Herbouw van een (tweede) agrarische bedrijfswoning is vanuit een volkshuisvestelijk belang wenselijk. Bij de herbouw van een bedrijfswoning gaat het om een woning die legaal is opgericht en die al vele jaren bewoond wordt door een persoon die werkzaam is binnen het bedrijf. Wanneer deze persoon de woning niet mag herbouwen, dan is diegene genoodzaakt in de woning te blijven wonen of elders een andere woning te vinden. Gezien de grote aantallen tweede bedrijfswoningen in het buitengebied kan dit, met name in de toekomst, in potentie extra druk geven op de lokale woningmarkt

Pagina 3 van 5

Op dit moment is de druk op de woningmarkt al groot. Tot en met 2030 moeten er 900.000 woningen bij komen. Elke woning telt. De herbouw van (tweede) agrarische bedrijfswoningen draagt ook bij aan het volkshuisvestelijk belang. De bewoners van de betreffende bedrijfswoning kunnen na herbouw blijven wonen op het erf en hoeven niet elders een woning te zoeken. De herbouw sluit ook aan op de (ontwerp) woonvisie “Goed wonen in Haaksbergen”. Als gemeente staan we open voor vernieuwende woonvormen op bestaande erven in het buitengebied. Als voorbeeld wordt hierbij ook genoemd de herbouw van (tweede) agrarische bedrijfswoningen. De leefbaarheid op het platteland wordt vergroot en bovendien kan een beoogd bedrijfsopvolger of medewerker/compagnon bij het bedrijf blijven wonen. Sociaal maatschappelijk gezien is dit ook wenselijk doordat mensen naar elkaar kunnen omkijken en eventueel voor elkaar kunnen zorgen, indien nodig (ook al is er niet direct sprake van mantelzorg). Het is hierbij dan wel van belang dat de woningen geclusterd op het erf worden gebouwd. Door herbouw is het mogelijk voor – onder meer – beoogde bedrijfsopvolgers om bij het bedrijf te blijven wonen.

Een verzoek om de bestaande bedrijfswoning te herbouwen komt vaak voort uit de wens van een beoogd bedrijfsopvolger, of een ander persoon die een werk gerelateerde verbinding heeft met het bedrijf, om bij het agrarisch bedrijf te kunnen (blijven) wonen. Echter kan de noodzaak, door technologische vooruitgang en digitalisering, van de huisvesting van deze persoon niet meer worden aangetoond. Met voorliggend beleidskader wordt deze persoon, wanneer diegene dat wenst, de mogelijkheid geboden de bestaande bedrijfswoning te herbouwen. Door deze mogelijkheid te bieden kunnen lokale gemeenschappen daarnaast beter in stand worden gehouden. Zoals eerder is aangegeven, betreft het hier legaal tot stand gekomen woningen die al vele jaren worden bewoond. 1.4

Risico’s Juridisch gezien is een herziening van het vigerende bestemmingsplan het meest houdbaar. In het vigerend bestemmingsplan is een definitie toegekend aan het begrip ‘noodzaak’. In deze tijd is de ‘noodzaak’ zoals gedefinieerd in het vigerende bestemmingsplan niet aan te tonen maar is er wel de wens om bedrijfswoningen bij agrarische bedrijven te herbouwen. Urgentie wordt gevoeld om in de periode tussen nu en 1 januari 2024 (indien de Omgevingswet per 1 januari 2024 in werking treedt) een beleidskader te hebben die een nadere invulling geeft aan het vigerende bestemmingsplan. Wij zijn voornemens om dit beleidskader in het Omgevingsplan te verwerken. Door het beleidskader vast te stellen, kan medewerking worden verleend aan verzoeken voor het herbouwen van bestaande bedrijfswoningen. Alhoewel een lokaal bestuur grote beleidsvrijheid heeft in het vaststellen van beleid, bestaat er een kans dat het beleidskader (op delen) ongegrond wordt verklaard door de Raad van State bij beroepen tegen verleende vergunningen. Of dit gebeurt en op welke aspecten, is op voorhand niet te zeggen. Dit kan betekenen dat toch een herziening van het bestemmingsplan noodzakelijk is of dat het beleidskader in de toekomst (op delen) moeten worden aangepast en opnieuw dient te worden vastgesteld. Bedrijfswoningen die met een gedoogverklaring tot stand zijn gekomen.

In het verleden zijn bedrijfswoningen met een gedoogverklaring tot stand gekomen. Dit is gedaan om op een snelle manier, vooruitlopend op de bestemmingsplanprocedure, een bedrijfswoning te kunnen bouwen. Er zijn echter gevallen waar deze gedoogverklaring nog steeds van kracht is voor de bestaande bedrijfswoning. Alhoewel deze bedrijfswoning legaal tot stand is gekomen, is er geen vergunning voorhanden. Deze kan alsnog worden afgegeven wanneer men hierom vraagt. Wanneer er een beroep wordt ingediend tegen de herbouw van een bedrijfswoning die met een gedoogverklaring tot stand is gekomen, zal voor deze woning eerst een vergunning moeten worden afgegeven. Hier ligt een mogelijk juridisch risico. Vervolgproces/communicatie/planning Indien het beleidskader door de gemeenteraad wordt vastgesteld gaat het direct van kracht. Initiatiefnemers kunnen zich dan beroepen op de voorwaarden die in het kader beschreven staan. Het beleidskader wordt gepubliceerd op de website van de gemeente Haaksbergen.

Pagina 4 van 5

Bijlagen: Beleidskader herbouw van een bedrijfswoning. Collegebesluit ontwerp beleidskader herbouw van een bedrijfswoning.

Burgemeester en wethouders

dr. R. Toet secretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 1 november 2023

mr. G. Raaben griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 5 van 5