Raadsvoorstel toelating definitief verzoek

Raadsvoorstel Raadsvergadering

van 17 december 2025

Onderwerp: toelating definitief verzoek raadgevend referendum inzake criteria locatiekeuze AZC

Voorstel: 1. het definitief verzoek tot het houden van een raadgevend referendum van 2 december 2025 aan te merken als een geldig verzoek omdat het voldoet aan het gestelde in artikel 6 van de Referendumverordening 2006 en het definitief verzoek toe te laten; 2. de datum van het raadgevend referendum vast te stellen op 18 maart 2026; 3. een (subsidie)budget ter hoogte van € 15.000 beschikbaar te stellen voor het voeren van campagne.

Inleiding / aanleiding Op 23 september 2025 heeft het college besloten het voornemen uit te spreken ‘harde’ criteria vast te stellen ten behoeve van de locatiekeuze voor de opvang van asielzoekers (knock-out) en een ‘zacht’ criterium voor de relatieve weging ten behoeve van de locatiekeuze voor de opvang van asielzoekers (afweging tussen resterende locaties). De voorgenomen ‘harde’ criteria betreffen de volgende: de locatie: a. is eigendom van de gemeente Haaksbergen, provincie Overijssel of een maatschappelijke partner; b. is feitelijk beschikbaar wanneer het COA deze locatie nodig heeft; c. is minimaal vijf jaar beschikbaar; d. heeft ruimte voor 100 asielzoekers (in verband met permanente beveiliging); e. is geen sleutelproject woningbouw; f. heeft geen ruimtelijke belemmeringen; g. is goed bereikbaar of dit is te realiseren; h. is gelegen in de nabijheid van openbaar vervoer. Het voorgenomen ‘zachte’ criterium betreft de volgende: a. de mate van gestapelde, grootschalige ruimtelijke opgaven en de impact op de directe omgeving daarvan. Wij hebben de raad voorgesteld geen wensen en bedenkingen kenbaar te maken ten aanzien van dat voorgenomen besluit. Op 15 oktober 2025 is op initiatief van de Vereniging Belangen AZC Haaksbergen gestart met het ophalen van handtekeningen voor een inleidend verzoek tot het houden van een raadgevend referendum.

Op grond van artikel 5 van de Referendumverordening 2006 (hierna: verordening) kunnen kiesgerechtigden1 schriftelijk een inleidend verzoek tot het houden van een referendum2 over een voorgenomen beslissing3 indienen. Initiatiefnemer heeft hierbij gebruikt gemaakt van door ons verstrekte lijsten. Bij de controle van de handtekeningen kan worden volstaan met de methode van een steekproef. Op 23 oktober 2025 is het inleidend verzoek tot het houden van een 1 degenen die op de drieënveertigste dag voorafgaande aan de dag waarop het referendum wordt gehouden, overeenkomstig artikel B3 van de Kieswet kiesgerechtigd zijn voor de verkiezing van de leden van de raad van de gemeente Haaksbergen 2 een volksstemming, waarbij kiesgerechtigden zich uitspreken over een voorgenomen beslissing van de raad 3 een ontwerpbeslissing van de raad dat behoort bij een raadsvoorstel dat op de (voorlopige) agenda van een raadscommissie of op de (voorlopige) agenda van de raad is geplaatst

Pagina 1 van 4

raadgevend referendum ingediend. Op 30 oktober 2025 heeft de raad besloten het inleidend verzoek toe te laten. Op 2 december 2025 heeft Vereniging Belangen AZC Haaksbergen een definitief verzoek tot het houden van een raadgevend referendum ingediend. Bestuurlijk / wettelijk kader Algemene wet bestuursrecht Gemeentewet, artikelen 147 en 149 Referendumverordening 2006 Collegebesluit van 23 september 2025 ‘voorgenomen besluit criteria locatie opvang asielzoekers’ Raadsvoorstel van 23 september 2025 ‘Criteria locatie opvang asielzoekers’ Raadsbesluit van 30 oktober 2025 ‘geldigheid en toelating inleidend verzoek tot het houden van een raadgevend referendum’ Argumenten 1.1 Het definitief verzoek (verklaring) is afgelegd door het aantal benodigde kiesgerechtigden en voldoet aan de vereisten. Op 30 oktober 2025 heeft uw raad besloten het inleidend verzoek van 23 oktober 2025 toe te laten. Zes weken na bekendmaking van dat besluit kan schriftelijk een verklaring ter ondersteuning van het inleidend verzoek worden afgelegd. Deze verklaring moet worden afgelegd door het aantal kiesgerechtigden dat tenminste gelijk is aan driemaal de kiesdeler van de laatstgehouden verkiezing van de raad, met dien verstande dat dit getal niet hoger ligt dan 1000. Hierbij worden de kiesgerechtigden die het inleidend verzoek hebben ingediend meegerekend.

De kiesdeler van de laatstgehouden verkiezing van de raad is 574. De verklaring is afgelegd door 1881 personen. Door middel van een steekproef heeft het college de verzoeken gecontroleerd. Met de steekproef is gecontroleerd of de verzoeker kiesgerechtigd is en inwoner is van Haaksbergen. Van de 1881 verzoeken heeft het college er 1079 gecontroleerd. Van de gecontroleerde verzoeken waren er 1045 geldig. Hiermee is voldaan aan artikel 6 lid 2 van de verordening. De verklaring voldoet aan de vereisten zoals bedoeld in artikel 6 lid 4 en 5 van de verordening. 1.2 Het definitief verzoek is tijdig ingediend. Het definitief verzoek moet binnen zes weken na bekendmaking van het raadsbesluit dat op grond van het inleidend verzoek een referendum kan worden gehouden zijn ingediend. Op 5 november 2025 is het raadsbesluit gepubliceerd in Gemeenteblad en op 7 november 2025 is het raadsbesluit door toezending bekend gemaakt aan Vereniging Belangen AZC Haaksbergen. Op 2 december 2025 heeft het college het definitief verzoek ontvangen. Het definitief verzoek is tijdig ingediend. 2.1 Toelating betekent vaststelling van een referendumdatum. Op grond van artikel 6 lid 8 van de verordening betekent toelating van het definitief verzoek tevens de vaststelling tot het houden van een raadgevend referendum.

Op grond van artikel 8 lid 1 van de verordening stelt de raad in die vergadering ook de referendumdatum vast. Het referendum vindt plaats binnen 18 weken na die vergadering. Dit betekent dat het referendum uiterlijk op 23 april 2026 wordt gehouden. De termijn van 18 weken mag op grond van artikel 8 lid 2 van de verordening opgerekt worden tot 26 weken, indien in die periode reeds verkiezingen plaatsvinden. Op 18 maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Die datum is gelegen binnen de 18 weken termijn. De wetgever heeft met de verlengingsoptie naar 26 weken beoogd te voorkomen dat kiesgerechtigden in korte tijd tweemaal naar de stembus moeten en dat de kosten die gepaard gaan met het houden van een referendum worden beperkt. In lijn met die gedachte stelt het college voor het referendum tegelijkertijd met de gemeenteraadsverkiezingen te houden. In dat geval wordt het referendum gehouden op 18 maart 2026. Hierbij betrekt het college tevens het opkomstpercentage van de vorige gemeenteraadsverkiezingen (2022). Deze is gelegen op 55,33 procent. Het referendum wordt als geldig beschouwd indien tenminste 40 procent van de kiesgerechtigden een stem heeft uitgebracht (artikel 15

Pagina 2 van 4

lid 1 van de verordening). Met het vaststellen van de referendumdatum op 18 maart 2026 is in hogere mate een voldoende opkomstpercentage geborgd. 2.2

Door het referendum gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen te houden, beperken wij de kosten. Aan het houden van een referendum zijn kosten verbonden. Hierbij gaat het niet alleen om de kosten van de organisatie en uitvoering van het referendum als zodanig, maar ook om de kosten van de gemeentelijke voorlichting over (het onderwerp van) het referendum. De kosten van het houden van een referendum zijn ongeveer € 100.000 mits het referendum plaatsvindt op 18 maart 2026. De extra kosten zijn dan met name gelegen in het drukwerk, een aanvullend dagdeel voor de telling van de resultaten en de digitale verwerking van de resultaten. Indien het referendum separaat van de gemeenteraadsverkiezingen wordt georganiseerd, zijn de kosten van het houden van een referendum ongeveer € 200.000. Met een separate verkiezing dienen naast het drukwerk, capaciteit voor de telling en de digitale verwerking ook -onder meer- stembureaus en stembureauleden opnieuw te worden aangewezen en geworven. Op 30 oktober 2025 heeft het college toegezegd (2025-T102) te onderzoeken en te overwegen of de meerkosten voor de organisatie van een referendum vóór 18 maart 2026 opwegen tegen de eventuele voordelen bij versnelling van het referendumproces. Hierbij dient het college het potentiële opkomstpercentage in ogenschouw te nemen.

Versnelling van het referendumproces, namelijk het houden van een referendum vóór 18 maart 2026, is op voorhand niet haalbaar c.q. levert geen significante voordelen op. In volgordelijkheid dient het volgende proces inzake een referendum te worden doorlopen: - toelating definitief verzoek, tevens vaststelling houden referendum (17 december 2025); - vaststellen vraagstelling en antwoordmogelijkheden (28 januari 2026); - organisatie referendum (oproepingskaarten, stembiljetten, stembureaus, stembureauleden, etc.); - referendum. Op de kosten van het separaat organiseren van een referendum is het college reeds ingegaan. Met inachtneming van het potentiële opkomstpercentage (zie hiervoor ook onder argument 1.3) en de aan een referendum verbonden kosten, acht het college het niet raadzaam om separaat van de gemeenteraadsverkiezingen (voorafgaand dan wel nadien) een referendum te houden. 3.1

Met een subsidie zijn initiatiefnemers -en eventueel inwoners die een tegengeluid willen laten horen- in de gelegenheid campagne te voeren. Het college kan aan de initiatiefnemers van het referendum -en eventueel aan inwoners die een tegengeluid willen laten horen- een subsidie geven voor het voeren van een campagne. Het college stelt voor een subsidie van maximaal € 15.000 beschikbaar te stellen. Hiermee kunnen initiatiefnemers en eventueel inwoners die een tegengeluid willen laten horen campagne voeren voor het referendum. Het college kan vervolgens een subsidie verlenen met toepassing van de Algemene subsidieverordening Haaksbergen, indien hiertoe een aanvraag wordt ingediend. Het totale subsidiebudget dient evenredig te worden verdeeld. Risico’s Dit besluit heeft betrekking op een maatschappelijk beladen onderwerp, dat kan leiden tot maatschappelijk debat dan wel maatschappelijke onrust. Vervolgproces/communicatie/planning Tegen het raadsbesluit tot het al dan niet houden van een referendum staat bezwaar en beroep open. In geval dat de raad besluit tot het houden van een referendum, dient in de eerstvolgende raadsvergadering (28 januari 2026) de vraagstelling vastgesteld te worden. Het college is belast met de uitvoering van het referendum.

Pagina 3 van 4

De middelen voor de voorlichting en organisatie van een raadgevend referendum verantwoordt het college in een bestuursrapportage. De exacte kosten zijn nu nog niet bekend en verantwoordt het college achteraf.

Bijlagen: 1. inleidend verzoek raadgevend referendum; 2. definitief verzoek raadgevend referendum; 3. handtekeningenlijst inleidend verzoek raadgevend referendum (GEANONIMISEERD); 4. handtekeningenlijst inleidend verzoek raadgevend referendum (NIET OPENBAAR); 5. proces referendum.

Burgemeester en wethouders

M. (Marcel) Broekhuis gemeentesecretaris

G.J. (Gerard) van den Hengel burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 17 december 2025

R. (Robin) Meinen griffier

G.J. (Gerard) van den Hengel voorzitter

Pagina 4 van 4