Raadsvoorstel Regionale visie op maatschappelijke opvang en beschermd wonen

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 28 oktober 2025

nr.

Onderwerp: Regionale visie op maatschappelijke opvang en beschermd wonen: “Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen”

Voorstel: 1. De herijkte regionale visie op maatschappelijke opvang en beschermd wonen: “Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen”, met inachtneming van de reactienota, vast te stellen.

Inleiding / aanleiding De gemeenten Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser en Oldenzaal vormen samen de regio van centrumgemeente Enschede voor de centrumtaken Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Met de 8 gemeenten en partners is de visie op maatschappelijk opvang en beschermd wonen herijkt. Dit is nodig omdat de oude visie in 2018 was opgesteld en nieuwe ontwikkelingen en uitdagingen daar niet in zijn meegenomen. Belangrijke landelijke ontwikkelingen zijn de openstelling van de Wet langdurige zorg voor de GGZ-doelgroep, de overgang van beschermd wonen naar beschermd thuis en het uitgangspunt ‘eerst een thuis’ bij dakloosheid. Regionaal zien we de afgelopen jaren nog steeds een wachtlijst voor beschermd wonen en zien we het laatste jaar een toename van dak- en thuisloosheid. Dit is ook een landelijke trend. In de basis heeft de regio het goed op orde. De huidige infrastructuur voor maatschappelijk opvang en beschermd wonen staat borg voor kwalitatief goede zorg voor mensen die dat nodig hebben. De afgelopen jaren heeft de regio de maatschappelijke opvang en het beschermd wonen verder doorontwikkeld, op basis van de visie 2018-2021. Ten opzichte van de vorige regionale visie ligt er nu meer focus op de drie pijlers van het Nationaal actieplan “Eerst een thuis”: wonen eerst, bestaanszekerheid en “er eerder bij zijn”.

Uitgangspunt in de herijkte visie is dat inwoners zo zelfstandig mogelijk wonen en meedoen in de samenleving. Dit betekent dat inwoners in de toekomst, nog meer dan nu het geval is, langer zelfstandig kunnen blijven wonen in de wijk. Of weer sneller zelfstandig kunnen gaan wonen nadat ze tijdelijk in een woning van een zorgaanbieder verbleven. Deze visie is tot stand gekomen met inbreng van alle stakeholders, waaronder zorgpartners en woningbouwcorporaties. Daarnaast hebben leden van cliëntenraden, adviesraden en gemeenteraden van de 8 gemeenten inbreng gegeven tijdens een bijeenkomst op 6 april. Ook hebben aan het beleidsproces 2 ervaringsdeskundigen bijgedragen. De visie is voor advies voorgelegd aan de regionale bewonersadviesraden. Vanuit 5 gemeenten is hierop een advies gekomen. De gezamenlijke reactie op hun zienswijzen is bijgevoegd. De visie wordt door de 8 colleges voorgelegd aan de 8 gemeenteraden voor vaststelling.

Pagina 1 van 4

Bestuurlijk / wettelijk kader Rijk Gemeentewet Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Participatiewet Bijdrageregeling begeleiden van ex-gedetineerden voor wonen en werken Regionaal en lokaal Centrumregeling Beschermd Wonen Enschede 1 januari 2023 Convenant Samenwerken aan beschermd wonen opvang en zorg Twente 2022 Dienstverleningsovereenkomst Beschermd Wonen Enschede 1 januari 2022 Visie Sociaal Domein ‘De kracht van Samen’ Argumenten 1.1 De zes pijlers die gebruikt zijn als basis voor deze visie, passen binnen onze Visie op het Sociaal Domein ‘De kracht van Samen’. Zes pijlers vormen de basis voor de regionale visie maatschappelijke opvang en beschermd wonen (hierna MO/BW): bestaanszekerheid, er eerder bij zijn, wonen, doen wat nodig is, normaliseren/begrip/acceptatie en aandacht voor passende ondersteuning. De keuze voor deze inhoudelijke 6 pijlers is gebaseerd op: - de stand van zaken in de regio, - het nationaal actieplan ‘Eerst een thuis’ waar we in opdracht van het Rijk vorm aan moeten geven en de adviesnota van commissie Dannenberg ‘Van beschermd wonen naar Beschermd Thuis’, - wat we zien dat nodig is om deze beleidsterreinen succesvol door te ontwikkelen.

De pijlers in deze regionale visie MO/BW sluiten goed aan op de onlangs vastgestelde visie Sociaal Domein ‘De kracht van Samen’ en laten zich goed vertalen in de bouwstenen van de Haaksbergse visie Sociaal Domein zoals bestaanszekerheid, iedereen doet mee en (positieve) gezondheid. De pijler Wonen valt binnen de opgaven, die zijn opgenomen in onze Omgevingsvisie. 1.2 Zonder visie is er geen duurzaam gezamenlijk kader. MO/BW zijn al lang niet meer alléén de verantwoordelijkheid van de centrumgemeente. Voor deze visie dragen de 8 gemeenten gezamenlijk verantwoordelijkheid. Vooruitlopend op de doordecentralisatie hebben de 8 gemeenten een gemeenschappelijke regeling, met afspraken over de governance, financiering van de zorg en bovenlokale toegang tot beschermd wonen vastgesteld. De visie sluit aan bij de gemaakte afspraken. Vanwege het belang van zowel lokale ondersteuning (ter voorkomen van instroom en bevorderen van uitstroom) als van goede regionale voorzieningen, en het belang van de samenhang tussen beiden, is samenwerking en gezamenlijke verantwoordelijkheid cruciaal. 1.3 Het is van belang de visie door te vertalen naar een uitvoeringsagenda. Hiermee kunnen we concrete acties borgen en uitzetten in een tijdpad met alle betrokken partijen, met aandacht voor de lokale situatie in de 8 gemeenten.

Ook kunnen we (verder) uitvoering geven aan landelijke ontwikkelingen die al van de regio verwacht worden, zoals het nationaal actieplan dakloosheid en het adviesnota van de commissie Dannenberg ’Van Beschermd wonen naar Beschermd thuis’. 1.4 B Voor een goede uitvoering is samenwerking met partners cruciaal. Om te komen tot goede uitvoering in samenhang van deze complexe opgaven is samenwerking cruciaal. De basis van de visie is dat de 8 gemeenten in de regio gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor hun inwoners volgens het principe van fair share. Daarmee bedoelen we dat niet alleen de uitstroom uit voorzieningen, maar ook de locatie van voorzieningen solidair en evenredig verdeeld worden tussen de gemeenten, waarbij we het belangrijk vinden in individuele situaties passende ondersteuning te bieden. Daarvoor is ook samenwerking nodig met andere beleidsterreinen, (op sommige terreinen) met aangrenzende regio’s en met strategische partners: aanbieders van zorg- en welzijn, lokale teams, vertegenwoordigers van cliënten, naasten, ervaringsdeskundigen en inwoners, Cimot MO en BW, de GGD, woningcorporaties en het zorgkantoor. Gezamenlijk met deze partners staan we voor het werken Pagina 2 van 4

vanuit de 6 pijlers. Concrete acties komen terug in een uitvoeringsagenda met aandacht voor de lokale situatie in de 8 gemeenten. 1.5

Alle adviesraden, waaronder de participatieraad Haaksbergen, hebben positief geadviseerd over de visie. De visie is bij 5 van de 8 regiogemeenten voorgelegd aan de lokale bewonersadviesraden voor advies. De gemeenten Hengelo, Borne en Hof van Twente slaan deze stap over, omdat zij op dit moment geen bewonersadviesraad hebben. Op basis van de adviezen zijn enkele tekstuele wijzigingen doorgevoerd in de visie. De meeste adviezen zijn een concretisering van de visie en worden meegenomen bij de verdere uitwerking in de uitvoeringsagenda. Op twee adviezen na zijn de aangedragen punten van de participatieraad Haaksbergen overgenomen in de visie of komen terug in de uitvoeringsagenda. De adviezen van de Participatieraad Haaksbergen die niet in de visie zijn overgenomen, zijn als volgt verwerkt: • De participatieraad heeft het advies gegeven om de term ‘cliënten’ niet te gebruiken. Dat advies is niet overgenomen, omdat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de Wmo voor hun inwoners. In deze visie wordt daarom gesproken over inwoners. Alleen als een inwoner daadwerkelijk ondersteuning ontvangt, spreken we van cliënten. Hiermee ligt de definiëring in lijn met de Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015. Ter verduidelijking is hierover in de visie een voetnoot opgenomen.

• Ook heeft de participatieraad een opmerking geplaatst over het apart benoemen van de LHBTIQA+ gemeenschap in de visie. Dit onderdeel is echter heel specifiek benoemd in het Nationaal Actieplan Dakloosheid. Opvang voor deze doelgroep is namelijk niet altijd veilig en hulpverleners moeten hierop beter getraind worden. Vandaar dat het advies om deze doelgroep uit de visie te halen niet is overgenomen. Dit onderwerp komt terug in de uitvoeringsagenda met betrekking tot het toevoegen van expertise, maar is daarom niet apart benoemd in de reactienota. Risico’s 1.1 Gemeenten staan voor een forse financiële uitdaging. Veel gemeenten kampen al met structurele tekorten op Jeugdhulp en Wmo. Bovendien voert het Rijk vanaf 2026 een structurele korting door op het gemeentefonds. Bij de uitwerking van de visie in een uitvoeringsagenda wordt hiermee rekening gehouden. 1.2 Ook wooncorporaties staan voor forse (financiële) uitdagingen Voor de uitstroom uit MO en BW zijn gemeenten afhankelijk van het aanbod van wooncorporaties. De stikstofproblematiek, oplopende bouwkosten, netcongestie en wateraansluitingen vormen een groot risico voor toekomstige investeringen in voldoende aanbod van sociale huurwoningen. Vervolgproces/communicatie/planning Financiën Deze visie is een ambitiedocument en bevat geen financiële paragraaf.

Het financieel kader voor de regionale taken zijn de regionale budgetten MO en BW. Voor de lokale (preventie)taken ontvangen de regiogemeenten middelen. De visie wordt uitgewerkt in een uitvoeringsagenda met een financiële doorkijk. Het financieel kader voor de regionale taken zijn de regionale budgetten MO en BW. Uitgangspunt is dat de uitvoeringsagenda binnen de bestaande regionale en lokale begrotingen past. De regiogemeenten hebben vooruitlopend op de decentralisatie van BW, die in elk geval is uitgesteld tot 1 januari 2027, inhoudelijke en financiële afspraken vastgelegd in een centrumgemeenteregeling en een dienstverleningsovereenkomst. Afweging en alternatieven Niet akkoord gaan met de visie of uitstel van besluitvorming belemmert of vertraagt de voortgang op de uitwerking van de visie in een uitvoeringsagenda voor de gehele centrumregio. Vervolg Pagina 3 van 4

De visie wordt nader geconcretiseerd in een door het college vast te stellen uitvoeringsagenda, waarin voor de komende jaren de ambities worden vertaald naar acties en financiën. Op 3 juli was hiervoor al een eerste regionale werksessie voor alle betrokken partijen.

Bijlagen: 1 Regionale visie MO en BW “Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen” 2 Gebundelde reacties van (bewoners)adviesraden Haaksbergen, Oldenzaal, Dinkelland, Enschede, Hof van Twente en Losser. 3 Reactienota op zienswijzen (bewoners)adviesraden Haaksbergen, Oldenzaal, Dinkelland, Enschede, Hof van Twente en Losser.

Burgemeester en wethouders

M. (Marcel) Broekhuis gemeentesecretaris

G.J. (Gerard) van den Hengel burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 28 oktober 2025

R. (Robin) Meinen griffier

G.J. (Gerard) van den Hengel voorzitter

Pagina 4 van 4