raadsvoorstel ontwerpbesluit verklaring van geen bedenkingen zoutwinning

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 26 oktober 2022

nr.

Onderwerp: voornemen afgeven van een verklaring van geen bedenkingen inzake aanvragen om omgevingsvergunningen ten behoeve van realisatie van 8 zoutwinningslocaties en het onderliggende leidingentracé.

Voorstel: 1. Het voornemen uit te spreken een verklaring van geen bedenkingen te verlenen ten behoeve van het realiseren van de 8 gevraagde zoutwinningslocaties en de aanleg van het leidingentracé onder de, zowel ontbindende als opschortende, voorwaarden dat: a. de mogelijkheden van een zo optimaal mogelijk landschappelijke inpassing in gezamenlijkheid met direct betrokkenen nader worden verkend; b. ons college in de gelegenheid wordt gesteld hieraan deel te nemen met de inbreng van een of meerdere landschapsdeskundigen; c. de zoutwinning plaatsvindt met voldoende waarborg voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving in zowel de productiefase als ook de nazorgfase wanneer de cavernes zijn afgesloten; d. er gedurende het gehele proces van zoutwinning sprake is van een (pro)actieve communicatie door het bedrijf Nobian in de meest brede zin, dus bijvoorbeeld zowel wanneer er sprake is van een onverwacht effect van zoutwinning (een afwijkende trilling) als ook in de gevallen dat sprake is van onderhoudswerkzaamheden dan wel storingen of andersoortige werkzaamheden; e.

er een overeenkomst tussen Nobian en de gemeente wordt gesloten waarin in ieder geval de toezeggingen die door Nobian bij brief van 3 juni 2022 zijn gedaan en de toezeggingen bij brief van 20 september 2022 inzake de omgekeerde bewijslast (bewijsvermoeden) en het inrichten van een omgevingsfonds worden vastgelegd, te weten: − een onafhankelijk garantiefonds, een stichting, oprichten met als doel dat er te allen tijde financiële dekking is in het geval van schade aan eigendommen van inwoners van Haaksbergen als gevolg van zoutwinningsactiviteiten; − bouwkundige nulmetingen uitvoeren zodat eigenaren in het zoutwinningsgebied van woningen en andersoortige gebouwen van Haaksbergen inzicht krijgen in de huidige staat van zijn of haar eigendom(men); − extra metingen uitvoeren op bodemdalingen en trillingen zodat er inzicht ontstaat op de preciezere effecten van de zoutwinningsactiviteiten, zoals eventuele scheefstand van gebouwen als gevolg van bodemdaling of scheurvorming als gevolg van trillingen die niet van nature in het zoutwinningsgebied voorkomen; − dat alle partijen het principe van de omgekeerde bewijslast toepassen in de wijze waarop het bedrijf omgaat met eventuele schadegevallen waarbij de causaliteit van de betreffende schade en de zoutwinningsactiviteit niet goed is te bepalen (en als gevolg daarvan mogelijk nadelig kan uitpakken voor degene die met de betreffende

schade is geconfronteerd); − dat er een omgevingsfonds wordt ingesteld en nader wordt uitgewerkt voor het realiseren en het financieren van projecten. 2. Nobian te verzoeken voor besluitvorming omtrent het al dan niet definitief verlenen van de verklaring van geen bedenkingen de hierboven genoemde beslispunten nader uitgewerkt te hebben en de overeenkomst met de gemeente te hebben gesloten.

Pagina 1 van 11

Inleiding / aanleiding Het bedrijf Nobian is van plan om aan de noordzijde van Haaksbergen zout te winnen. Het beoogde gebied van zoutwinning waarvoor nu bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) een vergunning is aangevraagd is globaal gelegen tussen Sint Isidorushoeve en het bedrijventerrein Stepelerveld. De betreffende aanvraag ziet onder andere op de realisatie van 8 zoutwinningslocaties (boorlocaties). Voor het bedrijfsgebouw dat nu op het bedrijventerrein wordt gerealiseerd is afzonderlijk een vergunning verleend en zal later worden ingericht als pompstation. De 8 verschillende zoutwinningslocaties en het pompstation worden verbonden met de zoutfabriek die in Hengelo is gevestigd. Voor de aanleg van het onderliggende leidingentracé is eveneens bij EZK vergunning aangevraagd. Omdat de beide omgevingsaanvragen in strijd zijn met de nu geldende bestemmingsplannen is het nodig dat uw raad een zogeheten verklaring van geen bedenkingen afgeeft. Deze verklaring van geen bedenkingen maakt onderdeel uit van het vergunningenproces en wordt in twee stappen verleend, te weten eerst als ontwerpverklaring en nadat de omgevingsvergunning als ontwerp met de ontwerpverklaring ter inzage heeft gelegen wordt de gemeenteraad gevraagd om de verklaring definitief te verlenen.

Door EZK is op 8 augustus 2022 aan uw raad het hierboven bedoelde verzoek gedaan om voor de oprichting van de 8 boorlocaties en het leidingentracé de verklaring van geen bedenkingen te verlenen. Het betreft een gewijzigd verzoek van EZK omdat in de oorspronkelijke aangevraagde omgevingsvergunningen nog werd uitgegaan van de realisatie van 12 zoutwinningslocaties. Het eerdere verzoek van EZK waarin uw raad wordt gevraagd om de verklaring van geen bedenkingen te verlenen is gedateerd op 27 januari 2022. De besluitvorming omtrent het al dan niet verlenen van de verklaring van geen bedenkingen moet gebaseerd zijn op uitsluitend een ruimtelijke afweging in verband met de strijdigheid met de geldende bestemmingsplannen. Het is namelijk niet mogelijk om bij recht zoutwinningslocaties te realiseren en een leidingentracé aan te leggen. Hierin voorziet het bestemmingsplan niet. Wij zijn van mening dat de zorg en het behouden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving voor onze inwoners een zwaarwegend onderdeel uitmaakt van de ruimtelijke afweging die wij met elkaar hebben te maken. Het is daarom ook mede ter beoordeling aan het lokale gemeentebestuur of de beoogde zoutwinning op een veilige manier gaat plaatsvinden.

Wij willen dat een veilige zoutwinning dusdanig wordt geregeld en wordt georganiseerd dat er geen sprake is van allerlei voorkomende negatieve verschijnselen die zich bij mijnbouw voor kunnen doen, zoals bijvoorbeeld de gaswinning in de provincie Groningen ons heeft laten zien. Het uitgangspunt is dan ook het bereiken van maximale risicoreductie en in het geval van schade altijd financiële zekerheid dat schade aan gebouwen worden vergoed, vlot en geen langlopende procedures. Wij vinden het uit oogpunt van een goede ruimtelijke ordening relevant om een goed antwoord te kunnen geven op de vraag of zoutwinning op een veilige manier kan plaatsvinden. Om die reden hebben wij EZK gevraagd het advies dat op 1 september 2022 door Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) is uitgebracht aan ons ter beschikking te stellen. Dit omdat wij vermoeden dat dit advies antwoord geeft op de vraag of de beoogde zoutwinning veilig zal plaatsvinden. Wij betreuren het dat EZK aan ons heeft laten weten het advies in dit stadium van het besluitvormingsproces niet vrij te geven. Door EZK is aan ons op 27 september 2022 hierop een mondelinge toelichting gegeven. Wij hebben uit vorengenoemde toelichting van EZK geconcludeerd dat het veiligheidsaspect geen belangrijk onderdeel uitmaakt van het advies van SodM op de milieueffectrapportage.

Wel zal het veiligheidsaspect een belangrijk onderdeel gaan uitmaken van het advies dat SodM nog moet uitbrengen op het Winningsplan dat door Nobian bij EZK is ingediend. Het verslag van de toelichting die door EZK is gegeven treft u bijgevoegd aan.

Pagina 2 van 11

De bevoegdheid te besluiten over de activiteit “milieu” aangaande zoutwinning ligt volledig bij EZK. Het is dus aan EZK te besluiten of de milieueffecten die met zoutwinning zijn gemoeid acceptabel en voldoende zijn onderbouwd. Hoewel de bevoegdheid aangaande milieueffecten bij EZK ligt vinden wij het voor een zorgvuldige besluitvorming relevant dat vooraf duidelijkheid wordt gegeven in de milieueffecten. Wij hebben om die reden het milieueffectrapport als bijlage aan de stukken toegevoegd. Dit rapport is enkel als informatief stuk toegevoegd. Hiertegen kan als onderdeel van voorliggend verzoek om verklaring van geen bedenkingen af te geven dus geen bezwaar of beroep worden aangetekend. Daarnaast wordt in dit voorstel ingegaan op de toezeggingen die door Nobian zijn gedaan. Het is belangrijk dat deze toezeggingen de komende tijd, en uiterlijk vóór besluitvorming om de verklaring van geen bedenkingen definitief te verlenen, in meer concrete voorstellen zijn uitgewerkt. Wij willen deze toezeggingen in een overeenkomst met het bedrijf vastleggen. Met dit voorstel gaan wij in op het verzoek van EZK waarin uw raad wordt gevraagd de verklaring van geen bedenkingen te verlenen waarmee zoutwinning in Haaksbergen mogelijk wordt gemaakt.

Bestuurlijk / wettelijk kader Rijk • Algemene wet bestuursrecht (Awb) • Wet ruimtelijke ordening (Wro) • Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) • Mijnbouwwet Provincie Overijssel • Omgevingsvisie Overijssel • Omgevingsverordening Overijssel Gemeente Haaksbergen • Structuurvisie 2030, Haaksbergen: groenste dorp van Twente, door de raad vastgesteld op 5 maart 2014 • Bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen, vastgesteld door de raad op 2 juli 2013 met daarin opgenomen kaders voor toepassing van wijzigingsbevoegdheid ten behoeve van zoutwinning • Bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening veegplan 1, vastgesteld door de raad d.d. 1 november 2017 • Bestemmingsplan Buitengebied, vastgesteld door de raad van 29 november 2000 waarin nog geen wijzigingsbevoegdheid is opgenomen • Raadsafspraken 2022-2026 Argumenten 1.1 De afweging om de verklaring van geen bedenkingen al dan niet te verlenen mag alleen zijn gebaseerd op ruimtelijk relevante argumenten. Er is op 18 juni 2021 bij EZK een aanvraag omgevingsvergunning voor het oprichten van een inrichting (onderdeel milieu) en het realiseren van de bovengrondse boorlocaties ingediend. Ook is op 7 december 2021 een aanvraag omgevingsvergunning ingediend voor het realiseren van het onderliggend leidingentracé.

Door EZK is op 27 januari 2022 een verzoek aan de gemeenteraad gericht om een verklaring van geen bedenkingen te verlenen. Deze verklaring is van de raad nodig omdat de aanleg van de boorlocaties en het leidingentracé niet bij recht in het ter plaatse geldende bestemmingsplan is toegestaan.

Pagina 3 van 11

Zoals in de inleiding van dit voorstel al is toegelicht was het oorspronkelijk de bedoeling om met vorengenoemde aanvragen om een omgevingsvergunning 12 boorlocaties in het gebied te realiseren. Daarnaast was het de bedoeling om in de nabije toekomst nog eens 24 boorlocaties meer te realiseren. De beoogde plannen voor zoutwinning in Haaksbergen heeft gezorgd voor maatschappelijke onrust waarbij er veel vragen zijn op de gevolgen van zoutwinning op het gebied van onder andere veiligheid en leefbaarheid. Op 20 juni 2022 heeft een werkbezoek plaatsgevonden van de verantwoordelijk staatssecretaris aan de gemeente. Naar aanleiding van dit werkbezoek zijn er vervolggesprekken georganiseerd tussen de werkgroep Laat de Hoeve niet Zakken, Nobian en EZK. Deze gesprekken hebben ervoor gezorgd dat Nobian het plan heeft bijgesteld door het aantal boorlocaties van 12 terug te brengen naar 8 boorlocaties (en met de toekomstig beoogde boorlocaties wordt het totale aantal boorlocaties van 36 terug gebracht naar 25 boorlocaties). Het bijgestelde plan is verwerkt door wijzigingen aan te brengen op de ingediende aanvragen omgevingsvergunning (voor de oprichting van de boorlocaties en de aanleg van het leidingentracé).

Kortheidshalve wordt verwezen naar bijgevoegde bijlage “Zoutwinning Haaksbergen, Toelichting aanvraag Omgevingsvergunning” van 8 augustus 2022 met de daarbij behorende situatieschetsen van de 8 boorlocaties. Naar aanleiding van de wijzigingen die zijn aangebracht heeft EZK op 8 augustus 2022 daarom ook een gewijzigd verzoek ingediend waarin de gemeenteraad wordt gevraagd om een verklaring van geen bedenkingen te verlenen voor realisatie van 8 boorlocaties en het daarbij behorende leidingentracé. Wat betreft de wettelijke verdeling van bevoegdheden in relatie tot onderhavige aanvragen om een omgevingsvergunning dient besluitvorming omtrent het al dan niet verlenen van de verklaring van geen bedenkingen uitsluitend te zijn gebaseerd uit oogpunt van een goede ruimtelijke ordening. De toestemming om in de diepe ondergrond zout te winnen en de oprichting van de inrichting met de daarbij behorende milieuactiviteiten is voorbehouden aan EZK om daarover te besluiten.

Pagina 4 van 11

In bovenstaande situatieschets een globale situering van de 8 boorlocaties, het leidingentracé en het pompstation gevestigd op bedrijventerrein Stepelerveld. Op deze situatieschets ook zichtbaar gemaakt de 4 boorlocaties die zijn komen te vervallen. 1.2 In het geldende bestemmingsplan voor het buitengebied is reeds rekening gehouden met de activiteit van zoutwinning. In dat plan is een wijzigingsbevoegdheid opgenomen dat ziet op de mogelijkheid van zoutwinning. De zoutwinning past in belangrijke mate binnen de kaders van deze wijzigingsbevoegdheid. Het is al een geruime tijd bekend dat er naar alle waarschijnlijkheid in deze gemeente zoutwinning zou gaan plaatsvinden. Het is begonnen met de proefboringen die omstreeks 2010 in deze gemeente zijn uitgevoerd. De mogelijkheid van zoutwinning is in het geldende bestemmingsplan dat in 2013 door de gemeenteraad is vastgesteld voor het buitengebied zelfs al juridisch-planologisch geregeld. Het betreft een planologische regeling waarmee de activiteit van zoutwinning niet direct bij recht is toegestaan, maar waarbij met toepassing van een zogeheten wijzigingsbevoegdheid zoutwinning kan worden toegestaan wanneer is voldaan aan de kaders die in het bestemmingsplan zijn opgenomen. Het gebied waar deze wijzigingsbevoegdheid betrekking op heeft is in onderstaande uitsnede van het bestemmingsplan weergegeven.

Uitsnede bestemmingsplan Buitengebied, vastgesteld d.d. 2 juli 2013, met daarop weergegeven de gebiedsaanduiding “wro-zone-wijzigingsbevoegdheid”

Pagina 5 van 11

De zoutwinningslocaties H-03, H-04, H-05, H-07, H-08 en H-09 zijn gelegen ter plaatse van gronden binnen het Bestemmingsplan Buitengebied van de gemeente Haaksbergen (vastgesteld door de raad 2 juni 2013). In dit bestemmingsplan is de betreffende wijzigingsbevoegdheid opgenomen. De beoogde zoutwinningslocaties H-01 en H-02 zijn nog gelegen in het "oude" bestemmingsplan Buitengebied (vastgesteld door de raad 29 november 2000). In dat bestemmingsplan zat deze wijzigingsbevoegdheid nog niet. De aanvrager van de omgevingsvergunning heeft ervoor gekozen om bij EZK voor de realisatie van alle 8 zoutwinningslocaties een aanvraag in te dienen dat ziet op de activiteit “handelen in strijd met het bestemmingsplan” en dus geen beroep te doen op het college om de wijzigingsbevoegdheid toe te passen. De reden hiervan is dat de locaties H-01 en H-02 en een gedeelte van het leidingentracé niet gerealiseerd kunnen worden met toepassing van deze wijzigingsbevoegdheid. Het vorenstaande neemt niet weg dat bij de vaststelling van het bestemmingsplan voor het buitengebied een kader is vastgesteld waaraan moet worden voldaan om zoutwinning door middel van een wijzigingsplan mogelijk te maken. Dit kader is vastgelegd in artikel 39.8 van het bestemmingsplan.

39.8 wro-zone – wijzigingsgebied 39.8.1 Aanduidingsomschrijving Ter plaatse van de aanduiding wro-zone - wijzigingsgebied kunnen burgemeester en wethouders het plan wijzigen en de bestemming wijzigen ten behoeve van een zoutwinlocatie, met dien verstande dat: a. niet meer dan 60 boorhuisjes mogen worden gerealiseerd; b. de bouwhoogte van een boorhuisje niet meer dan 5,00 m bedraagt; c. de oppervlakte van één boorhuisje niet meer dan 30 m2 bedraagt; d. de gezamenlijke oppervlakte van de boorhuisjes niet meer dan 1.500 m2 bedraagt; e. één pompstation gerealiseerd mag worden; f. het aanleggen van leidingen, glasvezelkabels en stroomkabels is toegestaan; g. het boren van winningsputten is toegestaan. 39.8.2 Wijzigingsbevoegdheid Burgemeester en wethouders kunnen het plan wijzigen en de aanduiding wijzigen in die zin dat de zone wordt aangepast indien daartoe als gevolg van wijziging in gebruik, bedrijfsvoering, regelgeving of vergunningverlening aanleiding bestaat. Het zoutwinningsproject voldoet in belangrijke mate aan het kader uit het bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen zoals hierboven is weergegeven. Het gaat om de realisatie van 8 zouthuisjes met een omvang van iets meer dan 30 m² (maatvoering is 6058 x 5038 mm met overhang) per zouthuisje. De hoogte van het zouthuisje bedraagt 5,6 meter in plaats van 5 meter.

De gezamenlijke oppervlakte van de zouthuisjes blijft ruim onder de maximale gezamenlijke oppervlakte van niet meer dan 1.500 m². Er wordt één pompstation gerealiseerd op een kavel op bedrijventerrein Stepelerveld. Daarnaast is het binnen deze wijzigingsbevoegdheid toegestaan dat winningsputten worden geboord en dat het onderliggende leidingentracé wordt gerealiseerd. In deze wijzigingsbevoegdheid is geen voorwaarde opgenomen met betrekking tot een goede landschappelijke inpassing van de bovengrondse voorzieningen. De afwijkende afmeting van het zouthuisje met een hoogte van 5,6 meter in plaats van 5 meter is dusdanig gering dat hieraan geen doorslaggevende betekenis kan worden gegeven. De wijze waarop het zouthuisje wordt vormgegeven en de boorlocaties met groenvoorzieningen worden ingekleed zorgt ervoor dat een hoogte van 5,6 meter is te rechtvaardigen ten opzichte van de bouwhoogte van 5 meter.

Pagina 6 van 11

1.3 Het realiseren van 8 boorlocaties met daarop geprojecteerd een zouthuisje op verhard oppervlakte met installaties en omsloten door een hekwerk heeft gevolgen voor de uitstraling van het landschap en de bewoners. Dit maakt een goede landschappelijke inpassing noodzakelijk. De oppervlakte van een boorlocatie bedraagt grofweg 4.800 m² aan verhard terrein, waarvan ongeveer de helft bestaat uit gesloten verharding en de andere helft uit grasbetontegels. Het verharde terrein wordt volledig met een hekwerk afgeschermd. Het zouthuisje met installaties krijgen hierbinnen een plek. De boorlocaties zijn gesitueerd in een gebied met overwegend een agrarische functie en landelijk wonen. De ruimtelijke gevolgen van dergelijke voorzieningen in relatie tot de omgeving en de bewoners van het gebied is erg groot. Door het bedrijf is daarom met bewoners in het gebied gewerkt aan een zo goed mogelijke landschappelijke inpassing. De wijze waarop deze inpassing gaat plaatsvinden is weergegeven in bijgevoegde memo “Landschappelijke inpassing project Haaksbergen” van 8 augustus 2022. In deze memo zijn profielen te vinden van houtwallen en talud met struweel dat wordt toegepast om de bovengrondse voorziening met groen in te richten.

In de betreffende memo is ook een verantwoording terug te vinden van het proces dat met direct omwonenden is doorlopen en de wijze waarop de wensen van direct omwonenden zijn meegenomen. Dit proces is nog niet afgerond. De locaties H-08 en H-09 met direct omwonenden moeten nog een plek krijgen in dit proces. Gelet op de ruimtelijke gevolgen is het van belang om een beter beeld te krijgen van de wijze waarop alle 8 boorlocaties landschappelijk worden ingepast. Ook is het nodig om beter inzicht te krijgen of de voorstellen die in de memo worden gedaan ten aanzien van de landschappelijke inpassing kunnen worden geoptimaliseerd. Daarbij wordt opgemerkt dat wij het belangrijk vinden dat de wensen van de direct omwonenden daarin leidend zijn ten opzichte van bijvoorbeeld de inbreng van een landschapsdeskundige. Dit neemt niet weg dat wij vanuit de gemeente een of meerdere landschapsdeskundige willen inbrengen om met direct omwonenden te verkennen of een verbeterde landschappelijke inpassing mogelijk is.

Hierboven een illustratie van het zouthuisje dat is ontworpen. Het zouthuisje is niet meer het zouthuisje zoals die thans misschien wel kenmerkend is voor het Twentse landschap.

1.4 Het is voor de leefbaarheid van bewoners in het zoutwinningsgebied van belang dat zoutwinning op een veilige manier plaatsvindt. Dit geldt zowel voor de productiefase als voor de nazorgfase. Het is noodzakelijk dat in de te verlenen omgevingsvergunning hier specifieke voorschriften aan worden verbonden. De zoutwinning dient uit oogpunt van een goede ruimtelijke ordening dusdanig plaats te vinden dat sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Voor het bepalen of sprake is van een goede Pagina 7 van 11

ruimtelijke ordening wordt binnen de bestaande wetgeving en rechtspraak beoordeeld of het plan voldoet aan de eisen die bijvoorbeeld worden gesteld aan onderwerpen als verkeer en parkeren, water, natuur, bodem, geluid, luchtkwaliteit, stikstof en dergelijke. Op grond van de ruimtelijke onderbouwingen behorende bij de aanvragen om een omgevingsvergunning voor het realiseren van de boorlocaties en het onderliggende leidingentracé kan worden geconcludeerd dat hieraan wordt voldaan. Hoewel de Omgevingswet nog niet in werking is getreden verdient het in het bijzonder ten aanzien van het zoutwinningsproject aandacht om daar het volgende over op te merken. De term “goede ruimtelijke ordening” komt in de Omgevingswet niet terug, maar in plaats daarvan wordt gesproken over een “veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit”. Het bereiken dan wel behouden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving zal naar de toekomst een plek krijgen in het omgevingsplan. Het omgevingsplan heeft daarmee een bredere reikwijdte dan nu het bestemmingsplan heeft. Met deze verbrede reikwijdte wordt in feite erkend dat gezondheid en veiligheid belangrijke onderwerpen kunnen zijn in allerlei voorkomende ruimtelijke opgaven, zoals ook de ruimtelijke opgave om de activiteit zoutwinning mogelijk te maken.

Het is uit oogpunt van een goede ruimtelijke ordening, met als doorkijk de inwerkingtreding van de Omgevingswet, van belang dat de zoutwinning alleen kan en mag plaatsvinden wanneer dit op een veilige manier gebeurt. Dit geldt zowel voor de productiefase als voor de nazorgfase wanneer de cavernes zijn afgesloten. Wij vinden het daarom noodzakelijk om aan de verklaring van geen bedenkingen de voorwaarde te verbinden dat de zoutwinning plaatsvindt met voldoende waarborg voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Wat betreft de nazorgfase willen wij nog het volgende opmerken. Wij gaan ervanuit dat de nazorgfase ziet op het hard afsluiten van de cavernes waarbij dus geen sprake is van hergebruik van de cavernes. In het geval dat gesproken wordt over hergebruik of over een concrete aanvraag om een omgevingsvergunning dat hierop ziet dan zijn wij van mening dat dit eveneens mede ter beoordeling is aan het lokale gemeentebestuur of dit beoogde hergebruik al dan niet acceptabel is, mede ook vanwege onze zorg en het behouden van een veilige een gezonde leefomgeving voor onze bewoners. Voor het beoordelen of zoutwinning op een veilige manier kan plaatsvinden hechten wij waarde aan de adviezen die zijn uitgebracht of nog moeten worden uitgebracht om het zoutwinningsproject mogelijk te maken.

Op dit moment zijn wij nog niet in de positie gebracht om die afweging op een goede, volledige en zorgvuldige manier te maken. Zo is het advies van SodM van 1 september 2022 nog niet aan ons beschikbaar gesteld, zal de Commissie voor de MER zich nog uitspreken over de ingediende milieueffectrapportage, zal SodM nog adviseren over het Winningsplan waar het aspect veiligheid een zeker onderdeel van zal uitmaken en is niet bekend op welke manier veiligheidsaspecten in de voorschriften van de vergunning zijn terug te vinden. Op het moment dat uw raad wordt gevraagd de verklaring van geen bedenkingen definitief te verlenen kan worden beoordeeld of veiligheid daadwerkelijk voldoende is gewaarborgd. Een veilige manier van zoutwinning kan uit oogpunt van een goede ruimtelijke ordening gezien worden als ruimtelijk relevant. Het vorenstaande is voor ons reden om uw raad voor te stellen om de verklaring van geen bedenkingen onder, zowel ontbindende als opschortende, voorwaarden te verlenen. Dit om duidelijk te maken dat thans onvoldoende is aangetoond dat sprake is van een veilige manier van zoutwinning. 1.5 De activiteit van zoutwinning vraagt blijvend om een goede communicatie met omwonenden in het gebied. Het uitgangspunt behoort een open communicatie in de meest brede zin van het woord te zijn.

De zoutwinning in het gebied is een project van vele jaren en loopt als het ware ook nog door wanneer de cavernes zijn afgesloten. Het is belangrijk dat blijvend met omwonenden wordt gecommuniceerd en informatie wordt uitgewisseld. Een open communicatie, of anders gezegd Pagina 8 van 11

transparantie, is uitgangspunt. Het gaat niet alleen over storingen of onderhoudswerkzaamheden, maar ook over onverwachte (negatieve) effecten die zich mogelijk tijdens de zoutwinning hebben voorgedaan. Wij vinden het nodig dat meetresultaten, monitoringgegevens of andere voorkomende onderzoeksgegevens voor iedereen toegankelijk is en in bijzonder voor de bewoners van het gebied. Een overweging kan zijn om bijvoorbeeld het eigenaarschap van het seismografisch netwerk, maar wel volledig op kosten van het bedrijf, bij de bewoners te leggen om zodoende “openheid van gegevens” te waarborgen. Aanvullend hierop de overweging om contacten te leggen met andere gemeenten buiten Twente die ook ervaring hebben met de activiteit van zoutwinning met als doel om kennis uit te wisselen. 1.6 Met het sluiten van een overeenkomst tussen de gemeente en Nobian wordt ervoor gezorgd dat de gedane toezeggingen juridisch worden verankerd. In deze overeenkomst worden afspraken gemaakt met als doel dat de gedane toezeggingen concreet worden gemaakt. Er zijn toezeggingen gedaan die kunnen bijdragen in het verminderen van zorgen en onzekerheden van omwonenden in het gebied. Het gaat bijvoorbeeld om het instellen van een onafhankelijk garantiefonds ten behoeve van vergoeding van schade als gevolg van zoutwinning.

Dit om ervoor te zorgen dat er te allen tijde financiële dekking is, bijvoorbeeld ook in het geval dat het bedrijf om welke reden dan ook niet meer bestaat. In het geval dat sprake is van schade dan is het, overeenkomstig het Schadeprotocol Zoutwinning, aan de onafhankelijke Commissie Mijnbouwschade om vast te stellen of de betreffende schade het gevolg van de activiteit zoutwinning is. De uitspraak van deze commissie is bindend. Echter, het kan voorkomen dat de causaliteit van de betreffende schade en de zoutwinningsactiviteit niet goed is te bepalen. Het gevolg kan zijn dat de schade blijft bestaan, maar de vergoeding uitblijft. Dit moet worden voorkomen en daarom is het nodig dat er een alternatief wordt geboden voor de omgekeerde bewijslast. De omgekeerde bewijslast kan niet door de vergunningverlener als voorschrift worden opgenomen omdat hiervoor een wettelijke grondslag ontbreekt. Door het bedrijf is toegezegd en bij brief van 20 september 2022 vastgelegd dat het bewijsvermoeden zal gelden “voor alle omwonenden met een gebouw binnen de in de MER omschreven bodemdalingskom met een beperkte bodemdaling van 0.01 m (1 cm) na 50 jaar”. Het is nodig om de systematiek van bewijsvermoeden nader juridisch te beschouwen om te bepalen of dit een goed alternatief is voor de omgekeerde bewijslast.

Indien uit deze beschouwing blijkt dat bewijsvermoeden een goed alternatief is dan zal eveneens moeten worden bepaald binnen welk kader het bewijsvermoeden gaat gelden. Het kader zoals hiervoor cursief is weergegeven lijkt - een nadere juridische beschouwing is daarom ook echt noodzakelijk - op een magere toepassing van het bewijsvermoeden. In die nadere juridische beschouwing onder meer ook aandacht voor omvang van het toepassingsgebied (bijvoorbeeld bodemdalingskom en de randen daarvan) en het tijdsbestek van schadeafhandelingen ter voorkoming van eindeloze procedures. Overigens is de toepassing van wettelijk bewijsvermoeden in het geval van mijnbouwschade niet een onbekend of een nieuwe manier van schadeafhandeling. Zie ook de website van het Instituut Mijnbouwschade Groningen, www.schadedoormijnbouw.nl. Het vooraf uitvoeren van bouwkundige nulmetingen is nodig om eigenaren van gebouwen in het gebied inzicht te geven in de huidige bouwkundige staat. Het is niet verplicht voor eigenaren om een bouwkundige nulmeting uit te voeren, maar het verdient nadrukkelijk wel aanbeveling om dit te laten doen in het geval er bouwkundige schade ontstaat als gevolg van de zoutwinning. Dit in samenhang met het verrichten van extra metingen op bodemdalingen en trillingen voor het verkrijgen van meer inzicht op de preciezere effecten van de zoutwinningsactiviteiten.

Tot slot wordt nog het volgende opgemerkt. Tijdens de bijeenkomst van 6 september 2022 in het Meuken is door Nobian gezegd dat er wordt gedacht om een “omgevingsfonds” op te richten. Dit is schriftelijk bij brief van 20 september 2022 vastgelegd. Als overweging wordt meegegeven om ook dit mee te nemen als onderdeel van de te sluiten overeenkomst teneinde ook deze toezegging juridisch goed vast te leggen.

Pagina 9 van 11

2.1 Het is niet verstandig om eerder een besluit te nemen om de verklaring van geen bedenkingen definitief te verlenen dan dat overeenstemming is bereikt over de te sluiten overeenkomst. Met het opstellen van de overeenkomst is tijd gemoeid. Het is wenselijk om direct na besluitvorming te starten met de gesprekken over de te sluiten overeenkomst. De uitwerking van de toezeggingen in concrete voorstellen, dan wel afspraken, in een overeenkomst zal de nodige tijd in beslag nemen. Voor het verkrijgen van garanties omtrent de onderwerpen die in de overeenkomst worden geregeld is het noodzakelijk dat besluitvorming over de definitieve verklaring van geen bedenkingen niet eerder wordt verleend dan dat de overeenkomst door beide partijen is getekend. Risico’s Niet van toepassing. Vervolgproces/communicatie/planning Indien uw raad besluit de verklaring van geen bedenkingen af te geven dan zal EZK hiervan in kennis worden gesteld door toezending van het raadsbesluit. Door EZK kan dan de ontwerpvergunning worden afgerond en met de verklaring van geen bedenkingen ter inzage worden gelegd met de mogelijkheid voor het indienen van bezwaren. Met Nobian worden de gesprekken opgestart ten behoeve van het sluiten van een overeenkomst. De gemeente zal zich door een advocaat laten vertegenwoordigen. Ook het bewijsvermoeden verdient een nadere juridische beschouwing.

Verder worden een of meer landschapsdeskundigen benaderd om te bezien of de landschappelijke inpassing kan worden geoptimaliseerd. Voor de volledigheid is een globaal processchema van het besluitvormingsproces als bijlage toegevoegd.

Bijlagen: Fysiek, ter inzage in raadsbibliotheek: Digitaal: Aangepast verzoek om verklaring van geen bedenkingen d.d. 8 augustus 2022; Aanvraag omgevingsvergunning d.d. 18 juni 2021 voor onder andere het oprichten van 8 boorlocaties; Ruimtelijke onderbouwing van 22 juni 2021 behorende bij aanvraag omgevingsvergunning van 18 juni 2021; Toelichting op de aanvraag omgevingsvergunning, rapport zoutwinning Haaksbergen, d.d. 8 augustus 2022; Memo landschappelijke inpassing d.d. 8 augustus 2022; Schetsmatig overzicht ligging locaties en leiding; Overzichtstekening ligging zoutwinningslocaties; Tekening met oppervlakten wellpad en afmetingen zouthuisje; Aanvraag omgevingsvergunning ten behoeve van de aanleg van het ondergrondse leidingentracé d.d. 7 december 2021; Ruimtelijke onderbouwing van 9 september 2022 behorende bij aanvraag omgevingsvergunning van 7 december 2021; Brief van Nobian d.d. 3 juni 2022 met gedane toezeggingen; Milieueffectrapport, Zoutwinning Haaksbergen, d.d. 2 augustus 2022; Brief van Nobian d.d. 20 september 2022 met aanvullende toezeggingen; Verslag toelichting EZK gegeven op 27 september 2022; Globaal processchema van het besluitvormingsproces..

Pagina 10 van 11

Burgemeester en wethouders

dr. R. Toet secretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. datum.

mr. G. Raaben griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 11 van 11