Raadsvoorstel Ontwerpbegrotingen 2026 en jaarrekeningen 2024 gemeenschappelijke regelingen

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 25 juni 2025

nr. Nummer

Onderwerp: Ontwerpbegrotingen 2026 en jaarstukken 2024 van diverse gemeenschappelijke regelingen

Voorstel: 1. een algemene zienswijze op de bij dit besluit behorende ontwerpbegrotingen 2026 en wijziging van de begroting 2025 van de openbare lichamen of bedrijfsvoeringsorganisaties in te dienen, met als inhoud: a. een structurele taakstelling van 6% procent ten opzichte van de begroting 2025 in de begroting te verwerken, met inachtneming van loon- en prijsindexatie (uitgezonderd OLCT); b. de afspraken omtrent loon- en prijsindexatie met ingang van 2027 te wijzigen, zodat de indexatie in de gemeentebegroting gelijk wordt aan die in de begrotingen van de GR-en. c. de korting van het Rijk op specifieke uitkeringen door de gemeenschappelijke regelingen zelf in te laten vullen. 2. op basis van het tot dit besluit behorende overzicht, geen afzonderlijke zienswijzen op de begrotingen van de openbare lichamen en/of bedrijfsvoeringsorganisaties in te dienen.

Inleiding Per 1 juli 2022 is het wetsvoorstel tot het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen (hierna ook: GR-en) in werking getreden. Deze strekt tot wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In de gewijzigde wet is opgenomen dat het (dagelijks) bestuur van een openbaar lichaam of bedrijfsvoeringsorganisatie vóór 15 april van het jaar voorafgaande aan het begrotingsjaar, de algemene financiële en beleidsmatige kaders en de voorlopige jaarrekening aan de raden van de deelnemende gemeenten stuurt. Verder bepaalt artikel 35 Wgr dat de raden van de deelnemende gemeenten gedurende 12 weken de gelegenheid krijgen zienswijzen over de ontwerpbegroting bij het dagelijks bestuur, dan wel het bestuur in te dienen. De ontwerpbegrotingen van de gemeenschappelijke regelingen waaraan Haaksbergen deelneemt, zijn 12 weken voordat deze in de onderscheidenlijke algemene besturen, dan wel bestuur worden behandeld ontvangen. In dit voorstel gaat het om de volgende GR-en: Samen Twente (GR Gezondheid) – Veiligheidsregio Twente – Recreatieschap Twente - GB Twente – Stadsbank Oost Nederland – Openbaar Lichaam Crematoria Twente en Omgevingsdienst Twente. Onderdeel uitmakend van dit voorstel is een overzicht waarin per gemeenschappelijke regeling, de belangrijkste aspecten van de ontwerpbegroting 2026 en de voorlopige jaarrekening 2024 zijn vermeld.

Daarin is ook aangegeven of het college adviseert een (bijzondere) zienswijze op de betreffende GR in te dienen. Daarvan is geen sprake. Wij kiezen er voor uw raad een drietal zienswijzen voor te stellen die betrekking hebben op alle GR-en waaraan wij deelnemen. Voor de jaarrekeningen geldt niet de wettelijke mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen. In het overzicht is aangegeven of de jaarrekeningen aanleiding geven tot het stellen van vragen.

Pagina 1 van 5

Bestuurlijk / wettelijk kader Gemeentewet Wet gemeenschappelijke regelingen (met name de artikelen 10a, 34, 34a, 34b en 35) De gemeenschappelijke regelingen: Gemeenschappelijke regeling SamenTwente Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Twente Gemeenschappelijke Regeling Stadsbank Oost Nederland 2015 Gemeenschappelijke Regeling Openbaar Lichaam Crematoria Twente (OLCT) Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBTwente) Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Twente Gemeenschappelijke regeling Recreatieschap Twente Nota Verbonden Partijen + addendum Besluit Begroting en Verantwoording; o.a.: Per 1 januari 2018 moeten de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen als directe lasten op de taakvelden worden geboekt. De bijdragen worden aan de lastenkant bij gemeenten en batenkant bij GR-en verwerkt zonder afsplitsing van de overhead naar het taakveld Overhead. Aan de lastenkant bij de gemeenschappelijke regelingen vindt de afsplitsing van de Overhead op het taakveld overhead wel plaats. Wanneer de gemeenschappelijke regeling overheadtaken van de gemeente uitvoert, dan wordt de bijdrage voor deze gemeentelijke overheadtaken aan de lastenkant bij gemeenten en batenkant bij gemeenschappelijke regelingen wel op het taakveld Overhead begroot en verantwoord.

Kaderbrief Twentse zienswijze (vastgesteld in raadsvergadering 26 juni 2024, link) Bestuurlijk voorstel Ombuigingen (behandeld in raadscommissie van 15 april 2025, link) Argumenten 1.1 Wij verlangen van de gemeenschappelijke regelingen dat zij aan een gelijke opgave invulling geven als de gemeenten aan het ravijnjaar. Alle gemeenten in Nederland hebben te maken met fors verslechterde financiële ramingen. De oorzaak hiervan is gelegen in de keuze van het Rijk om minder middelen te storten in het Gemeentefonds. Dit staat bekend als het ravijnjaar dat zich vanaf 2026 voordoet. Het benarde perspectief heeft ertoe geleid dat de VNG onder meer op 1 maart 2024 een begrotingsadvies heeft uitgebracht. Dit advies luidde in het kort: − − −

Bereid ombuigingen voor waartoe in uw gemeente besloten zal worden, indien de korting van € 3.000.000.000 vanaf 2026 niet wordt teruggedraaid of verzacht. Breng deze zo goed mogelijk in kaart, maar zet ze nog niet in gang Presenteer deze gevolgen financieel én inhoudelijk zo scherp mogelijk. - Betrek daarbij het advies van de Taskforce Taken en Middelen, die aangeeft vooral te focussen op taken in medebewind. We realiseren ons dat dit voor elke gemeente een eigen afweging vraagt, die tot andere keuzes kan leiden. Beschrijf in ieder geval de 5 meest significante ombuigingsmaatregelen, hun consequenties en het taakveld dat daarmee geraakt wordt.

Op 17 april 2025 heeft het kabinet de Voorjaarsnota 2025 (VJN 2025) gepresenteerd. Wij zien in deze VJN 2025 dat de gemeente Haaksbergen in 2026 en 2027 incidentele middelen ontvangt. De structurele extra stortingen van het Rijk in het gemeentefonds vallen vanaf 2028 weg tegen de ingeboekte besparingen op de jeugdzorg. Het Rijk neemt met andere woorden een voorschot op besparingen in de jeugdzorg door het gemeentefonds te korten. Wij zien dat de VJN 2025 het ravijnjaar voor gemeentelijk Nederland niet oplost. Om een integrale afweging te kunnen maken over alle beleidsterreinen zien wij noodzaak ook de gemeenschappelijke regelingen nader bij de ombuigingsmaatregelen betrekken. Ter voorbereiding op het ravijnjaar hebben de Twentse gemeenten aan de GR-en een kaderbrief voor het begrotingsjaar 2026 gezonden. In die brief heeft uw raad de GR-en gevraagd een aandeel in de Pagina 2 van 5

financiële opgave te nemen. In aanvulling daarop heeft uw raad de besturen verzocht een (kern)takendiscussie te voeren. In de Programmabegroting Haaksbergen is vervolgens een ombuigingsopgave van € 300.000 opgenomen voor de GR-en. Daarbij is uitdrukkelijk de kanttekening opgenomen dat bij GR-en veel stakeholders betrokken zijn. Immers vormen vertegenwoordigers van de gemeenten gezamenlijk de besturen van regelingen. Veelal in Twents verband, maar in sommige gevallen ook met deelnemers uit de Achterhoek. In de ontwerpbegrotingen is rekenschap gegeven aan het ravijnjaar, maar zijn de financiële effecten beperkt. Omwille van de gemeentelijke opgave stellen wij uw raad als zienswijze voor het financiële kader nader in een taakstelling te concretiseren. Wij vragen de GR-en, als verlengd lokaal bestuur, aan een evenredig deel van onze opgave invulling te geven. Er is sprake van een neergang van het gemeentefonds van 6%, zo volgt uit onderzoek van Berenschot in en voor de regio Hollands-Midden (bijlage). Wij stellen u voor de GR-en te vragen invulling te geven aan een taakstelling van 6%, waarbij regionale afspraken omtrent loon- en prijsindexatie worden eerbiedigd. In het bestuurlijk voorstel voor de ombuigingen is de taakstelling van 6% overeenkomstig opgenomen (bijlage).

Invulling van de bijdrage kan door bezuinigingsvoorstellen bij de vaststelling van de begroting van de GR-en te betrekken. Maatregelen die in de ontwerpbegrotingen zijn opgenomen of verwezenlijkt, kunnen in deze taakstelling worden betrokken. Een concept van de zienswijze treft u als bijlage. Het openbaar lichaam Crematoria Twente is uitgezonderd, vanwege het feit dat hier geen gemeentelijke bijdrage aan verschuldigd is. 1.2

De afspraken omtrent loon- en prijsindexatie dienen in lijn te worden gebracht met de ontwikkeling van het gemeentefonds. Tezamen met de colleges van Almelo en Enschede stelt het college voor een algemene zienswijze tot wijziging van loon- en prijsindexatie bij GR-en vast te stellen. Met de herziening van het stelsel van het gemeentefonds is ook de systematiek van toevoeging van budget aan het gemeentefonds voor loon- en prijsindexatie gewijzigd. De regionale afspraken met betrekking tot de vaststelling van de loon- en prijsindexatie bij de Twentse gemeenschappelijke regelingen leiden tot andere (veelal hogere) indexaties dan de gemeente in haar eigen begroting hanteert. Gemeenten ontvangen via het gemeentefonds maar beperkt accres voor wijziging van de gebruikte indexatiepercentages. Daarom wordt voorgesteld deze herrekening met ingang van 2027 te beperken. Hiermee worden de loon- en prijsindexaties gelijkgesteld tussen de gemeentebegroting en die in de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen. De inhoud van de afgestemde zienswijze treft u als bijlage. Kortingen op Spuk’s die door of voor taken van de gemeenschappelijke regelingen worden ontvangen, dienen de gemeenschappelijke regelingen binnen de eigen begroting in te vullen.

Het Rijk heeft besloten dat de specifieke uitkeringen (de zogenaamde SPUK-regelingen) met ingang van 2026 worden overgeheveld naar het Gemeentefonds, met inbegrip van een taakstellende korting van 10%. De 10% korting is mogelijk volgens het Rijk, omdat overheveling naar het gemeentefonds leidt tot minder verantwoordingslasten voor gemeenten en provincies. Daarnaast vervalt het voorgeschreven doel en kan de specifieke uitkering op andere zaken worden ingezet dan het voorgeschreven doel. 1.3

De budgetkorting van 10% op de relevante specifieke uitkeringen is inmiddels ingeboekt bij de ministeries. Ondertussen is ook duidelijk dat niet alle spuk’s overgaan naar het gemeentefonds maar de ingeboekte 10% korting wel gehandhaafd wordt bij de ministeries. Een aantal spuk’s waarop een korting van toepassing is, worden ontvangen door de GR-en. Met deze zienswijze worden SamenTwente, Stadsbank Oost-Nederland, Openbaar Lichaam Crematoria Twente, Omgevingsdienst Twente, Recreatieschap Twente en GBTwente opgedragen binnen de eigen begroting invulling te geven aan de korting, mocht deze op hen van toepassing zijn. Voor de Veiligheidsregio Twente geldt dat het de korting op een te ontvangen spuk al in de ontwerpbegroting heeft verwerkt. Hetzelfde zal ook gelden voor spuk’s die overgaan naar het gemeentefonds. Als hierop 10% korting wordt opgelegd, wordt deze korting doorgelegd naar de GR die deze bijdrage ontvangt voor een specifieke taak van de gemeente. Ook deze zienswijze wordt uw raad gelijkluidend aan de raden van Almelo en Enschede aangeboden. Pagina 3 van 5

1.4

De ontwerpbegrotingen bevatten geen fundamentele nieuwe beleidsontwikkelingen die aanleiding geven tot het indienen van afzonderlijke zienswijzen. De bijdragen stijgen in hoofdzaak door loonen prijscompensatie. Gestegen kosten bij de verbonden partijen zijn in hoofdzaak een gevolg van prijsstijgingen en loonkostenontwikkelingen. Onderstaand is een overzicht van de voorziene stijging voor de bijdrage van de gemeente Haaksbergen per gemeenschappelijke regeling opgenomen: Gemeenschappelijke regeling GBTwente Omgevingsdienst Twente Recreatieschap Twente Stadsbank Oost Nederland Veiligheidsregio Twente Samen Twente Totaal:

Bijdrage gemeente Haaksbergen Begroting 2025 Begroting 2026 Verschil Absoluut Verschil % € 736.000 € 736.845 € 845 0% € 994.000 € 1.023.000 € 29.000 3% € 156.789 € 161.528 € 4.739 3% € 167.078 € 170.138 € 3.060 2% € 1.965.738 € 1.966.736 € 998 0% € 1.573.753 € 1.635.223 € 61.470 4% € 5.593.358 € 5.693.470 € 100.112 2%

* Aan OLCT is geen gemeentelijke bijdrage verschuldigd. De percentages voor de indexatie zijn regionaal vastgelegd en bedragen 1,5% voor lonen en 4,9% voor prijzen in 2026. De voor SamenTwente vermelde verhoging komt voort uit de kerntakendiscussie. Over de besluitvorming bent u met raadsinformatiebrief van 3 april 2025 geïnformeerd. Uit de kerntakendiscussie volgt een wijziging van de begroting van 2025 van Samen Twente. De wijziging betreft de instemming op een tijdelijke begrotingsuitbreiding voor Veilig Thuis Twente. Deze is verwerkt in de Eerste bestuursrapportage 2025 van Haaksbergen. Het structurele knelpunt is opgenomen in de ontwerpbegroting 2026 van SamenTwente. De verhoging wordt ook in het bij dit voorstel behorende overzicht toegelicht. Voor wat betreft de Omgevingsdienst is de reguliere deelnemersbijdrage opgenomen. Deze is gebaseerd op de verwachte afname van uren. Na afloop van het boekjaar wordt het gerealiseerde aantal uren per deelnemer afgerekend. Ten opzichte van de Begroting 2025 is het uurtarief gestegen met € 2,62. Het uurtarief is gedaald ten opzichte van het meerjarenperspectief (jaarschijf 2026 en verder) uit de Begroting 2025. Risico’s De zienswijzen worden niet in de begroting van de GR-en verwerkt, waardoor de gemeentelijke bijdrage stijgt ten opzichte van de in de zienswijzen opgenomen visie.

Besluiten in een algemeen bestuur van een gemeenschappelijke regeling worden in meerderheid genomen. In de programmabegroting 2026 is rekening te houden met de (autonome) toename van de gemeentelijke bijdragen. In het bestuurlijk voorstel ombuigingen is opgenomen dat als de taakstelling van € 300.000 niet of niet volledig via een gezamenlijke taakstelling op gemeenschappelijke regelingen ingevuld kan worden, wij de deelname aan Twente Board beëindigen. Vervolgproces en uitvoeringsaspecten Na besluitvorming door uw raad verzendt het college de zienswijzen aan de diverse GR-en;

Bijlagen: Zienswijze taakstelling begroting 2026 (concept) Financiële kaderstelling gemeenschappelijke regelingen Hollands-Midden GBTwente - Aanbiedingsbrief begroting 2026 en jaarstukken 2024 GBTwente - voorstel Jaarstukken 2024 en resultaatbestemming 2024 GBTwente jaarstukken 2024 GBTwente ontwerp-Begroting 2026 en MJP 2027 tm 2029 Pagina 4 van 5

GBTwente- Reactie op Quickscan 2025 SON- aanbiedingsbrief begroting 2026 en Meerjarenraming 2027-2029 SON- Concept Primitieve begroting 2026 en Meerjarenraming 2027-2029 SON- aanbiedingsbrief jaarstukken 2024 SON-Jaarstukken 2024 VRT- aanbiedingsbrief begroting 2026 VRT- aanbiedingsbrief jaarrekening 2024 VRT- programmabegroting 2026 concept VRT- Jaarrekening 2024 concept ODT-aanbiedingsbrief jaarstukken 2024 ODT- Jaarstukken 2024 ODT-aanbiedingsbrief Programmabegroting 2026 ODT- Ontwerp programmabegroting 2026 OLCT-Jaarverslag 2024 OLCT-Ontwerpbegroting 2026 SamenTwente - Aanbiedingsbrief ontwerp programmabegroting 2026 SamenTwente - Programmabegroting 2026 ontwerp SamenTwente -Besluit algemeen bestuur begrotingsuitbreiding VTT RST – begroting 2026 concept RST – jaarstukken 2024 concept Overzicht ontwerpbegrotingen 2026 en jaarstukken 2024 GR-en; Gezamenlijke rekenkamercommissies- aanbiedingsbrief QuickScan 2026 Gezamenlijke rekenkamercommissies- QuickScan 2025 Zienswijze korting Rijk op specifieke uitkeringen (afgestemd Almelo en Enschede) Zienswijze wijziging afspraken loon- en prijscompensatie gemeenschappelijke regelingen (afgestemd Almelo en Enschede)

Burgemeester en wethouders

drs. M. Broekhuis secretaris

drs. J.H. Scholten locoburgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 25 juni 2025

R. Meinen griffier

G.J. van den Hengel voorzitter

Pagina 5 van 5