Raadsvoorstel ontwerpbegrotingen 2025 en jaarrekeningen 2023 gemeenschappelijke regelingen

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 26 juni 2024

nr. Nummer

Onderwerp: Ontwerpbegrotingen 2025 en jaarstukken 2023 van diverse gemeenschappelijke regelingen

Voorstel: 1. een algemene zienswijze op de begrotingen 2025 van de openbare lichamen of bedrijfsvoeringsorganisaties in te dienen, met als inhoud: 1. de bij dit besluit gevoegde Kaderbrief Twentse zienswijze; 2. het verzoek om binnen de besturen een (kern)takendiscussie te voeren en de resultaten daarvan bij de ontwerpbegroting van 2026 te betrekken; 3. het verzoek om bestuurlijk te reageren op de quick-scan van de gezamenlijke rekenkamercommissies; 2. op basis van het tot dit besluit behorende overzicht, geen afzonderlijke zienswijzen op de begrotingen van de openbare lichamen en/of bedrijfsvoeringsorganisaties in te dienen. Inleiding Per 1 juli 2022 is het wetsvoorstel tot het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen in werking getreden. Deze strekt tot wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In de gewijzigde wet is opgenomen dat het (dagelijks) bestuur van een openbaar lichaam of bedrijfsvoeringsorganisatie vóór 15 april van het jaar voorafgaande aan het begrotingsjaar de algemene financiële en beleidsmatige kaders en de voorlopige jaarrekening aan de raden van de deelnemende gemeenten stuurt. Verder bepaalt artikel 35 Wgr dat de raden van de deelnemende gemeenten gedurende 12 weken de gelegenheid krijgen zienswijzen over de ontwerpbegroting bij het dagelijks bestuur, dan wel het bestuur in te dienen.

De ontwerpbegrotingen van de gemeenschappelijke regelingen waaraan Haaksbergen deelneemt, zijn 12 weken voordat deze in de onderscheidenlijke algemene besturen, dan wel bestuur worden behandeld ontvangen. In dit voorstel gaat het om de volgende GR-en: Samen Twente (GR Gezondheid) – Veiligheidsregio Twente – Recreatieschap Twente – GB Twente – Stadsbank Oost Nederland – Openbaar Lichaam Crematoria Twente en Omgevingsdienst Twente. Onderdeel uitmakend van dit voorstel is een overzicht waarin per gemeenschappelijke regeling, de belangrijkste aspecten van de ontwerpbegroting 2025 en de voorlopige jaarrekening 2023 zijn vermeld. Daarin is ook aangegeven of wij adviseren een (bijzondere) zienswijze in te dienen. In dit voorstel komt het voorstellen tot een algemene zienswijze aan bod, die betrekking heeft op alle gemeenschappelijke regelingen waaraan wij deelnemen. Voor de jaarrekeningen geldt niet de wettelijke mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen. Ten behoeve van de integraliteit en overzichtelijkheid wordt dit in één overzicht voorgelegd. Bestuurlijk / wettelijk kader Gemeentewet Wet gemeenschappelijke regelingen (met name de artikelen 10a, 34, 34a, 34b en 35) De gemeenschappelijke regelingen: Pagina 1 van 5

Gemeenschappelijke regeling SamenTwente Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Twente Gemeenschappelijke Regeling Stadsbank Oost Nederland 2015 Gemeenschappelijke Regeling Openbaar Lichaam Crematoria Twente (OLCT) Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBTwente) Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Twente Gemeenschappelijke regeling Recreatieschap Twente Nota Verbonden Partijen + addendum Besluit Begroting en Verantwoording: Per 1 januari 2018 moeten de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen als directe lasten op de taakvelden worden geboekt. De bijdragen worden aan de lastenkant bij gemeenten en batenkant bij gemeenschappelijke regelingen verwerkt zonder afsplitsing van de overhead naar het taakveld Overhead. Aan de lastenkant bij de gemeenschappelijke regelingen vindt de afsplitsing van de Overhead op het taakveld overhead wel plaats. Wanneer de gemeenschappelijke regeling overheadtaken van de gemeente uitvoert, dan wordt de bijdrage voor deze gemeentelijke overheadtaken aan de lastenkant bij gemeenten en batenkant bij gemeenschappelijke regelingen wel op het taakveld Overhead begroot en verantwoord. Argumenten 1.1 Het college verlangt van de gemeenschappelijke regelingen dat zij “voorsorteren” op het ravijnjaar. Voor een belangrijk deel van de inkomsten is de gemeente afhankelijk van het gemeentefonds van het Rijk.

Tot op heden loopt de omvang van dat fonds mee met de inkomsten en uitgaven van het Rijk (trapop-trap af). Er vindt een herijking plaats, waarbij het gemeentefonds afhankelijk wordt gesteld van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (BBP). Met deze herijking ontstaat vanaf het jaar 2026 financiële onzekerheid, waarin gemeenten een aanzienlijk structureel tekort aan inkomsten ervaren. De inhoud van de voorjaarsnota van het Rijk geeft geen zicht op het dichten van het ravijnjaar. Wij sorteren voor op gemeentelijke ombuigingen. Gemeenschappelijke regelingen voeren een substantieel deel van gemeentelijke taken uit. Het ligt dan ook in de rede dagelijkse besturen van deze gemeenschappelijke regelingen eveneens te verzoeken relevante opties voor scherpe keuzes aan te dragen, zodat de uitkomsten kunnen worden meegenomen in opmaat naar de begroting 2026. Hoewel nu de ontwerpbegrotingen voor het jaar 2025 voorliggen, is het zaak tijdig voorbereidingen te treffen. Met de Twentse gemeenten is bijgaande gemeenschappelijke kaderbrief gericht aan de gr-en opgesteld. Met deze brief verlangen de Twentse gemeenten van de gr-en te anticiperen op de gemeentelijke bezuinigingsopgave en daarbij de risico’s, weerstandscapaciteit en financiële positie te betrekken. Wij stellen uw raad voor deze brief als algemene zienswijze (gericht aan alle gr-en) in te dienen.

Gelet op de opgave waar wij lokaal voor staan, zetten wij ons de komende periode in om over het totaal aan gemeenschappelijke regelingen voor te sorteren om een ombuiging met een opbrengst van € 300.000 voor Haaksbergen als uitgangspunt te hanteren. Dit met het realisme dat hier veel stakeholders bij betrokken zijn. Wij zullen dit uitgangspunt als inzet betrekken bij de verder te maken afspraken in de gr-en omtrent ombuigingen. 1.2

Aanvullend aan de Twentse kaderbrief vragen wij de gr-en een (kern)takendiscussie te voeren, zodat in beeld is welke taken en op welk niveau essentieel zijn voor de maatschappelijke dienstverlening door de gr-en. De Twentse kaderbrief ziet, zoals onder het vorige argument aangegeven, op het anticiperen op de gemeentelijke bezuinigingsopgave en vraagt daarbij de risico’s, weerstandscapaciteit en financiële positie te betrekken. Wij zien aanleiding in aanvulling daarop de besturen te verzoeken een (kern)takendiscussie te voeren. We stellen uw raad voor aan gr-en te vragen voorstellen te ontwikkelen

Pagina 2 van 5

over (het niveau van) de uitvoering van taken. Daarbij geldt dat het bestuur van SamenTwente reeds besloten heeft een kerntakendiscussie te voeren. 1.3

Ten behoeve van het goed functioneren van het instrument van de QuickScan, stellen wij voor ieder bestuur van de verbonden partijen te vragen inhoudelijk op de bevindingen te reageren. De rekenkamer(commissie)s van Almelo, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Tubbergen en de gemeenteraden van Borne, Hellendoorn, RijssenHolten, Twenterand en Wierden hebben zich voorgenomen handvatten te bieden voor oordeelsvorming door de raad en een QuickScan uit te voeren op de financiële stukken van tien geselecteerde gemeenschappelijke regelingen (waarbij de gemeente Haaksbergen in zeven regelingen is betrokken). U bent over dit onderzoek per brief geïnformeerd door de rekenkamer(commissie)s. De QuickScan beoogt op hoofdlijnen bestuurlijke aandachtspunten te benoemen. Daarbij is te denken aan trends, de impact van belangrijke strategische ontwikkelingen, gevolgen van nieuwe wet- en regelgeving op het beleidsterrein en een globale beoordeling van de financiële positie van de verbonden partij. De besturen van de bij de QuickScan betrokken regelingen hebben de uitgevoerde QuickScan ontvangen en zijn daarmee in de gelegenheid gesteld de bij de regeling betrokken gemeenteraden te informeren over de bevindingen op de door de rekenkamers uitgevoerde QuickScan.

Met het oog op de versterking van de positie van de raden en het belang van het controlerende instrument dat de quickscan biedt, stellen wij uw raad voor ieder bestuur te vragen een reactie aan de raad kenbaar te maken. Reacties die wij voorafgaande aan dit voorstel hebben ontvangen, veelal in concept, zijn als bijlage bij dit voorstel gevoegd. 2.1.

De ontwerpbegrotingen bevatten geen fundamentele nieuwe beleidsontwikkelingen die aanleiding geven tot het indienen van afzonderlijke zienswijzen. De bijdragen stijgen in hoofdzaak door loon- en prijscompensatie, met uitzondering van knelpunten bij SamenTwente

Gestegen kosten bij de verbonden partijen zijn in hoofdzaak een gevolg van prijsstijgingen en loonkostenontwikkelingen. De stijging vanuit de CAO voor 2024 was nog niet verwerkt in de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen. Naast loon- en prijscompensatie, zijn er uitsluitend bij SamenTwente knelpunten in de begroting opgenomen. Onderstaand is een overzicht van de voorziene stijging van de bijdrage van de gemeente Haaksbergen per gemeenschappelijke regeling opgenomen: Gemeenschappelijke regeling GBTwente Omgevingsdienst Twente Recreatieschap Twente Stadsbank Oost Nederland Veiligheidsregio Twente Samen Twente Totaal:

Bijdrage gemeente Haaksbergen Begroting 2024 Begroting 2025 Verschil Absoluut Verschil % € 657.000 € 736.000 € 79.000 12% € 905.000 € 994.000 € 89.000 10% € 150.865 € 156.789 € 5.924 4% € 163.045 € 156.276 € -6.769 -4% € 1.846.670 € 1.965.738 € 119.068 6% € 1.419.485 € 1.573.753 € 154.268 11% € 5.142.065 € 5.582.556 € 440.491 9%

* Aan OLCT is geen gemeentelijke bijdrage verschuldigd. SamenTwente De voor SamenTwente vermelde verhoging komt –aanvullend op loon- en prijsontwikkelingen- voort uit een drietal ontwikkelingen: 1. Versterking van Informatieveiligheid en Privacy (structureel) De eerste majeure ontwikkeling is het versterken van informatiebeveiliging, -management en privacy om de zeer privacy gevoelige data die SamenTwente heeft van de Twentse inwoners zo veilig mogelijk te houden. Vorig jaar is het dagelijks bestuur via een zienswijze door de gemeenteraden Pagina 3 van 5

van Hof van Twente en Wierden gevraagd hier actief en ambitieus beleid op te ontwikkelen. SamenTwente heeft hiertoe een plan van aanpak opgesteld. 2. Forensische dienstverlening (incidenteel) De tweede majeure ontwikkeling betreft de forensische dienstverlening. In verband met extreme krapte op de arbeidsmarkt, is SamenTwente genoodzaakt forensische artsen in te huren om essentiële dienstverlening te kunnen blijven continueren. 3. Woningvervuiling en versterken inzet Milieu en Gezondheid (incidenteel): Uitbehandelde cliënten moeten naar huis, maar voorwaardelijk is dan wel dat het huis schoon en in orde is. Er is sprake van een verhoging van het aantal meldingen. Daarnaast is er meer aandacht voor een gezonde leefomgeving door o.a. de in werking getreden Omgevingswet, GALA en andere ontwikkelingen, waardoor extra inzet van het personeel van de GGD noodzakelijk is. De bovengenoemde ontwikkelingen spelen vanaf 2024. Daarom heeft SamenTwente naast de ontwerpbegroting 2025, ook een ontwerpbegrotingswijziging voor 2024 voor zienswijzen aangeboden. Bovenstaande punten zijn behandeld in het AB van 14 februari 2024 waar besloten is tot een kerntakendiscussie om zo meer zicht en duidelijkheid te krijgen in de taakuitvoering van SamenTwente en het ambitieniveau en de daarbij behorende middelen.

Deze kerntakendiscussie houdt in dat er een goede inhoudelijke en breed gedragen discussie gevoerd gaat worden om vervolgens fundamentele keuzes te kunnen maken gericht op de toekomst. Het proces wordt uiterlijk december 2024 afgerond, zodat eventuele consequenties betrokken kunnen worden in de gewijzigde begroting 2025 en bij de behandeling van de begroting 2026. De ontwikkelingen bij SamenTwente leiden niet tot een zienswijze op de begrotingswijziging 2024 of de ontwerpbegroting 2025 nu is besloten tot een kerntakendiscussie. De begrotingswijziging voor het jaar 2024 is betrokken bij de eerste bestuursrapportage. Risico’s Besluiten in een algemeen bestuur van een gemeenschappelijke regeling worden in meerderheid genomen. In de programmabegroting 2025 is rekening te houden met de (autonome) toename van de gemeentelijke bijdragen. Vervolgproces en uitvoeringsaspecten Na raadsbehandeling verzenden wij brieven met door uw raad bepaalde zienswijzen aan de gr-en;

Bijlagen: - Overzicht ontwerpbegrotingen 2025 en jaarstukken 2023 GR-en; - Kaderbrief Twentse zienswijze; - Ontwerpbegrotingen 2025 van de gemeenschappelijke regelingen, incl. aanbiedingsbrieven - Voorlopige jaarrekeningen 2023 van de gemeenschappelijke regelingen, incl. aanbiedingsbrieven; - Quickscan gezamenlijke rekenkamers Twente, inclusief (concept)reacties.

Pagina 4 van 5

Burgemeester en wethouders

dr. R. Toet secretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. datum.

R. Meinen griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 5 van 5