Raadsvoorstel noodzakelijke besluiting invoering Omgevingswet Haaksbergen
Tekst van het document
Raadsvoorstel Raadsvergadering
29 november 2023
nr.
Onderwerp: Noodzakelijke besluitvorming invoering Omgevingswet
Voorstel: De gemeenteraad voorstellen: 1. Vaststellen van de lijst ‘Gevallen voor adviesrecht en gevallen van verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten’. 2. a. Vaststellen van de ‘Verordening gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit Haaksbergen 2023’. b. Benoemen van de personen op bijgaande lijst tot lid van de gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit. 3. Vaststellen van de ‘Verordening nadeelcompensatie Haaksbergen 2023’. 4. Vaststellen van de ‘Verordening uitvoering en handhaving (omgevingsrecht) Haaksbergen’. 5. Vaststellen van het ‘Transitieplan omgevingsplan Haaksbergen’.
Inleiding / aanleiding Op 22 maart 2016 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel Omgevingswet aangenomen. Na meerdere malen te zijn uitgesteld treedt de wet op 1 januari 2024 in werking. Met name landelijke problemen met het nieuwe Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) hebben voor vertraging gezorgd. De Omgevingswet betreft een nieuw wetstelsel voor de gehele fysieke leefomgeving waarbij 26 huidige wetten en 60 Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s) worden vervangen door één nieuwe wet (de Omgevingswet) en 4 AMvB’s. Doel van de Omgevingswet is een inzichtelijk omgevingsrecht met snellere en betere besluitvorming waarin een veilige en gezonde leefomgeving centraal staat met ruimte voor maatwerk. Wij zijn bezig met de implementatie van de Omgevingswet binnen de gemeente Haaksbergen. Hierbij richten wij ons in eerste instantie op de minimale acties die een gemeente moet hebben uitgevoerd voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Hiervoor is een lijst opgesteld door de VNG. Onderdeel hiervan is het tijdig nemen van besluiten die nodig zijn om de Omgevingswet in de gemeente Haaksbergen wettelijk te implementeren. Op donderdagavond 9 november wordt de gemeenteraad bijgepraat over de Omgevingswet en de noodzakelijke besluitvorming. De noodzakelijke besluitvorming betreft de volgende onderwerpen: 1.
Adviesrecht en gevallen van verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten Adviesrecht Het kan zijn dat een bouwplan niet past in het bestemmingsplan en het niet mogelijk is via een binnenplanse afwijking of via bij AMvB aangewezen gevallen (kruimellijst) medewerking te verlenen. In dat geval kan onder de huidige wetgeving het college uitsluitend een omgevingsvergunning verlenen met instemming van de gemeenteraad. Dat kan via de procedure van een bestemmingsplanherziening of via een projectomgevingsvergunning. Onder de Omgevingswet is het college bevoegd om besluiten op alle omgevingsvergunningen, ook degenen die in afwijking zijn van het Omgevingsplan, de zogenaamde buitenplanse Pagina 1 van 5
omgevingsplanactiviteiten. Als de gemeenteraad hier een rol in wil, dan moet hij gevallen aanwijzen waarin een bindend advies nodig is van de gemeenteraad om af te wijken van het omgevingsplan (artikel 16.15a onder b Omgevingswet). Voor de niet aangewezen gevallen geldt geen adviesrecht; dan gaat de gemeenteraad er niet over. Als de gemeenteraad een negatief advies geeft, mag het college de omgevingsvergunning niet verlenen. Dit adviesrecht van de gemeenteraad is een zogenaamd verzwaard, bindend advies. Het college mag daar niet van afwijken. De gemeenteraad moet - vóórdat de Omgevingswet op 1 januari 2024 van kracht wordt - een besluit nemen over de gevallen waarin hij advies wil geven. Besluit de gemeenteraad niets, dan hoeft het college niet naar de gemeenteraad voor omgevingsvergunningen die in strijd zijn met het omgevingsplan. Verplichte participatie Het participatiebeleid van de gemeente Haaksbergen is beschreven in de nota ‘Participatie, ook voor de Omgevingswet’ en is vastgesteld op 2 maart 2022. De Omgevingswet stimuleert ook vroegtijdige participatie. Bij het aanvragen van een omgevingsvergunning moet de aanvrager aangeven of hij aan participatie heeft gedaan en wat daarvan de resultaten zijn (artikel 7.4 Omgevingswet). Dit aanvraagvereiste omvat geen verplichting voor de aanvrager om aan participatie te doen.
Het antwoord op de vraag hierboven mag dus ook 'nee' zijn. Het bevoegd gezag mag niet weigeren een aanvraag in behandeling te nemen, omdat er geen participatie is geweest. Ook mag het bevoegd gezag de aanvraag niet buiten behandeling laten, omdat er te weinig participatie is geweest. Indien de gemeenteraad, voorafgaand aan de invoering van de Omgevingswet, gevallen vaststelt waarin participatie verplicht wordt gesteld, dan is er een juridische grond om een aanvraag niet in behandeling te nemen als er geen participatie heeft plaatsgevonden. Deze gevallen kunnen alleen afwijkingen van het Omgevingsplan betreffen. Bij het vaststellen van het Omgevingsplan heeft immers al participatie plaatsgevonden. Bij deze categorieën van gevallen waarvoor participatie verplicht is, geldt dat de aanvrager moet laten zien hoe hij belanghebbenden bij de aanvraag heeft betrokken. Echter mag de aanvrager zelf bepalen op welke manier hij belanghebbenden betrekt bij de aanvraag. Het participatiebeleid van de gemeente Haaksbergen geeft houvast (geen juridische verplichting) aan de initiatiefnemer over wat de gemeente verstaat onder ‘goede participatie’. 2.
Gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit In de huidige situatie hebben we een stadsbouwmeester voor de welstandstoets, een monumentencommissie voor advisering over omgevingsvergunningen voor monumenten en de erfgoedraad die adviseert over het erfgoedbeleid. Onder de Omgevingswet moeten gemeenten één gemeentelijke adviescommissie instellen voor de ruimtelijke kwaliteit. De leden van deze adviescommissie hebben eigen deeltaken. De welstandstoets blijft een deeltaak van de stadsbouwmeester. Het adviseren over aanvragen over monumenten ligt bij leden met kennis over erfgoed. Het betreft dus het integreren van twee afzonderlijke adviesorganen tot een adviescommissie met als doel nog meer integraliteit en betere afstemming. De erfgoedraad blijft daarnaast bestaan. Zij krijgen bij bouwplannen van monumenten een rol in het participatietraject (zie de lijst ‘Gevallen voor adviesrecht en gevallen van verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten’). De adviescommissie bestaat uit leden die worden voorgedragen door Het Oversticht. In de huidige situatie worden de stadsbouwmeester en de leden van de monumentencommissie ook verzorgd door Het Oversticht. De benoeming van de stadsbouwmeester en leden van de adviescommissie is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Daarom maakt dit ook onderdeel uit van dit raadsbesluit.
Het toetsingskader, zoals de welstandnota wijzigt niet. Ook de wijze waarop adviezen worden afgegeven en het gewicht van deze adviezen in de besluitvorming verandert in de nieuwe situatie niet. 3. Verordening nadeelcompensatie Haaksbergen 2023 Bij nadeelcompensatie is er sprake van rechtmatig handelen door de gemeente, die tot schade leidt. Bijvoorbeeld door het verlenen van een omgevingsvergunning, het inperken van rechten of neveneffecten door werkzaamheden. Het gaat dus om schade veroorzaakt door rechtmatige besluiten en om schade veroorzaakt door rechtmatige feitelijke handelingen. Bij planschade gaat het om Pagina 2 van 5
inkomensderving of vermindering van de waarde van een onroerende zaak als gevolg van een planologische maatregel. Nadeelcompensatie is dus breder dan planschade. In de Omgevingswet wordt gesproken over nadeelcompensatie in plaats van planschade zoals genoemd in de Wet ruimtelijke ordening. De Verordening nadeelcompensatie zal de Procedureverordening tegemoetkoming planschade 2008 vervangen, zodra de Omgevingswet inwerking treedt en zal in meer gevallen van toepassing zijn. De voorliggende Verordening nadeelcompensatie is gebaseerd op het model van de VNG. 4. Verordening uitvoering en handhaving (omgevingsrecht) Haaksbergen Deze verordening is van toepassing op de uitvoering en handhaving van de betrokken wetten door of in opdracht van burgemeester en wethouders en is een technisch-juridische omzetting van de Verordening kwaliteit vergunningen, toezicht en handhaving Omgevingsrecht. De voorliggende verordening is gebaseerd op het model van de VNG. 5. Transitieplan omgevingsplan Haaksbergen Binnen de Omgevingswet heeft de gemeente vier kerninstrumenten tot haar beschikking: de omgevingsvisie, het programma, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning. De omgevingsvisie bevat het strategisch beleid voor de (middel)lange termijn, met daarin de opgaven, ambities en strategische hoofdkeuzes ten aanzien van de fysieke leefomgeving.
De programma’s bevatten de maatregelen die leiden tot de vastgelegde en gewenste kwaliteit van een onderdeel van de fysieke leefomgeving, een aspect of een gebied. In het omgevingsplan (het nieuwe digitale bestemmingsplan) worden functies gekoppeld aan locaties en worden regels rondom activiteiten vastgelegd. Wanneer de Omgevingswet in werking treedt, heeft de gemeente Haaksbergen in formele zin al een “tijdelijk” omgevingsplan. Dat bestaat uit alle geldende ruimtelijke plannen en de regels van de zogenaamde bruidsschat (set gedecentraliseerde regels van het Rijk, waar de gemeente zelf over kan besluiten). Naast het tijdelijke omgevingsplan zijn de plaatselijke verordeningen van kracht. Dit alles moet digitaal ontsloten worden en benaderbaar zijn via het DSO. Vanaf inwerkingtreding tot en met 2032 heeft de gemeente de tijd alle regels vanuit de bruidsschat, ruimtelijke plannen en plaatselijke verordeningen die van toepassing zijn op de fysieke leefomgeving te verwerken in één integraal omgevingsplan, dat bovendien via ‘toepasbare regels’ digitaal te raadplegen moet zijn. Uitgangspunten en het proces waarin deze transitie plaatsvindt staat beschreven in het Transitieplan omgevingsplan Haaksbergen.
Om beeld te krijgen bij de stappen die we moeten nemen om te komen tot een omgevingsplan voor Haaksbergen hebben wij de afgelopen tijd samen met een adviesbureau geoefend met het opstellen van een omgevingsplan. Hierbij zijn wij begeleid door de VNG (werkplaats omgevingsplan). Legesverordening (geen onderdeel van dit raadsvoorstel) De wettelijke grondslag van hoofdstuk 2 van de legesverordening verandert. Ook zijn er enkele inhoudelijke veranderingen. Nieuw is dat gemeenten leges kunnen gaan heffen voor milieubelastende activiteiten. Het wettelijk verbod daarop keert niet terug in de Omgevingswet. In Twente heeft een werkgroep een gezamenlijk voorstel gemaakt voor het heffen van milieu leges. Daarnaast wordt gelijktijdig met de Omgevingswet de Wet kwaliteitsborging ingevoerd. Hierdoor zullen bepaalde taken van de gemeente komen te vervallen waardoor voor deze taken geen leges meer kunnen worden geïnd. Bij de reguliere jaarlijkse actualisatie van de legesverordening zullen we de invoering van de Omgevingswet (en de Wet kwaliteitsborging) verwerken. Bestuurlijk / wettelijk kader Omgevingswet Algemene wet bestuursrecht Nota ‘Participatie, ook voor de Omgevingswet’
Pagina 3 van 5
Argumenten 1.1 Het is noodzakelijk deze besluiten te nemen voor de invoering van de Omgevingswet. De wetgever heeft alle gemeenten verplicht vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet enkele besluiten te nemen om te blijven voldoen aan de wet. Soms verandert de wettelijke grondslag van een verordening (verordening kwaliteit VTH Omgevingsrecht, Gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit), soms zijn er nieuwe bevoegdheden (adviesrecht en verplichte participatie), soms wordt een regeling onder de Omgevingswet verbreed (verordening nadeelcompensatie Haaksbergen 2023). 2.1
Op de lijst voor het adviesrecht staan gevallen die een grote impact hebben op de fysieke leefomgeving. Het adviesrecht is een nieuwe bevoegdheid van de gemeenteraad. Het inzetten van het adviesrecht is een bewust besluit. De gemeenteraad moet bij het bepalen van de gevallen meewegen dat de Omgevingswet als doel heeft besluitvorming over initiatieven sneller en overzichtelijker te laten verlopen. Ook bij afwijkingen van het omgevingsplan is de reguliere procedure van toepassing (in principe 8 weken, optioneel 6 weken verlenging). Bij het instellen van het adviesrecht moet wellicht het besluitvormingsproces/routering (college van B&W, gemeenteraad) worden versneld om de wettelijke termijn te kunnen waarborgen. 2.2
Op de lijst voor verplichte participatie staan gevallen die een grote impact hebben op de fysieke leefomgeving en gevallen waarbij bij participatie wenselijk is. De verplichte participatie is een nieuwe bevoegdheid van de gemeenteraad. De lijst van verplichte participatie maakt een koppeling met de lijst van gevallen waarvoor de gemeenteraad gebruik wil maken van het adviesrecht. Dit betreft immers de gevallen die een grote impact hebben op de fysieke leefomgeving. Er is voor gekozen bij enkele gevallen de ‘drempel’ voor verplichte participatie lager te leggen dan bij het adviesrecht. In deze gevallen wordt dit voorgesteld omdat sommige ontwikkelingen weliswaar ruimtelijk een beperkte invloed hebben, maar gezien de ambitie van de gemeente Haaksbergen over participatie, het wel wenselijk is over deze initiatieven participatie verplicht te stellen. 2.3 Het betreft grotendeels een technisch-juridische omzetting. De besluiten onder punt 2 tot en met 5 zijn technisch-juridisch van aard en bevatten vooralsnog geen nieuwe beleidskeuzes. Mocht dit in de toekomst wenselijk zijn, kan hierover een besluit worden genomen. Risico’s Wij voorzien op dit moment geen risico’s. Vervolgproces/communicatie/planning De besluiten treden in werking op het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet. De besluiten zullen op de reguliere wijze worden gepubliceerd.
Met bijgaande besluitvorming is de implementatie van de Omgevingswet in Haaksbergen nog niet klaar. Tot en met 2032 (overgangstermijn) worden nog andere besluiten voorgelegd, zoals de (uitgangspunten van de) Omgevingsvisie en (delen van) het Omgevingsplan. Bij de reguliere jaarlijkse actualisatie van de legesverordening zullen we de invoering van de Omgevingswet verwerken. Bij de actualisatie van de APV wordt de APV al aangepast aan de Omgevingswet. Dit besluit wordt genomen met de kennis van nu. De Omgevingswet is nieuw en gaandeweg zal er jurisprudentie ontstaan hoe met de nieuwe regelgeving en instrumenten om moet worden gegaan. Nieuwe inzichten kunnen ertoe leiden dat aanpassingen nodig zijn.
Pagina 4 van 5
Bijlagen: 1. Adviesrecht en gevallen van verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten 2.a Gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit 2.b Lijst met leden van de gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit 3.a. Verordening nadeelcompensatie Haaksbergen 2023 3.b. Toelichting Verordening nadeelcompensatie Haaksbergen 2023 4. Verordening kwaliteit VTH Omgevingsrecht 5. Transitieplan Omgevingsplan Haaksbergen
Burgemeester en wethouders
dr. R. Toet secretaris
mr. drs. R.G. Welten burgemeester
Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering 29 november 2023
R. Meinen griffier
mr. drs. R.G. Welten voorzitter
Pagina 5 van 5