Raadsvoorstel Kadernota 2026-2029

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 9 juli 2025

nr. Nummer

Onderwerp: Kadernota 2026-2029

Voorstel: 1. De Kadernota 2026-2029 vaststellen met daarin de scenariokeuze ‘toekomstbestendig Haaksbergen’, bestaande uit: - het doorvoeren van bezuinigingen; - het doorvoeren van maatregelen om de inkomsten te verhogen, en; - het doen van noodzakelijke investeringen.

Inleiding / aanleiding In 2023 is duidelijk geworden dat het zogenaamde ‘ravijnjaar’ op gemeenten afkomt. Als gevolg van een herijking van het gemeentefonds door het Rijk, krijgen gemeenten minder in het gemeentefonds gestort. Met andere woorden, de grootste inkomstenbron voor gemeenten daalt fors, waardoor het realiseren van ombuigingen (bezuinigingen en/of inkomsten verhogen) onoverkomelijk en noodzakelijk wordt. Het realiseren van ombuigingen vraagt een gedegen strategie. In de Kadernota 2025-2028 (link document) is een ‘ombuigingsstrategie’ vastgesteld. De ombuigingsstrategie bestaat uit zeven vertrekpunten en twee hoofdlijnen. De kern van deze strategie is om de Rijkskorting van € 2,3 miljoen te gaan bezuinigen op medebewindstaken. Op basis van deze ombuigingsstrategie zijn in de Begroting 2025 inclusief meerjarenperspectief 2026-2028 (link document, hoofdstuk ‘maatregelen vanwege korting gemeentefonds 2026 en verder’) drie inzichten vastgesteld: 1) Inzicht op hoofdlijnen van de ombuigingen op medebewindstaken. Deze zijn als een taakstelling per begrotingsprogramma weergegeven, maar nog niet financieel in de begroting doorgevoerd. De vijf meest significante maatregelen zijn nader toegelicht in termen van maatschappelijke effecten.

2) Een eerste denklijn voor een ‘glijpad’ om de tekorten op te vangen voor zover de bezuiniging van de ombuigingen nog niet direct financieel effect heeft (indirecte verzilverbaarheid). 3) Een overzicht van de latente ontwikkelingen en noodzakelijkheden die wel én die niet (financieel) in de begroting zijn geland met daarbij de consequenties voor de samenleving. Het Rijksbesluit om gemeenten te korten heeft voor Haaksbergen tot gevolg dat wij ongeveer structureel € 2,3 miljoen minder krijgen uitgekeerd uit het gemeentefonds. Het structureel financieel perspectief van Haaksbergen leidt daarmee tot een structureel negatief saldo van ongeveer € 1,5 miljoen vanaf 2029. Deze financiële ontwikkeling dwingt Haaksbergen om keuzes te maken en ombuigingen te realiseren. Naast de te realiseren ombuigingen is er ook een noodzaak om in de ambtelijke organisatie te investeren. Na vaststelling van de begroting is een start gemaakt met een traject om tot concrete keuzes te komen om de financiële situatie het hoofd te bieden. Daarvoor hebben wij een bestuursopdracht (link bestand) vastgesteld dat onder meer ziet op het inventariseren van de ombuigingsmogelijkheden, het opstellen van een integraal afwegingskader en het uitvoeren van een communicatie- en participatietraject. Op basis van dit traject leggen wij in de Kadernota 2026-2029 voorstellen voor aan de raad. Pagina 1 van 3

Inmiddels is de Voorjaarsnota 2025 (hierna: VJN 2025) verschenen (link bestand). De financiële effecten van deze VJN 2025 voor Haaksbergen worden via de meicirculaire bekend gemaakt. Omdat deze kadernota eerder tot stand is gekomen dan het verschijnen van de meicirculaire, worden deze financiële effecten, zoals gebruikelijk, niet betrokken in het saldo van deze kadernota. Wij zien echter wel in dat de effecten van de VJN 2025 in hoge mate van invloed kan zijn op de opgave van het ravijnjaar. Daarom hebben wij aanleiding gezien om in deze kadernota een effectenanalyse te doen om gevoel te krijgen bij de effecten van de VJN 2025 voor Haaksbergen met het oog op de voorgestelde bezuinigingsmaatregelen. Deze analyse is opgenomen in bijlage 1 bij deze kadernota. Op basis van deze effectenanalyse (inclusief een nadrukkelijke disclaimer: zie bijlage) kan gesteld worden dat de effecten van de VJN 2025 voor Haaksbergen geen aanleiding zijn om van de ombuigingsvoorstellen af te wijken. Het ravijnjaar is in de VJN 2025 niet opgelost. Bestuurlijk / wettelijk kader - Gemeentewet, hoofdstuk XIII (link bestand). - Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeente (link bestand). - Financiële verordening Haaksbergen (link bestand). - Programmabegroting 2025 en meerjarenperspectief 2026-2028 (link bestand). - Bestuursopdracht ombuigingen ravijnjaar 2026 en verder (link bestand).

- Integraal afwegingskader ombuigingen Haaksbergen (link bestand). - Plan van aanpak voor communicatie en participatie richting ravijnjaar (link bestand). Argumenten 1.1 De Kadernota 2026-2029 bevat de maatregelen om tot een meerjarig sluitende begroting te komen De gemeentewet (artikel 189, lid 2) verplicht de raad om erop toe te zien dat de begroting in structureel en reëel evenwicht is. Hier kan enkel van worden afgeweken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht. De Kadernota 2026-2029 bevat de maatregelen om het welbekende ravijnjaar 2026 en verder te dichten. Deze maatregelen hebben niet in alle gevallen een direct financieel effect. Dat betekent dat voor de uitvoering van een aantal maatregelen niet in 2026 het financieel effect is gerealiseerd. Omdat het jaar 2026 een negatief saldo kent, heeft dit tot gevolg dat het begrotingsjaar 2026 niet sluitend is. Vanaf 2029 leiden de maatregelen tot een structurele positief saldo. Hiermee is in de Kadernota 2026-2029 aannemelijk gemaakt dat in de eerstvolgende jaren van het perspectief (vanaf 2029) de maatregelen leiden tot een meerjarig structureel reëel evenwicht. 1.2

Met een bewustwordingstraject is de samenleving geïnformeerd over de financiële opgave van de gemeente inclusief de voorstellen zoals deze in de Kadernota 2026-2029 voorliggen In het totstandkomingsproces van de Kadernota 2026-2029 zijn acties gericht op de bewustwording van inwoners, bedrijven en organisaties. Bewustwording dat de gemeente Haaksbergen keuzes moet maken die wellicht consequenties hebben voor henzelf, hun organisaties en de samenleving in het algemeen. Door middel van onder meer Sterrenlab (ondernemers), Kracht van Samen (maatschappelijke partners en organisaties), Achterwerk in de Kast (jongeren en inwoners op straat), Samen Haaksbergen (online forum voor inwoners) zijn informatie en ideeën opgehaald en betrokken in de Kadernota 2026-2029. De uitkomsten van het bewustwordingstraject is inzichtelijk gemaakt (link bestand). Samenwerkingspartners die op basis van deze kadernota mogelijk effecten ondervinden, zijn geïnformeerd over deze voorstellen. Denk onder meer aan Wijkracht, Twente Milieu, De Wilder, etc. 1.3

De voorstellen in de Kadernota 2026-2029 zijn op basis van een integrale afweging tot stand gekomen De Kadernota 2026-2029 bevat voorstellen voor het realiseren van ombuigingen. Deze voorstellen zijn tot stand gekomen op basis van een brede inventarisatie van mogelijkheden tot bezuinigingen en mogelijkheden om de inkomsten te verhogen. Daarnaast bestaat er een noodzaak voor investeringen. De diverse bezuinigingsmogelijkheden, mogelijkheden om de inkomsten te verhogen en het doen van investeringen vragen een integrale afweging. Met andere woorden, hoe kom je tot keuzes op basis van Pagina 2 van 3

de geïnventariseerde mogelijkheden? Om deze keuzes richting mee te geven is een integraal afwegingskader opgesteld (link bestand), welke op 19 maart door de raad is vastgesteld. Dit afwegingskader betreft een hulpmiddel in het maken van de integrale afweging aan de hand van een multi-criteria-analyse en samenstelling van maatregelpakketten. De voorstellen in de Kadernota 20262029 zijn op basis van dit afwegingskader tot stand gekomen. Risico’s 1.1 De voorgestelde keuzes kunnen tot onrust leiden in de samenleving. In deze kadernota liggen voorstellen voor om te bezuinigen en om inkomsten te verhogen. Deze voorstellen hebben consequenties voor de samenleving in termen van onder meer: taakafschaffing, kwaliteitsvermindering van onderhoudsniveaus en het verhogen van de woonlasten van huishoudens. Deze consequenties kunnen tot onrust leiden in de samenleving. Als beheersmaatregel is in de voorbereiding op de kadernota in het kader van communicatie en participatie een bewustwordingstraject gestart om de samenleving bewust te maken dat de gemeente Haaksbergen keuzes moet maken. Vervolgproces/communicatie/planning ▪ Hoorzitting 10 juni 2025. ▪ Technisch beraad 11 juni 2025. ▪ Raadsbehandeling Kadernota 2026-2029 9 juli. Na raadsbehandeling wordt de kadernota uitgewerkt en vertaald in de Begroting 2026 en het meerjarenperspectief 2027-2029.

Het communicatie- en participatietraject wordt, op basis van de gemaakte keuzes, voortgezet. De ombuigingsmaatregelen die onderdeel uitmaken van de Kadernota 2026-2029 kunnen in gevallen leiden tot de noodzaak om beleid bij te stellen/te herijken. Na besluitvorming zullen deze beleidswijzigingen in uitvoering worden gebracht en ter besluitvorming aangeboden worden.

Bijlagen: 1. Kadernota 2026-2029 ‘Noodzakelijke keuzes voor de toekomst van Haaksbergen’ (versie 1.0)

Burgemeester en wethouders

drs. M. Broekhuis gemeentesecretaris

G.J. van den Hengel burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 9 juli 2025

R. Meinen griffier

G.J. van den Hengel voorzitter

Pagina 3 van 3