Raadsvoorstel Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Haaksbergen

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 21 december 2022

nr.

Onderwerp: Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Haaksbergen

Voorstel: 1. Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Haaksbergen als richtinggevend kader voor verdere planvorming in de toekomst vast te stellen, waarbij op de korte termijn de belangrijkste huisvestingsprojecten/ontwikkelrichtingen op de huisvestingsagenda zijn:  Levensduurverlenging of vervangende nieuwbouw van Basisschool Buurse en Sint Bonifacius (Sint Isidorushoeve).  Planvorming voor levensduurverlenging en/of vervangende nieuwbouw Assink lyceum  Planvorming voor levensduurverlenging en/of vervangende nieuwbouw van o.a. Pius X, Paus Joannes & de Sint Bonifatius eventueel i.c.m. andere basisscholen.

Inleiding/ aanleiding Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor passende huisvesting van primair, voortgezet en speciaal onderwijs. Daar valt onder andere nieuwbouw, uitbreiding en renovatie onder. In een Integraal Huisvestingsplan (IHP) kunnen gemeenten in samenwerking met schoolbesturen hun ambities en langetermijnvisie met betrekking tot onderwijshuisvesting in de toekomst vastleggen. Het biedt ook een leidraad voor toekomstige investeringen. Goede schoolgebouwen dragen bij aan het kunnen geven van goed onderwijs, zorgen voor een prettig leer- en werkklimaat voor leerlingen en onderwijsgevenden en dragen bij aan de leefbaarheid van de kernen. In onze gemeente zijn een aantal onderwijsgebouwen inmiddels ouder dan 40 jaar. De leeftijd van gebouwen zegt echter niet alles over kwaliteit en functionaliteit, maar het markeert wel een moment om stil te staan bij de toekomstbestendigheid van het onderwijsvastgoed. Oudere gebouwen zijn niet altijd geschikt voor de hedendaagse en toekomstige eisen die aan het onderwijs worden gesteld. Oudere gebouwen zijn bovendien niet altijd voldoende passend bij de huidige en toekomstige duurzaamheidsvereisten. Eén en ander kan een nadelig effect hebben op de exploitatie van de gebouwen. Deze middelen kan een schoolbestuur dan niet besteden aan meer onderwijs gerelateerde zaken.

Ook zie je bij jongere schoolgebouwen, dat in een aantal situaties discrepantie is ontstaan tussen de beschikbare ruimte (m2’s) en de ruimtebehoefte van de school, bijvoorbeeld doordat het aantal leerlingen in de loop der tijd is gestegen of juist gedaald. Hierbij zijn de mogelijkheden tot flexibiliteit beperkt. Daarnaast zijn er ontwikkelingen van onderwijskundige aard (bijvoorbeeld de invoering van passend onderwijs, meer maatwerk, etc.) en ambities om sterkere verbindingen te maken tussen voorschoolse voorzieningen en basisscholen tot zogenaamde integrale kindcentra (IKC’s). Ook wensen tot samenwerking met andere voorzieningen gericht op kind en gezin zijn aanleiding voor het onderzoeken van de functionaliteit van de huidige onderwijsgebouwen. Centrale vraag hierin is hoe we de huidige onderwijsvoorzieningen in samenwerking met scholen toekomstgericht en toekomstbestendig kunnen ontwikkelen.

Pagina 1 van 6

Voorgaande heeft geleid tot de behoefte aan een Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Haaksbergen. In een aantal constructieve bijeenkomsten hebben wij in samenwerking met de schoolbesturen consensus bereikt over de visie, koers en fasering voor een meerjarig onderwijshuisvestingsbeleid. Met dit plan spreken we ons uit over de wijze waarop onderwijsvoorzieningen in de gemeente Haaksbergen in de komende decennia kunnen blijven voldoen aan de eisen die daaraan gesteld worden om voor alle kinderen goed onderwijs in een goede en veilige omgeving te kunnen blijven bieden. Op basis van dit meerjaren perspectief moeten strategische keuzes en besluiten genomen kunnen worden over:  het in stand houden van scholen of locaties;  het plegen van (vervangende) nieuwbouw of renovatie,  het opvangen van eventuele groei en/of krimp in de gemeente;  de spreiding en bereikbaarheid van voorzieningen;  de wijze van financiering van de voorzieningenstructuur. In dit document wordt de huisvestingsbehoefte naar aanleiding van actuele leerlingenprognoses voor het primair en voortgezet onderwijs in beeld gebracht en worden een aantal huisvestingsprojecten voor de korte termijn (2024-2027) benoemd en worden een aantal ontwikkelingsrichtingen voor de periode na 2027 beschreven. Fasering is vanwege financiële overwegingen noodzakelijk.

Bestuurlijk/ wettelijk kader Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) Wet op het primair onderwijs (WPO) Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs (5.2b) Argumenten 1.1 Het IHP geeft sturing aan onze wettelijke zorgplicht om te voorzien in adequate huisvesting. Wij zijn verantwoordelijk voor passende huisvesting van het primair en voorgezet onderwijs (inclusief bewegingsonderwijs). Deze verantwoordelijkheid is vastgelegd in de van toepassing zijnde onderwijswetten (WPO en WVO) en uitgewerkt in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Daar waar deze verordening het wettelijk en procedureel kader voor onderwijshuisvesting vormt, geeft het IHP de lokale beleidsvisie en de gezamenlijke kaders en uitgangspunten van gemeente en schoolbesturen ten aanzien van onderwijshuisvesting weer en een meerjaren perspectief voor de vernieuwing van de scholen in Haaksbergen. De schoolbesturen zijn zich ervan bewust dat onderwijshuisvesting een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente en het onderwijs is. Daarom is dit IHP gezamenlijk ontwikkeld en hebben de schoolbesturen ingestemd met dit IHP. Schoolbesturen zelf zijn o.a. verantwoordelijk voor het onderhoud van schoolgebouwen en functionele aanpassingen. Wij hebben geen bevoegdheden daar waar het gaat om de richting en inrichting van het onderwijs van een schoolbestuur.

Scholen maken hierin hun eigen afwegingen op basis van o.a. onderwijskundige, organisatorische, financiële en gebouwelijke overwegingen. In de eerste fase van het IHP (2024-2027) is bijvoorbeeld de planvorming voor levensduurverlenging of vervangende nieuwbouw van het Assink Lyceum opgenomen. Voor de herstructurering en de invoering van Talentgericht Onderwijs (TO) van het Assink Lyceum vinden echter op de korte termijn al enkele aanpassingen plaats in locatie de Bouwmeester. Dit betreffen enkele functionele en een aantal technische aanpassingen in het kader van het verbeteren van het binnenklimaat. Een grootschalige renovatie is niet aan de orde. Het Assink financiert dit uit eigen gereserveerde middelen, aangevuld met de Specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS) die wij van het Rijk hebben ontvangen. Vanwege de daling van het aantal leerlingen is Het Assink lyceum genoodzaakt haar onderwijs anders te organiseren wil ze de kwaliteit van het onderwijs staande/hooghouden. Om die reden gaan ze de komende jaren locatie Van Brakelstraat afstoten en het onderwijs in Haaksbergen vanaf het schooljaar 2025-2026 concentreren op locatie de Bouwmeester. Locatie de Bouwmeester is een gebouw dat ontwikkeld is voor het geven van theorievakken en voorziet niet in voorzieningen om praktijkvakken te geven.

Om die reden kiest het Assink ervoor om in de eerste 2 jaren een breed instroompunt te creëren voor alle leerlingen. Na het tweede leerjaar blijft het onderwijsaanbod in Haaksbergen bestaan uit een Pagina 2 van 6

aanbod van HAVO en VWO (+). De leerlingen die zijn aangewezen op het VMBO gaan vanaf het derde leerjaar naar de locatie in Neede. 1.2

Het IHP bevat de gezamenlijke visie, kaders/uitgangspunten en ambities voor de onderwijshuisvesting in de gemeente Haaksbergen en fungeert daardoor als richtinggevend beleidskader/ koersdocument. Het IHP bevat de gezamenlijke visie, kaders/uitgangspunten en ambities voor de onderwijshuisvesting in de gemeente Haaksbergen en fungeert daardoor als richtinggevend beleidskader/ koersdocument. Op deze manier wordt duidelijk hoe de onderwijshuisvesting binnen onze gemeente zich verder gaat ontwikkelen en vorm en inhoud krijgt. Richtinggevend betekent in dit kader dat het IHP de koers uitzet om te komen tot een toekomstbestendige onderwijsvoorzieningenstructuur in onze gemeente. Door onder andere de huidige en toekomstige behoefte en beschikbare onderwijscapaciteit op elkaar af te stemmen, leegstand terug te dringen door gebouwen optimaal in te zetten én rekening te houden met een evenwichtige spreiding van voorzieningen, geeft het IHP een duidelijk beeld wat er de komende jaren aan voorzieningen en investeringen nodig dan wel wenselijk is. Het IHP is altijd een momentopname op basis van o.a. de actuele leerlingenaantallen en -prognoses. Door diverse ontwikkelingen en nieuw beleid kan sprake zijn van wijzigingen in de huisvestingsvraagstukken. Vanuit deze dynamiek is het wenselijk het IHP periodiek te actualiseren.

Het is onze gezamenlijke ambitie om in de kleine kernen Buurse en Sint Isidorushoeve kwalitatieve basisscholen (en zo mogelijk IKC’s) te behouden of te realiseren. Om die reden staan de levensduurverlenging of vervangende nieuwbouw van basisscholen BS Buurse en Sint Bonifacius (Sint Isidorushoeve) hoog op de huisvestingsagenda en is het streven om dit in de eerste fase van het IHP (2024-2027) te realiseren. In de investeringsagenda worden de indicatieve investeringen van zowel levensduurverlenging als vervangende nieuwbouw weergegeven. De beschikbaarstelling van middelen dient via uw gemeenteraad te gebeuren en wordt meegenomen bij de integrale afweging in de kadernota 2024. Per project wordt een kredietvoorstel aan uw gemeenteraad voorgelegd. Investeringsagenda IHP Haaksbergen Ka pi ta a l l a s ten 5 )

Sti chti ng s kos ten 1

2

Leerlingen ) Ruimtebehoefte ) capaciteit

Nieuwbouw o.b.v. ruimtebehoefte (kolom D) 3

VNG 2022

Markt )

Renovatie o.b.v. capaciteit (kolom E) 4 Markt )

VNG 2022

Markt

Markt

€ 119.252

Nieuwbouw

Renovatie

K o rte termijn 2 0 2 4 - 2 0 2 7 1 Vernieuwing Basisschool Buurse; levensduurverlenging/nieuwbouw

80

602

1091

€ 1.915.194

€ 2.259.000

€

2.454.750

€

64.075

€

75.578

2 Vernieuwing RKBS Sint Bonifacius; levensduurverlenging/nieuwbouw

115

778

820

€ 2.318.234

€ 2.919.188

€

1.845.000

€

77.559

€

97.665

To ta a l n ieu wb o u w Ba sissch o o l Bu u rse/lev en sd u u rv erlen g in g St. Bo n ifa ciu s

€

4 .1 0 4 .0 0 0

€

89.630

€ 1 6 5 .2 0 8

Ook voor de kern Haaksbergen streven we naar vernieuwing van de voorzieningenstructuur op basis van integrale planvorming, waarbij gekomen wordt tot voorzieningen die minimaal voldoen aan de voor onze gemeente geldende stichtingsnorm (200 leerlingen). Op dit moment hebben we 9 basisscholen in de kern Haaksbergen, waarvan 6 van de 9 scholen ouder dan 35 jaar zijn. Voor de eerste fase van het IHP staat o.a. de planvorming van de levensduurverlenging of vervangende nieuwbouw van de Pius X eventueel i.c.m. de Honesch en CBS Op den Akker op de huisvestingsagenda. Ook de levensduurverlenging of renovatie van de Paus Joannes & Sint Bonifatius eventueel i.c.m. de Montessori basisschool staan op de huisvestingsagenda. Realisatie van deze projecten is gepland voor de middellange termijn (2028-2031). In de investeringsagenda zijn ook hier indicatieve investeringen voor beide opties weergegeven. Ook is het onze ambitie om een zo breed mogelijk aanbod aan voortgezet onderwijs te behouden in de gemeente. Het Assink lyceum staat daarom ook op de huisvestingsagenda voor planvorming op de korte termijn. Realisatie is gepland voor de tweede fase van het IHP. In de investeringsagenda zijn ook hier indicatieve investeringen voor beide opties weergegeven. In de integrale afweging van de kadernota wordt het Assink lyceum meegenomen in het meerjarenperspectief.

Pagina 3 van 6

Investeringsagenda IHP Haaksbergen Ka pi ta a l l a s ten 5 )

Sti chti ng s kos ten Leerlingen1) Ruimtebehoefte2) capaciteit

Nieuwbouw o.b.v. ruimtebehoefte (kolom D)

Renovatie o.b.v. capaciteit (kolom E)

3

4

Markt )

VNG 2022

Markt )

Nieuwbouw VNG 2022

Renovatie

Markt

Markt

Mid d ella n g e termijn 2 0 2 8 - 2 0 3 1 6 3 c. (Ver-)nieuwbouw Pius X/Honesch/Op den Akker )

310

1759

1262 + 497

€ 4.564.724

€

6.597.375

€

4.703.250

€ 152.719

€

220.723

€

228.484

6 4 b. (Ver-)nieuwbouw Paus Joannes/St. Bonifatius/Montessori )

387

2147

2746

€ 5.453.244

€

8.049.788

€

6.178.500

€ 182.445

€

269.316

€

300.152

Levensduurverlenging HAL locatie Bouwmeester

1000

7000

8459

€

19.032.750

Nieuwbouw HAL locatie Van Brakelstraat

1000

7000

5

6 Nieuwbouw PCBS Op den Akker/Montessoribasisschool

€

€ 4 0 .8 9 7 .1 6 3

Levensduurverlenging HAL locatie Bouwmeester

1000

7000

Nieuwbouw HAL locatie Van Brakelstraat

1000

7000

7 Verduurzaming schoolgebouwen To ta a l

924.611

878.227

afhankelijk van planvorming 3, 4 en 5

To ta a l

6 Nieuwbouw PCBS Op den Akker/Montessoribasisschool

€

onderdeel van huisvestingsprojecten 3 en 4

7 Verduurzaming schoolgebouwen

5

26.250.000

€

8459

€ 2 9 .9 1 4 .5 0 0 €

€

€ 1 .3 6 8 .2 6 6

19.032.750

26.250.000

€ 1 .4 5 3 .2 4 6 €

€

924.611

878.227

onderdeel van huisvestingsprojecten 3 en 4 afhankelijk van planvorming 3, 4 en 5 € 6 7 .1 4 7 .1 6 3

€ 4 8 .9 4 7 .2 5 0

€ 2 .2 4 6 .4 9 2

€ 2 .3 7 7 .8 5 7

Onderstaand plaatje geeft de ontwikkelingsrichtingen weer voor de toekomst.

1.3

Het IHP speelt in op ontwikkelingen die de afgelopen jaren in gang zijn gezet en is als beleidsinstrument flexibel om ook rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen. Tal van ontwikkelingen hebben invloed op de onderwijshuisvesting. Deze ontwikkelingen hebben een plaats gekregen in dit IHP en zijn meegenomen in de kaderstelling rondom onderwijshuisvesting en gaan ook een plek krijgen in de vernieuwing van de scholen. Een ontwikkeling die een plek heeft gekregen in het IHP is de vorming van IKC’s. Wij ondersteunen de ontwikkeling van samenwerking tussen voorschoolse voorzieningen en basisonderwijs en willen de schoolbesturen binnen de financiële en ruimtelijke mogelijkheden hiervoor ruimte bieden, zodat sprake is van een bij de omgeving passende invulling van het onderwijsaanbod. Er is (nog) geen sprake van een (gemeentelijke) blauwdruk voor de verbreding van de voorzieningen. Het is aan de scholen en schoolbesturen hiervoor een bij de doelgroep én omgeving passende vorm en invulling aan te geven. Het ontbreken van een blauwdruk geldt ook voor de financiering van de benodigde investeringen voor de deelname van partners in IKC’s. Per project vindt hierover nader overleg plaats tussen de gemeente, het betreffende schoolbestuur en de mogelijke partner(s).

Een andere ontwikkeling die een plek heeft gekregen in het IHP is onze ambitie om te komen tot duurzame schoolgebouwen met een gezond binnenklimaat en een lage energiebehoefte. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij zowel het gemeentelijk kwaliteitskader (waarin naast de minimumeisen van het Bouwbesluit, ook het PvE ‘Frisse Scholen’ (klasse b), de BENG-eisen en maatregelen op het gebied Pagina 4 van 6

van duurzaam bouwen zijn opgenomen) als ook het Klimaatakkoord. Wanneer sprake is van vernieuwing van de scholen zal vanzelfsprekend ook sprake zijn van het binnen financiële mogelijkheden maximaal verduurzamen van de onderwijshuisvesting. 1.4

Het IHP wordt als uitgangspunt gehanteerd bij de beoordeling van huisvestingsaanvragen op grond van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. De toekenning van voorzieningen kan niet op basis van het IHP geschieden, maar dient op grond van de in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs opgenomen procedure met betrekking tot vaststelling van het jaarlijkse onderwijshuisvestingprogramma plaats te vinden. De bevoegdheid tot het toekennen van huisvestingsvoorzieningen berust weliswaar bij ons, maar kan alleen maar plaatsvinden als uw gemeenteraad via het budgetrecht daarvoor financiële middelen beschikbaar stelt. Het IHP dient bij de beoordeling van dergelijke voorzieningen als uitgangspunt te worden genomen. Op basis van het huisvestingsakkoord van VNG, PO-raad en VO-raad is het de bedoeling, dat het IHP een wettelijke status krijgt; de verwachting is dat dit in 2023 wettelijk zijn beslag zal krijgen. Dit betekent dat het IHP wel als beleidskader door uw gemeenteraad kan worden vastgesteld (het gaat immers om gemeentelijke kaders), maar dat de toekenning van voorzieningen niet op basis van het IHP kan geschieden. In de voorstellen, die nu bij het ministerie ter tafel liggen, wordt ervan uitgegaan dat alle gemeentebesturen verantwoordelijk zijn voor en verplicht worden samen met de schoolbesturen een IHP voor ten minste 15 jaar vast te stellen.

Risico’s 1.1 De in de investeringsagenda opgenomen bedragen zijn richtbedragen en geven alleen een indicatie weer van de investeringen die nodig zijn in de toekomst. Het IHP bevat een investeringsagenda voor de komende jaren waarin per project richtbedragen staan voor renovatie dan wel nieuwbouw. Het is niet geheel uit te sluiten, dat de in het IHP opgenomen bedragen aanpassing behoeven als gevolg van voortschrijdend inzicht (gewijzigde leerlingenaantallen, andere bouwvorm, temporisering), en gezien de huidige (prijs)ontwikkelingen op de (bouw)markt. De uitkomst van de aanbesteding zal uiteindelijk bepalen welk bedrag definitief nodig is om de voorziening te realiseren. De beschikbaarstelling van middelen voor de in het IHP opgenomen voorzieningen dient via de gemeenteraad te geschieden op basis van het budgetrecht. Dit wordt meegenomen bij de integrale afweging in de kadernota 2024. Per project wordt een kredietvoorstel aan uw gemeenteraad voorgelegd. Als zich wijzigingen in de bedragen voordoen, worden deze voor wat betreft de korte termijn meegenomen in de jaarlijkse P&C-cyclus en voor de lange termijn in de actualisering van het IHP. Het is onze ambitie te komen tot IKC’s waarin in elk geval kinderopvang en primair onderwijs zijn gehuisvest. Het is aan de school/het schoolbestuur hiervoor een bij de doelgroep én omgeving passende vorm en invulling aan te geven.

Dit geldt ook voor de financiering van de benodigde investeringen voor deelname van (maatschappelijke) partners in IKC’s. Per project vindt nader overleg plaats tussen de gemeente, het betreffende schoolbestuur en de mogelijke (maatschappelijke en/of commerciële) partner en worden afspraken gemaakt over de eventuele gemeentelijke (voor-) financiering van het niet-onderwijsdeel en het eigendom, beheer en exploitatie van de voorziening. Ons uitgangspunt is dat wij niet investeren in niet-onderwijsvoorzieningen (o.a. kinderopvang) en ook geen eigenaar worden van onderwijsvoorzieningen of IKC’s. In de investeringsagenda is daarom ook geen rekening gehouden met financiering van deze investeringen. De in de investeringsagenda opgenomen bedragen houden ook geen rekening met eventuele bijdragen van de schoolbesturen in nieuwbouw vanwege de optimalisering van de exploitatie, hetgeen voordelig is voor de school i.c. het bestuur. Met de schoolbesturen worden per project afspraken gemaakt over de bijdrage van het schoolbestuur. Ook is in de investeringsagenda geen rekening gehouden met de ambtelijke inzet die nodig is om de projecten uit het IHP uit te kunnen voeren. De ambtelijke inzet wordt niet per project bepaald, maar wordt ook meegenomen bij de integrale afweging in de kadernota 2024. Pagina 5 van 6

Vervolgproces/communicatie/planning In het IHP is voor de projecten een prioriteringsschema opgenomen met een indicatieve opdeling van circa 2 jaar (voorbereidingstijd en realisatie) als vuistregel voor de financiën. De nadere uitwerking van de voorgenomen projecten vindt de komende jaren plaats in de uitvoeringsprogramma’s waarover de uw gemeenteraad wordt geïnformeerd. Ook worden separate kredietvoorstellen aan uw gemeenteraad voorgelegd. De financiële vertaling en het tijdspad worden meegenomen bij de integrale afweging bij de kadernota 2024. Communicatie Het uitgangspunt is dat wij zorgdragen voor algemene communicatie rond dit IHP.

Bijlagen: 1. Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Haaksbergen 2. Leerlingenprognoses 2022 voor basisonderwijs 3. Leerlingenprognoses voortgezet onderwijs Fysiek, ter inzage in raadsbibliotheek: 1. Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Haaksbergen 2. Leerlingenprognoses 2022 voor basisonderwijs 3. Leerlingenprognoses voortgezet onderwijs

Burgemeester en wethouders

dr. R. Toet secretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 30 november 2022

mr. G. Raaben griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 6 van 6