Raadsvoorstel flexibele opvanglocaties 2024

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 24 april 2024

nr. Nummer

Onderwerp: Flexibele opvanglocaties 2024

Voorstel: 1. Een krediet ter hoogte van € 3.000.000 beschikbaar te stellen voor het realiseren van kleinschalige opvanglocaties; 2. De jaarlijkse kapitaallasten ter hoogte van € 1.036.667 te dekken uit de door het Rijk uit te keren vergoedingen; 3. Geheimhouding opleggen op grond van artikel 87 Gemeentewet in samenhang met artikel 5.1 lid 2 onder b jo artikel 5.1 lid 2 onder i van de Wet open overheid op de financiële bijlage behorende bij dit raadsvoorstel.

Inleiding / aanleiding De inval van Rusland in Oekraïne leidt tot een grote (inter)nationale opgave om te voorzien in opvanglocaties voor ontheemde Oekraïners. Daarnaast blijkt ook de huisvesting van statushouders en reguliere vluchtelingen vast te lopen. Voor de opvang van alle drie doelgroepen is er, mede door het wegvallen van 60 opvangplaatsen in sloopwoningen van Domijn eind 2024, een grote behoefte aan het realiseren van alternatieve en extra opvangmogelijkheden. In de raadsvergadering van 25 januari 2023 heeft het college, op verzoek van de raad, toegezegd geen inbreidingslocaties te gebruiken voor langdurige opvang. Dat maakt dat op een andere wijze invulling is geven aan de benodigde opvangcapaciteit. In 2023 is het college daarom overgegaan op het “Wierdens Model”, waarbij Oekraïners worden opgevangen op kleinschalige opvanglocaties. Dit stimuleert de zelfredzaamheid en zorgt dat de gemeentelijke organisatie met een relatief klein team deze locaties kan beheren. Met dit voorstel vragen het college uw raad een krediet beschikbaar te stellen om aanvullende flexibele locaties in te richten.

Bestuurlijk / wettelijk kader Financiële verordening Haaksbergen (9.1c) Regeling opvang ontheemden Oekraïne Raadsbesluit 25 januari 2023, Opgave opvang Oekraïners, vluchtelingen en statushouders Landelijk transitieplan CNO Besluit opvang asielzoekers van 26 oktober 2021 Besluit opvang Oekraïense vluchtelingen van 12 april 2022 Motie opvang vluchtelingen Oekraïne van 2 maart 2022 Kamerbrief besluitvorming opvangcrisis van 26 augustus 2022 Kamerbrief verzamelbrief opvang Oekraïne van 14 oktober 2022 Besluit opvang ontheemde Oekraïners, asielzoekers en/of statushouders van 22 februari 2023 Huisvestingswet (taakstelling huisvesting statushouders) Pagina 1 van 5

Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) Argumenten 1.1 Wij investeren in kleinschalige opvanglocaties naar Wierdens model. Wierdens Model Sinds april 2023 werkt Haaksbergen succesvol volgens het Wierdens model. Op kleinschalige opvanglocaties worden tussen de 32 en 48 mensen opgevangen, afhankelijk van de gezinsgrootte. 



  

Zelfredzaamheid Bewoners zijn zelf volledig verantwoordelijk voor hun woonunit en gemeenschappelijke ruimten. Door deze zelfredzaamheid is het op termijn makkelijker te integreren in de samenleving. Nauwelijks opvangpersoneel benodigd Elke locatie kan zo goed als zelfstandig draaien. Dit geldt in Wierden ook voor de opvanglocatie voor asielzoekers. Er is een team van 6-8 personen nodig voor het coördineren en beheren van de locaties. Dit team wordt volledig bekostigd uit de Rijksbijdrage. Minder weerstand vanuit de omgeving Kleinere locaties worden eerder geaccepteerd dan een grotere Beter in te passen Kleinere locaties zijn makkelijker in te passen. Hier zijn ook meer mogelijkheden toe. Zowel op eigen gronden als gronden van derden. Flexibel Locaties zijn geschikt voor meerdere doelgroepen: o Ontheemde Oekraïners: Zij worden beschermd door een tijdelijke maatregel van de Europese Unie. De verwachting is dat deze bescherming in 2025 en 2026 voortduurt. o Statushouders Met de verdubbeling van de gemeentelijke taakstelling voor huisvesting van statushouders kan de opvangvorm als buffer dienen, indien de woningcorporatie geen woningen beschikbaar heeft. Daarnaast kan er een betere match gemaakt worden. o Afhankelijk van de behoefte kan de doelgroep worden aangepast én kan er snel opgeschaald of afgeschaald worden.

Toepassing Wierdens model in Haaksbergen Met dit vervolg op het Wierdens model nemen het college als uitgangspunt:  Extra kleinschalige locaties te ontwikkelen voor een opvangcapaciteit tot ongeveer 125 personen, al naar gelang de gezinssamenstelling en grootte van de woonunits.  We kiezen voor een betere kwaliteit woonunits die langer gebruikt kunnen worden en voor wat betreft uitstraling beter passen in de omgeving. We richten ons op een gebruiksduur van 5-10 jaar.  60 plaatsen zijn bestemd voor het herhuisvesten van Oekraïners, die al in Haaksbergen worden opgevangen in de sloopwoningen van Domijn.  Overige plaatsen worden ingezet ten behoeve van de opvang van de drie genoemde doelgroepen, waarbij we streven naar een gemengde woonomgeving, ter bevordering van integratie.  We leveren de locaties gefaseerd op waarbij we in ieder geval uiterlijk eind 2024 de eerste locaties gereed moeten hebben in verband met sloop Zwarteland. 1.2 Tegenover een initiële investering is een positief exploitatieresultaat te verwachten. Het exploitatieresultaat is opgenomen in de bijlage, waarop wij geheimhouding hebben opgelegd. De redenen tot geheimhouding lichten wij toe onder 3.1. De investeringen en exploitatie zijn onderstaand toegelicht.

Investeringen Voor een investering waarvoor het investeringskrediet niet bij het vaststellen van de begroting is geautoriseerd, legt het college vooraf aan het aangaan van verplichtingen een investeringsvoorstel en een voorstel voor het autoriseren van een investeringskrediet aan uw raad voor. Bij investeringen groter Pagina 2 van 5

dan € 1.000.000 informeert het college uw raad in het voorstel over het effect van de investering op de schuldpositie van de gemeente. De investering kan worden gedekt uit het saldo op de schatkistrekening. Hierdoor lopen we een vergoeding mis van 4%. Om deze reden wordt er met 4% rentekosten gerekend. De initiële investeringslasten van de kleinschalige locaties bedragen € 3.675.000. Deze worden, in overeenstemming met de te verwachten looptijd van de wettelijke regeling, in drie jaar afgeschreven. Hiermee voorkomen we dat bij een mogelijke beëindiging van de opvangplicht kosten nog doorlopen en effect hebben op de begroting van de gemeente. Momenteel is er nog een restantkrediet beschikbaar van € 678.708 en wordt een aanvullend krediet gevraagd van € 3.000.000,. Een deel van de initiële investering wordt als transitiekosten rechtstreeks door het Rijk vergoed. Het betreft eenmalige kosten om de locatie geschikt te maken. De overige kosten worden gezien als deel van de exploitatie. Het verstrekken van de kredieten impact heeft op de vreemd en/of eigenvermogen positie van de gemeente. Deze gelden komen terug vanuit de inkomsten, maar gedurende de looptijd hebben ze wel invloed op de financiële ratio's en dus ook op eventuele andere investeringen die we in deze periode willen doen.

Exploitatie De gemeente ontvangt voor opvang van Oekraïners een vergoeding van € 61 per opvangplaats per dag. Er is nog geen rekening gehouden met de te verwachten eigen bijdrage, die werkende Oekraïners moeten betalen. Indien de vergoeding naar beneden wordt bijgesteld, kan een mogelijk tekort vanuit de voorziening opvang worden aangevuld. Voor het huisvesten van statushouders in een dergelijke tussenvoorziening ontvangen we een vergoeding van € 8.280 per statushouder voor een periode van maximaal 6 maanden. De bedoeling is dat statushouders hierdoor eerder en beter te koppelen zijn aan reguliere woningen. We schrijven bewust af in een korte periode die aansluit bij de termijn van de bekostigingsregeling van het Rijk. Hiermee voorkomen we hoge doorlopende kosten die ten laste van de begroting komen terwijl de vergoedingen van het Rijk zijn stopgezet. Personeelskosten betreffen de kosten voor de inzet van de interne organisatie en de inzet van extern personeel, dat zorgdraagt voor beheer van de locaties en de eerstelijns begeleiding van bewoners verzorgt. Door te werken met kleinschalige locaties is er minder personeel nodig en zijn er minder opvangmedewerkers nodig dan bij een grote opvanglocatie.

Integratie- en onderwijskosten zijn kosten die gemaakt worden voor leerlingenvervoer (internationaal onderwijs is gevestigd in Berkelland en Enschede), taalles en ondersteunende activiteiten, die helpen de integratie te versnellen. Het aanbieden van ontspanningsactiviteiten is wettelijk verplicht. Daarnaast krijgen alle kinderen bijvoorbeeld zwemles. 2.1

Het te verwachten batig saldo van de vergoeding van het Rijk en de investerings-/ exploitatielasten kunnen worden ingezet om de doelgroep actief te helpen integreren in de Haaksbergse samenleving. Het te verwachten batig saldo kan ook worden ingezet om tussenvoorzieningen te realiseren, zodat er een tijdelijke woonbuffer ontstaat voor statushouders, spoedzoekers en starters. Hiermee voorkomen we verdringing in de reguliere sociale huursector. Tot slot ontstaat een sturingsinstrument om de verschillende doelgroepen evenwichtig te verdelen over de verschillende wijken. Daarnaast kan dit gebruik worden om mogelijke toekomstige tegenvallers op te vangen.

Pagina 3 van 5

3.1

Geheimhouding wordt opgelegd vanwege de economische of financiële belangen van de gemeente en het goed functioneren van de overheid. Op grond van artikel 87 Gemeentewet kan op grond van een belang, genoemd in artikel 5.1, eerste en tweede lid, van de Wet open overheid een verplichting tot geheimhouding opgelegd worden ten aanzien van informatie die bij dat orgaan berust. Het openbaar maken van informatie blijft ingevolge de Wet open overheid achterwege voor zover het belang daarvan niet opweegt tegen het belang van de economische of financiële belangen van de Staat, andere publiekrechtelijke lichamen of bestuursorganen en het goed functioneren van de Staat, andere publiekrechtelijke lichamen of bestuursorganen. Het is niet wenselijk dat partijen die wensen in te schrijven op de aanbesteding kennis hebben van de financiële uitgangspunten. Dit zou kunnen leiden tot hogere inschrijvingsbedragen. De geheimhouding rust uitsluitend op de financiële bijlage bij dit voorstel. 3.2

Op grond van art. 89 lid 2 Gemeentewet wordt een verplichting tot geheimhouding in acht genomen door allen die van die informatie kennis dragen.

3.3

Op grond van art. 89 lid 4 Gemeentewet duurt de verplichting tot geheimhouding over informatie die aan uw raad is verstrekt voort totdat uw raad de geheimhouding opheft.

Risico’s Door wijzigende omstandigheden kan het positieve resultaat lager uitvallen of negatief zijn. De Rijksvergoeding kan naar beneden worden bijgesteld of gestopt. De aanschafkosten van units kunnen hoger uitvallen. De exploitatie is conservatief opgesteld, waarmee verwacht wordt voldoende geanticipeerd te zijn op deze risico’s. Ook is er een redelijke post onvoorzien opgevoerd. Bij de Jaarrekening 2022 is een bestemmingsreserve ‘opvang ontheemden’ ingesteld. Deze reserve bedraagt momenteel € 863.000. Deze reserve wordt als risicodekking achter de hand gehouden om eventuele tegenvallers op te kunnen vangen. Bij het vaststellen van de Jaarrekening 2023 zal worden voorgesteld het batig saldo 2023 voor de opvang toe te voegen aan deze reserve. Vervolgproces/communicatie/planning Indien uw raad de het benodigde krediet beschikbaar stelt, kan het college besluiten tot:  het aanwijzen van locaties voor opvang van statushouders, Oekraïners en vluchtelingen; (inclusief het informeren en raadplegen van de omgeving);  het starten van een aanbestedingsproces om tot aanschaf van de units te komen;  overgaan tot inrichting van de locaties.

Pagina 4 van 5

Bijlagen: Financiële bijlage bij raadsvoorstel flexibele opvanglocaties (geheim)

Burgemeester en wethouders

dr. R. Toet secretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 24 april 2024

R. Meinen griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 5 van 5