Raadsvoorstel Energiestrategie Twente 2.0 (aangepast)

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 27 november 2024

nr.

Onderwerp: concept Energiestrategie Twente 2.0

Voorstel: 1. wensen en bedenkingen kenbaar te maken op de concept Energiestrategie Twente 2.0 met als strekking dat: a. de Energiestrategie Twente 2.0 geen opvolger is van de Regionale Energiestrategie Twente 1.0; b. de Energiestrategie Twente 2.0 geen programma kan zijn onder de Omgevingswet; c. de Energiestrategie Twente 2.0 een zogenoemde ‘coalition of the willing’ betreft, maar de RES Twente geen verbonden partij is; d. de link met gerealiseerde opgaven met betrekking tot de opwek van wind- en zonne-energie en de warmtetransitie, wet- en regelgeving (waaronder provinciaal beleid) en eventuele gemaakte provinciale afspraken op de nog steeds actuele opgaven in de Energiestrategie Twente 2.0 ontbreekt; e. het college steun uitspreekt voor de inhoudelijke uitgangspunten van de Energiestrategie Twente 2.0, maar de vorm onjuist acht; f. het college in ieder geval wenst aan te sluiten bij het onderzoeken van de mogelijkheden voor biogas/groengas in samenwerking met regionale partners; g. de RES Twente zich richting rijk en provincie maximaal inspant tot het versnellen en/of vereenvoudigen van vergunningprocedures gerelateerd aan de energietransitie.

Inleiding / aanleiding Binnen de regio Twente werken de 14 Twentse gemeenten samen met de provincie, het waterschap Vechtstromen en netbeheerders Enexis en Cogas/Coteq aan de grootschalige productie van duurzame energie en een regionale structuur warmte, bekend als Regionale energiestrategie 1.0 (hierna ook: RES 1.0). Intussen is de dynamiek in dit samenwerkingsverband verandert, doordat de provincie Overijssel in 2023 zelf de regie is gaan voeren over de ruimtelijke invulling van de duurzame energie opwek (wind en zon). Daardoor maakt de besluitvorming over de ruimtelijke kaders geen deel meer uit van de huidige RES-samenwerking. Binnen een regionaal breed bestuurlijk overleg is daarom besloten een nieuwe weg in te slaan in de vorm van een energiestrategie Twente 2.0. Met nieuwe samenwerkingsafspraken wil de regio de krachten bundelen om de gewijzigde opgave invulling te geven. Bij brief van 27 augustus 2024 heeft de RES Twente het college ter consultatie de concept Energiestrategie Twente 2.0 (hierna: EST 2.0) aangeboden. De EST 2.0 wordt gezien als een opvolger van de RES 1.0 en als een programma onder de Omgevingswet. Het college is gevraagd uw raad te betrekken in de consultatie. Het college stelt uw raad voor wensen en bedenkingen op de EST 2.0 kenbaar te maken.

Bestuurlijk / wettelijk kader Klimaatakkoord Klimaatwet Omgevingswet Gemeentewet Nationaal Programma Regionale Energiestrategie Provinciaal Programma Energiestrategie 2024 Pagina 1 van 4

Regionale Energiestrategie Twente 1.0 Raadsafspraken 2022-2026 Programmeringsafspraken wind op land d.d. 24 april 2024 Argumenten 1.1 Het college is van oordeel dat de Energiestrategie Twente 2.0 geen opvolger is van de Regionale Energiestrategie Twente 1.0. De RES 1.0 betreft een kader (zoals een visie of strategie) waarin onze regionale opgaven met betrekking tot de opwek van wind- en zonne-energie en de warmtetransitie zijn vastgesteld. Onder de RES 1.0 hangen voortgangsdocumenten die de stand van zaken in het bereiken van voornoemde regionale doelen benoemen. Een voortgangsdocument heeft een cyclus van twee jaar. In het voorjaar van 2023 heeft de RES Twente een voortgangsrapportage opgeleverd. Naast een tweejaarlijks voortgangsdocument kan sprake zijn van een herijking van een regionale energiestrategie. In deze herijking neemt een regio aangepaste of nieuwe plannen of kaders op. Indien de EST 2.0 een opvolger is van de RES 1.0, dient de EST 2.0 een herijking te zijn van een regionale energiestrategie. De EST 2.0 kan geen herijking zijn van de RES 1.0 omdat in de EST 2.0 geen regionale opgaven met betrekking tot de opwek van wind- en zonne-energie en/of de warmtetransitie zijn opgenomen. Bovendien wordt een visie of strategie, ingevolge art. 147 jo art. 108 Gemeentewet, vastgesteld door uw raad.

Het bestuursorgaan dat een visie of strategie vaststelt, is ook bevoegd deze te wijzigen of in te trekken. 1.2 Het college is van oordeel dat de EST 2.0 geen programma kan zijn onder de Omgevingswet. De EST 2.0 betreft een programma onder de Omgevingswet die maakt dat het college bevoegd is deze vast te stellen. Een programma onder de Omgevingswet betreft een instrument voor drie fases in een beleidscyclus, namelijk beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking en uitvoering. Een dergelijk programma dient een strategisch doel, welke vastligt in een kader (visie of strategie). Het doel van de EST 2.0 is elkaar geen beleidsdoelen op te leggen maar ‘producten’ te ontwikkelen. Een product is -onder meereen regionale visie, gezamenlijk beleid of een communicatiestrategie (raadsbevoegdheden). De inhoud van de EST 2.0 en de aanbiedingsbrief duiden hier niet op, maar indien bedoeld is dat de EST 2.0 onder de RES 1.0 valt als programma, is de naamgeving opmerkelijk. 1.3 De EST 2.0 betreft een ‘coalition of the willing’ maar de RES Twente is geen verbonden partij. Onder 2.2 van de EST 2.0 wordt gesproken over een ‘coalition of the willing’. Een zogenoemde ‘coalition of the willing’ is een samenwerkingsverband, een verbonden partij, waarbij partijen het samenwerkingsverband ook voorzien van financiële middelen. De RES Twente is momenteel geen verbonden partij.

Uit de EST 2.0 blijkt dat jaarlijks een jaarplan en begroting worden vastgesteld in het opdrachtgeversoverleg voor de uitvoering van de EST 2.0. In de EST 2.0 wordt ‘Opdrachtgeversoverleg’ niet gedefinieerd. Het doel van deze ‘coalition of the willing’ is elkaar geen beleidsdoelen op te leggen, maar ‘producten’ te ontwikkelen. Tevens wordt aangegeven dat partners niet gebonden zijn aan de resultaten van de EST 2.0. Gelet op de afhankelijkheid van besluitvorming door de verschillende gemeentelijke bestuursorganen, is een partner van de RES Twente in beginsel niet op voorhand gebonden aan de resultaten van voorheen de RES 1.0 en nu mogelijk de EST 2.0, maar tevens rijst de vraag met welk doel we gezamenlijke inzet, financiën en capaciteit beschikbaar stellen voor genoemde producten. De EST 2.0 heeft het karakter van een intentieverklaring tot samenwerking. Het is echter de vraag of een aanvullende overlegstructuur iets toevoegt aan oplossingen voor onderliggende problemen als netcongestie, gezamenlijk gebruik van warmtebronnen en het realiseren van lokaal eigendom. Door vrijblijvend met elkaar in gesprek te blijven, zal het zicht op het behalen van daadwerkelijke resultaten vertroebelen en de deelname veel bestuurlijke- en ambtelijke capaciteit kosten. 1.4

In de EST 2.0 ontbreekt de link met gerealiseerde opgaven, wet- en regelgeving (waaronder provinciaal beleid) en eventuele gemaakte provinciale afspraken op de nog steeds actuele opgaven. In de RES 1.0 zijn de regionale opgaven met betrekking tot de opwek van wind- en zonne-energie en de warmtetransitie vastgesteld. Haaksbergen heeft beleid vastgesteld en omgevingsvergunningen verleend voor zonnevelden en beleid vastgesteld en programmeringsafspraken gemaakt met Gedeputeerde Staten van Overijssel voor windparken. Provinciale Staten van Overijssel heeft op 7 oktober 2024 gewijzigd beleid vastgesteld voor wind- en zonne-energie. De EST 2.0 geeft aan dat ingevolge het Pagina 2 van 4

gewijzigd provinciaal beleid de grondslag ontbreekt voor de RES 2.0 zoals deze was voorgenomen. Voorgaande laat echter onverlet dat de opgaven nog steeds actueel zijn en voor de warmtetransitie nog steeds een grondslag is voor een regionale opgave. 1.5

Het college wenst de mogelijkheden voor biogas/groengas in samenwerking met regionale partners te onderzoeken. Met betrekking tot het versnellen van de productie van biogas en groengas sluit het college graag aan bij het initiatief genoemd in ‘actie 7’. In september 2024 zijn partners van de RES Twente gestart met het vormgeven van een biogas/groengas coalitie en het opstellen van een intentieovereenkomst voor een samenwerking met gemeenten Dinkelland, Hardenberg, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Tubbergen, Twenterand, Wierden, netbeheerder Cogas en Twence. Het college constateert dat het college hier geen deel van uitmaakt, maar wenst tevens de mogelijkheden voor biogas/groengas te onderzoeken en doet dat graag in samenwerking met de hierboven genoemde partners vanuit RESverband. 1.6 Het college steunt de inhoudelijke uitgangspunten van de EST 2.0 maar acht de vorm onjuist. Het college vindt samenwerking op energiegebied belangrijk. De gemeente Haaksbergen ligt op koers met de afspraken over de realisatie van zon en wind. Het college onderkent dat samenwerking op het gebied van netcongestie zich niet beperkt tot de gemeentegrenzen, evenals afspraken over warmtebronnen. Voor netcongestie zijn we sterk afhankelijk van landelijke ontwikkelingen, maar kunnen we lokaal wel een verschil maken.

Er zijn nog vele grote opgaven zoals de opwek van groen gas, de transitie naar duurzame mobiliteit en verduurzaming van de industrie. Het college ziet het belang om dit integraal in gezamenlijkheid op te pakken, gelet op het gegeven dat de betrouwbare aanvoer van fossiele energie verder terugloopt. Samenwerking op netcongestie, verdeling warmtebronnen en invulling lokaal eigendom is voor het grootste deel voorbehouden aan de gemeenten zelf. Wel kunnen aanpakken en ervaringen blijvend worden uitgewisseld in de RES Twente. Daar is geen aanvullende overlegstructuur voor nodig. Het college heeft behoefte aan duidelijkheid met betrekking tot het verwezenlijken van de (gezamenlijke) inzet op de korte en middellange termijn opgaven. De EST 2.0 is niet gericht op concrete resultaten en oplossingen, maar beschrijft enkel de processen. Gelet op het genoemde onder voorgaande argumenten acht het college de vorm van de EST 2.0 onjuist. 1.7 Versnelling en/of vereenvoudiging van vergunningprocedures leidt tot sneller resultaat. Het college roept de RES Twente op zich richting rijk en provincie maximaal in te spannen tot het versnellen en/of vereenvoudigen van vergunningprocedures gerelateerd aan de energietransitie.

De processen van vergunningverlening gerelateerd aan de energietransitie zijn complex van aard en (vaak) langdurig waar de wetgever heeft beoogd deze te vereenvoudigen en versnellen. Risico’s Geen. Vervolgproces/communicatie/planning Gemeenten krijgen nu de mogelijkheid de reacties op de conceptversie te geven en eventueel in te stemmen met het concept voor de energiestrategie Twente 2.0. Na besluitvorming door uw raad zenden we het besluit en bijgevoegde brief toe aan de voorzitter van de RES Twente. De RES Twente betrekt de ingebrachte reacties bij de definitieve versie. De verwachting van de RES Twente is dat de definitieve versie in januari 2025 vastgesteld kan worden.

Bijlagen: Brief met reactie concept Energiestrategie Twente 2.0 Aanbiedingsbrief gemeenten RES Twente Concept Energiestrategie Twente 2.0

Pagina 3 van 4

Burgemeester en wethouders

drs. ing. C.C.G. Mensink locosecretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 27 november 2024

R. Meinen griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 4 van 4