Raadsvoorstel bestemmingsreserve Krachtige Kernen

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 24 juni 2026

nr.

Onderwerp: Instellen bestemmingsreserve Krachtige Kernen

Voorstel: 1. Instellen van de bestemmingsreserve Krachtige Kernen tot 2050. Het doel van de bestemmingsreserve is het versnellen van werkzaamheden in het kader van de verstedelijksopgave, inclusief kosten voor planvorming, proceskosten en voorbereidingsactiviteiten. 2. De te ontvangen Realisatiestimulans over 2026 en verdere jaren te doteren aan de bestemmingsreserve Krachtige Kernen. 3. Uit de algemene reserve eenmalig € 400.000 onttrekken als startkapitaal voor de bestemmingsreserve Krachtige Kernen. Dit conform de begrotingswijziging in bijlage en deze te verwerken bij de 1ste bestuursrapportage 2026. 4. Het college de bevoegdheid geven voor het beschreven doel middelen te onttrekken uit de bestemmingsreserve Krachtige Kernen.

Inleiding / aanleiding Op 5 november 2025, bij de behandeling van de Begroting 2026, heeft uw raad unaniem de motie Masterplan 2.0 aangenomen. Deze motie ziet toe op de extra maatregelen die nodig zijn om aan de (grotere) woningbouwbehoefte te voldoen. In deze motie wordt het college opgeroepen: “De gemeenteraad hierover voor de Begroting 2027 te informeren door scenario’s van het huidige tijdspad en versnellingsmaatregelen te schetsen, waarbij inzicht gegeven wordt over de investeringen en het gevolg voor het meerjarenperspectief.” In dit voorstel gaat het college in op deze motie en doet gelijktijdig een voorstel voor het instellen van een bestemmingsreserve Krachtige Kernen. Het instellen van een bestemmingsreserve is een bevoegdheid van uw raad. De bestemming kan door uw raad worden gewijzigd en is dus vrij besteedbaar. Uw raad heeft dus altijd de keuze om een bestaande bestemmingsreserve te wijzigen of op te heffen. Samenhang tussen opgaven De motie Masterplan 2.0 ziet alleen op woningbouw. Een grotere woningbouwopgave leidt tot meer inwoners. Een deel van deze nieuwe inwoners zal ook gaan werken. In de omgevingsvisie staat beschreven dat Haaksbergen geen forensengemeente is. Daarom zal de groei in inwoners dus ook moeten leiden tot een groei van het aantal arbeidsplaatsen.

Daarnaast zullen de nieuwe inwoners zich gaan verplaatsen en gebruik gaan maken van de voorzieningen in Haaksbergen. Meer woningbouw heeft dus ook gevolgen voor het aantal benodigde arbeidsplaatsen, mobiliteit en voorzieningen. Daarom zal het college in dit voorstel niet alleen ingaan op de gevolgen voor woningbouw, maar ook op de gevolgen voor de werkgelegenheid, mobiliteit en voorzieningen. Omgevingsvisie Nadat uw raad de motie Masterplan 2.0 heeft aangenomen, heeft uw raad op 26 november 2025 besloten de omgevingsvisie vast te stellen. In de omgevingsvisie zijn onder andere de volgende

Pagina 1 van 7

ambities opgenomen bij de hoofdthema’s krachtige kernen en samen sociaal over wonen, werken, mobiliteit en voorzieningen: • vergroten van de woningvoorraad; • passende woningvoorraad; • uitbreiden van werkgelegenheid; • meer duurzaamheid en schuifruimte op bestaande bedrijventerreinen; • verbetering van bereikbaarheid, verkeersveiligheid en doorstroming van het wegennet; • verduurzamen van onze mobiliteit; • voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen (zoals zorg, winkels, sport, onderwijs en ontmoeting) in alle kernen; • gezonde en klimaatadaptieve openbare ruimte. Ruimtelijke ontwikkelstrategie Twente (ROS Twente) In het ontwerp van de Nota Ruimte staat dat er in onder andere Twente een solide basis is voor een echte schaalsprong. De afgelopen periode hebben het Rijk, de provincie Overijssel, de 14 Twentse gemeenten en het Waterschap Vechtstromen gewerkt aan het opstellen van een regio-brede verstedelijkingsstrategie: de Ruimtelijke ontwikkelstrategie Twente (hierna: ROS Twente). De 90% versie hiervan is nu gereed. Hieruit volgt een groeiopgave voor wonen en werken en een omslag in het kader van mobiliteit. De ROS Twente gaat uit van een drie-eenheid als ordeningsprincipe, te weten de drie dragende steden, acht dynamische knopen (waaronder de kern Haaksbergen) en het vitaal buitengebied (waaronder Buurse en St. Isidorushoeve).

In de ROS Twente zijn zeven verstedelijkingsprincipes genoemd, die de basis vormen voor de regionale ontwikkeling en de verstedelijkingsplannen. In de ROS Twente zijn deze verstedelijkingsprincipes verder uitgewerkt voor de dragende steden, dynamische knopen en het vitaal buitengebied. Uitvoering ambities De omgevingsvisie en de ROS Twente geven richting voor de ontwikkeling van Haakbergen voor de komende jaren. Nu de visies bekend zijn, is het zaak hieraan verder uitvoering te geven. Dit betekent dat het college de komende jaren voor de ambities uit de omgevingsvisie (onderdeel krachtige kernen en samen sociaal) en de ROS Twente onder andere aan de slag gaat met: A. Woningbouw Voor de acht dynamische knopen zoals benoemd in de ROS Twente, waaronder de kern Haaksbergen, bedraagt de totale ambitie 20.000 woningen over de periode 2022-2050. De exacte verdeling van de aantallen moet nog worden vastgesteld in de regionale afspraken in de woondeal. Uitgaande van een evenredige verdeling betekent dit voor de periode 2022-2050 een woningbouwambitie van 2.500 woningen voor Haaksbergen. Uw raad heeft eerder een woningbouwambitie van 900 woningen vastgesteld voor de periode 2024-2034. Dit betekent een aanvullende ambitie van 1.600 woningen. De ambitie is dan ook om circa 100 woningen per jaar te bouwen tot 2050.

Hierbij worden verschillende type woningen gebouwd en wordt rekening gehouden met de verschillende doelgroepen. De komende jaren worden de volgende werkzaamheden uitgevoerd om hieraan uitvoering te geven: • opstellen nieuwe notitie inbreidingslocaties en start uitvoering (planning: 2026, Q4) • opstellen beleid beter benutten bestaande woningen: kamerverhuur, woningsplitsing en eventueel optoppen (planning: 2026 Q4, uitwerking van volkshuisvestingsprogramma) • uitwerken bouwmogelijkheden Veldmaat (uitbreiding) (planning: 2027, Q2) • uitwerken bouwmogelijkheden Von Heijdenstraat en Spoorstraat (planning: 2027, Q2) • planontwikkeling woningbouw Kolderveld (planning: 2028 en verder) • onderzoek mogelijke nieuwe uitbreidingslocaties (planning: 2030 en verder) • faciliteren initiatiefnemers en inzetten op versnelling (planning: continu) De woningbouwplannen waar op dit moment aan gewerkt wordt, zijn opgenomen in het “dashboard woningbouw” van december 2025, zoals eerder aan uw raad is verstrekt. Dit dashboard wordt twee keer per jaar geactualiseerd en toegezonden naar uw raad. Pagina 2 van 7

B. Bedrijventerreinen Voor de acht dynamische knopen zoals benoemd in de ROS Twente, waaronder de kern Haaksbergen, bedraagt de totale ambitie 19.000 arbeidsplaatsen over de periode 2022-2050. De exacte aantallen moeten nog worden vastgesteld in de programmeringsafspraken. Uitgaande van een evenredige verdeling betekent dit voor de periode 2022-2050 een ambitie van 2.375 arbeidsplaatsen voor Haaksbergen. Op dit moment heeft Haaksbergen ruim 11.000 arbeidsplaatsen. In de omgevingsvisie staat dat voor de groei van arbeidsplaatsen ingezet wordt op de doorontwikkeling van Stepelerveld. Dit zal niet voldoende zijn om aan de ambitie te kunnen voldoen. Hoeveel arbeidsplaatsen met de uitbreiding Stepelerveld precies gerealiseerd worden, is niet te zeggen. De komende jaren worden de volgende werkzaamheden uitgevoerd om uitvoering te geven aan de ambitie: • doorontwikkeling Stepelerveld fase 2 en fase 3 (planning: 2025 en verder) • afstemming buurgemeenten, regio en provincie over o.a.

programmeringsafspraken (planning: 2026 en verder) • onderzoeken revitalisatiemogelijkheden bestaande bedrijventerreinen in overleg met bestaande bedrijven (planning: 2028 en verder) • planontwikkeling nieuwe ontwikkellocaties op basis van omgevingsvisie (planning: afhankelijk van uitgifte Stepelerveld en programmeringsafspraken) • schuifruimte en uitbreidingsmogelijkheden creëren bij bestaande bedrijventerreinen, bijvoorbeeld door strategische aankopen (planning: continu, als moment zich voordoet) C. Mobiliteit en infra Uit zowel de omgevingsvisie als de ROS Twente volgt een omslag in mobiliteit. Minder gebruik van de auto, meer gebruik van fiets en OV. Voor deze omslag liggen in Haaksbergen nog de nodige uitdagingen. Inmiddels is er een concept uitvoeringsplan mobiliteit opgesteld en een start gemaakt met een Meerjaren Investeringsplan (MIP). Acties waar de komende jaren op ingezet wordt, zijn: • uitvoeringsplan mobiliteit vaststellen en hieraan uitvoering geven (planning: 2026 en verder) • meerjaren investeringsprogramma verder uitwerken (MIP Openbare Ruimte) (planning: 2026 en verder) • instellen bestemmingsreserve bovenwijks kostenverhaal (planning: 2026 Q4) • externe gelden werven (planning: continu) • aankoop strategische gronden ten behoeve van infrastructurele verbeteringen (planning: continu) • regionaal en provinciaal overleg (planning: continu) D.

Voorzieningen Uitgegaan wordt van een stijging van het inwoneraantal naar boven de 25.000 inwoners. Het voorzieningenaanbod moet hierop wellicht aangepast worden. Ook hier wordt de komende jaren op ingezet, waarvoor de volgende acties worden opgepakt: • overleg zorginstanties: Welke zorgbehoefte en woonbehoefte (scheiding wonen en zorg en de opgave zo lang mogelijk zelfstandig thuis) is er naar de toekomst toe en hoe kan daaraan voldaan worden? (planning: 2026 en verder) • ruimte voor ontmoeting: Welke mogelijkheden tot ontmoeten zijn er en zijn deze in voldoende mate en geschikt voor de doelgroepen? (planning 2027) • in het kader van onderwijshuisvesting wordt bij de actualisatie van het IHP rekening gehouden met de voorziene groei (planning: 2026 en verder) • sport en cultuur: bij behoefteonderzoek en keuzes wordt rekening gehouden met de voorziene groei (planning 2026 en verder) • overleg eerstelijnszorg: Hoe kan gezorgd worden voor voldoende capaciteit, bij bijvoorbeeld huisartsen en fysiotherapeuten? (planning: 2028) • voorzieningen jongeren: Welke voorzieningen zijn aanvullend nodig om de jongere doelgroep voor Haaksbergen te behouden? (planning: 2028)

Pagina 3 van 7

E. Randvoorwaarden Om uitvoering te kunnen geven aan bovengenoemde opgaven, moet in ieder geval rekening gehouden worden met de volgende randvoorwaarden: • Bij iedere ontwikkeling moeten aandacht zijn voor onder andere biodiversiteit, water, energie, landschap, duurzaamheid en erfgoed. • Op dit moment is het elektriciteitsnet zo goed als vol (netcongestie). Snelle uitbreiding van het elektriciteitsnet is noodzakelijk. Tot die tijd ontstaat er een wachtlijst om woningen, bedrijven en andere instellingen te kunnen aansluiten op het elektriciteitsnet. • De verwachting is dat, in navolging op netcongestie, er op korte termijn ook sprake zal zijn van een watercongestie (tekort aan capaciteit van water). Vanuit Vitens en de provincie Overijssel wordt hierop geacteerd door de voorbereidingen te treffen voor de aanleg van twee hoofdtransportleidingen naar Twente. • Vanuit het Rijk is er op dit moment nog geen oplossingsrichting gegeven wat betreft de stikstofproblematiek. Wat betreft netcongestie, watercongestie en stikstof is Haaksbergen mede afhankelijk van externe partijen/andere overheden. Huidige tijdspad en versnellingsmaatregelen Bovengenoemde opgaven met bijbehorende planning zijn afgezet tegen de huidige beschikbare personele capaciteit.

Hieruit blijkt dat met name op het gebied van ruimtelijke economie, infra, beheer, mobiliteit en voorzieningen onvoldoende personele capaciteit beschikbaar is, om aan bovengenoemde opgaven met bijbehorende planning te kunnen voldoen. Voor versnelling van woningbouw heeft uw raad bij de begroting van 2023 al structureel een bedrag van € 280.000 ingezet. Dit budget ziet uitsluitend op projectleiders woningbouw. Voor andere disciplines zoals ruimtelijke economie, mobiliteit, infra, beheer en voorzieningen is geen (extra) structurele capaciteit beschikbaar. De genoemde planningen kan alleen gehaald worden met extra personele capaciteit. Hiervoor zijn extra middelen noodzakelijk. Als geen extra personele capaciteit kan worden ingezet, kan bovengenoemde opgave met de bijbehorende planning niet gerealiseerd worden. Opgaven kunnen niet uitgevoerd worden dan wel minder voortvarend. Hierin kunnen nog keuzes gemaakt worden. Dit past echter niet bij de ambities die zijn uitgesproken in de omgevingsvisie en de ROS Twente. Investering en het gevolg voor het meerjarenperspectief Per project zullen de kosten en opbrengsten in beeld gebracht worden, gekoppeld aan een tijdsplanning. Voor ieder project wordt een voorstel aan uw raad gedaan om de benodigde financiële middelen beschikbaar te stellen, mits niet passend binnen bestaande budgetten. Dit zal ook leiden tot nieuwe grondexploitaties.

Grondexploitaties hebben geen invloed op meerjarige uitgaven. De groei van het aantal inwoners en arbeidsplaatsen leidt ook tot een toenemende behoefte aan voorzieningen en infrastructurele maatregelen. Een deel van deze kosten kan bij nieuwe ontwikkelingen worden verhaald op initiatiefnemers. Niet alle voorzieningen zijn echter rechtstreeks en volledig toe te rekenen aan individuele plannen. Voor het niet-verhaalbare deel is gemeentelijke financiering noodzakelijk. Bestuurlijk / wettelijk kader Rijk • Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten • Ontwerp Nota Ruimte • Tijdelijke regeling Realisatiestimulans • Concept Ruimtelijke ontwikkelstrategie Twente Provincie • Omgevingsvisie • Concept Ruimtelijke ontwikkelstrategie Twente Gemeente • Nota reserves en voorzieningen Pagina 4 van 7

• • • • •

Financiële verordening Programmabegroting 2026 en meerjarenperspectief 2027-2029 Omgevingsvisie Motie Masterplan 2.0 Concept Ruimtelijke ontwikkelstrategie Twente

Argumenten 1.1 Door het instellen van de bestemmingsreserve komen er middelen beschikbaar voor personele inzet, om uitvoering te geven aan de ambities vanuit de omgevingsvisie (onderdeel Krachtige Kernen en Samen Sociaal) en de ROS Twente. De middelen worden ingezet voor de benodigde extra personele capaciteit. Op dit moment is er niet voldoende personele capaciteit om uitvoering te kunnen geven aan bovengenoemde opgaven met bijbehorende planning. Met name op het gebied van ruimtelijke economie, infra, beheer, mobiliteit en voorzieningen zal extra inzet nodig zijn. De middelen zet het college niet in voor investeringen in specifieke projecten. Voor eventuele investeringen in projecten worden separate voorstellen aan de gemeenteraad voorgelegd. Het merendeel van bovengenoemde opgaven moeten nog worden gestart of zijn recent gestart. Er is eerst personele inzet nodig om projecten verder uit te werken. Zodra projecten verder zijn uitgewerkt, kunnen kosten en opbrengsten in beeld gebracht worden, gekoppeld aan een tijdsplanning. Vervolgens wordt uw raad voor ieder project apart een voorstel voorgelegd om de benodigde financiële middelen beschikbaar te stellen. De looptijd van de bestemmingsreserve is 2050 omdat de ROS Twente tot dit jaar loopt. 2.1

Op basis van de te verwachten inkomsten vanuit de Realisatiestimulans is de verwachting de komende jaren over voldoende middelen te kunnen beschikken voor de benodigde extra personele inzet. Het Rijk heeft eind 2025 de Realisatiestimulans geïntroduceerd. Met deze financiële regeling wil het Rijk de bouw van meer betaalbare woningen stimuleren. Op basis van de Realisatiestimulans ontvangen gemeenten een vaste bijdrage van € 7.000 per betaalbare woning, waarvan de bouw start in de periode 2025 tot en met 2029. Onder een betaalbare woning wordt verstaan sociale huur, midden huur of betaalbare koop. De bijdrage wordt in het jaar na registratie van start bouw uitgekeerd. • In 2025 is in Haaksbergen gestart met de bouw van 8 betaalbare woningen. De Realisatiestimulans over 2025 is € 56.000 en ontvangt het college dit jaar. Omdat dit bedrag betrekking heeft op 2025 is dit verwerkt in de Jaarrekening 2025. • In 2026 verwacht het college dat er wordt gestart met de bouw van circa 80 betaalbare woningen in Haaksbergen. Dit betreffen onder andere woningen aan het Zwarteland en voormalige garage Hartgerink. • De jaren erna verwacht het college de start bouw van ongeveer 70 betaalbare woningen per jaar. Dit zou een totaalbedrag opleveren van ongeveer twee miljoen euro tot 2030.

Eén en ander is wel afhankelijk van de invulling van (externe) randvoorwaarden, zoals oplossingen op gebied van netcongestie en stikstofregels en de planning en investeringscapaciteit van ontwikkelaars en woningcorporatie Domijn. De maximale omvang van de bestemmingsreserve is gelijk aan het maximale bedrag dat Haaksbergen ontvangt vanuit de Realisatiestimulans, de bestemmingsreserve mag niet negatief komen te staan. 2.2

De Realisatiestimulans wordt gebruikt als een vliegwiel om tot een nadere uitwerking van projecten met eigen financiering te komen. Zoals onder 1.1 aangegeven wordt voor de projecten, zodra deze verder zijn uitgewerkt, een financiële uitwerking gemaakt. Per project wordt dan een afweging gemaakt, wat betreft de personele inzet en dit wordt meegenomen in de financiële uitwerking. De Realisatiestimulans is immers een tijdelijke regeling. De laatste middelen worden in 2030 ontvangen. Op dat moment is Haaksbergen nog niet klaar met uitvoering geven aan de bovengenoemde opgaven. Op deze manier worden de tijdelijke middelen van de Realisatiestimulans ingezet om te komen tot permanente projectfinancieringen (met eventueel benodigde personele inzet).

Pagina 5 van 7

2.3

Gemeenten mogen zelf beslissen hoe de te ontvangen middelen van de Realisatiestimulans worden ingezet. De Realisatiestimulans is een vrij besteedbare bijdrage aan gemeenten, bedoeld om in te zetten voor versnelling van de woningbouwopgave. De middelen zijn een beloning voor de geleverde prestatie: namelijk de start van de bouw van betaalbare woningen. Om die reden wordt er geen verantwoording gevraagd over de besteding van deze middelen. De gemeente wordt gecompenseerd voor de inzet die al is gedaan. De gemeente bepaalt dus zelf hoe de middelen optimaal kunnen worden ingezet. Als voorbeeld wordt door het Rijk de mogelijkheid benoemd om extra personele capaciteit aan te trekken. 2.4 Dit besluit kan voorlopen op integrale afwegingen die in de kadernota 2027 wordt gemaakt. Dit voorstel betreft het instellen van een bestemmingsreserve die wordt gevuld met middelen vanuit de Realisatiestimulans. De middelen vanuit de Realisatiestimulans kunnen niet als structurele inkomsten worden gezien. Op basis van de Realisatiestimulans ontvangen gemeenten een vaste bijdrage van € 7.000 per betaalbare woning, waarvan de bouw start in de periode 2025 tot en met 2029. De bijdrage wordt in het jaar na registratie van start bouw uitgekeerd. Het is dus een tijdelijke regeling en het te ontvangen bedrag is niet vast, maar afhankelijk van start bouw van een betaalbare woning.

De Realisatiestimulans kan daarmee niet wordt ingezet als structurele dekking voor investeringen. 3.1 Om snelheid te kunnen maken, heeft het college een startbedrag nodig. Zoals hierboven aangegeven zijn de middelen uit de Realisatiestimulans voor 2025 reeds verwerkt in de Jaarrekening 2025. De middelen uit de Realisatiestimulans voor 2026 ontvangt Haaksbergen eind 2027. Het college wil graag op korte termijn starten met bovengenoemde werkzaamheden. Hiervoor zijn nu dus nog geen middelen vanuit de Realisatiestimulans. Daarom wordt een startbedrag gevraagd. Dit startbedrag verwacht het college het komende jaar nodig te hebben voor extra inzet op het gebied van ruimtelijke economie, infra, beheer, mobiliteit en voorzieningen, om de bovengenoemde werkzaamheden op te starten. Dit startbedrag komt eenmalig ten laste van de algemene reserve. Voorgesteld wordt daarom de begrotingswijziging te verwerken bij de 1ste bestuursrapportage. De groei in inwoneraantal en arbeidsplaatsen zal uiteindelijk leiden tot meer inkomsten voor de gemeente, zoals een hogere bijdrage uit het gemeentefonds en meer inkomsten vanuit de onroerendezaakbelasting. Ook streeft het college bij projecten met een grondexploitatie naar een grondexploitatie met een positief resultaat. De winst vanuit een grondexploitatie komt ten goede van de algemene reserve. 4.1

Vanuit efficiency oogpunt is het wenselijk om de bevoegdheid tot onttrekken van middelen uit de bestemmingsreserve aan het college te geven. De bevoegdheid voor het onttrekken van middelen uit een bestemmingsreserve ligt bij uw raad. Het is niet praktisch om voor iedere uitgave uit deze bestemmingsreserve een besluit van uw raad te vragen. Dit komt de snelheid van uitvoering geven aan bovengenoemde opgaven niet ten goede. In de P&C cyclus legt het college verantwoording af over de ontvangen Realisatiestimulans en de uitgaven. Risico’s 1.1 Wanneer deze bestemmingsreserve niet wordt ingesteld, zijn er geen financiële middelen beschikbaar om een goede uitvoering te geven aan de opgaven vanuit de omgevingsvisie (onderdeel Krachtige Kernen en Samen Sociaal) en de ROS Twente. Wanneer er geen bestemmingsreserve wordt ingesteld, worden de middelen vanuit de Realisatiestimulans toegevoegd aan de algemene reserve. Deze middelen zijn dan vrij besteedbaar voor andere doeleinden. Dit betekent dat de gelden niet toekomen aan de bedoelde opgave en het college geen goede uitvoering kan geven aan bovengenoemde opgaven. De hiervoor benodigde personele capaciteit wordt dan gemist. Dit betekent dat het college niet of minder voortvarend kan werken aan de opgaven.

Vervolgproces/communicatie/planning Nadat uw raad heeft ingestemd met het voorstel wordt extra personele capaciteit aangetrokken om verdere uitvoering te geven aan bovengenoemde opgaven.

Pagina 6 van 7

Naast deze bestemmingsreserve werkt het college nog aan het instellen van een bestemmingsreserve voor bovenwijks kostenverhaal. De Omgevingswet biedt de mogelijkheid aan marktpartijen een bijdrage te vragen voor aangewezen nieuwe ontwikkelingen ter verbetering van de fysieke leefomgeving. Dit betreft een bijdrage aan investeringen. Zoals in de nota grondbeleid aangegeven wordt hiervoor een raadsvoorstel opgesteld.

Bijlage: • Begrotingswijziging 2026 vormen bestemmingsreserve

Burgemeester en wethouders

M. (Marcel) Broekhuis gemeentesecretaris

G.J. (Gerard) van den Hengel burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering op 24 juni 2026

R. (Robin) Meinen griffier

G.J. (Gerard) van den Hengel voorzitter

Pagina 7 van 7