Programmabegroting 2026 en meerjarenperspectief 2027-2029 Vastgesteld

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................... 2 Aanbieding ................................................................................................................ 3 Leeswijzer ................................................................................................................. 6 Financieel en beleidskader ........................................................................................... 7 Centrale thema’s ...................................................................................................... 13 0. Bestuur en ondersteuning ....................................................................................... 22 1. Veiligheid ............................................................................................................. 26 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ................................................................................. 29 3. Economie ............................................................................................................ 31 4. Onderwijs ............................................................................................................ 33 5. Sport, cultuur en recreatie ....................................................................................... 36 6.

Sociaal Domein ..................................................................................................... 40 7. Volksgezondheid en milieu ...................................................................................... 46 8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening .................................................................... 51 Paragraaf Lokale heffingen ......................................................................................... 54 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................... 58 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen ........................................................................ 68 Paragraaf Financiering ............................................................................................... 71 Paragraaf Bedrijfsvoering ........................................................................................... 76 Paragraaf Verbonden partijen ...................................................................................... 84 Paragraaf Grondbeleid ............................................................................................... 94 Paragraaf Openbaarheid .............................................................................................

98 Paragraaf Taakstellingen en reserveringen ..................................................................... 99 Totaaloverzicht baten en lasten per programma ............................................................ 105 Financiële begroting per taakveld ............................................................................... 106 Financiële uitgangspunten ........................................................................................ 119 Incidentele baten en lasten en structureel saldo ............................................................ 121 Bijlage 1 Reserves en voorzieningen ........................................................................... 122 Bijlage 2 Geprognosticeerde balans ............................................................................ 125 Bijlage 3 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................ 126 Bijlage 4 Gemeentefonds .......................................................................................... 127 Bijlage 5 Latente ontwikkelingen ................................................................................ 128 Bijlage 6 Interbestuurlijk toezicht ............................................................................... 130 Bijlage 7 Trendontwikkeling indicatoren ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ .................

136 Bijlage 8 Benchmark/gegevens ambtelijke organisatie .................................................... 140 Bijlage 9 Ombuigmaatregelen Kadernota 2026 .............................................................. 148 Bijlage 10 Portefeuilleverdeling .................................................................................. 150 Bijlage 11 Afkortingenlijst ......................................................................................... 152

Aanbieding Aan de leden van de gemeenteraad, Met deze brief bieden wij u de Programmabegroting 2026 en het meerjarenperspectief 20272029 aan. Een begroting waarin we zoeken naar balans, niet alleen financieel, maar juist ook inhoudelijk. Deze begroting vormt de uitwerking van de door uw raad vastgestelde Kadernota 2026–2029: “Noodzakelijke keuzes voor de toekomst van Haaksbergen”. Daarmee geven wij invulling aan de strategische lijn die wij samen met uw raad hebben uitgezet. De huidige financiële context vraagt om duidelijke en soms ingrijpende keuzes. Keuzes die altijd gericht zijn op het versterken van onze gemeente. We investeren waar dat noodzakelijk is, bezuinigen waar dat verantwoord kan, en behouden wat waardevol is voor onze gemeenschap. Deze begroting is geen optelsom van cijfers, maar een uitdrukking van visie en richting. Een samenspel van bestuurlijke verantwoordelijkheid, maatschappelijke betrokkenheid en vertrouwen in de kracht van Haaksbergen. Financiële realiteit en Meicirculaire 2025 De structurele korting van het Rijk op het Gemeentefonds blijft onze financiële positie onder druk zetten. De Meicirculaire 2025 biedt slechts beperkte verlichting voor 2026 en 2027. Structureel verandert de circulaire echter niets aan onze opgave.

De structurele korting blijft onverminderd van kracht en bevestigt de noodzaak van de ingezette koers: investeren in toekomstbestendigheid, realiseren van ombuigingen en verhogen van inkomsten. Door positieve ontwikkelingen tussen de kadernota en huidige begroting hebben we nu een positief structureel saldo van € 249.000. Samen bouwen aan een toekomstbestendig Haaksbergen In een tijd waarin gemeenten worden geconfronteerd met financiële onzekerheden en complexe maatschappelijke opgaven, blijft Haaksbergen koersvast. Ook in 2026 zetten wij in op een aantal speerpunten die niet alleen lokaal van groot belang zijn, maar ook aansluiten op regionale samenwerkingsverbanden en landelijke beleidsontwikkelingen. Zo zetten we stevig in op het Assink Lyceum (Hal), deze heeft al jaren hoge prioriteit, maar het is in de afgelopen jaren niet gelukt hier voldoende middelen voor vrij te maken. In de kadernota hadden wij al voorgesteld structureel geld hiervoor vrij te maken. In deze begroting zetten we nu maximaal in op financiering van het Assink Lyceum om recht te doen aan de prioriteit. Dat betekend dat we naast de € 300.000 structureel vanaf 2028 uit de kadernota ook vanuit de algemene reserve € 5.300.000 extra apart zetten in de bestemmingsreserve IHP en vanaf 2027 structureel € 100.000 extra hiervoor vrij maken in de begroting.

Daarnaast blijven wij stevig inzetten op de woningbouwopgave. In lijn met de landelijke Wet versterking regie volkshuisvesting stellen wij een volkshuisvestingsprogramma op, waarin we concreet aangeven waar, hoeveel en voor wie we bouwen. Daarbij hanteren we de 30-40-30regel om betaalbaarheid te waarborgen. We versterken onze regie op inbreidingslocaties en bereiden de uitwerking van uitbreidingslocaties zoals Honesch en Wissinkbrink voor. Dit doen we met oog voor urgente doelgroepen, waaronder starters, ouderen en statushouders. Ook duurzaamheid blijft een leidend thema. In 2026 geven we uitvoering aan het Nationaal Isolatieprogramma en stellen we een warmteprogramma op onder de Omgevingswet. We werken samen met een netbeheerder aan het oplossen van netcongestie en ondersteunen ondernemers bij het opzetten van een Smart Energy Hub. Deze inzet sluit aan bij de regionale energiedoelstellingen en het Klimaatakkoord.

Programmabegroting 2026

3

Binnen het sociaal domein blijven we bouwen aan een sterke sociale basis. We geven invulling aan de Hervormingsagenda Jeugd en de Samenwerkingsagenda Jeugdhulp Twente, met als doel het verminderen van verblijf en het versterken van ambulante alternatieven. We investeren in regievoering, samenwerking met huisartsen en het verbeteren van de toegang tot ondersteuning. Ook bereiden we ons voor op de nieuwe Wet van school naar duurzaam werk, waarmee we jongeren beter begeleiden naar opleiding en werk. Het buitengebied van Haaksbergen verdient blijvende aandacht. In 2026 starten we met het Omgevingsprogramma Toekomstbestendig Buitengebied, waarin we samen met agrarische ondernemers, inwoners en maatschappelijke partners werken aan een vitaal platteland. We sluiten aan bij provinciale gebiedsprocessen en faciliteren verduurzaming, biodiversiteit en participatie in het landschap. Daarnaast blijven we investeren in onze dienstverlening en digitale weerbaarheid. We versterken onze informatiemanagementstructuur in samenwerking met de gemeente Hengelo en bereiden ons voor op de Cyberbeveiligingswet (NIS2). We zetten in op zaakgericht werken, digitale toegankelijkheid en het verbeteren van onze informatiehuishouding.

Wij blijven ook actief op zoek naar alternatieve mogelijkheden om een zwembad binnen onze gemeentegrenzen te behouden, maar zien geen ruimte noodzakelijke investeringen tot behoud van het zwembad te doen. Deze speerpunten zijn geen losse ambities, maar vormen samen een samenhangende agenda voor een toekomstbestendig Haaksbergen. Ze zijn verankerd in onze visie en verbonden met de opgaven die wij delen met onze regio en het Rijk. In 2026 blijven wij bouwen aan een gemeente die dichtbij haar inwoners staat, bestuurlijk krachtig is en maatschappelijk relevant blijft. Maatregelpakketten: keuzes die richting geven Bovenstaande kan echter niet zonder dat we in deze begroting keuzes maken die niet alleen financieel noodzakelijk zijn, maar ook inhoudelijk richting geven. Keuzes die bijdragen aan een toekomstbestendig Haaksbergen. In lijn met de Kadernota 2026-2029 zijn de ombuigingen en investeringen opgenomen in vier maatregelpakketten en opgenomen in de voorliggende begroting. Samen vormen zij het scenario “Toekomstbestendig Haaksbergen”: 1. Basispakket Efficiënte en verantwoorde maatregelen zonder directe maatschappelijke gevolgen. Deze dragen bij aan het oplossen van het structurele tekort, zonder dat inwoners of organisaties daar direct iets van merken. 2. Basispluspakket Aanvullende maatregelen met maatschappelijke impact.

Zorgvuldig afgewogen op basis van het door uw raad vastgestelde afwegingskader. Ze raken onder andere het voorzieningenniveau, het onderhoud in de openbare ruimte en onderdelen van het sociaal domein. We kiezen hier voor een sobere en doelmatige aanpak, met oog voor wat echt telt. 3. Toekomstpakket Gericht op noodzakelijke investeringen in de ambtelijke organisatie en beleidsvoering. Dit omvat personele lasten (uitbreiding formatie, versterking regievoering, strategisch personeelsbeleid) en materiële lasten (infrastructuur, Integraal HuisvestingsPlan (hierna: IHP), digitale voorzieningen, informatiemanagement, werkplekinrichting). Samen zorgen deze investeringen voor een robuuste en wendbare organisatie, klaar voor de opgaven van morgen. 4. Pakket latente ontwikkelingen Opgaven die belangrijk zijn voor de langere termijn, maar waarvoor nu nog geen financiële ruimte is. Deze blijven nadrukkelijk in beeld en worden betrokken bij toekomstige afwegingen.

Programmabegroting 2026

4

Deze maatregelpakketten zijn geen losse ingrepen, maar vormen samen een verhaal. Een verhaal van keuzes die bijdragen aan een gezonde financiële huishouding en aan het versterken van onze organisatie en dienstverlening. Deze pakketten leveren samen een structurele besparing van circa € 3.500.000 op. Daarmee wordt niet alleen het tekort aangepakt, maar ook ruimte gecreëerd voor versterking van onze ambtelijke organisatie en dienstverlening. Zo bouwen we aan een Haaksbergen dat beter voorbereid is op morgen, en daar vandaag al verantwoordelijkheid voor neemt. Woonlastenontwikkeling In deze begroting is nadrukkelijk aandacht besteed aan de betaalbaarheid voor onze inwoners. De gemeentelijke woonlasten voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden stijgen in 2026 met €36 per jaar ten opzichte van 2025 voor woningeigenaren. Voor huurders dalen de lasten met € 25 per jaar. Deze ontwikkeling is het gevolg van een evenwichtige combinatie van beleidsmatige keuzes: • De onroerendezaakbelasting (OZB) wordt verhoogd met 11,95%, waarvan 7,5% een beleidsmatige extra verhoging betreft bovenop de reguliere indexatie. • De afvalstoffenheffing daalt met gemiddeld 0,1%. • De rioolheffing daalt met 6,4%. Ook wordt er rekening gehouden met huishoudens met een inkomen op minimumniveau.

Hiermee wordt invulling gegeven aan het uitgangspunt dat gemeentelijke lasten rechtvaardig en sociaal verantwoord worden vormgegeven. Monitoring en verbinding In de komende periode blijven wij u actief betrekken bij de uitwerking van de maatregelen, de monitoring van effecten en het gesprek met de samenleving. We zetten in op transparante besluitvorming en het tijdig delen van inzichten, zodat we samen kunnen bijsturen waar nodig. Daarbij hechten wij aan een goede verbinding met onze inwoners: we blijven investeren in participatie, communicatie en het versterken van het vertrouwen in lokaal bestuur. Tot slot Als gemeente staan wij voor een betrouwbare overheid die haar taken zorgvuldig uitvoert, haar inwoners ondersteunt en haar toekomst veiligstelt. Wij willen een gemeente zijn die niet alleen reageert op financiële druk, maar actief kiest voor versterking, samenwerking en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Daarom investeren wij in onze ambtelijke organisatie, in voorzieningen en een gezonde financiële huishouding. Niet omdat het eenvoudig is, maar omdat het noodzakelijk is om onze rol als lokaal bestuur goed te blijven vervullen. De keuzes die wij maken zijn ingrijpend, maar gericht op het behoud van kwaliteit, continuïteit en bestuurlijke zelfstandigheid. Wij zien deze begroting als een gezamenlijke stap in een traject dat wij met uw raad voortzetten.

In de komende periode blijven wij u actief betrekken bij de uitwerking van de maatregelen, de monitoring van effecten en het gesprek met de samenleving. Samen blijven we bouwen aan een toekomstbestendig Haaksbergen. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders, Gerard van den Hengel Jan-Herman Scholten Pieter van Zwanenburg Johan Niemans

Programmabegroting 2026

5

Leeswijzer De voorliggende Begroting 2026-2029 heeft dezelfde opzet als de Begroting 2025-2028. Zowel de individuele bedragen als tellingen in de financiële tabellen sluiten aan op de onderliggende financiële administratie. Echter door afronding op € 1.000 kan het in de presentatie van sommige tabellen lijken dat de tellingen met € 1.000 of € 2.000 afwijken van de som van de individuele bedragen daarboven. Wij passen hier geen handmatige correctie toe om de aansluiting met de financiële administratie te behouden en administratieve handelingen te beperken. Financieel- en beleidskader Hier worden de financiële beleidskaders uitgewerkt. Ook is een overzicht toegevoegd met alle mutaties ten opzichte van de Kadernota 2026-2029. Centrale thema’s Hier zijn een aantal belangrijke thema’s opgenomen, die meerdere programma’s raken. Programma’s Ieder programma is in een apart hoofdstuk opgenomen. Per programma is het maatschappelijk effect in een doelstelling geformuleerd en wordt ingegaan op wat we willen bereiken en wat we hiervoor doen in 2026. Daarnaast zijn de begrote middelen op programmaniveau opgenomen. Voor een aantal indicatoren heeft de raad nog geen norm vastgesteld. Deze zijn aangegeven met het *-teken. Aan het thema “normering van prestatie-indicatoren” wordt binnen het programma “Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling” aandacht geschonken.

Paragrafen De verplichte paragrafen zijn in aparte hoofdstukken opgenomen. Financiële begroting per taakveld De financiële Begroting 2026 en het meerjarenperspectief 2027-2029 is in dit hoofdstuk per taakveld opgenomen. Hierbij wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste ontwikkelingen ten opzichte van de Begroting 2025-2028, na vaststelling van de Eerste bestuursrapportage 2025. Totaaloverzicht baten en lasten per programma Hier is een totaaloverzicht opgenomen van alle baten en lasten per programma. Financiële uitgangspunten In dit hoofdstuk zijn de financiële uitgangspunten opgenomen, op basis waarvan de financiële begroting is opgesteld. Overzicht en toelichting incidentele baten en lasten De incidentele baten en lasten en een toelichting hierop zijn opgenomen in dit hoofdstuk.

Programmabegroting 2026

6

Financieel en beleidskader Het uitgangspunt voor deze begroting is de op 9 juli 2025 vastgestelde Kadernota 2026-2029. De Gemeentewet schrijft voor een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is. Het Rijk bemoeilijkt deze opdracht door de invoering van het ravijnjaar. Een begroting die structureel en reëel in evenwicht is, vraagt met het oog op het ravijnjaar om bezuinigingen door te voeren. In de Kadernota 2026-2029 zijn maatregelen genomen om tot een sluitende begroting te komen. Begroting 2026 en meerjarenperspectief 2027-2029 In onderstaand is een verloopoverzicht van het begrotingssaldo weergegeven. De incidentele investeringen en frictiekosten, als gevolg van de maatregelen uit de kadernota, worden gedekt door de algemene reserve. Daarnaast heeft de raad bij de behandeling van de Eerste bestuursrapportage 2025 een amendement aangenomen om een bedrag structureel te storten in de bestemmingsreserve IHP. Het saldo van de begroting wordt daarmee structureel € 14.000 nadeliger. Hierdoor is een meerjarig negatief begrotingssaldo ontstaan voor aanvang van het begrotingsproces 2026. De mutaties van de autonome ontwikkeling tussen kadernota en begroting zorgen voor een structureel sluitende begroting heeft. De begroting sluit in 2026 met een positief resultaat van € 840.000.

Meerjarig laat de begroting vanaf 2026 een positief resultaat zien van € 984.000 in 2027, € 2.000 in 2028 en in 2029 van € 249.000.

Algemene reserve De algemene reserve bedraagt per 1 januari 2026 naar verwachting € 17.405.000. In 2026 wordt vanuit de algemene reserve een storting gedaan in de bestemmingsreserve IHP van €5.300.000. Met de voorliggende begroting daalt de algemene reserve naar € 11.916.000 per 31 december 2029. De stand van de algemene reserve is voldoende om alle risico’s op te vangen. In 2026 bedraagt de weerstandsratio 2,5. Dit wordt nader toegelicht in de paragraaf weerstandsvermogen.

Mutaties na de Kadernota 2026-2029 Het vertrekpunt voor de Begroting 2026 en meerjarenperspectief 2027-2029 is de Kadernota 2026-2029. Onderstaande tabel geeft inzicht in de autonome mutaties die na de Kadernota 2026-2029 zijn doorgevoerd in de voorliggende Begroting 2026 en meerjarenperspectief 20272029. In deze tabel hebben min-bedragen een negatief effect op het saldo en plus-bedragen een positief effect op het saldo. Programmabegroting 2026

7

Mutaties Begroting 2026 tov kadernota 2026

(Bedragen x € 1.000) 2026

A

Saldo kadernota

B

2027

2028

2029

-1.129

-669

-5

-5

nadeel

nadeel

nadeel

nadeel

Autonome ontwikkelingen Prijsstijging 1a

Sociaal Domein

-840

-840

-840

-840

1b

Salarislasten

-610

-610

-610

-610

1c

Verbonden partijen

-741

-741

-741

-741

1d

Werkbudgetten

-387

-387

-387

-387

1e

Subsidies

-159

-159

-159

-159

1f

Contractueel

-122

-122

-122

-122

-2.858

-2.858

-2.858

-2.858

3.214

2.643

2.643

2.643

115

115

115

121

Subtotaal dekking prijsstijging

3.329

2.758

2.758

2.764

Effect prijsstijging t.o.v. kadernota

470

-101

-101

-94

Subtotaal prijsstijging Dekking prijsstijging 2

Dekking: stelpost meerjarige loon- en prijsontwikkeling 2025

3

Dekking: indexatie overige baten

Overig autonoom 4

Actualisatie kapitaallasten

314

173

48

108

5

Actualisatie rioolexploitatie

-59

-66

-73

-73

6

Beheerskosten gymzaal het Palet

-33

-33

-33

-33

7

Extra inzet t.b.v. regionale trajecten

-36

-36

-36

-36

8

Extra opbrengst schatkistbankieren

130

0

0

0

9

Verhoging leges begraven

17

17

17

17

10

Opstellen volkshuisvestingsprogramma

-40

0

0

0

11

Reiskosten inburgeraars

-20

-20

-20

-20

12

Tegemoetkoming kinderopvang voor Pleegouders (taakmutatie)

-14

-14

-1

-1

13

Toename kinderen met een hoge indicatie PGB

-75

-75

0

0

14

Uitstel invoering inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo

-96

0

0

0

15

Afname aantal cliënten ambulante jeugdhulp

150

150

150

150

16

Afname aantal jeugdigen wonen en verblijf

350

350

350

350

17

Verlenging pilot Team AnderS

-59

0

0

0

18

Toename gemeentelijke monumenten

-40

0

0

0

19

Regeling Woon-werkvergoeding

-250

-250

-250

-250

20

Hervormingsagenda Jeugd

-380

-380

0

0

21

Terugdraaien bezuiniging hondenvoorziening

-92

-92

-92

-92

22

Bijstanduitkeringen BUIG

-676

0

0

0

23

Actualisatie wachtgelduitkeringen

-60

0

0

0

24

Correctie op maatschappelijke en vrouwenopvang

215

244

244

244

25

Ombuigingsopgave gemeenschappelijke regelingen

0

0

-251

-70

26

Extra dotatie reserve voor Assink Lyceum

0

-100

-100

-100

27

Overige bijstelling

C

17

17

17

17

Subtotaal overig autonoom

-737

-115

-30

211

Totaal autonome ontwikkelingen

-266

-215

-131

117

2.235

1.868

138

138

Totaal algemene middelen

2.235

1.868

138

138

Algemene middelen 1

Ontwikkelingen meicirculaire

Saldo

840

984

2

249

voordeel

voordeel

voordeel

voordeel

A Saldo kadernota Uitgangspunt voor de Begroting 2026-2029 is het meerjarig saldo, zoals opgenomen in de Kadernota 2026-2029.

Programmabegroting 2026

8

B Autonome ontwikkelingen Prijsstijgingen B1. Prijsstijgingen De gehanteerde prijsstijgingen die volgen uit contracten, wettelijke verplichtingen of financiële uitganspunten zijn gebaseerd op verschillende indexcijfers, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Financiële uitgangspunten’. Voor een nadere toelichting op de prijsstijging per onderwerp verwijzen wij tevens naar dit hoofdstuk. B2. Dekking: stelpost meerjarige loon- en prijsontwikkeling 2026 De stelpost loon- en prijsontwikkeling voor het jaar 2026 is de belangrijkste dekking voor de verwerking van de prijsstijgingen op de posten B1A t/m B1F. B3. Dekking: indexatie overige baten De laatste dekking van de prijsstijgingen is de indexatie van de overige baten. De verhoging van de baten is gekoppeld aan de gecombineerde BBP index. Overig autonoom B4. Actualisatie kapitaallasten Betreft het effect van de actualisatie van de investeringen. Doordat een aantal (geplande) investeringen later zijn afgerond dan verwacht, ontstaat een voordeel op de kapitaallasten. B5. Actualisatie Rioolexploitatie Vanwege lagere uitgaven op het taakveld riolering hebben we minder compensabele BTW. B6. Beheerkosten gymzaal het Palet De gemeente is zowel juridisch als economisch eigenaar van de gymzaal het Palet en draagt daardoor zorg voor de beheerkosten van de gymzaal. B7.

Extra inzet regionale trajecten Voor het samenwerkingsverband ten aanzien van de toegang in het sociaal domein is een verhoogde bijdrage noodzakelijk om invulling te geven in regionale trajecten, zoals monitoring en sturing van de resultaten uit de samenwerkingsagenda. B8. Opbrengst schatkistbankieren Incidenteel hebben we een extra verwachte opbrengst voor schatkistbankieren. B9. Verhoging leges begraven Conform het geactualiseerde Beleidskader Toekomstbestendige Begraafplaatsen willen we meer inkomsten en een betere kostendekking realiseren op de begraafplaatsen. Het tarief voor het verlenen van een uitsluitend recht op een graf of urnengraf wordt in 5-jaarlijkse stappen verhoogd naar een kostendekkend tarief. Daarnaast zijn er nieuwe tarieven voor natuurgraven opgenomen. B10. Opstellen volkshuisvestingsprogramma Op basis van de Wet versterking regie volkshuisvesting zijn we (naar verwachting vanaf 2027) als gemeente verplicht een volkshuisvestingsprogramma vast te stellen. In dit programma wordt aangegeven hoeveel en waar gebouwd zal worden. Ook staat hierin voor wie gebouwd wordt, zodat er genoeg woningen zijn voor o.a. ouderen en starters. Het volkshuisvestingsprogramma is een uitwerking van de Omgevingsvisie op het gebied van volkshuisvesting. De woonvisie komt hiermee te vervallen.

Programmabegroting 2026

9

B11. Reiskosten inburgeraars Het aantal inburgeraars is toegenomen waardoor de reiskosten voor inburgeraars toenemen. Het budget wordt met € 20.000 bijgesteld. B12. Tegemoetkoming kinderopvang voor Pleegouders In de Meicirculaire 2025 is een taakmutatie opgenomen voor tegemoetkoming aan pleegouders die een eigen bijdrage betalen voor de kinderopvang. Het Rijk geef eind van het jaar aan hoe gemeenten hier invullingen aan kunnen geven. B13. Toename kinderen met een hoge indicatie PGB Binnen gemeente Haaksbergen hebben onlangs 2 kinderen een hoge PGB indicatie ontvangen. Hierdoor stijgen de kosten in 2026 en 2027 met € 75.000. In 2028 gaan deze 2 kinderen uit de jeugdhulp. B14. Uitstel invoering inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo De wetgeving omtrent een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage is uitgesteld. Daarmee is de opgenomen bezuiniging in de Kadernota 2026-2029 niet uitvoerbaar. In de Meicirculaire 2025 worden we voor 1 jaar gecompenseerd, waardoor we de in de begroting opgenomen bezuiniging voor 2026 ook terugdraaien. B15. Afname aantal cliënten ambulante jeugdhulp en B16 jeugdigen wonen en verblijf We zien een dalende trend van het aantal cliënten in de jeugdhulp.

De dalende trend is deels toe te schrijven aan de ingezette maatregelen, zoals professionalisering regievoering jeugdregisseur en maatregelen die zijn genomen voor de inkoop van jeugdzorg. Deze posten blijven we monitoren, omdat er in 2025 ook een stelselwijziging heeft plaatsgevonden. Daardoor is er sprake van een overgangsjaar, waarin het oude en nieuwe zorglandschap naast elkaar lopen. B17. Verlenging pilot Team AnderS Met de pilot Team AnderS wilt de gemeente Haaksbergen het aantal uithuisplaatsingen verlagen. Deelname aan de pilot team AnderS wordt verlengd met 1 jaar, waardoor de toegevoegde waarde beter kan worden beoordeeld. B18. Toename gemeentelijke monumenten De Erfgoedraad heeft in samenwerking met de Historische Kring een inventarisatie gemaakt van potentiële gemeentelijke monumenten uit de wederopbouwperiode (1940-1965). De erfgoedraad gaat een advies uitbrengen om 20 extra objecten aan te wijzen als gemeentelijk monument. Om een object aan te kunnen wijzen als gemeentelijk monument moet hiervoor een redengevende beschrijving worden opgesteld. Dit is een officiële waarde stellende omschrijving van het pand of object. Voor het beschrijven van deze 20 objecten is € 40.000 noodzakelijk. B19.

Regeling Woon-werkvergoeding Per 1 januari 2026 zijn gemeenten verplicht om een regeling vast te stellen voor de vergoeding van reiskosten woon-werkverkeer, zoals opgenomen in artikel 3.22 van de Cao Gemeenten 2025-2027. De Cao schrijft expliciet voor dat gemeenten een lokale regeling moeten vaststellen voor de vergoeding van woon-werkverkeer en dat deze regeling niet uitsluitend mag bestaan uit fiscale uitruil via het IKB. Om een aantrekkelijke werkgever te blijven is hiervoor naar verwachting € 250.000 per jaar noodzakelijk. B20. Hervormingsagenda Jeugd In de Voorjaarsnota 2025 stelt het Rijk zowel structureel als incidenteel, voor de jaren 2026 en 2027, extra geld voor jeugdzorg beschikbaar. Vanaf 2028 boekt het Rijk echter extra structurele bezuinigingen op jeugdzorg in. Het structurele extra geld en de structurele extra bezuinigingen Programmabegroting 2026

10

vallen tegen elkaar weg, waardoor voor gemeenten in 2028 de oorspronkelijke bezuiniging op basis van de Hervormingsagenda Jeugd overblijft. Gevolg van het vorenstaande is dat 2028 een nieuwe ravijnjaar voor gemeenten wordt. De incidentele extra middelen voor jeugdzorg in 2026 en 2027 zijn, volgens het Rijk, bedoeld om het ingroeipad van de maatregelen van de Hervormingsagenda te verzachten. Zowel de Commissie Van Ark als de VNG roepen gemeenten op om de door het Rijk beschikbaar gestelde incidentele extra middelen, te gebruiken om de sociale basis te versterken (Commissie Van Ark) en het jeugdstelsel te verbeteren (VNG). Het voorstel is om in 2026 en 2027 € 380.000 beschikbaar te stellen, zodat de gemeente Haaksbergen een aantal maatregelen kan treffen om de sociale basis te versterken en het jeugdstelsel te verbeteren. B21. Terugdraaien bezuiniging hondenvoorziening Bij de behandeling van de kadernota heeft de raad door middel van een aangenomen motie laten weten dat het bezuinigen op de hondenvoorzieningen onwenselijk is. In de voorliggende Begroting 2026-2029 wordt de bezuiniging teruggedraaid en komt de eerder opgenomen besparing ten laste van het begrotingssaldo. B22. Bijstandsuitkering BUIG De begroting van de Uitvoeringsorganisatie Hengelo, Borne en Haaksbergen ten aanzien van de besteding van de BUIG middelen hebben we onlangs ontvangen.

Hieruit blijkt dat het aantal uitkeringen is toegenomen, waarvoor we in 2026 nog niet worden gecompenseerd. Deze stijging is ook in 2025 tot uitdrukking gekomen. De verwachting is dat de gemeente Haaksbergen in 2027 hiervoor wordt gecompenseerd via de BUIG. Dit komt omdat de financieringssystematiek achter de rijksbijdrage (BUIG) een vertragend effect heeft van 2 jaar. Voor 2026 betekent dit een incidenteel nadeel van € 676.000. B23. Actualisatie wachtgelduitkeringen Er heeft een actualisatie van de wachtgelduitkeringen plaatsgevonden, wat er toe heeft geleid dat de begroting incidenteel met € 60.000 wordt verhoogd. B24. Correctie op maatschappelijke en vrouwenopvang Per abuis is in de Eerste bestuursrapportage 2025 een onnodige bijstelling gedaan op het budget van maatschappelijke en vrouwenopvang. Dit blijkt onterecht en wordt met deze bijstelling teruggedraaid. B25. Ombuigingsopgave gemeenschappelijke regelingen De wens bestaat een ombuiging van 6% te realiseren op de gemeenschappelijke regelingen. Hierover voert het college overleg in Twents verband om draagvlak te vinden voor een gezamenlijke insteek voor de gemeenschappelijke regelingen. In de Kadernota 2026-2029 is opgenomen dat we uit Twente Board stappen, wanneer de ombuiging van 6% niet of niet volledig via een gezamenlijke taakstelling op gemeenschappelijke regelingen ingevuld kan worden.

Hoewel wij het (strategische) belang van regionale samenwerking onderschrijven, zien wij ons tot deze maatregel gedwongen, indien niet via de gemeenschappelijke regelingen een bijdrage aan onze opgave kan worden bewerkstelligd. Tot dusver is een besparing van € 70.000 gerealiseerd op de bijdrage van de gemeenschappelijke regelingen. Het college blijft komend jaar in gesprek met andere deelnemers om de ombuiging van 6% te realiseren. Gezien deze ontwikkeling is het niet reëel om in 2028 uit Twente Board te stappen (gezien de opzegtermijn van 2 jaar). Om deze reden Programmabegroting 2026

11

wordt dit met een jaar uitgesteld. Daarnaast wordt de taakstelling in 2029 met € 70.000 verlaagd door de gerealiseerde besparing op gemeenschappelijke regelingen (dit is tot uitdrukking gekomen door een lagere prijsstijging bij 1C verbonden partijen. B26. Extra dotatie voor Assink Lyceum De nieuwbouw van Het Assink Lyceum (hierna: HAL) is al jaren als prioriteit benoemd. Om zicht te krijgen op realisatie, is inmiddels een bestemmingsreserve IHP ingesteld. In de Kadernota 2026 is HAL financieel opgenomen voor de jaren 2028 en 2029. Vanaf 2028 maken we structureel € 300.000 vrij voor HAL. Dit maakt onderdeel uit van het groeipad voor de financiering van HAL. De € 300.000 voor de jaren 2028 en 2029 (tezamen € 600.000) wordt toegevoegd aan de bestemmingsreserve IHP. Daarnaast ziet het college kans, in aanvulling op de kadernota, in de Begroting 2026 extra financiële middelen vast te leggen voor HAL. In 2026 wordt vanuit de algemene reserve een extra storting gedaan van € 5.300.000 in de bestemmingsreserve IHP. Daarnaast wil het college het geld dat de gemeente per leerling van het Rijk ontvangt, besteden aan onderwijshuisvesting, om hier naar toe te groeien wordt binnen de begroting structureel € 100.000 extra vrijgemaakt en jaarlijks toegevoegd aan de bestemmingsreserve IHP. Dat betekent dat er structureel minder over is voor andere dingen. B27.

Overige bijstelling De overige autonome ontwikkelingen bestaan uit verschillende kleine ontwikkelingen, zoals de afvalexploitatie, drainage begraafplaatsen en de bijdrage aan Uitvoeringsplan Jeugdgezondheidszorg. C Algemene middelen Begin juli 2025 is de raad via een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de effecten van de Meicirculaire 2025. De effecten zijn in deze begroting verwerkt.

Programmabegroting 2026

12

Centrale thema’s 1 Raadsafspraken Deze raadsperiode willen we vaart maken met enkele dossiers, de verhouding tussen gemeenteraad en college en tussen de fracties onderling verbeteren en zo de discussie in de raad laten gaan over hoofdlijnen en politieke verschillen. Daarom hebben de raadsfracties op 16 mei 2022 raadsafspraken geformuleerd op acht onderwerpen vanuit de kaderstellende rol. Deze raadsafspraken zijn unaniem door de gemeenteraad vastgesteld op 8 juni 2022 (link raadsafspraken). Het college geeft uitvoering aan de raadsafspraken als uitvoerend bestuursorgaan. Daarvoor heeft het college de raadsafspraken uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. Dit uitvoeringsprogramma gaat in op ‘hoe’ de raadsafspraken uitgevoerd worden, welke planning daarbij past, wat daarvoor nodig is en eventuele randvoorwaarden. Onderstaand wordt per onderwerp aangegeven wat we willen bereiken, welke raadsafspraken erover gemaakt zijn en wat we ervoor doen in 2026. PARTICIPATIE Wat willen we bereiken?

Raadsafspraken

Dichter bij elkaar brengen van inwoners, gemeenteraad, college en ambtelijke apparaat.

▪

Wat gaan we ervoor doen in 2026 De functionaris inwonersbetrokkenheid wordt in 2026 ingezet om participatie organisatie breed (beter) te organiseren en vroegtijdig bij initiatieven/plannen het vastgestelde participatiebeleid uit te voeren. Deze functionaris vormt ook het aanspreekpunt voor de raad en richt zich niet enkel op participatie bij initiatieven (plannen en beleid) van de gemeente, maar ook op die vanuit de samenleving. Participatie is ondergebracht in de portefeuilleverdeling. De coördinatie van participatie is ondergebracht bij de burgemeester en wethouder Van Zwanenburg is projectwethouder overheidsparticipatie. Er wordt ingezet om met de raad toe te werken naar een participatieverordening, die meer duidelijkheid biedt voor betrokkenen in een participatieproces. Met de door de tweede en eerste kamer aangenomen Wet versterking participatie op decentraal niveau stellen we de participatieverordening op, waarbij de inspraakverordening onderdeel wordt van de participatieverordening. De wet wil stimuleren dat inwoners betrokken worden bij de uitvoering en evaluatie van beleid en niet, zoals tot nu toe, alleen bij de voorbereiding daarvan. Hiermee wil de regering burgerparticipatie versterken. Met dit voorstel komt er ook een uitdaagrecht.

Het uitdaagrecht maakt het voor inwoners en maatschappelijke partijen mogelijk de gemeente te verzoeken de uitvoering van een taak van de gemeente over te nemen. Al dan niet met het bijbehorende budget.

Bij alle onderwerpen van de raadsafspraken een belangrijke plek voor participatie door inwoners in te ruimen, waarbij het college de raad faciliteert. Belangrijk daarbij is begrijpelijke/toegankelijke taal en het begeleiden van de raad in de rol van meer en tijdiger met de samenleving in gesprek gaan. De werkgeverscommissie van de raad dient bij deze rol betrokken te worden. Het college dient aan te geven hoe participatie organisatie breed in de uitvoering van taken wordt betrokken. Dit vereist een aanspreekpunt voor de raad. Er dient een portefeuillehouder participatie aangewezen te worden en er kan worden gewerkt met pilots op een terrein waar beleid nog echt opgebouwd of geactualiseerd moet worden. Participatietrajecten 2026 Naast de lopende thema’s Omgevingsvisie, duurzaamheidsvisie en grondstoffenvisie komen in ieder geval de volgende thema’s voor 2026 aan bod: participatieverordening doorontwikkeling burgerpanel woningbouwopgaven ontheemden opvang

Programmabegroting 2026

13

EEN LEEFBAAR BUITENGEBIED Raadsafspraken ▪ Verzoek aan het college om in een werksessie te bespreken of het conceptbeleid de ‘regionale spelregels’ voldoende invulling geeft aan Haaksbergse opvattingen/vraagstukken. Wat gaan we ervoor doen in 2026? ▪ In die werksessie met de raad moet ook aan de In 2026 gaan we de uitgangspunten voor het landelijk orde komen op welke manier de fracties in de gebied uit de Omgevingsvisie verder uitwerken in een periode 2022-2026 beter geïnformeerd kunnen Omgevingsprogramma Toekomstbestendig worden over regionaal, provinciaal en landelijk Buitengebied. We voorzien meer aanvragen en nieuwe beleid waarmee het buitengebied te maken krijgt vormen van bedrijvigheid en wonen. Hier zal het beleid zodat zij proactief kunnen reageren op plannen die op aangepast worden, waarbij we vasthouden aan het op die niveaus spelen. grotere belang van een vitaal platteland. Ook zal het ▪ In de bespreking moeten in ieder geval de beleid voor KGO ontwikkelingen worden herzien. Voor de economische, ecologische en recreatieve aspecten transitie in het landelijk gebied blijven we gezamenlijk van het buitengebied aan de orde worden gesteld. optrekken met onze (agrarische) ondernemers en ▪ Begin 2025 heeft volgens afspraak een werksessie inwoners in gebiedsprocessen.

We zetten hier in op een plaatsgevonden over ontwikkelingen in het integrale benadering van kansen en opgaven. Tevens buitengebied en welke rol de gemeente hierin kan ondersteunen we verduurzaming van de landbouw. spelen. De raad heeft aangegeven vaker op deze Ook hebben we een opgave op het gebied van manier betrokken te worden. Eind 2026 starten we landschap en biodiversiteit. Hiervoor willen we nieuwe en met de uitwerking van de Omgevingsvisie in een bestaande groene maatschappelijke initiatieven Omgevingsprogramma: faciliteren. Denk aan de reeds ingezette boomdeeldagen ▪ Het college te vragen de raad ook bij het en het bestendigen van de Groene en Blauwe Diensten. opstellen van het Omgevingsprogramma te We doen dit in samenhang met het cluster betrekken. duurzaamheid en leggen de verbinding met groen in de kernen. Wat willen we bereiken?

Het buitengebied van Haaksbergen ook in de toekomst leefbaar houden.

WONINGBOUW Wat willen we bereiken?

Raadsafspraken

Heldere kaders voor de woonruimteontwikkeling in de komende jaren, zodat bij langskomende nieuwbouwplannen kan worden getoetst of die plannen passen binnen de gestelde kaders. Daarnaast willen we versnelling van de woningbouwplannen. Wat gaan we ervoor doen in 2026? De nieuwbouwplannen voor woningbouw, zowel op inbreidings- als uitbreidingslocaties, worden getoetst aan de woonvisie, het addendum op de structuurvisie, de woondeal Twente en aanvullende beleidskaders, zoals het beleidskader voor betaalbare woningen. We hebben steeds meer regie op de woningbouwplannen. Het komende jaar gaan we de regie verder versterken door het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma, waarin we concreet invulling geven aan de Omgevingsvisie als het gaat om woningbouw: • we voeren regie op waar, hoeveel en voor wie gebouwd wordt; • we zorgen ervoor dat er voldoende betaalbare woningen gebouwd worden door het toepassen van de 30-40-30 regel waar het kan; • we kijken hoe we de bestaande woningvoorraad beter kunnen benutten door bijvoorbeeld woningdelen, en • we maken afspraken met de regio Twente over een eerlijke verdeling van urgent woningzoekenden. De focus ligt het komende jaar op realisatie van de sleutelprojecten op inbreidingslocaties, die in 2030 gereed moeten zijn en de uitwerking van de twee uitbreidingslocaties Honesch en Wissinkbrink.

▪

▪ ▪

Het college vragen haast te maken met de woonvisie en na het vaststellen van de woonvisie het college opdracht te geven een concreet uitvoeringsplan te maken waarin wordt aangegeven ‘hoe’ de visie uitgevoerd gaat worden. Het college te vragen langskomende nieuwbouwplannen daarna expliciet te toetsen aan zowel de woonvisie als aan het uitvoeringsplan. Het college vragen voordat de woonvisie en uitvoeringsplan zijn aangenomen, al wat te doen om woningbouw in Haaksbergen te stimuleren.

In het uitvoeringsplan zouden nadere afspraken moeten komen over hoe en waar wat gebouwd mag worden.

Zie ook begrotingsprogramma 8 (volkshuisvesting en ruimtelijke ordening). Programmabegroting 2026

14

ZOUTWINNING Wat willen we bereiken?

Raadsafspraken

Een zorgvuldige uitvoering geven aan de besluiten die omtrent zoutwinning zijn genomen.

▪

Wat doen we ervoor in 2026? Aan de raadsafspraken is reeds uitvoering gegeven. Op 15 november 2023 heeft de raad van Haaksbergen, na een zorgvuldig doorlopen proces, waarbij een procesbegeleider betrokken is geweest, de verklaring van geen bedenkingen ten behoeve van het realiseren van acht gevraagde zoutwinningslocaties en de aanleg voor het distributie- en transportleidingentracé verleend Op 27 maart 2024 zijn door het bevoegd gezag vergunningen verleend (distributie- en transportleidingentracé en fase 1) en heeft het bevoegd gezag ingestemd met het winningsplan. Tegen de omgevingsvergunningen zijn beroepen ingediend. Op 24 oktober 2024 heeft het bevoegd gezag de omgevingsvergunning voor fase 2 (bouwen zouthuizen) verleend. Tegen de omgevingsvergunning zijn beroepen ingediend. Op 23 september 2025 is de Rechtbank Overijssel voornemens de beroepen tegen voornoemde omgevingsvergunningen te behandelen. De raad van Haaksbergen is aangemerkt als derde-belanghebbende.

Verzoek aan het college om te komen met een notitie waarin in ieder geval wordt aangegeven: o welk standpunt vanuit de gemeente over zoutwinning richting de verantwoordelijke staatssecretaris (Rijksoverheid) wordt doorgegeven en op welke manier dat zal gebeuren; o op welke manier het college de inwoners van Haaksbergen wil informeren over het verloop van de zoutwinning; o hoe het college wil monitoren wat de effecten zijn van zoutwinning voor de inwoners van Haaksbergen; o welke bevoegdheden de raad wel en niet heeft om zoutwinning en zoutwinning gerelateerde zaken te reguleren (bestemmingsplan); o Welke compensatie voor Haaksbergen mogelijk is.

Thans geeft het college uitvoering aan de privaatrechtelijke aspecten van zoutwinning, namelijk de oprichting van twee stichtingen ten behoeve van een garantiefonds en Omgevingsfonds . Op 10 juli 2024 heeft de raad bij amendementen wensen en bedenkingen kenbaar gemaakt op de concept-statuten van de Stichting Monitoring en Garantiefonds Haaksbergen en Stichting Omgevingsfonds Haaksbergen. Het college heeft op 24 september 2024 ingestemd met de statuten voor zowel de Stichting Monitoring en Garantiefonds Haaksbergen als de Stichting Omgevingsfonds Haaksbergen. Vervolgens is het college gestart met de werving en selectie van bestuursleden voor voornoemde stichtingen. Op 6 juni 2025 heeft het college besloten in te stemmen met de statuten van beide stichtingen, goedkeuring te verlenen aan de reglementen van beide stichtingen en kennis te nemen van de overeenkomsten tussen de stichtingen en Nobian. Op 10 juni 2025 heeft het college voor beide stichtingen de bestuursleden voorgedragen. Op 26 juni 2025 is de Stichting Monitoring en Garantiefonds Haaksbergen opgericht. Op 9 juli 2025 is de Stichting Omgevingsfonds Haaksbergen 2025 opgericht. De vermogensstatuten van beide stichtingen dienen in de komende periode op hoofdlijnen te worden afgestemd met het college.

Programmabegroting 2026

15

VOORZIENINGEN Wat willen we bereiken?

Raadsafspraken

Ee hoog voorzieningenniveau in stand houden.

▪

Wat gaan we ervoor doen in 2026? Huis van Haaksbergen wordt verder ontwikkelt om de bereikbaarheid van de toegang te vergroten, door meer functies bij elkaar te brengen. Voor zwembad De Wilder gaan we verder met de gesprekken met stakeholders, met als doel behoud van een zwemvoorzienig in Haaksbergen. Onze rol is daarbij vooralsnog faciliterend. Met Optisport blijven we in gesprek over de exploitatie en openstelling van het zwembad tot in ieder geval eind 2027.

Het proces van de voorzieningendiscussie te vervolgen door: o het college vragen een voorstel aan de raad voor te leggen over het te volgen besluitvormingsproces rondom de voorzieningen; o het onderwerp in de vergadering van september te agenderen voor een voorzieningendiscussie ten behoeve van de begroting van 2023; o in de voorzieningendiscussie de resultaten van de burgerpeiling te betrekken.

DUURZAAMHEID Wat willen we bereiken?

Raadsafspraken

Verdere verduurzaming van de gemeente Haaksbergen.

▪

Wat gaan we ervoor doen in 2026? De ambities voor de verduurzaming van Haaksbergen ▪ zijn vastgelegd in het Programma Duurzaamheid. In 2026 wordt hiervoor een uitvoeringsprogramma vastgesteld met een tijdpad, prioriteiten en begroting. ▪ Daar geven we vervolgens uitvoering aan. We implementeren het warmteprogramma (verplichting vanuit de Omgevingswet) en zetten het Nationaal Isolatieprogramma in. Woningeigenaren in onze gemeente kunnen hiervan gebruik maken om hun woningen te isoleren. Inwoners krijgen ondersteuning via ▪ energiecoaches en bewustwordingscampagnes. Voor het gemeentelijk vastgoed starten we met verduurzamingsmaatregelen met een terugverdientijd van minder dan vijf jaar. Om netcongestie aan te pakken, ondertekenen we in 2025 een intentieverklaring met Enexis. In 2026 zetten we deze samenwerking voort en ondersteunen we ondernemers bij de ontwikkeling van een Smart Energy Hub. Ook brengen we de knelpunten bij de verduurzaming door maatschappelijke organisaties in beeld en zoeken we naar oplossingen. Het windinitiatief Oude Buurserdijk bevindt zich in de voorbereidende fase. In 2026 zetten we het participatieproces voort, met een adviserende en communicatieve rol voor de gemeente.

Het college op te dragen op korte termijn een participatietraject voor te stellen om te komen tot een plan voor de inpassing van windmolens in Haaksbergen. Dat het college, zodra het mogelijk is, regels opneemt in toekomstige bestemmingsplannen om duurzame energieopwekking op grote daken af te dwingen. Het college op te dragen onderzoek te (laten) doen naar de mogelijkheden om lokale initiatieven tot versterking van verduurzaming (bijvoorbeeld in ‘bouwteam’ constructies) te ondersteunen. Het college vragen de raad te informeren over de voortgang van de gesprekken die door Losser worden gevoerd over de mogelijkheid gebruik te maken van de Duitse overcapaciteit.

Programmabegroting 2026

16

MARKTPLAN/CENTRUMVISIE Wat willen we bereiken?

Raadsafspraken

Het dichten van het ‘Gat in de Markt’.

▪

Wat gaan we ervoor doen in 2026? Aan de raadsafspraken is in 2022 uitvoering gegeven. Voor de raadsvergadering van 21 december 2022 is de raad een notitie voorgelegd, waarin de gestelde vragen uit de raadafspraken zijn beantwoord. Behandeling van het agendapunt heeft plaatsgevonden in de raadsvergadering van 25 januari 2023. Op deze datum heeft de raad de Actualiteitscheck Marktplan vastgesteld en besloten geen m.e.r.-procedure te doorlopen. Op 28 november 2024 is het bestemmingsplan “Haaksbergen Centrum, partiële herziening Marktplan” vastgesteld. Tegen dit bestemmingsplan zijn acht beroepen ingediend bij de Raad van State. Op 28 november 2024 heeft de raad besloten geen wensen en bedenkingen kenbaar te maken ten aanzien van de koop- en realisatieovereenkomst voor het Marktplan.

Het college vragen een heldere stand van zaken te geven over de besluitvorming rond het Marktplan, voordat de bestemmingsplanwijziging aan de orde wordt gesteld en daarbij in te gaan op de volgende punten: o hoelang laat het oordeel van de commissie m.e.r. (second opinion) nog op zich wachten? o in welke mate is de huidige besluitvorming gebaseerd op inmiddels achterhaald marktonderzoek en heeft het zin te vragen om een update? o waarom denkt het college dat de provincie (anders dan in 2014-2018) nu wel akkoord zal gaan met een bestemmingsplanwijziging, waarin een supermarkt aan de markt is opgenomen? o waarom denkt het college dat het NIET aanbieden van de grond aan een andere marktpartij ditmaal niet onderuit zal worden gehaald, gegeven recente uitspraken van onder meer de Raad van State? o Wat is de status van het contract (dat eerder aan de Raad is gestuurd)?

SOCIAAL DOMEIN Wat willen we bereiken?

Raadsafspraken

Betrokkenheid van de raad bij het regionale beleid.

▪

Wat gaan we ervoor doen in 2026? De gemeente Haaksbergen is onderdeel van de regio Enschede voor de uitvoering van de centrumtaken Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen, dit zijn Wmo taken. Op basis van een regionale visie kunnen landelijke en regionale ontwikkelingen in 2026 verder worden opgepakt.

Het college opdracht geven de raad halfjaarlijks te informeren over de uitvoering van het ingezette regionaal beleid en de raad tijdig te betrekken bij het opstellen van de kaders voor het regionale beleid.

Met betrekking tot Jeugdhulp wordt in 2026 verder gewerkt aan de meerjarige Samenwerkingsagenda, waarbinnen het jeugd(hulp)netwerk in Twente samen met de aanbieders en andere partners wordt (door)ontwikkeld op belangrijke inhoudelijke thema’s om te komen tot verbetering in de jeugdhulp. De Samenwerkingsagenda komt voort uit de Regiovisie Jeugdhulp Twente en overlapt deels met de landelijke Hervormingsagenda Jeugd. Eén van deze thema’s, uit zowel de Samenwerkingsagenda als de Hervormingsagenda, is het verminderen van wonen en verblijf. We voeren, samen met de andere Twentse gemeenten, de (prestatie)afspraken met de jeugdhulpaanbieders over het verminderen van wonen en verblijf en het opbouwen van ambulante alternatieven uit. De raad wordt periodiek geïnformeerd over de regionale ontwikkelingen Jeugdhulp en Wmo taken. Dit doen wij ook in 2026.

Programmabegroting 2026

17

2 Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ betreft een meerjarig programma voor de periode 20202026. De aanleiding is het onderzoek van Rijnconsult naar de toekomstbestendigheid en zelfstandigheid van de gemeente Haaksbergen. Dit onderzoek resulteerde in een vijftal aanbevelingen, te weten: 1. Versterk de bedrijfsvoering door deze grotendeels te beleggen bij Enschede of Hengelo; 2. Maak op andere uitvoeringsonderdelen deelplannen om door middel van intensivering van de samenwerking met omliggende gemeenten te komen tot vermindering van de kwetsbaarheid; 3. Ga verder met het professionaliseren van de regievoering; 4. Zorg dat in de organisatie de basis verder op orde komt, het college kan daartoe een investeringsvoorstel doen aan de raad; 5. Maak in samenspraak tussen raad, college en ambtelijke organisatie een besturingsfilosofie, waarin de drie rollen helder worden beschreven, en gebruik dat als basis om te komen tot een effectief samenspel tussen deze drie gremia. Betrek hierbij ook de lokale samenleving. Hiervoor zijn bestuurlijke en organisatorische ontwikkelingen noodzakelijk en wenselijk. Het programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ is het middel en de paraplu om deze ontwikkelingen te regisseren. Dat gebeurt door uitvoering te geven aan diverse projecten die in drie ontwikkelsporen zijn weggezet.

Ontwikkelsporen 1) Financiën en risicobeheersing op orde 2) Effectief samenspel

3) Stabiele en veerkrachtige organisatie

Toelichting Onder andere het herstel van de balans tussen ambities en financiële middelen met beheersing van risico’s. Onder andere het versterken van het samenspel tussen gemeente, inwoners en externe partners in een duidelijke taak- en rolverdeling en het implementeren van een beleidsstelsel, dat past bij de Haaksbergse samenleving en de gemeente die we willen zijn. Onder andere het in de basis op orde brengen van de ambtelijke organisatie, het borgen van continuïteit en stabiliteit in de organisatie en het versterken en toekomstbestendiger maken van de bedrijfsvoering als fundament voor het organisatievermogen.

Waar doen we het voor? Herstel in vertrouwen en verbinding met de samenleving om effectief en efficiënt de Haaksbergse samenleving te bedienen/faciliteren op basis van wettelijke plichten, behoeften en wensen. Wat willen we bereiken? De looptijd van het meerjarig programma reikt tot in 2026, vandaar dat onderstaande subdoelen staan tot en met dat jaartal. ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Een toekomstbestendige en zelfstandig gemeente Haaksbergen om dicht bij de inwoners te staan en te besturen. Versterking van de bedrijfsvoering door deze grotendeels te beleggen bij de gemeente Hengelo dan wel zelf te versterken (Rijnconsult-aanbeveling 1). Kwetsbaarheden verminderen door intensivering van samenwerking met omliggende gemeenten op basis van deelplannen op uitvoeringsonderdelen (Rijnconsult-aanbeveling 2). Verdere professionalisering van de regievoering (Rijnconsult-aanbeveling 3). De organisatie in de basis op orde brengen (Rijnconsult-aanbeveling 4). Een besturingsfilosofie met helder beschreven rollen in samenspraak tussen gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie die als basis wordt gebruikt voor effectief samenspel, waarbij ook de samenleving betrokken is (Rijnconsult-aanbeveling 5).

Programmabegroting 2026

18

Wat gaan we ervoor doen in 2026? Onderstaande tabellen geven inzicht in de projecten die onder de paraplu van ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ in uitvoering worden gebracht of lopende projecten die in 2026 gecontinueerd worden. In de tabel wordt verwezen naar de begrotingsprogramma’s/taakvelden waar de projecten, indien aan de orde, financieel zijn uitgewerkt. Als onderdeel van de ombuigingsopgave is op het structurele budget van het meerjarig programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ € 30.000 bezuinigd op een totaalbudget van € 57.000. Dit heeft geen direct consequenties voor de samenleving. De uitvoering van het programma wordt hierdoor wel minder flexibel. Direct oppakken van acties die financiële middelen vragen, zal beperkter worden. Netwerkgemeente (ontwikkelspoor 2) Wat gaan we ervoor doen in 2026? Op basis van het onderzoek van Rijnconsult is gekozen voor het model ‘netwerkgemeente’ om een zelfstandige en toekomstbestendige gemeente te blijven. In 2026 willen wij concreet maken wat dit model betekent en wat nodig is voor de gemeente Haaksbergen om het gedachtegoed van de netwerkgemeente in uit voering te brengen. Te denken valt aan de wijze waarop wij samenwerkingen vormgeven, hoe wij daar sturing op houden (in-/outputsturing) en de prestatie-indicatoren/prestatieafspraken die daarvoor nodig zijn.

Dit is bedoeld om het netwerk van samenwerkingen beheersbaar te houden. Daarnaast willen we op basis van dit project het afwegingskader uit 2016 herzien om een actueel afwegingskader in te zetten voor toekomstige keuzes in samenwerkingen en verbonden partijen.

Procesmanagement op orde (ontwikkelspoor 3) Wat gaan we ervoor doen in 2026? Als onderdeel van het versterken van het informatiemanagement zijn we in 2024 begonnen met het beschrijven van hoofdprocessen en werkprocessen. Wij maken daarin onderscheid tussen besturende processen, primaire processen en ondersteunende processen. Per (hoofd-/werk-)proces wordt een proceseigenaar en procesbeheerder aangewezen. Het doel is de gemeentelijke processen te verbeteren door het toepassen van een uniforme wijze van procesbehandeling. Dit draagt bij aan betere (management)informatie, minder kwetsbaarheden en stelt ons in staat meer grip te houden op de gemeentelijke processen. In 2026 vervolgen wij het beschrijven van de processen. De beschreven processen worden onder meer weggezet in het te implementeren zaaksysteem. Professionalisering wordt door middel van digitale vastlegging van processen gerealiseerd.

IBT-opgaven (ontwikkelspoor 3) Wat gaan we ervoor doen in 2026? De provincie Overijssel houdt interbestuurlijk toezicht (IBT) op een vijftal domeinen. In 2024 is door de provincie op twee domeinen de stoplichtkleur oranje toegekend: ‘financiën’ en ‘informatie- en archiefbeheer’. Dat betekent dat de zorg en het beheer van het archief op enkele aspecten niet op orde is en de structurele uitgaven en inkomsten niet in evenwicht zijn. In 2024 is een start gemaakt met de uitvoering van het verbeterplan voor de IBT-opgave ‘informatie- en archiefbeheer’. De uitvoering van dit verbeterplan wordt ook in 2026 voortgezet.

Programmabegroting 2026

19

Samenwerking informatiemanagement gemeente Hengelo (ontwikkelspoor 3) Wat gaan we ervoor doen in 2026? In 2023 hebben wij op basis van een onderzoek naar het versterken van het informatiemanagement (IM) besloten (link collegebesluit) het IM van de gemeente Haaksbergen te versterken door een samenwerkingsverzoek in te dienen bij de gemeente Hengelo. In 2024 is een intentieovereenkomst met Hengelo getekend (link raadsinfobrief en intentieovereenkomst), waarin we aan de hand van het uitvoeren van vijf pilots de samenwerking met Hengelo op IM verkennen. De pilots zijn uitgevoerd in 2025 en hebben eind april 2025 geresulteerd in een eindrapport. In dit eindrapport is geconcludeerd dat zowel de gemeente Hengelo als Haaksbergen potentie zien in een samenwerking op het IM. Hengelo bereidt een governancemodel voor als basis voor de samenwerking. Daarvoor worden wij als Haaksbergen uitgenodigd mee te denken in uitgangspunten, wensen en eisen voor de samenwerking. Besluitvorming over deze samenwerking zal naar verwachting plaatsvinden in 2026. Dat zal gepaard gaan met het bepalen van het volwassenheidsniveau. Dat is het niveau dat Haaksbergen dient te hebben om de samenwerking te formaliseren. De extra benodigde middelen voor deze samenwerking worden in 2026 in de P&C-documenten betrokken, dan wel met een separaat voorstel voorgelegd.

Prestatie-indicatoren Naam indicator

Eenheid

Stand Haaksbergen 2023

Type waarde*

12 %

Gemiddelde Waarde van de referentie gemeenten 2023 24% 35% in 2026

Vertrouwen in de manier waarop de gemeente Haaksbergen wordt bestuurd. De gemeente Haaksbergen doet wat ze zegt.

% respondenten met antwoord (heel) veel

% respondenten met antwoord (helemaal) mee eens De gemeente % respondenten Haaksbergen zorgt er met antwoord voor dat inwoners zich (helemaal) mee aan de regels houden. eens De gemeente % respondenten Haaksbergen stelt met antwoord zich flexibel op als dat (helemaal) mee nodig is. eens De gemeente % respondenten Haaksbergen luistert met antwoord naar de mening van (helemaal) mee haar inwoners. eens De gemeente % respondenten Haaksbergen laat met antwoord inwoners meedenken (helemaal) mee bij haar plannen, eens activiteiten en voorzieningen. Inwoners en % respondenten organisaties krijgen met antwoord voldoende ruimte om (helemaal) mee ideeën en initiatieven eens te realiseren Wijze waarop de rapportcijfer gemeente inwoners en organisaties betrekt bij (de uitvoering van) het beleid en de samenwerking zoekt.

13 %

19%

32% in 2026

doelwaarde

24 %

21%

33% in 2026

doelwaarde

16 %

16%

28% in 2026

doelwaarde

19 %

21%

30% in 2026

doelwaarde

23 %

27%

37% in 2026

doelwaarde

24 %

35%

37% in 2026

doelwaarde

5,9

6,2

7,0 in 2026

doelwaarde

doelwaarde

Programmabegroting 2026

20

* Doelwaarden: volledige sturing op het doel is niet mogelijk door uitvoering van beleid, handhaven van regels, stimuleren of anderszins. Wel is er sprake van mogelijke beïnvloeding. Daarmee is de waarde een doel: een te beogen resultaat. Normwaarden: volledige sturing op het doel is mogelijk door uitvoering van beleid, handhaven van regels, stimuleren of anderszins en daarmee is de waarde een norm: een te realiseren resultaat. Bovenstaande tabel geeft inzicht in de stand van zaken in 2023 ten opzichte van het gemiddelde van de referentiegemeenten. De trendmatige ontwikkeling van de stand van zaken en het gemiddelde van de referentiegemeenten zijn in grafieken weergegeven in bijlage 7 van deze begroting. In het najaar van 2025 wordt een nieuwe burgerpeiling uitgevoerd. De resultaten van deze peiling worden in het eerste kwartaal 2026 in de commissie ‘Bestuur & Samenleving’ toegelicht en meegenomen in de Begroting 2027 en het meerjarenperspectief 2028-2030.

Programmabegroting 2026

21

0. Bestuur en ondersteuning Inleiding De activiteiten binnen het programma bedrijfsvoering zijn gericht op het ondersteunen van beleidsprogramma’s en hiermee de uitvoering van de gemeentelijke taken. Dit loopt van inkoop tot financiën, van personeel tot communicatie. Belangrijk hierbij is de visie op dienstverlening en zorgen dat onze dienstverlening passend is, zodat iedereen de dienstverlening krijgt die hij of zij nodig heeft. Waar doen we het voor? Het bestuur van de gemeente heeft een grote invloed op het leven van mensen in de dorpen. Het college en de raad nemen besluiten over veel onderwerpen die inwoners en organisaties raken. Gemeente Haaksbergen heeft vanuit de visie op dienstverlening één dienstverlenings-concept en één gemeente brede beleving van inwonergerichtheid. Hiermee helpt Haaksbergen de inwoners die iets van de gemeente nodig hebben naar tevredenheid, nu en in de toekomst. Burgerzaken Wat willen we bereiken? 1.1 We organiseren in maart 2026 de Gemeenteraadsverkiezingen. Daarbij moeten alle kiesgerechtigde inwoners in de gelegenheid worden gesteld hun stem uit te brengen en komen we tot een geldige uitslag. 1.2 We willen de wachttijden voor het aanvragen van reisdocumenten terugbrengen naar maximaal een week. 1.3 Daarnaast zetten we de lijn van professionalisering van het team voort.