Notitie procesbegeleider - tussenstand t.b.v. commissievergadering 2 november (toegevoegd 01-11-2023)

Afzender Procesbegeleider zoutwinning, Han ten Broeke. Tussenstand 2 november Op 21 augustus ben ik begonnen met het begeleiden van het proces voor de besluitvorming van de gemeenteraad van Haaksbergen over de VvGB. Vanaf de start heb ik de gemeenteraad (de volksvertegenwoordigers) centraal gezet in het proces. De reden dat ik het proces zo heb vorm gegeven is omdat het vertrouwen van de bevolking van Haaksbergen voor welk besluit dan ook wordt genomen alleen kan worden verkregen of herkregen als de raad overtuigend en gemotiveerd tot haar besluit kan komen. Alleen als zij naar eer en geweten kunnen zeggen dat ze de kwestie van eventuele zoutwinning in Haaksbergen zo volledig en goed genoeg geïnformeerd hebben kunnen beoordelen, kan een besluit ook worden uitgedragen. Daarbij speelt natuurlijk ook het College van B&W haar rol omdat ze een verklaring van geen bedenkingen (VvgB) moet afgeven voor eventuele zoutwinning. Deze verklaring geeft het College de mogelijkheid de belangen van Haaksbergen en zijn inwoners te behartigen, omdat de mijnbouwwet m.i. te weinig rekening houdt met,- of ruimte biedt voor lokale zorgen. Bij de vormgeving van dit proces heb ik dan ook geprobeerd zoveel mogelijk ruimte te creëren voor het College als bestuursvertegenwoordiger van Haaksbergen om de lokale zorgen en eisen optimaal tot hun recht te laten komen.

Dat begon al door de minister van EZK en staatssecretaris van Mijnbouw te verzoeken een eventueel winningsbesluit in concept eerst met de gemeente te delen alvorens het besluit gepubliceerd wordt. Tenslotte heb ik een nadrukkelijke uitzondering gemaakt voor de belangenbehartiging van de “Stichting Laat de Hoeve niet Zakken”. Hoewel zij geen raadsleden zijn heb ik de Stichting geprobeerd zo prominent mogelijke rol te geven. Niet alleen door regelmatig contact en te luisteren naar hun bezwaren, maar ook door hen in het proces op te nemen. Vanaf de eerste dag heb ik met hen gesproken zoals met de raadsfracties. Ook heb ik hen op gezette tijden geïnformeerd en hun vragen als inbreng voor de technische briefing in de Raad meegenomen. Tevens heb ik hun plan voor een excursie (de Zoutsafari) overgenomen, inclusief hun wensen en suggesties, maar dan op een wijze die m.i. recht deed aan een objectief proces. Om het proces verder vorm te geven ben ik in een zo vroeg mogelijk stadium tot 32 afgestemde randvoorwaarden en waarborgen gekomen die nodig zijn om tot een weloverwogen besluit te kunnen komen. Deze 32 punten zijn verwerkt in een dashboard. Om deze 32 punten te realiseren is transparantie van alle direct betrokkenen cruciaal. Daarom zijn het (concept) dashboard en alle bijbehorende (nieuwe) stukken openbaar gemaakt en hebben er meerdere openbare sessies plaatsgevonden.

In deze notitie geef ik een tussenstand van de belangrijkste (extra) elementen die zijn aangebracht in de stukken, inclusief een beschrijving wanneer deze zijn aangebracht en waar deze te vinden zijn. Ook beschrijf ik welke materiële en ook procesmatige verbeteringen er zijn doorgevoerd om dit proces te realiseren. Deze notitie geldt nadrukkelijk als tussenstand omdat het proces nog niet is afgerond. Na een besluit van de raad volgt een eindverslag van mijn opdracht. Dashboard Het dashboard is voor het eerst openbaar besproken tijdens de ‘startsessie over mijn benoeming’ van de gemeenteraad op 11 september. Vervolgens is t.b.v. de openbare technische briefing op 2 oktober het dashboard in concept gedeeld met de raad. In het finale dashboard zijn de 32 punten ongewijzigd t.o.v. die versie, met uitzondering van nr. 5 waar op verzoek van de raad de ruimtelijke inpassing is verbreed tot ruimtelijke ordening. Verder is er een toelichting boven het dashboard toegevoegd om de leesbaarheid te verbeteren. In de kolom ‘waar te vinden’ is zo concreet mogelijk opgenomen waar in welk document het specifieke punt te vinden is.

Openbare documenten - Een groot deel van de documenten bij het dashboard, zoals bijvoorbeeld de rapporten van SodM en TNO, zijn in de fase voor mijn start al openbaar gemaakt. Aan die documenten is de afgelopen 2 maanden dan ook niets veranderd. - Op mijn verzoek is het concept besluit op het winningsplan (via BenW) met de raad gedeeld voor besluitvorming. - Verder zijn, in lijn met het advies Wientjes, alle toezeggingen van Nobian aan de gemeente in een juridisch bindende overeenkomst verwerkt. Hier is medio oktober een verklaring van de minister van Economische Zaken en Klimaat en een extra verklaring van Nobian aan toegevoegd. - Verder zijn er m.b.t. de ruimtelijke onderbouwing meerdere rapporten (natuurtoets, geluidsrapport, AERIUS berekening stikstof, milieu effect rapport) openbaar gemaakt. - Tot slot heeft Nobian een voorstel voor regionale betrokkenheid uitgewerkt en openbaar gemaakt. Het concept besluit op het winningsplan - In het concept besluit op het winningsplan zijn alle adviezen van de SodM overgenomen door EZK. Dit betreft o.a. : o de maximaal toegestane bodemdaling o afspraken over metingen o een seismisch risicobeheersplan o eisen m.b.t. een afsluitingsplan. Nobian moet binnen 18 maanden na afronding van de eerste boring over een door SodM goedgekeurd afsluitingsplan beschikken.

o het implementeren van een grondwater beschermingsplan, gericht op voorkomen van verontreinigen vanuit de put. SodM is verantwoordelijk voor de handhaving. Dit betekent dat als Nobian afwijkt van de gestelde eisen in het besluit op het winningsplan, SodM handhavend zal optreden en de winning stop kan zetten. Overeenkomst Nobian – gemeente Haaksbergen In lijn met het advies Wientjes zijn alle additionele toezeggingen van Nobian sinds de indiening van het winningsplan vastgesteld in een juridisch duurzaam houdbaar ondertekend document onder Nederlands recht. In deze overeenkomst zijn naar mijn idee belangrijke zorgen m.b.t. financiële afspraken en juridische zekerstelling, die naar voren zijn gekomen tijdens mijn gesprekken, weggenomen vóór er een besluit wordt genomen over het al dan niet afgeven van de VvGB. Wat betreft de financiële afspraken zijn er twee onafhankelijke fondsen overeengekomen. Allereerst een monitoring-en waarborgfonds voor eventuele schade. Nobian vult dit fonds altijd aan tot 1 miljoen euro. Daarnaast komt er een onafhankelijk omgevingsfonds ter hoogte van 1,5 euro per ton gewonnen zout. Op basis van het huidige winningsplan betekent dit ca. 3,75 miljoen euro per jaar. Met dit fonds heeft Haaksbergen naar mijn idee een voorschot genomen op de intentie van de contourennota van de mijnbouwwet om de ‘lusten en lasten’ van zoutwinning eerlijker te verdelen.

Verder verbindt Nobian zich dat de winning geen significante stikstofuitstoot en -depositie zal veroorzaken zodat dit geen beperkingen oplegt voor andere activiteiten in het gebied. Ook zijn er afspraken gemaakt over de wijze waarop Nobian om zal gaan met eventuele schade. In geval van eventuele schade zal Nobian moeten aantonen dat deze schade niet is veroorzaakt door winning (het zogenoemde omgekeerde bewijsvermoeden). Nobian gaat hiervoor een bouwkundige schouw aanbieden in de directe omgeving van de zoutwinningslocaties. Minister Economische Zaken en Klimaat als ‘lender of last resort’ Vanaf het begin van het proces is de nadrukkelijke wens geuit dat de overheid als ‘lender of last resort’ zou moeten optreden bij de afhandeling van eventuele schade door de mijnbouwactiviteit en het opruimen van de putten in het geval Nobian daar niet meer in staat zou zijn, bijvoorbeeld door faillissement of vertrek uit Nederland.

De minister van Economische Zaken en Klimaat heeft een publieksrechtelijke verklaring opgesteld waarin o.a. is opgenomen dat de cavernes nooit worden gebruikt voor opslag, de wijze waarop eventuele schade voor de mijnbouwactiviteit wordt afgehandeld en de zorgplicht die het Rijk heeft voor het opruimen van de putten, mocht Nobian hiertoe niet in staat zijn. Naar mijn idee zijn er een aantal unieke zaken geregeld. Zo is bijvoorbeeld in de verklaring opgenomen dat de minister van EZK aanspreekbaar is op het stellen van voldoende zekerheid door Nobian voor micro-ondernemingen die een beroep willen doen op schadevergoeding. De minister van EZK beoogt hiermee micro-ondernemers eenzelfde financiële vangnet te bieden als aan natuurlijke personen bij schade door de mijnbouwactiviteit. Nobian heeft middels een extra verklaring toegezegd hier volledig aan mee te zullen werken. Conclusie In mijn optiek is aan alle 32 punten uit het dashboard invulling gegeven. Het is nu aan de raad om deze invulling te beoordelen. Verder zijn de stukken voordat besluitvorming plaatsvindt openbaar gemaakt. Hiermee is voldaan aan mijn belangrijkste eis om de raad centraal te stellen in dit proces. Ook zijn alle toezeggingen vooraf juridisch bindend gemaakt en zijn alle adviezen m.b.t. veiligheid overgenomen in het concept besluit.

Ik ben van mening dat de gemeenteraad nu in staat is gesteld om naar eer en geweten een weloverwogen besluit te nemen voor óf tegen het afgeven van een VvGB.