Memo Gaslevering

MEMO Datum

: 12 september 2022

Aan

: de colleges van burgemeester en wethouders van Borne,

Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hellendoorn, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Tubbergen en Wierden Van

: Jaimi van Essen

Afschrift

: Werkgroep Inkoop energie van de samenwerkende Twentse

gemeenten Onderwerp : levering van gas aan Twentse gemeenten

De Twentse gemeenten sloten in 2019 in regionaal verband een overeenkomst met Gazprom Energy voor de levering van aardgas per 1 januari 2020. Dit contract had aanvankelijk een looptijd van een jaar, maar werd daarna met 2 (Enschede, Hof van Twente, Losser), respectievelijk 4 jaar (Borne, Dinkelland, Haaksbergen, Hengelo, Hellendoorn, Oldenzaal, Tubbergen en Wierden) verlengd. Vanwege de inval in Oekraïne stelde de Europese Unie sancties in tegen Rusland. Op grond van een Europese Verordening (nr. 833/2014) moeten contracten die voor 9 april 2022 met een Russische rechtspersoon -of een daaraan gelieerde rechtspersoon- zijn aangegaan, uiterlijk 10 oktober 2022 worden beëindigd. Het contract dat we in 2019 met Gazprom Energy (dat haar naam inmiddels heeft gewijzigd in SEFE Energy Limited) sloten, valt onder de reikwijdte van deze verplichting. In dit memo informeer ik u over de stappen die naar aanleiding van deze ontwikkeling zijn gezet (onderdeel A van deze memo) en de keuzes waar we nu voor staan (onderdeel B van deze memo). Hierbij het verzoek om dit memo in uw collegevergadering van 13 september te bespreken en mij aansluitend te informeren, of u zich kunt vinden in het door de ambtelijke werkgroep ‘Inkoop energie’ aangedragen voorkeursscenario. Ik geef u daarbij in overweging dat de besluitvorming over dit memo niet kan worden uitgesteld.

Dit houdt onder meer verband met: ➢ de afspraak die met de beoogde nieuwe leverancier van aardgas (Vattenfall) is gemaakt over de start van de levering (1 oktober 2022); ➢ de uit Verordening 833/2014 voortvloeiende deadline (10 oktober) voor de ontbinding van het contract met SEFE Energy Limited; ➢ de tijd die nodig is om een ontheffing aan te vragen van het verbod op de continuering van de overeenkomst met SEFE Energy Limited; ➢ de tijd die nodig is voor eventuele juridische stappen, waarmee de gunning aan Vattenfall ongedaan kan worden gemaakt.

A.

Maatregelen nav sancties EU

Beoordeling ontheffingsmogelijkheid Verordening (EU) nr. 833/2014 voorziet in de mogelijkheid om ontheffing te verlenen van het gebod om een overeenkomst met een Russische rechtspersoon voor 10 oktober te ontbinden. De ambtelijke werkgroep heeft beoordeeld of een beroep op deze bepaling succesvol zou kunnen zijn. In Nederland zijn de Minister van Economische Zaken en Klimaat en de Minister voor Klimaat en Energie (hierna: de minister) bevoegd ontheffing te verlenen van het gebod om het contract met SEFE Energy Limited te ontbinden. Uit een door hen gepubliceerde beleidsregel blijkt dat ontheffingen terughoudend worden verleend en dat van aanbestedende diensten een maximale inspanning wordt gevraagd om te voorzien in een alternatief.

Op grond van die beleidsregel trok de werkgroep ‘Inkoop energie’ de conclusie, dat het aanvragen van ontheffing geen zin heeft, als niet eerst is geprobeerd een andere leverancier aan te trekken. Europese aanbestedingsprocedure Tegen deze achtergrond werd er een Europese aanbestedingsprocedure opgestart. Aanbieders konden zich inschrijven op twee percelen, te weten: 1. de afname van aardgas inclusief CO2 certificaten VER’s Gold Standard; 2. de afname van Groengas certificaten (Vertogas tickets) voor de gemeenten Enschede, Losser en Hof van Twente, die daarmee hun gasverbruik wensen te verduurzamen. Op perceel 1 kregen we geen geldige bieding binnen. Twence schreef zich in op perceel 2. Inschrijving op perceel 1: inkoop gas Als een aanbestedingsprocedure geen geldige inschrijvingen oplevert, staat het een aanbestedende dienst vrij om via bilaterale onderhandelingen met een marktpartij tot een overeenkomst te komen. Om die reden heeft de Energiemakelaar (de externe adviseur die ons bij deze aanbestedingsprocedure bijstaat) in de markt gepolst of daarvoor belangstelling bestaat. Energieleverancier Vattenfall stond hiervoor open. Op 1 september jl. heeft Vattenfall op grond van het bestaande bestek een marktconform aanbod uitgebracht. Inschrijving op perceel 2: inkoop groen gascertificaten Twence heeft ons een geldig en relatief voordelig aanbod gedaan.

De gemeente Wierden heeft, als aanbestedende dienst, dit aanbod namens Enschede, Hof van Twente en Losser aanvaard. Twence heeft inmiddels een gunningsbrief ontvangen. Acceptatie aanbod Vattenfall Een uitzending van Nieuwsuur leidde onlangs tot opschudding. Daarin werd duidelijk dat er vijf landen zijn, die hun contracten met SEFE Energy Limited continueren. Dat houdt verband met het feit dat de Duitse staat het beheer heeft overgenomen van de aandelen van SEVE Gmbh (het moederbedrijf van SEVE Energy Limited). Door deze maatregel voorkomt de Duitse staat dat de opbrengsten van dit bedrijf worden doorgesluisd naar Rusland en dus gebruikt worden voor de oorlogsvoering. Naar aanleiding daarvan heb ik persoonlijk contact gezocht met Minister Jetten. Deze liet mij op 30 augustus (enkele dagen voordat we een beslissing moesten nemen over het aanbod van Vattenfall) weten dat hij geen koerswijziging verwachtte ten aanzien van dit dossier; het onderwerp was onlangs nog in de Ministerraad besproken. Mede op basis van deze informatie accepteerde de gemeente Wierden, als aanbestedende dienst, op 2 september dit aanbod namens de samenwerkende Twentse gemeenten. We kwamen met Vattenfall overeen dat zij ons met ingang van 1 oktober van aardgas gaan voorzien. Het contract heeft een looptijd van 4 jaar en kan met 3 jaar verlengd worden.

Vattenfall heeft op 2 september een gunningsbrief ontvangen. Minister Jetten komt terug op eerder standpunt In een brief van 6 september meldt minister Jetten aan de Tweede Kamer dat er vragen zijn gerezen over de effectiviteit van de sanctiebepalingen van de hiervoor genoemde verordening en de toepassing daarvan door andere lidstaten. Met het oog daarop heeft hij de Europese Commissie om een duiding gevraagd over het al dan niet toepassen van de sanctiemaatregel op SEFE GmbH. In dezelfde brief geeft hij aan dat hij tot die tijd aan partijen, die het verzoek daartoe doen, ontheffing verleend op bestaande leveringscontracten met SEFE Energy Limited tot in ieder geval 1 januari 2023.

B.

Alternatieven

De aangekondigde verruiming van het ontheffingenbeleid door de minister biedt mogelijk zicht op een reductie van de uitgaven voor de inkoop van gas; de eerder met SEFE Energy Limited afgesproken prijzen voor de levering van aardgas zijn namelijk beduidend lager, dan de prijzen die we bij Vattenfall moeten betalen. Maar naast kansen, ziet de werkgroep ‘Inkoop energie’ ook risico’s. Die zal ik aan u presenteren in de vorm van een drietal scenario’s.

Scenario 1

Opzegging contract met SEFE Energy per 1 oktober

Binnen dit scenario zeggen de samenwerkende gemeenten voor 1 oktober hun leveringscontract op onder verwijzing naar Verordening nr. 833/2014 en wordt de overeenkomst met Vattenfall zo spoedig mogelijk ter ondertekening aangeboden. Ook wordt er bij het ministerie van EZK een claim neergelegd, vanwege de meerkosten die zijn ontstaan, doordat we van meet af aan de lijn van de minister hebben gevolgd.

Voor

Tegen

Leveringszekerheid is geborgd op basis van een marktconforme overeenkomst.

De samenwerkende Twentse gemeenten betalen meer voor de inkoop van gas, dan strikt genomen nodig is.

Op korte termijn duidelijkheid.

Het is onduidelijk of de lobby om compensatie resultaten gaat opleveren, ondanks een oproep daartoe van een aantal leden van de Tweede Kamer.

De lobby richting EZK kan kracht worden bijgezet door (te dreigen met) een aansprakelijkheidstelling.

De lobby richting Den Haag om de meerkosten voor het vierde kwartaal van 2022 te vergoeden, zou kunnen afstuiten op het punt dat de Twentse gemeenten niet hebben voldaan aan hun schadebeperkingsplicht (omdat de Minister ruimte heeft geboden voor een ontheffing tot 1 januari 2023, hoewel deze ruimte pas ontstond na gunning van de opdracht aan Vattenfall).

Scenario 2

Ingangsdatum contract Vattenfall met 3 maanden uitstellen

Het aanbod dat Vattenfall ons deed, en dat namens de samenwerkende Twentse gemeenten door de gemeente Wierden werd geaccepteerd, gaat er vanuit dat Vattenfall met ingang van 1 oktober 2022 overgaat tot de levering van aardgas. We vroegen Vattenfall of ze bereid zijn de leveringsplicht van aardgas met 3 maanden op te schorten. Vattenfall beantwoordde die vraag bevestigend, maar zegt daarbij afhankelijk te zijn van SEFE Energy Limited. Er moet door hen een garantie worden afgegeven dat zij in het laatste kwartaal van 2022 onder de oude voorwaarden gas leveren. Binnen dit scenario vragen we op zo kort mogelijke termijn bij de minister ontheffing aan voor de continuering van de gasleveringsovereenkomst. Mocht de minister op enig moment aangeven dat er ook na 1 januari 2023 ontheffing mogelijk is van het gebod om het contract met SEFE Energy Limited te beëindigen, of vast komt te staan dat SEFE GmbH niet onder het 5e sanctiepakket valt, dan lobbyen we voor een tegemoetkoming in de meerkosten, waarvoor Borne, Dinkelland, Haaksbergen, Hengelo, Hellendoorn, Oldenzaal, Tubbergen en Wierden zich in die situatie zien geplaatst.

Voor

Tegen

Leveringszekerheid voor de samenwerkende Twentse gemeenten

Als SEFE Energy Limited niet op korte termijn aangeeft dat ze in het vierde kwartaal van 2022 onder de oude voorwaarden gas blijft leveren, dan verliest dit alternatief zijn waarde. Vattenfall

Als de ingangsdatum van het contract met 3 maanden wordt uitgesteld: lagere kosten voor de inkoop van aardgas in het vierde kwartaal van 2022.

We kunnen niet het verwijt krijgen van de minister dat we niet hebben voldaan aan de schadebeperkingsplicht, omdat we hebben nagelaten een ontheffing aan te vragen voor de levering van aardgas door SEFE Energy Limited voor het vierde kwartaal van 2022.

Scenario 3

heeft namelijk tijd nodig om zich te kunnen voorbereiden op de levering van aardgas aan de Twentse gemeenten. Als de minister alsnog besluit om ontheffing te verlenen voor de continuering van het contract met SEFE Energy Limited na 1 januari 2023, dan betaalt een deel van de samenwerkende Twentse gemeenten meer voor de inkoop van gas, dan strikt genomen nodig is. Het is onduidelijk of de lobby voor compensatie richting het ministerie van EZK resultaten gaat opleveren, ondanks een oproep daartoe van een aantal leden van de Tweede Kamer. Het is niet helemaal zeker of de minister ontheffing zal verlenen. De kansrijkheid van het aanvragen van ontheffing zal, voordat we voor dit scenario kiezen, gesondeerd moeten worden.

Contract met Vattenfall niet ondertekenen

De ambtelijke werkgroep heeft Infence advocaten laten onderzoeken wat op dit moment de juridische positie is van de samenwerkende Twentse gemeenten ten opzichte van Vattenfall. Infence advocaten ziet in onze situatie aanknopingspunten voor de stelling dat verzending van de gunningsbrief nog niet geleid heeft tot de totstandkoming van een overeenkomst met Vattenfall. Maar zij sluit niet uit dat er tussen de samenwerkende Twentse gemeenten en Vattenfall een juridische discussie gevoerd kan worden over het bestaan van een overeenkomst. Binnen het derde scenario is -zonder daarbij in de juridische details te treden over de kansrijkheid van dit alternatief- uitgangspunt dat we richting Vattenfall uitspreken dat er van een overeenkomst nog geen sprake is, en dat we ook niet van zins zijn die met Vattenfall te sluiten. Voor Enschede, Hof van Twente en Losser betekent dit dat zij op zoek moeten gaan naar een andere aanbieder van aardgas.

Voor

Tegen

Borne, Dinkelland, Haaksbergen, Hengelo, Hellendoorn, Oldenzaal, Tubbergen en Wierden voorkomen mogelijk dat zij in 2023/2024 meer voor de inkoop van aardgas betalen, dan strikt noodzakelijk is.

Leveringszekerheid staat op het spel: ➢ Enschede, Losser en Hof van Twente lopen het risico dat ze voor het einde van dit jaar geen gasleverancier vinden. ➢ Borne, Dinkelland, Haaksbergen, Hengelo, Hellendoorn, Oldenzaal, Tubbergen en Wierden lopen het risico dat de minister vasthoudt aan zijn besluit om terughoudend te zijn bij het verlenen van ontheffing, waardoor zij zonder gasleverancier kunnen komen te zitten.1 Op de markt voor grootverbruikers opereren namelijk maar een beperkt aantal aanbieders en op dit moment is Vattenfall de enige die bereid is tot het voeren van onderhandelingen. Vattenfall kan de stelling aanvechten dat er van een overeenkomst nog geen sprake is. Het kan lange tijd duren voordat hierover duidelijkheid ontstaat, waardoor het risico op een langdurig

NB: Volgens de hiervoor bedoelde beleidsregel van de minister zal er geen ontheffing worden verleend voor de resterende contractsperiode, maar enkel de periode die nodig is om in alle redelijkheid een nieuwe leverancier te contracteren.

1

Het in strijd met deze Europese verordening continueren van een overeenkomst is een economisch delict.

juridisch dispuut ontstaat met alle onzekerheden van dien. De relatie met Vattenfall komt onder druk te staan, waardoor de bereidheid tot samenwerking klein wordt. In een instabiele markt, is dat een groot risico.

Advies De werkgroep ‘Inkoop energie’ adviseert u in te zetten op het tweede scenario, omdat de leveringszekerheid in dat geval niet op het spel staat en omdat met dit scenario wordt ingezet op de laagst mogelijke kosten voor de inkoop van gas voor het vierde kwartaal van 2022. Voorwaarde is dan wel dat we op (zeer) korte termijn: ➢ van SEFE Energy Limited de bevestiging krijgen dat zij gedurende het vierde kwartaal van dit jaar het gas leveren tegen de eerder afgesproken tarieven. ➢ van het ministerie van EZK het signaal krijgen dat zij bereid zijn ontheffing te verlenen voor de gaslevering door Gazprom gedurende het vierde kwartaal van 2022. Als aan deze voorwaarden niet wordt voldaan, dan verdient het aanbeveling terug te vallen op scenario 1. Ook in die situatie zijn alle gemeenten van de levering van aardgas verzekerd. Bij de scenario’s 1 en 2 horen wat mij betreft een maximale inzet op compensatie van het nadeel dat wij mogelijk gaan ondervinden van het handelen van het ministerie van EZK. Scenario 3 wordt nadrukkelijk ontraden. Het risico dat een deel van de Twentse gemeenten het deze winter zonder aardgas moet stellen, is daarvoor te groot. Graag ontvang ik van u de bevestiging dat u met deze lijn kunt instemmen. Wellicht ten overvloede: Op u allen rust een grote verantwoordelijkheid. Ieder van u neemt op de eerste plaats een beslissing voor uw eigen gemeente.

Maar omdat we bij dit inkoopproces hetzelfde (inkoop-)‘schuitje’ delen, kan uw beslissing gevolgen hebben voor andere Twentse gemeenten. Als unanimiteit uitblijft kunnen we allemaal geconfronteerd worden met de in het derde scenario beschreven risico’s.