Kadernota 2027

Het uitdaagrecht biedt inwoners en maatschappelijke partijen de mogelijkheid de uitvoering van gemeentelijke taken over te nemen, wanneer zij verwachten deze beter of efficiënter te kunnen uitvoeren. De uitvoering van deze wettelijke verplichtingen vraagt een structurele inzet op beleidsontwikkeling, procesbegeleiding en juridische borging. Daarom is vanaf 2027 een uitbreiding van 0,5 fte noodzakelijk, om deze taken zorgvuldig en tijdig te kunnen uitvoeren. B15. Huishoudelijke ondersteuning onderzoek tarieven Gemeenten zijn wettelijk verplicht een reëel tarief te betalen binnen het Sociaal Domein. Bureau HHM heeft in 2025 onderzoek gedaan naar wat in Twente een reële prijs is voor het uurtarief van de HO in 2025 volgens het wettelijk kader van de Algemene Maatregel van Bestuur. Daaruit is een reëel uurtarief gekomen dat op 3 februari 2026 door het college, met terugwerkende kracht per 1 januari 2026, is vastgesteld. Dat betekent een structurele verhoging van ongeveer Kadernota 2027

23

€ 219.000 per jaar voor HO. De gemeente ziet al jaren een stijging in het aantal Wmo-indicaties en verwacht dat deze trend vanwege de (dubbele) vergrijzing door blijft gaan. Dat betekent dat de gemeente verwacht dat in 2027 meer mensen een beroep gaan doen op de Wmo. Rekening wordt gehouden met een stijging van de kosten met € 57.000. Met de raadsinformatiebrief van 4 februari 2026 is uw raad over deze ontwikkelingen geïnformeerd. B16. Actualisatie kapitaallasten Op basis van de staat C zijn de kapitaallasten geactualiseerd. De kredieten voor I&A zijn verlaagd, waardoor een voordeel op de kapitaallasten ontstaat. Daarnaast zorgt een uitstel of vertraging van kapitaallasten voor een voordeel op de kapitaallasten. B17. Uitbreiding formatie archivaris Om te voldoen aan de verplichtingen uit de Archiefwet is vanaf 2027 een uitbreiding van de formatie bij de afdeling Documentaire Informatievoorziening noodzakelijk. Voor de uitvoering van de wettelijke taken rond duurzaam beheer, toegankelijkheid en tijdige overbrenging van archiefbescheiden is structureel 0,5 fte extra benodigd. B18. HR 21 Ontwikkelingen De functies zijn conform het HR21‑functiewaarderingssysteem beschreven en gewaardeerd. Dit systeem gaat uit van vaste, objectief beoordeelde gezichtspunten en een duidelijke koppeling tussen functie-inhoud en waarderingsniveau.

Wanneer er door nieuwe wettelijke eisen structureel extra taken ontstaan, of wanneer bestaande taken aantoonbaar worden verzwaard, kan dit aanleiding geven tot een herwaardering. Het is daarbij van belang te beoordelen of: - de nieuwe taken structureel van aard zijn; - de wijziging leidt tot een toename in complexiteit, verantwoordelijkheid of impact; - de functie-inhoud hierdoor aantoonbaar verandert ten opzichte van de oorspronkelijke functiebeschrijving. In het geval dat dergelijke wijzigingen leiden tot een wezenlijk andere taakinhoud, kan een herwaarderingsproces noodzakelijk zijn om te waarborgen dat de functie nog steeds passend en eerlijk is ingeschaald binnen het HR21 raamwerk. Dit proces wordt zorgvuldig uitgevoerd, waarbij altijd wordt gekeken naar de feitelijke, structurele werkzaamheden en de mate waarin deze afwijken van de originele waarderingsgrondslag. B19. Cyberbeveiligingswet De Cyberbeveiligingswet (uitvloeisel van de Europese NIS2-wetgeving) scherpt de eisen aan cyberbeveiliging aanzienlijk aan en maakt cyberweerbaarheid expliciet een bestuurlijke verantwoordelijkheid, met strengere zorg-, meld- en registratieplichten en onafhankelijk toezicht. Voor de CISO betekent dit een sterkere focus op strategische advisering, aantoonbaar risicomanagement en intensievere rapportage richting bestuur en toezichthouders.

Extra tijd gaat zitten in het beoordelen van toepasselijkheid, het inrichten en onderhouden van een Information Security Management System (ISMS) om meldingen en controles te monitoren, ondersteuning bij bestuurderstrainingen en het voorbereiden van audits en toezicht. Daarmee verschuift de rol van de CISO verder van primair adviserend naar regisserend en coördinerend op organisatieniveau. Dit vraagt een formatie-uitbreiding van 0,5 fte.

Kadernota 2027

24

B20. Verhuuropbrengsten COA Vanaf 1 november 2025 wordt een gedeelte van het voormalige schoolgebouw aan de Van Brakelstraat 1 verhuurd aan het COA. Hiervoor ontvangt de gemeente huurinkomsten tot uiterlijk 31 december 2029.

3.2

Overige noodzakelijkheden

Naast bovenstaande autonome ontwikkelingen vinden college en organisatie het belangrijk een aantal noodzakelijke ontwikkelingen op te nemen in de Programmabegroting 2027. Dit betreffen de volgende noodzakelijke ontwikkelingen. (Bedragen x € 1.000) D

2027

2028

2029

2030

0

Noodzakelijkheden Overige noodzakelijkheden 1

Inhalen achterstand onderhoud straatmeubilair

-40

-25

0

2

Tijdelijk extra inzet onderhoud speeltoestellen

-40

0

0

0

3

Uitbreiding applicatielandschap

-18

-18

-18

-18

4

Ziektevervangingsbudget

-75

-75

-75

-75

5

Evenementenbudget

-20

-20

0

0

6

Ondermijning Coördinator

-100

0

0

0

7

Uitbreiding dienstverlening begraven

-45

-45

-45

-45

8

Verlenging exploitatiebijdrage zwembad

0

0

0

0

9

Twente Board

0

0

-181

0

-338

-183

-319

-138

Subtotaal overige noodzakelijkheden

D1. Inhalen achterstand onderhoud straatmeubilair Het college vindt het noodzakelijk in 2027 en 2028 incidenteel extra middelen op te nemen in de programmabegroting. Het straatmeubilair kan anders niet worden vernieuwd en de staat van het straatmeubilair neemt hierdoor verder af. Verzoeken van wijkraden voor vernieuwing van straatmeubilair moeten worden afgewezen. D2. Tijdelijk extra inzet onderhoud speeltoestellen Als toestellen verouderd raken en onveilig worden, verdwijnen deze en worden ze niet meer vervangen. Hiermee verdwijnen er speelplekken en hebben kinderen minder mogelijkheden veilig buiten te spelen. Het college vindt het noodzakelijk incidenteel extra middelen beschikbaar te stellen voor het onderhoud van de speeltoestellen. D3. Uitbreiding applicatielandschap De modules JeContact, Fundament en de Archiefmodule van RXMission worden structureel opgenomen in het applicatielandschap. JeContact ondersteunt zorgvuldig en veilig contactbeheer met inwoners en ketenpartners. Fundament vormt de stabiele basis voor gegevensbeheer, autorisatie en procesondersteuning. De Archiefmodule zorgt voor duurzame en rechtmatige opslag van documenten, conform wettelijke eisen. Het gaat niet om nieuwe ontwikkelingen, maar om het bestendigen van functionaliteit die inmiddels onmisbaar is voor onze dagelijkse dienstverlening.

Wanneer deze kosten niet structureel worden gemaakt en de modules niet kunnen worden voortgezet, ontstaat risico op onderbreking van dienstverlening, verlies van betrouwbare dossieropbouw en verminderde naleving van wet- en regelgeving. Voor inwoners betekent dit minder transparantie, langere doorlooptijden en mogelijk herhaald aanleveren van informatie.

Kadernota 2027

25

Voor de samenleving leidt dit tot lagere kwaliteit van dienstverlening, hogere foutkansen en uiteindelijk hogere kosten voor vervangende of hersteloplossingen. D4. Ziektevervangingsbudget Het huidige ziektevervangingsbudget is lager dan de basisnorm van 3,9%. In 2026 en 2027 wordt het budget geleidelijk aan verhoogd om uiteindelijk op de basisnorm uit te komen. De verwachting is dat in 2027 de norm op 3,4% zit. Met deze structurele verhoging vanaf 2027 wordt de norm verhoogd naar 3,9%. Gelet op de beperkte personele capaciteit is vervanging van belang en bij lang ziekteverzuim noodzakelijk, om de continuïteit van de dienstverlening te waarborgen. Het verhogen van het ziekteverzuimbudget naar de basisnorm van 3,9% borgt deze vervangingsmogelijkheid. D5. Evenementenbudget In lijn met de maatschappelijke trend naar meer beleving, ontmoeting en vrijetijdsbesteding is het belangrijk budget voor evenementen beschikbaar te hebben. Een groter en gevarieerder evenementenaanbod versterkt de levendigheid, verhoogt de aantrekkelijkheid van Haaksbergen en draagt bij aan een positieve beleving voor inwoners en bezoekers. In 2027 en 2028 wordt incidenteel extra budget beschikbaar gesteld. D6. Ondermijning Coördinator Ondermijning betreft de verwevenheid tussen onderwereld en bovenwereld, waarbij legale structuren worden misbruikt voor criminele activiteiten.

Ondermijning is veelzijdig en onzichtbaar, wat de bestrijding complex maakt. Een effectieve aanpak vereist een integrale aanpak: samenwerking tussen de gemeente, politie, OM, Belastingdienst en private partijen. In de praktijk blijkt deze samenwerking complex en versnipperd, waardoor signalen worden gemist. Een speciale coördinator is cruciaal om deze partijen te verbinden en regie te voeren op de casuïstiek. De coördinator ondermijning is verantwoordelijk voor het structureren van de integrale aanpak, versterken van de weerbaarheid en verbinden van partners (politie, OM, belastingdienst). Daarnaast voert deze regie over de bibob-procedure. Uw raad heeft incidentele middelen ter beschikking gesteld voor het opzetten van het thema en het inzichtelijk maken van wat nodig is voor structurele borging. Ondertussen is gebleken hoe waardevol deze rol is. Het college wenst deze incidenteel in 2027 te verlengen. Nader wordt onderzocht of en hoe dit structureel geborgd kan worden. Dit wordt in samenhang bezien met alle andere toezichthoudende rollen. D7. Uitbreiding dienstverlening begraven De gemeente ziet een blijvende verhoogde belangstelling voor begraven en bijzetten op de gemeentelijke begraafplaats (inclusief de natuurbegraafplaats). Inwoners willen zich vooraf graag goed laten voorlichten over de mogelijkheden.

Voor de administratieve werkzaamheden en om belangstellenden goed te woord te kunnen staan, is een uitbreiding nodig in beheer capaciteit. Dit borgt ook voor de toekomst de inkomsten voor bijzettingen. Bij het niet invullen van deze functie wordt niet de volledige potentie van de begraafplaatsen gebruikt en lopen opbrengsten mis.

Kadernota 2027

26

D8. Verlening exploitatiebijdrage zwembad Een raadsvoorstel is opgesteld inzake een verlengde exploitatiebijdrage voor het zwembad. De beheer- en exploitatieovereenkomst eindigt van rechtswege op 1 mei 2027. Met het verlengen van deze overeenkomst voor een periode van acht maanden (tot 31 december 2027) borgt het college dat de zwemvoorziening voor zwemlessen, verenigingen, doelgroepen en inwoners beschikbaar blijft, zolang nog geen duidelijkheid is geboden over de toekomst van een zwemvoorziening in Haaksbergen. Dit sluit aan bij de eerder door uw raad uitgesproken lijn om de continuïteit te waarborgen. De verlengingsperiode geeft ruimte om samen met de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van gebruikersgroepen, het voorkeursscenario te verdiepen op haalbaarheid en organisatie. De exploitatiebijdrage voor 2027 past niet volledig binnen de bestaande programmabegroting. Het tekort van € 295.000 wordt gedekt uit de bestemmingsreserve zwembad. Per saldo is daarmee de bijstelling van de programmabegroting neutraal. Dit betekent echter dat het structurele begrotingssaldo € 295.000 lager wordt, omdat dekking uit de reserve altijd als incidenteel worden aangemerkt. D9.

Twente Board In de Kadernota en vervolgens Programmabegroting 2026 is een taakstelling van 6% te realiseren op de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen met openbare lichamen/ bedrijfsvoeringsorganisaties opgenomen. Dit percentage is gebaseerd op de verwachte korting van het Gemeentefonds in 2026, bekend als het ravijnjaar. In de programmabegroting staat dat Haaksbergen uit Twente Board stapt, wanneer de ombuiging van 6% niet of niet volledig via een gezamenlijke taakstelling op gemeenschappelijke regelingen ingevuld kan worden. Het college ziet aanleiding niet langer voor te stellen uit de Twente Board te stappen. Daarvoor zijn meerdere redenen. 1. Verstedelijksopgave voor Twente (ontwerp Nota Ruimte van het Rijk). 2. Plan voor de Regio (uitwerking Nationaal Programma Vitale Regio’s). 3. Belang van Agenda voor Twente/Regiodeals (looptijd tot en met 2027). Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar bijlage 2. Het restant van de taakstelling bedraagt € 181.000. In deze kadernota hebben de taakstelling voor 2029 incidenteel teruggedraaid in verband met de opzegtermijn van twee jaar. Het college betrekt de taakstelling vanaf 2030 bij de meerjarige ombuigingsopgave.

3.3

Meerjareninvesteringsplan

In deze paragraaf wordt enerzijds inzicht gegeven in het bestaande investeringsplan, zoals opgenomen in de Programmabegroting 2026. Op basis van de huidige situatie en reeds geautoriseerde (beheer)plannen wordt het Meerjareninvesteringplan (MIP) geactualiseerd en het effect op de kapitaallasten is in beeld gebracht bij het onderdeel autonome ontwikkelingen. Er worden geen nieuwe investeringen opgenomen, tenzij besluitvorming al heeft plaatsgevonden door uw raad.

Kadernota 2027

27

Meerjareninvesteringsplan conform begroting 2026 Nr. a b c d e f g h i j k l m n o p q

Overzicht nieuwe kredieten Vervanging verouderde openbare Krediet I&A Riolering: Hibbertstraat Wegen: Hibbertstraat Riolering: Zwarteland Riolering: Spoorstraat + plein de Kalter Wegen: Spoorstraat + plein de Kalter Riolering: Goorsestraat Wegen: Goorsestraat Gemalen: Kemerij 2026 Riolering: kruising Eibergsestraat Scholtenhagenweg Wegen: kruising Eibergsestraat Riolering: Bartokstraat - de Weert Wegen: Bartokstraat - de Weert Wegen: Bijdrage reconstructie Sterkerstraat Versterken 3 bruggen Buurserbeek Vervanging Oortjesbrug Totaal

2026 2027 2028 2029 2030 400 400 215 215 215 215 370 150 1.100 1.350 3.500 1.540 640 30 690 1.200 570 429 75 600 2.000 8.470

1.305

5.914

215

0

Wijzigingen in Meerjareninvesteringsplan In het proces van de Kadernota 2027 is het Meerjareninvesteringsplan (MIP) 2026-2029 geactualiseerd. Dit heeft geleid tot enkele wijzigingen, maar ook zijn toekomstige investeringen opgenomen die voornamelijk komen uit het rioleringsplan (WRP 2025-2030). Wijzigingen ten opzichte van het gepresenteerde MIP in de Programmabegroting 2026 zijn in onderstaande tabel weergegeven en nader toegelicht.

Wijzigingen t.o.v. bestaande meerjareninvesteringsplan Nr. b

Overzicht nieuwe kredieten 2026 2027 2028 2029 2030 Krediet I&A 0 50 50 50 50 Riolering: kruising Eibergsestraat k 0 0 690 0 0 Scholtenhagenweg p Versterken 3 bruggen Buurserbeek 600 915 0 0 0 q Vervanging Oortjesbrug 2.000 208 0 0 0 r Riolering (WRP): Centrum Veldmaat 0 0 0 670 0 s Wegen: Centrum Veldmaat 0 0 0 pm 0 t Gemalen: Kolenbranderweg 0 40 0 0 0 u Gemalen: Wiedenbroeksingel 0 40 0 0 0 v Riolering (WRP): Buurserstraat en 0 0 0 566 0 w Wegen: Buurserstraat en Wilhelminaviaduct 0 0 0 pm 0 x Riolering: WRP: 725 pompputten (eerste 0 0 0 0 1.000 y Riolering: Marktplan 0 0 0 0 600 z Nieuwbouw basisschool Buurse* 0 2.259 0 0 0 aa Nieuwbouw basisschool Sint Bonifacius* 0 1.845 0 0 0 ab Nieuwbouw Assink Lyceum 0 0 0 0 pm Totaal 2.600 5.357 740 1.286 1.650 * bedragen conform IHP. Volgt nog separaat voorstel inzake kredietverstrekking # eventuele PM posten zijn financieel niet verwerkt in de begroting. Hievoor dient separate besluitvorming plaats te vinden.

Q. Voor vervanging van de oortjesbrug wordt in afwijking van de financiële verordening een andere afschrijvingstermijn gehanteerd. In plaats van een afschrijvingstermijn van 25 jaar wordt een termijn van 60 jaar gehanteerd. Hierbij wordt aangesloten bij de huidige gebruiksduur van nieuwe bruggen.

B: Kredieten I&A Op basis van bindende regelgeving (BBV) mogen cloudapplicaties (SaaS) niet meer geactiveerd worden. Door de toenemende verschuiving van investeringskosten naar

Kadernota 2027

28

exploitatiekosten (de zogenoemde “verSaaSing”), blijven op de investeringskredieten middelen over. Om deze reden zijn de benodigde investeringskredieten naar beneden bijgesteld. K: Riolering (WRP): kruising Eibergsestraat Scholtenhagenweg Overeenkomstig het rioleringsplan (WRP 2025-2030) wordt een regenwaterriool gerealiseerd van de Eibergsestraat naar de Poelsbeek. De kapitaallasten van dit krediet worden gedekt binnen de rioolexploitatie. Dit krediet heeft dus geen invloed op het begrotingssaldo. De investering vindt naar verwachting een jaar later plaats. P: Versterken 3 bruggen Buurserbeek & Q: Vervangen Oortjesbrug Het college heeft op 30 oktober 2024 besloten gewichtsbeperkingen in te stellen op 9 van de 10 bruggen over de Buurserbeek, om schade te voorkomen en zo de verkeersveiligheid en beschikbaarheid van de bruggen te kunnen blijven garanderen (zie adviesnota 10 oktober 2024). Als gevolg van de gewichtsbeperkingen moeten zware voertuigen, waaronder een deel van het landbouwverkeer en vrachtverkeer, omrijden. Op 22 januari 2025 heeft uw raad een motie aangenomen, waarin wordt verzocht om met een concrete aanpak te komen om de bruggen zo snel mogelijk te versterken of te vervangen, zodat ongehinderd gebruik weer zo snel mogelijk gegarandeerd is.

Uit gesprekken met belanghebbenden, analyse van omrijtijden en benodigde financiële middelen blijkt, dat het vervangen van de Oortjesbrug en het versterken van de Nieuwe brug, Lankheterbrug en Morsinkhofbrug de breedst gedragen oplossing betreft. Daarmee hoeven niet alle bruggen versterkt of vervangen te worden. In de vastgestelde Programmabegroting 2026 zijn kredieten opgenomen voor deze oplossing. Voor het vervangen van de Oortjesbrug is een krediet van € 2.000.000 beschikbaar. Voor het versterken van de drie genoemde bruggen is een krediet van € 600.000 beschikbaar. Uit nadere uitwerking blijkt dat de in de Programmabegroting 2026 beschikbaar gestelde middelen niet toereikend zijn om de genoemde maatregelen uit te voeren. Dit wordt veroorzaakt doordat de vastgestelde bedragen in de Programmabegroting 2026 zijn gebaseerd op prijspeil 2024 en bij de te versterken bruggen de voorbereidings-, procedure- en begeleidingskosten en risicoreservering niet zijn meegenomen. Voor het vervangen van de Oortjesbrug is een ophoging met € 208.000 noodzakelijk, het krediet bedraagt dan € 2.208.000. Voor het versterken van de Nieuwe brug, Lankheterbrug en Morsinkhofbrug is een ophoging met € 915.000 noodzakelijk, zodat een totaal krediet van €1.515.000 beschikbaar is.

Door de afschrijvingstermijn van een te vervangen brug te verruimen van 25 naar 60 jaar wordt de financiële afschrijving in lijn gebracht met de technische afschrijving. R: Riolering (WRP): Centrum Veldmaat & S: Wegen: Centrum Veldmaat Conform het rioleringsplan (WRP 2025-2030) wordt een regenwaterriool gerealiseerd en slechte riolering vervangen in het centrum van de Veldmaat. De kapitaallasten van dit krediet worden gedekt binnen de rioolexploitatie. Dit krediet heeft dus geen invloed op het begrotingssaldo. De huidige bovengrondse inrichting draagt niet bij aan een aantrekkelijk winkelcentrum. Vanuit dat oogpunt is een kwaliteitsimpuls noodzakelijk, waarbij ook aandacht is voor een meer klimaatbewuste en duurzame inrichting. Kadernota 2027

29

T: Gemalen: Kolenbranderweg & U: Gemalen: Wiedenbroeksingel Dit gemaal is aan het einde van zijn technische levensduur en dient gerenoveerd/vervangen te worden. Het betreffen projecten overeenkomstig het rioleringsplan (WRP 2025-2030). De kapitaallasten van dit krediet worden gedekt binnen de rioolexploitatie. Dit krediet heeft dus geen invloed op het begrotingssaldo. V: Riolering (WRP): Buurserstraat en Wilhelminaviaduct & W: Wegen: Buurserstraat en Wilhelminaviaduct Het betreft de realisatie van een regenwaterriool en vervanging van slechte riolering in de Buurserstraat conform het rioleringsplan (WRP 2025-2030). De kapitaallasten van dit krediet worden gedekt binnen de rioolexploitatie. Dit krediet heeft dus geen invloed op het begrotingssaldo. Het viaduct en de onderliggende waterbergingskelder voldoen niet meer aan de richtlijnen en kunnen niet al het verkeer dragen, daarbij is de verharding van de Buurserstraat in slechte staat. X: Riolering (WRP): 725 pompputten (eerst gedeelte) In de periode 2002-2003 zijn nagenoeg alle huizen in het buitengebied aangesloten op drukriolering. Onderdeel van het drukrioleringssyteem zijn 1450 pompputten. Van deze pompputten zijn het elektrische en mechanische gedeelte na 30 jaar gebruik aan vervanging toe. Dit gebeurt in 2 tranches van 725 putten per stuk.

Y: Riolering Marktplan Ten behoeve van de realisatie van het Marktplan moet riolering aangelegd worden in de openbare ruimte tussen de Hibbertstraat en de Kloksteeg. Deze investering voorziet in het realiseren van een gescheiden rioolstelsel. Z en AA: Nieuwbouw basisscholen Buurse en Sint Bonifacius In het integraal huisvestingsplan is ver/nieuwbouw voor de basisschool Buurse en Bonifacius opgenomen. Het opgenomen investeringsbedrag in het MIP komt overeen met het integraal huisvestingsplan en de bijbehorende kapitaallasten zijn reeds opgenomen in de programmabegroting. AB: Nieuwbouw Assink Lyceum In de Programmabegroting 2026 heeft de gemeente Haaksbergen een eerste reservering gemaakt voor nieuwbouw van Het Assink Lyceum in 2030. Daarbij is uitgegaan van investeringsbedragen conform het integraal huisvestingsplan. Deze blijkt echter niet toereikend door stijgende bouwkosten. Definitieve besluitvorming over de bouw van Het Assink Lyceum moet nog plaatsvinden. Afhankelijk van het gekozen scenario wordt een investeringsbedrag opgenomen in het MIP.

Kadernota 2027

30

Geactualiseerde Meerjareninvesteringsplan 2027-2030 Na actualisering van het bestaande investeringsplan ziet het MIP 2027-2030 er als volgt uit. Nr. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v

Overzicht nieuwe kredieten Vervanging verouderde openbare verlichting Krediet I&A Riolering: Hibbertstraat Wegen: Hibbertstraat Riolering: Zwarteland Riolering: Spoorstraat + plein de Kalter Wegen: Spoorstraat + plein de Kalter Riolering: Goorsestraat Wegen: Goorsestraat Gemalen: Kemerij 2026 Riolering (WRP): kruising Eibergsestraat Scholtenhagenweg Wegen: kruising Eibergsestraat Scholtenhagenweg Riolering (WRP): Bartokstraat - de Weert Wegen: Bartokstraat - de Weert Wegen: Bijdrage reconstructie Sterkerstraat Versterken 3 bruggen Buurserbeek Vervanging Oortjesbrug Riolering (WRP): Centrum Veldmaat Wegen: Centrum Veldmaat # Gemalen: Kolenbranderweg Gemalen: Wiedenbroeksingel Riolering (WRP): Buurserstraat en Wilhelminaviaduct Wegen: Buurserstraat en Wilhelminaviaduct # Riolering: WRP: 725 pompputten (eerste gedeelte) Riolering: Marktplan

2026 400 215 370 150 1.100 1.350 0 1.540 640 30

2027 400 50 0 0 0 0 0 0 0 0

0

2028

2029

2030

0 50 0 0 0 0 3.500 0 0 0

0 50 0 0 0 0 0 0 0 0

0 50 0 0 0 0 0 0 0 0

0

690

0

0

0

0

1.200

0

0

0 0 75 600 2.000 0 0 0 0

0 0 0 915 208 0 0 40 40

570 429 0 0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 670 pm 0 0

0 0 0 0 0 0 0 0 0

0

0

0

566

0

w 0 0 0 pm 0 x 0 0 0 0 1.000 y 0 0 0 0 600 z Nieuwbouw basisschool Buurse* 0 2.259 0 0 0 aa Nieuwbouw basisschool Sint Bonifacius* 0 1.845 0 0 0 ab Nieuwbouw Assink Lyceum # 0 0 0 0 pm Totaal 8.470 5.757 6.439 1.286 1.650 * bedragen conform IHP. Volgt nog separaat voorstel inzake kredietverstrekking # eventuele PM posten zijn financieel niet verwerkt in de begroting. Hievoor dient separate besluitvorming plaats te vinden.

Kadernota 2027

31

3.4

Latente ontwikkelingen

In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de latente ontwikkelingen. Dit zijn ontwikkelingen die het college eigenlijk wenselijk en noodzakelijk vindt, maar niet vallen onder autonome ontwikkelingen. Hierdoor worden deze ontwikkelingen ook niet verwerkt in de Programmabegroting 2027, omdat hiervoor momenteel geen middelen zijn. Latente ontwikkeling

Incidenteel ben.

Investeren in beleidsinzet Zorg, Veiligheid en Inburgering om alle benodigde taken met goede kwaliteit uit te voeren.

Investeren in beleidsinzet Jeugd om alle benodigde taken met goede kwaliteit uit te voeren.

Coördinator Preventie en Gezondheid

Structureel Structureel Categorie Consequentie voor de samenleving bij niet uitvoeren ben. ben. 2027 2028 92.051 Urgent Toename van ernstige incidenten en ontbreken van een gestructureerde aanpak van inwoners met multiproblematiek. Geen capaciteit voor beleid rondom nieuwkomers, statushouder en asielzoekers, alsmede voor inburgering. Het is ook niet mogelijk om, conform regionale afspraken, voldoende capaciteit te leveren aan de regio. En niet doen kan tot een kostenuitzetting leiden bij VTT. Vanaf 2023 zijn nieuwe wettelijke taken naar de gemeenten gekomen. t.w. mensenhandel, aanpak radicalisering, AVE, Centrum sekdueel geweld. De taken onder Asiel en Integratie, huisvesting en inburgering van statushouders en gezinsemigranten zijn ook wettelijke taken, die structureel moeten worden geborgen. het niet uitvoeren van deze taken heeft consequenties voor de uitvoeringsbudgetten die wij van het Rijk ontvangen. 103.557 Niet Nodig voor de uitvoering van de maatregelen in de hervormingsagenda Jeugd die bijdrage aan het dempen van de kosten urgent voor jeugdhulp. De hervormingsagenda Jeugd is een landelijke verplichting. Vanuit het Rijk is er geld voor de Hervormingsagenda Jeugd. Deze zou hier ook beschikbaar voor moeten zijn. Gelet op de te plegen ombuigingen is meer inzet op beleid nodig om de benodigde maatregelen ingang te kunnen zetten.

Niet alle jeugdtaken kunnen worden uitgevoerd. Dit heeft gevolgen voor de dienstverlening aan de inwoners en leidt tot stagnering van de transformatie en de realisatie van de ombuigingen. Het is ook niet mogelijk om, conform regionale afspraken, voldoende capaciteit te leveren aan de regio. 47.000 Niet Sinds 2023 geven gemeenten uitvoering aan integraal gezondheidsbeleid gebaseerd op het landelijk akkoord “Gezond en urgent Actief Leven Akkoord” (GALA). Het doel is een gezonde leefomgeving, gezonde leefstijl, mentale gezondheid en vitale inwoners. D.m.v. een Specifieke Uitkering (SPUK) richten we ons op vijf preventieve ketenaanpakken: Kansrijke Start, Welzijn op Recept, Valpreventie, Kind naar een Gezonder Gewicht en Volwassenen naar een Gezonder Gewicht. Deze domein overstijgende aanpakken vragen om voortdurende afstemming, samenwerking met netwerkpartners en monitoring. Voor 2026 ontvangen wij voor de ketenaanpakken van het Rijk nog SPUK GALA middelen. Met het nieuwe Aanvullend Zorgen Welzijnsakkoord (AZWA) wordt deze beweging verder versterkt. Landelijke wordt nadrukkelijk ingezet op de verschuiving van ziekte en zorg naar gezondheid en preventie, met een sterke verbinding tussen zorg en het sociaal domein. Als gemeenten moeten we zorgdragen voor een goede borging daarvoor is vanaf 2027 structurele coördinerende rol noodzakelijk.

We houden regie en overzicht door coördinatie te bundelen. We willen versnippering voorkomen en zien een efficiëntieslag in het bundelen van coördinatie.

Vergroten van het aantrekkelijk en goed werkgeverschap door het hebben van een goed en concurrerend thuiswerkbeleid (voorziening binnen Arbobudget).

Kadernota 2027

€ 40.000

12.000

Niet urgent

Om de uitvoering en coördinatie van deze landelijke preventietaken, én de samenwerking tussen zorgpartners, GGD, sociaal werk en gemeentelijke teams duurzaam te organiseren, is een structurele coördinator Gezondheid & Preventie nodig voor 20 uur per week. Budget €47.000 Thuiswerkbeleid is een essentieel instrument voor een toekomstbestendige organisatie. Draagt bij aan goed werkgeverschap (oog hebben voor behoeften en welzijn medewerkers), efficiëntie / productiviteit (minder reistijd, flexibele werktijden) en het vergroten van de aantrekkelijkheid van de organisatie (moderne werkcultuur, duurzaamheid en concurrentiepositie). Daarnaast bestaat er momenteel spanning m.b.t. de naleving van de Cao-afspraken en de Arbo-wet.

Latente ontwikkeling

Groene toezichthouder (opzichter)

Continuering procesregie n.a.v. pilot

Burgerpanel

Motie eenzaamheid

Toekomstbestendig centrum Haaksbergen

Incidenteel ben.

Structureel Structureel Categorie Consequentie voor de samenleving bij niet uitvoeren ben. ben. 2027 2028 86.000 Urgent Het behoud van bestaand groen en bomen wordt steeds belangrijker, vanwege biodiversiteit, klimaatadaptie en gezondheid. Dit vraagt om aangescherpte toezicht en handhaving hierop, zodat ongewenst verlies van groen wordt voorkomen. De Toezichthouder Groen houdt toezicht op het beheer en onderhoud van het gemeentelijk groen in Haaksbergen. Daarnaast ziet de hij toe op de aanleg en renovaties van nieuwe groenvoorzieningen en geeft hij adviezen qua behoud van bomen bij infrastructurele werkzaamheden. 96.661 Urgent Binnen het Integraal Veiligheidsplan 2024 – 2027 is ingezet op een integrale aanpak van complexe zorg- en veiligheidsvraagstukken. De in 2025 door de Noaberpoort uitgevoerde pilot procesregie zorg & veiligheid laat zien dat deze inzet leidt tot betere samenwerking tussen zorg- en veiligheidspartners, snellere en preventieve interventies en meer bestuurlijke grip op risicovolle situaties. Door een duidelijke scheiding tussen casusregie en procesregie wordt voorkomen dat kwetsbare inwoners tussen wal en schip vallen en worden escalaties en hoge maatschappelijke kosten op termijn beperkt.

35.000

45.000

25.000

Urgent

Om deze werkwijze te borgen en maatschappelijke en bestuurlijke risico’s te voorkomen, is het noodzakelijk de procesregie structureel te continueren. Met een burgerpanel beschik je over een instrument waarmee inwoners hun mening kunnen geven over relevante thema’s binnen Haaksbergen. De onderzoeken gaan dus over onderwerpen die in Haaksbergen spelen of van andere maatschappelijke meerwaarde zijn. We kunnen hiermee inwoners raadplegen over gemeentelijke vraagstukken.

Niet urgent

Met de inbreng van inwoners weten wij wat zij belangrijk vinden en deze informatie nemen wij mee bij bijvoorbeeld de ontwikkeling van beleid. Het panel valt onder inwonersparticipatie. Uw raad heeft in 2025 via de motie Samen Sterk tegen eenzaamheid onder jongvolwassenen verzocht om een versterkte aanpak. Regionaal en lokaal is een (beperkte) aanpak in uitvoering. Een uitgebreide(re) aanpak kost extra tijd en middelen die binnen de huidige formatie en begroting niet beschikbaar zijn. Realisatie van de motie vraagt dus om aanvullende capaciteit en middelen.

Urgent

Hiervoor is aan personele capaciteit en activiteiten een extra structureel bedrag van in totaal € 45.000 nodig. Met deze middelen kan een samenhangende lokale aanpak worden ontwikkeld die aansluit bij bestaande netwerken en preventieve inzet op mentaal welbevinden. Indien er geen aanvullende middelen beschikbaar worden gesteld, blijft uitvoering beperkt tot integratie binnen bestaande werkzaamheden. Een sterke samenwerking tussen gemeente, ondernemers en pandeigenaren met een duidelijke koers en uitvoeringsstrategie, geborgd bij de achterbannen van deze partijen. Het instellen van een gezamenlijke centrum regie, een niet-vrijblijvende samenwerking waar men langjarig gezamenlijk investeert in projecten voor een gezond centrum. De samenwerking werkt, als iedere partner sterk is. Dit betekent dat zij weet wat ze wil, weet wat ze kan en hiervoor ook de middelen (mensen en €) heeft. Bij het niet investeren zal er geen vitaal centrum zijn omdat samenwerking ontbreekt tussen pandeigenaren en centrumondernemers.

Kadernota 2027

Latente ontwikkeling

Incidenteel ben.

Project vitale vakantieparken

Structurele middelen voor aanpak netcongestie

Samenwerking informatiemanagement met de gemeente Hengelo

Structureel ben. 2027 100.000

Structureel Categorie ben. 2028 Urgent

220.000

€ 1.000.000

Urgent

950.000 Urgent

Consequentie voor de samenleving bij niet uitvoeren

De voortdurende permanente bewoning van verblijfsrecreatie heeft een onbedoeld negatief effect op het toeristisch potentieel en ondermijnt onze ruimtelijke ordening, trekt ondermijning en overlast aan en verdringt recreanten. Hierdoor neemt de leefbaarheid en veiligheid voor de hele gemeenschap af. Wanneer de gemeente niet structureel inzet op de opgave netcongestie, komen meerdere onderdelen van bestaand vastgesteld beleid tot stilstand. Woningbouwprojecten kunnen niet worden aangesloten en lopen vertraging op. Bedrijven kunnen niet uitbreiden of verduurzamen, wat leidt tot economische schade en verlies van werkgelegenheid. Maatschappelijke voorzieningen (scholen, sport, zorg) kunnen de overstap naar duurzame warmte of elektriciteit niet maken. Vergunningverlening en ruimtelijke ontwikkeling worden vertraagd of juridisch kwetsbaar, met risico op bezwaar, beroep en planschade. Zonder regie en afstemming met Enexis ontstaan langere wachttijden, meer overlast, beperkte investeringsruimte en afnemend vertrouwen bij inwoners en ondernemers. De leefbaarheid, economische vitaliteit en klimaatdoelen van Haaksbergen komen hierdoor direct in het geding. We willen de aanpak voor netcongestie betalen uit de middelen die we ontvangen voor CDOKE (gericht op duurzaamheid). Dit moet nog nader onderzocht worden. De vorm van de samenwerking en de uitwerking daarvan dient nog plaats te vinden.

De structureel opgevoerde kosten betreffen daarom een inschatting. Dit zijn de extra kosten die nodig zijn voor de structurele samenwerking met Hengelo indien besloten wordt deze samenwerking vorm te geven. De incidenteel benodigde middelen betreffen ook een inschatting .Deze middelen zijn nodig om op een volwassenheidsniveau te komen die voorwaardelijk is voor het aangaan van een samenwerking. Deze kosten worden niet enkel in het jaar 2027 ingezet.

Incidenteel Latente ontwikkelingen € 1.040.000

Kadernota 2027

Structureel

Structureel

2027 770.218

2028 1.042.051

Totaal structureel € 1.812.269

3.5

Toekomstige financiële positie

Deze kadernota laat zien dat de gemeente Haaksbergen voor flinke financiële uitdagingen staat. De Programmabegroting 2027 laat nog een positief begrotingssaldo zien, maar vanaf 2028 laat de meerjarenbegroting een toenemend tekort zien. Belangrijke oorzaak van het tekort is de structurele korting van het Rijk op het Gemeentefonds. Door de incidentele compensatie in de Meicirculaire 2025 (voor 2026 en 2027) is het ravijnjaar verschoven naar 2028. Dit houdt de financiële positie structureel onder druk. De resultaten ontwikkelen zich als volgt: • 2027: + € 367.000 • 2028: – € 615.000 • 2029: – € 867.000 • 2030: – € 944.000 Bedragen x € 1.000

Ontwikkeling saldo begroting Saldo begroting 2026-2029 Amendement A17 Zwembad de Wilder Mutaties eindejaarsrapportage 2025 Saldo begroting voor aanvang Kadernota 2027 Autonome ontwikkelingen Kadernota 2027 Financiele consequenties noodzakelijkheden Saldo begroting na vaststelling Kadernota 2027

Begroot Begroot Begroot Begroot 2027 2028 2029 2030 984 2 249 249 -200 0 -200 -200 61 101 -45 -45 845 103 4 4 -140 -535 -552 -811 -338 -183 -319 -138 367 -615 -867 -944

*Latente ontwikkelingen zoals gepresenteerd in paragraaf 3.4 maken geen onderdeel uit van deze begrotingscijfers.

Wat betekent dit voor toezicht? Op grond van de Gemeentewet dient de programmabegroting structureel en reëel in evenwicht te zijn. De provincie beoordeelt dit op basis van de vastgestelde programmabegroting. Repressief (regulier) toezicht is daarbij het uitgangspunt; preventief toezicht wordt toegepast indien niet aan de eisen wordt voldaan. Er zijn 3 uitkomsten mogelijk. 1. De programmabegroting (1ste jaar) is op orde en de meerjarenraming (laatste jaarschijf) is op orde. 2. Alleen de programmabegroting (1ste jaar) is op orde of alleen de meerjarenraming (laatste jaarschijf) is op orde. 3. De programmabegroting en de meerjarenraming zijn niet op orde. Bij de eerste twee uitkomsten kan de gemeente haar huishoudboekje zonder toestemming van de provincie uitvoeren. Er is dan sprake van 'repressief toezicht', het normale toezicht. Bij de derde uitkomst ligt dat anders. De provincie vindt dan dat de gemeente haar huiswerk over moet doen. De gemeente valt dan onder verscherpt toezicht oftewel 'preventief toezicht'. De gemeente moet dan een nieuwe programmabegroting of een aanpassing van de programmabegroting naar de provincie sturen. Totdat de provincie die heeft goedgekeurd, moet de gemeente goedkeuring vragen om bepaalde uitgaven te kunnen doen

Kadernota 2027

35

In onderstaand overzicht is het structureel begrotingssaldo gepresenteerd. Ook hieruit blijkt dat het structureel begrotingssaldo alleen in 2027 positief is. Bedragen x € 1.000

Begroot Begroot Begroot Begroot 2027 2028 2029 2030 Saldo begroting 2026-2029 984 2 249 249 Saldo incidentele lasten 367 0 0 0 Structureel saldo begroting 2026-2029 1.351 2 249 249 Amendement A17 Zwembad de Wilder -200 -200 -200 -200 Mutaties eindejaarsrapportage 2025 61 101 -45 -45 Structureel Saldo aanvang Kadernota 1.212 -97 4 4 Structurele autonome ontwikkelingen Kadernota 2027 -240 -635 -652 -811 Structurele Financiele consequenties van de -433 -138 -319 -138 noodzakelijkheden Structureel Saldo 538 -870 -967 -944 Kadernota incl autonome ontwikkelingen

Ontwikkeling saldo begroting

Dit betekent dat Haaksbergen voor de Programmabegroting 2027 onder regulier (repressief) toezicht valt, maar mocht volgend jaar de financiële positie niet gewijzigd zijn, betekent dit dat de gemeente Haaksbergen onder preventief toezicht komt te staan. Om dit te voorkomen, worden acties ondernomen voor de korte termijn als onderdeel van het proces van de Programmabegroting 2027, maar ook voor de lange termijn gericht op het proces van de Programmabegroting 2028. Korte termijn Op korte termijn wordt richting het proces van de Programmabegroting 2027 het volgende ondernomen om het negatieve begrotingssaldo te verkleinen: - voor de Porgrammabegroting 2027 geen indexering toepassen op subsidies; - het Meerjareninvesteringsplan nogmaals tegen het licht houden en afwegen of bepaalde investeringen later of op een ander niveau kunnen worden uitgevoerd; - de toerekening van de overhead en loonkosten aan het gesloten circuit (afval, riolering en grondexploitaties) beoordelen; - de kostendekkendheid van de leges van de omgevingsvergunning onderzoeken (titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/ omgevingsvergunning). Lange termijn Op de lange termijn wordt richting het proces van de Programmabegroting 2028 weer een grootschalige bezuinigingsoperatie opgestart. Na de zomer van 2026 wordt dit proces opgestart.

Gezien de verschillende opgaven en wensen die er nog zijn, moet de bezuinigingsoperatie naast het huidige tekort ook voorzien in het genereren van middelen voor toekomstige majeure opgaven en wensen. Aangezien er voor verschillende majeure opgaven nog het nodige onderzocht wordt en keuzes gemaakt moeten worden, is het op dit moment niet mogelijk de extra financiële opgaven te kwantificeren. Het proces van de Programmabegroting 2027 wordt gebruikt om de grote opgaven nader te kwantificeren en keuzes te maken voor de benodigde middelen. Op basis hiervan kan tijdens het proces van de Programmabegroting 2027 worden bepaald hoe groot de totale omvang van de bezuinigingsoperatie moet worden. De gemeente Haaksbergen heeft al verschillende bezuinigingsrondes doorlopen, waardoor al

Kadernota 2027

36

veel bezuinigd is. Dit betekent dat er ingrijpende keuzes gemaakt moeten worden, om in de toekomst een sluitende programmabegroting te realiseren. Ontwikkeling weerstandsvermogen Om een volledig inzicht te geven in de financiële positie, is de ontwikkeling van het weerstandsvermogen ook opgenomen. Verwachte ontwikkeling weerstandscapaciteit 2026 tot en met 2030 Omschrijving 2026 2027 2028 Algemene reserve (31-12) incl. 11.318 11.331 10.458 begrote jaarresultaat Totaal incidentele 11.318 11.331 10.458 weerstandscapaciteit Onvoorzien 0 0 0 Onbenutte belastingcapaciteit 1.305 1.305 1.305 OZB (structureel) * Totaal structurele 1.305 1.305 1.305 weerstandscapaciteit Totaal inc. + str. 12.623 12.636 11.763 weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit 6.258 6.258 6.258 Ratio 2,02 2,02 1,88

(bedragen * € 1.000) 2029 2030 9.591

8.647

9.591

8.647

0

0

1.305

1.305

1.305

1.305

10.896

9.952

6.258 1,74

6.258 1,59

* conform begroting 2026

In de nota risicomanagement en weerstandsvermogen is vastgelegd hoe de gemeente omgaat met de weerstandsratio. De gemeente streeft een ratio van boven de 2 na. Om te voorkomen dat de reserves regelmatig moeten worden aangevuld door fluctuaties in de beschikbare weerstandscapaciteit, wordt een ondergrens van 1,4 gehanteerd. Bovenstaande ontwikkeling van de weerstandsratio past binnen het vastgestelde beleid. In 2027 is de weerstandsratio boven de 2,0 en vanaf 2028 komt de ratio onder de streefratio van 2,0. Daarbij laat de ratio een dalende lijn zien, maar blijft wel boven de ondergrens van 1,4. Dit bevestigt de noodzaak om bij te sturen. Te beklemmen algemene reserve Omschrijving Totaal aan risico's Benodigd weerstandscap. Bij streefratio 2 (2x risico's) Onvoorzien + onbenutte belastingcappaciteit Te beklemmen algemene reserve (bij streefratio 2) Te beklemmen algemene reserve (bij min. ratio 1.4)

(bedragen x € 1.000) 2026

2027

2028

2029

2030

6.258

6.258

6.258

6.258

6.258

12.516

12.516

12.516

12.516

12.516

1.305

1.305

1.305

1.305

1.305

11.211

11.211

11.211

11.211

11.211

7.456

7.456

7.456

7.456

7.456

Kadernota 2027

37

Bijlage 1. Financiële uitgangspunten Percentage loon- en prijsontwikkeling Onderwerp Salarislasten Jeugd Jeugd maatregelhulp Wmo Huishoudelijke ondersteuning GR'en/verbonden partijen Vervoer Contractueel Overige prijsgevoelige budgetten Subsidies* Belastingen en heffingen Overige baten

2027 Aanp. 2026 2027 0,00% 4,20% -0,16% 3,74% -0,16% 3,74% -0,16% 3,74% -0,16% 3,74%

Totaal 4,20% 3,58% 3,58% 3,58% 3,58%

0,18% 0,18% 0,18%

3,20% 4,30% 4,30% 4,30%

3,20% 4,48% 4,48% 4,48%

Bron CEP loonvoet overheid NZA (90% personeel, 10% materieel) NZA (90% personeel, 10% materieel) NZA (90% personeel, 10% materieel) NZA (90% personeel, 10% materieel) Conform begrotingen 2027 GR'en NEA Index BBP Index BBP Index BBP Index

0,18% 0,18%

4,30% 4,30%

4,48% 4,48%

BBP Index BBP Index

De kolom ‘Aanp. 2026’ betekent dat het ten tijde van de Programmabegroting 2026 bekende indexpercentage vergeleken wordt met het actuele indexpercentage 2026 en hier voor 2027 een correctie op wordt toegepast. De reden hiervoor is dat verschillen tussen programmabegroting en realisatie zich alleen incidenteel in 2026 voordoen en niet structureel doorwerken naar toekomstige jaren. Er vindt geen nacalculatie van het jaar 2025 plaats. Salarislasten In deze programmabegroting is rekening gehouden met de consequenties van de Cao en de verwachte ontwikkeling van de index ‘loonvoet overheid’ uit het Centraal Economisch Plan (CEP) 2026. De huidige Cao loopt van 1 april 2025 tot en met 31 maart 2027. Voor 2027 is rekening gehouden met een stijging van 4,2%. Loon-prijscompensatie Jeugd en Wmo Voor loon-prijscompensatie Jeugd en Wmo wordt uitgegaan van de indexatiepercentages van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZA). Voor 2027 is gerekend met een percentage voor loonprijscompensatie van 3,58%, afhankelijk van het type zorg (Jeugd, Jeugd maatregelhulp, huishoudelijke ondersteuning en overige Wmo-zorg), conform de contracten. Vervoer Voor loon-prijscompensatie voor Vervoer wordt uitgegaan van de indexatiepercentages van de Nationale Energie Efficiency index (NEA-index). Het is een maatstaf die de energie-efficiëntie van het Nederlandse wegtransport meet.

De index wordt gebruikt om de kostenontwikkeling in de transportsector, en daarmee ook in de zorg- en taxivervoersector, inzichtelijk te maken. Contracten en overige prijsgevoelige budgetten De budgetten waarbij sprake is van een wettelijke of contractuele verplichting tot indexatie en overige prijsgevoelige budgetten, zijn verhoogd met een percentage voor prijscompensatie. Wordt uitgegaan van de ontwikkeling van de zogenaamde BBP index. Het Rijk gebruikt dezelfde index bij de loon- en prijsontwikkeling van het accres in de algemene uitkering. Dit sluit aan bij de werkwijze van het Rijk. Kadernota 2027

38

Gemeenschappelijke regelingen/verbonden partijen De indexatie voor gemeenschappelijke regelingen (GR) en verbonden partijen is gebaseerd op de ontwerp begrotingen 2027 van de gemeenschappelijke regelingen en verbonden partijen. Subsidies* Voor subsidies wordt normaliter de BBP index gehanteerd. Gezien de financiële positie van de gemeente wordt voor de Programmabegroting 2027 voorgesteld geen indexatie toe te passen. Belastingen en heffingen Voor de verhoging van de belastingen en heffingen wordt voor 2027 uitgegaan van de gecombineerde BBP index. Het Rijk maakt ook gebruik van deze index bij de berekening van het Gemeentefonds. Daarnaast vindt er, zoals gebruikelijk, nog een correctie plaats in verband met de waardeontwikkelingen. Overige baten Voor de verhoging van de overige baten wordt ook de BBP index gebruikt, tenzij in een overeenkomst een andere afspraak is gemaakt. Ontwikkeling belastingdruk De ontwikkeling van de belastingdruk is uitgewerkt in de paragraaf Lokale heffingen van de Programmabegroting 2027.. Omslagpercentage Het omslagpercentage wordt in de paragraaf financiering van de Programmabegroting 2027 berekend en opgenomen. Gemeentefondsuitkering In de Programmabegroting 2027 wordt de Gemeentefondsuitkering gebaseerd op de Meicirculaire 2026. Onvoorzien Er is jaarlijks € 0 opgenomen voor onvoorziene ontwikkelingen.

Afschrijvingen en rentetoerekening Op investeringen is de Financiële Verordening Haaksbergen van toepassing. De afschrijving en rentetoerekening starten op 1 januari van het jaar ná afronding en/of ingebruikname van een actief. De rente wordt berekend over de boekwaarde per 1 januari. Indien afwijkende afschrijvingstermijnen wordt gebruikt, wordt dit specifiek ter besluitvorming voorgelegd aan uw raad.

Kadernota 2027

39

Bijlage 2. Twente Board In de Kadernota en vervolgens Programmabegroting 2026 is een taakstelling van 6% te realiseren op de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen met openbare lichamen/ bedrijfsvoerings-organisaties opgenomen. Dit percentage is gebaseerd op de verwachte korting van het Gemeentefonds in 2026, bekend als het ravijnjaar. In de programmabegroting staat dat Haaksbergen uit Twente Board stapt, wanneer de ombuiging van 6% niet of niet volledig via een gezamenlijke taakstelling op gemeenschappelijke regelingen ingevuld kan worden. Daarmee zou een bedrag van € 250.000 bespaard worden. In 2026 is een besparing van € 70.000 gerealiseerd op de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen. In de ontwerp begrotingen voor 2027 is een besparing te zien van € 48.000 bij drie van de zes gemeenschappelijke regelingen. In hoofdzaak wordt deze besparing evenwel teniet gedaan door kostenstijgingen bij SamenTwente, die met € 83.000 de indexatie overstijgen. Uw raad heeft afgelopen jaar een drietal (financiële) zienswijzen op de begrotingen van verbonden partijen ingediend. Een zienswijze om afspraken omtrent loon- en prijsindexatie met ingang van 2027 te wijzigen, heeft regionaal navolging gekregen. Ook de zienswijze dat de korting op specifieke uitkeringen van het Rijk (Spuk’s) binnen de eigen begrotingen op moet worden gevangen, heeft opvolging gehad.

Een zienswijze dat invulling moet worden gegeven aan een structurele taakstelling van 6% van het begrotingstotaal, is niet opgevolgd. Een taakstelling op gemeenschappelijke regelingen is van veel stakeholders afhankelijk. Daarbij moet in ogenschouw worden genomen dat het Rijk met de Voorjaarsnota 2026 het ravijnjaar feitelijk heeft opgeschoven naar 2028. De gemeente is enerzijds kritisch op de kostenontwikkelingen van gemeenschappelijke regelingen. Dat is ook de houding in de (algemeen) besturen van deze regelingen. Anderzijds ziet het college aanleiding niet langer voor te stellen uit de Twente Board te stappen. Daarvoor zijn meerdere redenen. 1. In de ontwerp Nota Ruimte van het Rijk is Twente opgenomen als regio waarin een verstedelijkingsopgave moet plaatsvinden: “De regio Twente kan vanaf 2030 een grotere rol spelen in de nationale woningbouwopgave. De regio kan mogelijk ruimte bieden aan meer dan 100.000 extra inwoners (tot 2050 circa 60.000 nieuwe woningen). De verstedelijkingsstrategie moet een integraal toekomstbeeld geven voor wonen, werken en leven in Twente. Daarbij is er aandacht voor bereikbaarheid, economie, landschap, natuur, energie en klimaat.

De schaalsprong wordt ook ingezet om voorzieningen in kleinere kernen op peil te houden.” Het bestuurlijk overleg voor het Twente Board is het vehikel waarbinnen regionaal een invulling aan deze opgave tot stand wordt gebracht. Dat heeft geleid tot de Regionale Ontwikkelstrategie Twente (ROS Twente). In het ontwerp daarvan is Haaksbergen opgenomen als dynamisch knooppunt. De ROS Twente benoemt voor de acht dynamische knopen, waaronder de kern Haaksbergen, een totale ambitie van 20.000 nieuwe woningen over de periode 2022-2050. De verstedelijkingsafspraken in de ROS Twente zien met name op de onderdelen wonen, werken en mobiliteit, waaronder een hoogwaardige OV-verbinding tussen Haaksbergen en de steden.

Kadernota 2027

40

Het college is van oordeel dat het uit de Twente Board treden de positie van Haaksbergen in de regionale verstedelijkingsopgave zou schaden. 2. De regionale positionering van Haaksbergen is ook van belang in het Nationaal Programma Vitale Regio’s. Dit programma is tot stand gekomen als opvolging van het advies uit 2023 "Elke regio Telt". Dit adviesrapport is opgesteld door drie belangrijke adviesraden van het Rijk: de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving en de Raad voor het Openbaar Bestuur. - Herijk de reguliere beleids- en investeringslogica van het Rijk, door het Rijksbeleid te richten op brede welvaart in álle regio’s en het mogelijk maken om budgetten te bundelen. - Investeer in langjarige en substantiële programma’s voor regionale ontwikkeling, door regio’s kansenagenda’s te laten ontwikkelen voor een grotere brede welvaart en als Rijksoverheid langjarige investeringsbudgetten beschikbaar te stellen. Via de Twente Board is Haaksbergen gesprekspartner met het Rijk. Het Plan voor de Regio, voorheen kansenagenda, is het eerste resultaat sinds de aanwijzing door het Rijk van Twente als een van de elf regio's onder het nationale programma vitale regio's. Het ministerie van BZK werkt momenteel aan het proces en de vormgeving van een uitvoeringsagenda. Twente denkt mee over de opzet en hoe verder.

Daarbij wordt ook de koppeling met het coalitieakkoord en mogelijke beschikbare budgetten gelegd. Dat is nodig omdat de herijking van de investeringslogica nog niet veel heeft opgeleverd tot heden en er (nog) geen extra geld beschikbaar is gesteld door het kabinet, niet anders dan procesgeld voor de komende jaren. De regio voert een lobby in aanloop naar de behandeling van de Rijksbegroting na de zomer. Dit doet zij samen met de andere 10 NPVR-regio's en apart als Twente waar het kan en moet. De kernboodschap: voorzetting van het NVPR met de huidige regio's, nu echt werk maken van de herijking van de beleids- en investeringslogica en structurele middelen voor de uitvoering van onze opgaven. Uit de Twente Index uit 2023 volgt dat 2700 werknemers uit Haaksbergen naar Enschede gaan. Daarnaast werken 1300 mensen in Hengelo. Ook bij andere afzonderlijke gemeenten in de regio werken honderden werknemers. Ter vergelijk werken 4500 Haaksbergenaren in Haaksbergen zelf. Dit alleen al geeft het belang aan van een goede positie in en van de regio, voor de werkgelegenheid van Haaksbergen. Via de Agenda voor Twente worden projecten in de regio gefinancierd. Deze kunnen landen in Haaksbergen, maar ook ten goede komen van Haaksbergen door landing elders in de regio.

Zo worden in Haaksbergen een aantal bedrijven ondersteund bij hun transformatie naar automatisering van traditionele productiepraktijken, met behulp van digitale technologieën zoals robotica, additieve productie, fabriekssimulatie en virtual reality. Met het Rijk zijn regiodeals gesloten, waarbij het Rijk 50% bijdraagt. De bijdragen van de gemeenten komen vanuit de Agenda voor Twente, gefinancierd door de 14 gemeenten, en deels vanuit de provincie Overijssel. De totale verwachte investering via de Regio Deal II bedraagt € 89.000.000 in Twente. Halverwege de uitvoering van de Agenda voor Twente heeft een investering van € 13.000.000 een multiplier gerealiseerd van een totaal aan € 198.000.000 publieke en private investeringen in de regio. De huidige Agenda voor Twente loopt tot en met 2027. Het college ziet aanleiding de evaluatie en het proces tot een nieuwe Agenda voor Twente in te gaan, alvorens verdere besluiten omtrent Twente Board te nemen.

Kadernota 2027

41