Kadernota 2027

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................... 2 Aanbieding ................................................................................................................ 3 1. Financiële situatie op Hoofdlijnen ............................................................................... 6 2. Beleidsmatige ontwikkelingen .................................................................................... 8 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

Programma 0 Bestuur en ondersteuning .......................................................................... 8 Programma 1 Veiligheid ................................................................................................. 9 Programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat ................................................................. 10 Programma 3 Economie ............................................................................................... 10 Programma 4 Onderwijs ............................................................................................... 11 Programma 5 Sport, cultuur en recreatie ........................................................................ 13 Programma 6 Sociaal Domein ....................................................................................... 14 Programma 7 Volksgezondheid en milieu........................................................................ 17 Programma 8 Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening .................................................... 18

3. Financiële ontwikkelingen ....................................................................................... 20 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Autonome ontwikkelingen ............................................................................................ 20 Overige noodzakelijkheden ........................................................................................... 25 Meerjareninvesteringsplan ............................................................................................ 27 Latente ontwikkelingen ................................................................................................ 32 Toekomstige financiële positie ...................................................................................... 35

Bijlage 1. Financiële uitgangspunten ............................................................................. 38 Bijlage 2. Twente Board.............................................................................................. 40

Kadernota 2027

2

Aanbieding Aan de leden van de gemeenteraad, Voor u ligt de kadernota voor 2027 tot en met 2030. In de kadernota stelt het college normaal gesproken inhoudelijke en financiële doelen voor de komende jaren. Omdat er in maart dit jaar verkiezingen hebben plaatsgevonden, is deze kadernota beleidsarm. De autonome ontwikkelingen zijn financieel vertaald, maar grote wensen en ambities zijn niet financieel vertaald. Haaksbergen staat voor een aantal grote uitdagingen. Het ravijnjaar is door incidentele compensatie van het Rijk uitgesteld naar 2028 en dat ziet de gemeente ook in het meerjarenperspectief. De prognose is dat het jaar 2027 nog met een positief saldo sluit, maar de jaren daarna ontstaan er tekorten. Dit vraagt acties om een financieel gezonde, zelfstandige gemeente te kunnen blijven. Voor de Programmabegroting 2027 wordt een aantal kleinere acties voorgesteld om het begrotingssaldo te verkleinen. Voor de jaren 2028 en verder acht het college het noodzakelijk de programmabegroting en taken weer grondig onder de loep te nemen om uw raad keuzes voor te kunnen leggen om financieel gezond te blijven en ruimte te vinden voor de majeure opgaven en ambities, die de komende jaren ook financieel zullen worden vertaald in de programmabegroting.

Financiële ontwikkelingen Het college heeft in deze kadernota de autonome ontwikkelingen en een aantal noodzakelijkheden financieel vertaald. Een aantal ontwikkelingen vraagt meer personele inzet door wetswijzigingen, zoals bij leerplicht, inwonersbetrokkenheid, archief en digitale veiligheid (CISO). Zo stelt de Wet versterking participatie het verplicht de inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening en is het daarbij verplicht een regeling voor uitdaagrecht op te nemen. Ook de Cyberbeveiligingswet scherpt de eisen voor cyberbeveiliging aan en maakt cyberweerbaarheid expliciet een bestuurlijke verantwoordelijkheid. Daarnaast zijn er een aantal regionale ontwikkelingen die extra budget vragen. Met name de kosten voor huishoudelijke ondersteuning gaan fors omhoog door de verplichting reële tarieven te betalen binnen het Sociaal Domein. Naast de autonome ontwikkelingen heeft het college een aantal zaken opgenomen, die het absoluut noodzakelijk vinden om een leefbare gemeente te blijven. Dit betreft geen grote bedragen, maar heeft wel direct uitstraling op onze samenleving en dienstverlening. Zo wil het college incidenteel extra investeren in het straatmeubilair en de speelvoorzieningen, mede omdat de bezuinigingen van de afgelopen jaren zichtbaar worden in de openbare ruimte en het wel kwaliteit wil behouden.

Ook verhoging van het ziektevervangingsbudget acht het college noodzakelijk om de kwaliteit van de dienstverlening op orde te houden en te voorkomen dat nog meer uitval wordt veroorzaakt door een te hoge werkdruk. Ambities en opgaven De ambities en opgaven zijn niet financieel vertaald in deze kadernota, maar vragen wel om keuzes richting de Programmabegroting 2027. Tegenover extra investeringen zullen ook extra ombuigingen moeten komen, zoals het er nu uitziet. Eind 2025 heeft uw raad de Omgevingsvisie vastgesteld waarin drie hoofdthema’s staan genoemd: Krachtige kernen, Toekomstbestendig buitengebied en Samen sociaal. Uit het participatietraject voor de Omgevingsvisie is naar voren gekomen dat onze inwoners blij zijn met de voorzieningen die Haaksbergen kent en deze graag wil behouden. Genoemd zijn het Kadernota 2027

3

centrum met een goed winkelaanbod en evenementen, het zwembad, Huis van Haaksbergen en de sport- en onderwijsvoorzieningen. Het behoud van deze voorzieningen en het versterken van onze gemeente, vraagt in de komende jaren echter om keuzes. Naast het investeren in voorzieningen blijft investeren in de organisatie belangrijk. Vanuit de het Rijk worden taken en verantwoordelijkheden bij gemeenten belegd, waarop geïnvesteerd moet worden, enerzijds om de dienstverlening op peil te houden, anderzijds om de gegevens van de inwoners goed te beschermen en te voldoen aan wet- en regelgeving. Hieronder worden kort de belangrijkste onderwerpen benoemd, die forse investeringen vragen de komende jaren. Onderwijs Stichting Portuur heeft een verzoek bij de gemeente ingediend voor nieuwbouw van een middelbare school. Uiterlijk eind 2026 moet de gemeente een reactie geven op dit verzoek. De nieuwbouw van een middelbare school vraagt een investering van ruim 30 miljoen euro. Er loopt nog een onderzoek naar de kosten voor renovatie van het huidige gebouw: de Bouwmeester. Er is een structureel bedrag opgenomen in de meerjarenbegroting om de kapitaallasten te dekken en er is een reserve voor het Integraal Onderwijshuisvestingsplan opgebouwd. Om de investering van nieuwbouw te kunnen dekken, is daarnaast nog een forse extra structurele investering nodig.

Volgens de eerste fase van het Integraal Onderwijshuisvestingsplan (IHP) werkt het college aan ver- of nieuwbouw van de basisscholen in de kerkdorpen. Hiervoor is een bedrag opgenomen in de programmabegroting. Door stijgende kosten is een extra bedrag nodig voor ver- of nieuwbouw van deze scholen. Voor de middellange termijn van het IHP zijn 6 scholen genoemd, die in aanmerking komen voor ver- of nieuwbouw. Hierbij zal ook sprake zijn van clustering van verschillende scholen. Deze ontwikkeling is nog niet financieel vertaald in de programmabegroting. Hierbij zijn de gymvoorzieningen nog niet betrokken en ook daar is renovatie of nieuwbouw van in ieder geval twee gymzalen noodzakelijk. Zwembad Het college heeft in 2025 bij de voorzieningendiscussie voorgesteld het zwembad te sluiten om de financiële positie gezond te houden. Op dit moment wordt het zwembad open gehouden met een, zeer kostbare, open boek begroting en onderzoekt het college de mogelijkheden voor renovatie of nieuwbouw. Hiervoor zijn verschillende scenario’s uitgewerkt en zijn de investeringskosten en de verwachte exploitatielasten van de verschillende scenario’s bekend. Bedrijfsvoering (Informatiemanagement) Informatiemanagement is een randvoorwaarde voor goede, betrouwbare en toegankelijke dienstverlening aan onze inwoners.

De focus ligt op het verbeteren van de vindbaarheid, volledigheid en betrouwbaarheid van informatie. Dit draagt bij aan een snellere afhandeling van klantvragen, betere dossiervorming en het werken op basis van actuele en juiste informatie. Om deze doelen te realiseren, bouwen de gemeente aan een stabiel ingerichte IM organisatie en intensiveert het de regionale samenwerking. In 2025 is de gezamenlijke Pilot IM Samenwerking met de gemeente Hengelo succesvol afgerond. In 2026 verkent de gemeente, als logische vervolgstap op de bestaande IT samenwerking, een verdergaande samenwerking op het gebied van informatiemanagement. Voor deze ontwikkeling is een incidentele en structurele investering nodig. Deze middelen zijn noodzakelijk om aansluiting bij de samenwerking met Hengelo

Kadernota 2027

4

mogelijk te maken en de kwaliteit en continuïteit van de informatievoorziening structureel te borgen. Vastgoed Het gemeentehuis, het Huis van Haaksbergen en de sporthallen zijn het belangrijkste vastgoed van de gemeente. Er is meer geld nodig voor onderhoud aan het gemeentehuis en het Huis van Haaksbergen. De sporthallen De Els en de Bouwmeester zijn functioneel maar gedateerd en moeten op termijn worden aangepakt. Daarnaast ligt er de wettelijke verplichting in 2050 energieneutraal te zijn. Voor beide sporthallen geldt dat ze zijn afgeschreven en nieuwbouw wellicht een betere optie is als renovatie. Dit hangt ook samen met de keuzes die gemaakt worden op het gebied van onderwijshuisvesting. Meerjarenperspectief Het meerjarenperspectief laat een financieel tekort zien en de grote investeringen zijn op dit moment nog niet financieel vertaald in deze kadernota. Het is voor de gemeente een wettelijke plicht onderwijs- en sportvoorzieningen te hebben, maar het is een keuze óf en wanneer gebouwen worden gerenoveerd of vervangen. Een aantrekkelijk centrum en toegankelijke voorzieningen hebben effect op de uitstraling van Haaksbergen, is Haaksbergen een leefbare gemeente, waar mensen graag wonen en recreëren.

Een sterke organisatie is echter ook randvoorwaardelijk voor het uitvoeren van de basistaken, om iedereen volwaardig mee te kunnen laten doen in de samenleving en uitvoering te geven aan de ambities. Waar deze kadernota een perspectief laat zien van 4 jaar vraagt dit om een breder perspectief en een langere termijnplanning. Uw raad zal keuzes moeten maken, wat is echt noodzakelijk en op welke termijn? Waar moet de gemeente in investeren en waar kan de gemeente andere partijen betrekken om mee te investeren. Zo wordt voor het zwembad al onderzocht of er andere partijen zijn die de investeringskosten kunnen dragen, zodat de gemeente alleen exploitatielasten hoeft op te nemen in de programmabegroting. Eind 2026 wil het college uw raad een voorstel voorleggen voor een bestemmingsreserve bovenwijks kostenverhaal, waarmee ontwikkelaars bijdragen aan bovenwijkse voorzieningen. Zo moet er zowel aan de inkomstenkant als aan de kostenkant gekeken worden wat mogelijk is. Haaksbergen heeft de afgelopen jaren al forse bezuinigingen en ombuigingen doorgevoerd, om ruimte te creëren zullen moeilijke keuzes gemaakt moeten worden. Het is niet genoeg om te willen wat goed is; de gemeente moet ook durven kiezen wat haalbaar is.

Kadernota 2027

5

1. Financiële situatie op Hoofdlijnen Startpunt Kadernota Het startpunt voor deze kadernota zijn de resultaten uit de Programmabegroting 2026-2029 en de Eindejaarsrapportage 2025 (inclusief meerjarige bijstellingen) voor de jaren 2027-2029. De Programmabegroting 2029 vormt de basis voor 2030. Autonome ontwikkelingen Onder de autonome ontwikkelingen zijn de prijsstijgingen op verbonden partijen opgenomen. Deze prijsstijgingen zijn gebaseerd op de ontwerpbegrotingen van de gemeenschappelijke regelingen. Daarnaast is de programmabegroting geactualiseerd met indexaties conform de uitgangspunten in bijlage 1. De financiële effecten hiervan kunnen worden opgevangen binnen de stelpost prijsstijgingen, die wordt gevoed vanuit het accres van het Rijk. De Meicirculaire 2026 maakt nog geen onderdeel uit van deze kadernota. Ook zijn autonome ontwikkelingen binnen het bestaande beleid opgenomen en toegelicht in deze Kadernota 2027. Noodzakelijkheden Aanvullend op de autonome ontwikkelingen vinden het college en organisatie het noodzakelijk een aantal ontwikkelingen op te nemen in de Programmabegroting 2027. Financieel is het verloop van het meerjarenperspectief na de verwerking van de eerder genoemde ontwikkelingen als volgt: Bedragen x € 1.000

Ontwikkeling saldo begroting Saldo begroting 2026-2029 Amendement A17 Zwembad de Wilder Mutaties eindejaarsrapportage 2025 Saldo begroting voor aanvang Kadernota 2027 Autonome ontwikkelingen Kadernota 2027 Financiele consequenties noodzakelijkheden Saldo begroting na vaststelling Kadernota 2027

Begroot 2027 984 -200 61 845 -140 -338 367

Begroot 2028 2 0 101 103 -535 -183 -615

Begroot 2029 249 -200 -45 4 -552 -319 -867

Begroot 2030 249 -200 -45 4 -811 -138 -944

Financiële situatie op hoofdlijn Deze kadernota laat zien dat de gemeente Haaksbergen voor flinke financiële uitdagingen staat. De Programmabegroting 2027 sluit nog met een positief saldo, maar vanaf 2028 laat de meerjarenbegroting een structureel oplopend tekort zien. Belangrijke oorzaak hiervoor is de structurele korting van het Rijk op het Gemeentefonds. Door incidentele compensatie in de Meicirculaire 2025 (voor 2026 en 2027) is het ravijnjaar verschoven naar 2028. Hierdoor blijft de financiële positie structureel onder druk staan.

Kadernota 2027

6

De resultaten ontwikkelen zich als volgt: • 2027: + € 367.000 • 2028: - € 615.000 • 2029: - € 867.000 • 2030: - € 944.000 Maatregelen Op basis van het huidige financiële saldo van de Programmabegroting 2027 blijft regulier toezicht van de provincie van toepassing. Voor 2028 dient de financiële positie verbetert te worden, om te voorkomen dat de gemeente Haaksbergen onder preventief toezicht komt te staan. Om de financiële positie te verbeteren neemt het college voor zowel de korte als de lange termijn maatregelen. Dit wordt in paragraaf 3.5 “Toekomstige financiële positie” nader toegelicht. De korte termijn is gericht op het proces van de Programmabegroting 2027 en de lange termijn op de Programmabegroting 2028. Richting het proces van de Programmabegroting 2028 wordt weer een grootschalige bezuinigingsoperatie gestart. Gezien de verschillende opgaven en wensen die er nog zijn, zal de bezuinigingsoperatie naast het huidige tekort ook moeten voorzien in middelen voor toekomstige grote opgaven en wensen. De gemeente Haaksbergen heeft al verschillende bezuinigingsrondes doorlopen, waardoor al veel bezuinigd is. Dit betekent dat er ingrijpende keuzes gemaakt moeten worden, om in de toekomst een sluitende programmabegroting te realiseren.

Kadernota 2027

7

2. Beleidsmatige ontwikkelingen In dit hoofdstuk wordt per programma ingegaan op trends en ontwikkelingen, die van invloed zijn op het bestaand beleid. Het betreft een beperkt aantal belangrijke ontwikkelingen, die de komende jaren op de gemeente afkomen en een effect hebben. Daarnaast worden de belangrijkste opgaven binnen de programma’s toegelicht.

2.1

Programma 0 Bestuur en ondersteuning

Inleiding Binnen het programma Bestuur en ondersteuning speelt de bedrijfsvoering een grote rol. De activiteiten binnen de bedrijfsvoering zijn gericht op het ondersteunen van beleidsprogramma’s en hiermee de uitvoering van de gemeentelijke taken. Dit loopt van inkoop tot financiën, van personeel tot communicatie. Belangrijk hierbij is de visie op dienstverlening en zorgen dat onze dienstverlening passend is, zodat iedereen de dienstverlening krijgt die hij of zij nodig heeft. Informatiemanagement Informatiemanagement is een randvoorwaarde voor goede, betrouwbare en toegankelijke dienstverlening aan onze inwoners. In de afgelopen jaren is ingezet op het op orde brengen van deze basis; in 2026 wordt deze koers voortgezet en wordt deze verder verstevigd. De focus ligt op het verbeteren van de vindbaarheid, volledigheid en betrouwbaarheid van informatie. Dit draagt bij aan een snellere afhandeling van klantvragen, betere dossiervorming en het werken op basis van actuele en juiste informatie. Daarnaast wordt ingezet op verdere digitalisering van werkprocessen en een cultuurverandering, waarbij digitaal en zaakgericht werken de norm is. Om deze doelen te realiseren wordt gebouwd aan een stabiel ingerichte IM-organisatie en wordt de regionale samenwerking geïntensiveerd. In 2025 is de gezamenlijke pilot IM Samenwerking met de gemeente Hengelo succesvol afgerond.

In 2026 wordt, als logische vervolgstap op de bestaande IT-samenwerking, een verdergaande samenwerking op het gebied van informatiemanagement verkend. Voor deze ontwikkeling is een incidentele en structurele investering nodig. Deze middelen zijn noodzakelijk om aansluiting bij de samenwerking met Hengelo mogelijk te maken en de kwaliteit en continuïteit van de informatievoorziening structureel te borgen. Zonder deze investering bestaat het risico dat noodzakelijke kwaliteits- en efficiëntieslagen uitblijven, met negatieve gevolgen voor de dienstverlening aan inwoners en voor de bestuurlijke en wettelijke verantwoordelijkheden van de gemeente. De samenwerking bevindt zich in 2026 nog in een verkennende fase. De exacte scope, governance, taakverdeling en kosten zijn daarom nog niet volledig uitgewerkt. De benodigde middelen zijn gebaseerd op een hoog-over inschatting van onder meer capaciteit en expertise, professionalisering van systemen en processen, structurele borging van governance en opleiding en ondersteuning van medewerkers. Deze financiële ruimte is nodig om de samenwerking daadwerkelijk vorm te geven en bestuurlijke keuzes mogelijk te maken.

Kadernota 2027

8

Bezwaren Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is sprake van een duidelijke toename van het aantal bezwaren tegen besluiten over omgevingsvergunningen. Met name in 2025 is het aantal bezwaarzaken over buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (BOPA’s) sterk gestegen. Deze zaken zijn complex van aard en vereisen meer tijd voor inhoudelijke beoordeling, mede doordat jurisprudentie onder de Omgevingswet nog beperkt beschikbaar is. Met het vervallen van de TAM‑IMRO‑procedures per 1 januari 2026, wordt een verdere toename van het aantal bezwaarprocedures verwacht. De toegenomen werklast heeft gevolgen voor de doorlooptijd van bezwaarprocedures. In 2025 zat gemiddeld 7,5 weken tussen het uitbrengen van het advies en de beslissing op bezwaar, tegenover 4,4 weken in 2024. Deze langere doorlooptijd zet druk op de totale afhandelingstijd en de wettelijke beslistermijnen. Om continuïteit, kwaliteit en tijdige advisering te kunnen waarborgen, is een stabiele en voldoende brede bezetting van de commissie noodzakelijk. Gezien de toegenomen complexiteit en het groeiende aantal zaken, is uitbreiding met een extra commissielid wenselijk. Dit draagt bij aan een evenwichtigere verdeling van werkzaamheden en kan helpen de doorlooptijden van bezwaarprocedures te beperken.

Paspoortenpiek Sinds 2024 is sprake van een sterke stijging van de legesinkomsten voor de verstrekking van paspoorten en identiteitskaarten. Deze toename hangt samen met de verwachte piek in het aantal aanvragen, die zich naar verwachting voordoet in de jaren 2026 en 2027. Op basis hiervan zijn de geraamde inkomsten voor deze jaren naar boven bijgesteld. Vanaf 2028 wordt een daling van het aantal aanvragen verwacht ten opzichte van 2027. Deze dalende trend zet zich vanaf 2029 sterker door, waarmee de piekperiode is afgerond. Als gevolg hiervan zijn de structurele legesinkomsten vanaf 2029 naar beneden bijgesteld.

2.2

Programma 1 Veiligheid

Inleiding Dit programma omvat de taken die voortvloeien uit de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de openbare orde en veiligheid, zoals vastgelegd in het Integraal Veiligheidsplan 2024-2027. In samenwerking met partners zoals politie, brandweer, Veiligheidsregio, omliggende Twentse gemeenten, inwoners en ondernemers, wordt binnen dit programma ingezet op een veilig Haaksbergen. Het richt zich daarbij op uiteenlopende thema’s binnen het veiligheidsdomein, waaronder integrale veiligheidszorg, aanpak van ondermijning, evenementenveiligheid, crisisbeheersing en inzet van en samenwerking met de brandweer. Transitie Sekswerkcontroles De afgelopen jaren heeft het sekswerk in Nederland een duidelijke verschuiving doorgemaakt van de vergunde naar onvergunde (en minder zichtbare) vormen. Dit bemoeilijkt het toezicht en de handhaving en vergroot de risico's voor sekswerkers. Mede daarom is er behoefte aan een herziening en versterking van beleid en samenwerking tussen gemeenten en politie om toezicht en handhaving effectiever te organiseren. Daarnaast verandert het toezichtkader. Op basis van

Kadernota 2027

9

landelijke afspraken, vastgelegd in het Meerjarenbeleidsplan politie 2024-2027, richt de politie zich primair op strafrechtelijke handhaving, met en focus op de opsporing van mensenhandel. De taken op onder andere het gebied van het bestuurlijke toezicht (APV) zijn de afgelopen jaren door de politie uitgevoerd en komen nu weer bij de gemeente te liggen. Op dit moment is het nog onbekend welke financiële en organisatorische consequenties deze ontwikkeling met zich meebrengt, maar de verwachting is wel dat deze consequenties er zullen zijn. Ondermijning Ondermijning betreft de verwevenheid tussen onderwereld en bovenwereld, waarbij legale structuren worden misbruikt voor criminele activiteiten. Ondermijning is veelzijdig en onzichtbaar, wat de bestrijding complex maakt. Ook in 2027 wordt uitvoering gegeven aan de in het beleid beschreven doelstellingen. Waarbij oog voor toezicht en handhaving in de kernen en in het buitengebied wordt gehouden.

2.3

Programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat

Inleiding Dit programma richt zich op de mobiliteit van personen en goederen in Haaksbergen. Dit omvat de aanleg en het onderhoud van wegen, fiets- en voetpaden en openbaar vervoer. Openbare verlichting Momenteel zijn er diverse ontwikkelingen gaande gericht op het moderniseren, verduurzamen en waarborgen van de veiligheid van de openbare verlichting. De focus ligt op energiebesparing, het beperken van materiaalverbruik en het toepassen van duurzamere materialen. Daarnaast wordt de elektrische installatie geïnventariseerd en worden de bijbehorende inspecties uitgevoerd. Komende periode wordt een nieuw beheerplan opgesteld voor de komende vier jaar, zodat de onderhouds- en beheerkosten beter aansluiten op het huidige areaal. Wegenbouw Gezondheid van medewerkers in fysiek zware beroepen, zoals onder andere de wegenbouw, krijgt steeds meer aandacht. Dit is zeer terecht maar de keerzijde hiervan is dat de kosten van bijvoorbeeld straatwerkzaamheden flink stijgen, handmatig straten grotendeels zal verdwijnen en in plaats hiervan er machinaal gestraat moet worden. Helaas zijn de huidige machines allemaal nog niet geschikt om gebruikt materiaal te hergebruiken en moet er nieuw materiaal aangekocht worden. Dit werkt kostenverhogend, is niet goed voor de circulariteit en er worden meer grondstoffen gebruikt voor nieuwe productie.

Steeds (onvoorziene) stijgende prijzen van grondstoffen en brandstof werken kostenverhogend.

2.4

Programma 3 Economie

Inleiding De gemeente Haaksbergen staat bekend als fijne gemeente om in te wonen, werken en recreëren. Er zijn betrokken inwoners en er is een goed georganiseerd, lokaal geworteld bedrijfsleven. Noaberschap is kenmerkend voor de Haaksbergse mentaliteit en zorgt voor

Kadernota 2027

10

sterke netwerken in de samenleving. Onder dit programma valt de stimulering van de lokale economie, ontwikkeling van de bedrijventerreinen, recreatie en toerisme en het centrum. Toekomstbestendig centrum Haaksbergen Ontwikkelingen laten zien dat vitale centra vragen om een structurele en professionele samenwerking tussen gemeente, ondernemers en pandeigenaren, de zogenaamde gouden driehoek. In Haaksbergen committeren alle partijen zich voor de lange termijn en wordt gezamenlijk geïnvesteerd in projecten, die bijdragen aan een gezond en toekomstbestendig centrum. Deze samenwerking kan alleen effectief zijn als daar voldoende financiële middelen voor zijn. Evenementen In lijn met de maatschappelijke trend naar meer beleving, ontmoeting en vrijetijdsbesteding, is het belangrijk om budget voor evenementen beschikbaar te hebben. Een groter en gevarieerder evenementenaanbod versterkt de levendigheid, verhoogt de aantrekkelijkheid van Haaksbergen en draagt bij aan een positieve beleving voor inwoners en bezoekers. Vitale Vakantieparken De aanhoudende trend van permanente bewoning binnen verblijfsrecreatie zet het toeristisch potentieel onder druk en verstoort het beoogde ruimtelijk beleid. Er ontstaan risico’s op ondermijning en overlast. Hierdoor komen de leefbaarheid en veiligheid in onze gemeente onder druk te staan.

2.5

Programma 4 Onderwijs

Inleiding Als gemeente hebben we een belangrijke rol voor het onderwijs binnen onze gemeente. Zo is de gemeente onder andere verantwoordelijk voor goede onderwijshuisvesting, het voorkomen van onderwijsachterstanden bij kinderen en het voortijdig schoolverlaten onder jongeren, maar ook wordt toegezien op leerplicht en zorggedragen voor het leerlingenvervoer en de aansluiting van zorg en onderwijs. Onderzoek bewegingsonderwijs en aanvraag gymzalen Pius X en Bonifatius In 2026 wordt de staat en capaciteit van de voorzieningen voor het bewegingsonderwijs onderzocht. Daarmee wordt bepaald of het huidige aantal zaaldelen nog voldoet aan de behoefte en wettelijke normen. Ook wordt in beeld gebracht in hoeverre de locaties toe zijn aan renovatie of vervanging, waarbij rekening wordt gehouden met behoefte, urennormen, spreiding en bereikbaarheid. Uw raad wordt op korte termijn over scenario’s en financiële consequenties geïnformeerd. Twee van deze voorzieningen, de gymzalen Pius X en Bonifatius, staan onder beheer van Stichting Keender. Zij zijn hiermee verantwoordelijk voor het dagelijks en klein onderhoud. Voor groot onderhoud kan Stichting Keender op basis van onze verordening onderwijshuisvesting aanspraak maken op een gemeentelijke bijdrage. In verband met de slechte staat van deze gebouwen, heeft Stichting Keender voor 2026 hiervoor een aanvraag ingediend.

Deze aanvraag wordt ondersteund door een kostenopgave voor 5-jarig groot onderhoud. Momenteel wordt deze kostenopgave geanalyseerd op basis van de verordening onderwijshuisvesting. Enkele posten voor groot onderhoud worden door onze verordening uitgesloten, waardoor het Kadernota 2027

11

totaalbedrag mogelijk lager uitvalt. Besluitvorming is noodzakelijk gezien de huidige staat van de gebouwen, maar wel afgewogen tegen resultaten uit voornoemd onderzoek en de planvorming in het Integraal Huisvestingsplan. Dit jaar wordt een voorstel voorgelegd. Basisschool Buurse Voor Basisschool Buurse ligt in lijn met het IHP een aanvraag voor een onderwijsvoorziening voor van Stichting Keender, onderbouwd met een vergelijkend onderzoek naar nieuwbouw of revitalisatie (grondige renovatie). Zowel het advies van het onderzoek als de aanvraag gaan uit van revitalisatie vanwege doelmatigheid en lagere kosten. Uitgangspunt bij beide varianten is een integraal gebouw inclusief ongeveer 150 m² kinderopvang, in lijn met de ambitie voor integrale kindcentra (IKC). Bij revitalisatie ontstaat echter ongeveer 150 m² overmaat door dalende leerlingaantallen. Dit jaar ontvangt uw raad een kredietvoorstel, waarbij in geval van keuze voor revitalisatie twee scenario’s mogelijk zijn. De overmaat slopen (kosten geschat op € 130.000) of behoud en herbestemming, bijvoorbeeld voor maatschappelijke functies (MFA) wat kansen biedt voor multifunctioneel gebruik, maar een aanvullende investering vraagt. In beide scenario’s (nieuwbouw of revitalisatie) moeten nog een aantal p.m. kosten nader worden ingevuld. Ook deze worden voorgelegd in het kredietvoorstel.

In de huidige begroting is al rekening gehouden met een investeringsbedrag zoals opgenomen in het IHP. Dit zal niet voldoende zijn. Nadat besluitvorming plaatsvindt over het kredietvoorstel, kan besluitvorming plaatsvinden over de aanvraag. Basisschool St. Bonifacius (St. Isidorushoeve) Ook voor de St. Bonifacius ligt in lijn met het huidige IHP een aanvraag voor een onderwijsvoorziening voor van Stichting Keender, onderbouwd met een vergelijkend onderzoek naar nieuwbouw of revitalisatie. Zowel het advies van het onderzoek als de aanvraag gaan uit van nieuwbouw, vanwege functionele kwaliteit, toekomstbestendigheid en efficiënte exploitatie. Het plan omvat ongeveer 768 m² onderwijsruimte en 65 m² kinderopvang binnen een integraal gebouw. Ook hiervoor wordt uw raad een kredietvoorstel voorgelegd, waarin ook p.m. kosten zijn ingevuld. Nadat besluitvorming plaatsvindt over het kredietvoorstel, kan besluitvorming plaatsvinden over de aanvraag. In de huidige programmabegroting is al rekening gehouden met een investeringsbedrag zoals opgenomen in het IHP. Dit zal niet voldoende zijn. Het Assink Lyceum Stichting Portuur heeft een aanvraag voor een onderwijsvoorziening ingediend voor nieuwbouw. Er is door de gemeente rekening gehouden met een bedrag van € 26.250.000 incl. Btw (prijspeil 2022).

Dit blijkt niet toereikend voor de onderzochte varianten (nieuwbouw en vernieuwbouw locatie van Brakelstraat). Door stijgende bouwkosten (circa +9,7%) wordt nieuwbouw geraamd op circa € 30.800.000 (2025) oplopend tot € 33.400.000 (2029). De kosten voor vernieuwbouw liggen nog hoger: circa € 32.100.000 (2025) tot € 34.800.000 (2029). De planvorming is gebaseerd op een integraal Programma van Eisen (7.010 m² BVO) en een multidisciplinaire verkenning. Voor de kadernota wordt uitgegaan van een afschrijvingstermijn van 40 jaar (conform verordening).

Kadernota 2027

12

Uw raad wordt gevraagd een richtinggevende keuze te maken, mede op basis van het Programma van Eisen (7.010 m²) en de gehanteerde afschrijvingstermijn van 40 jaar. Aanvullend onderzoek naar de locatie Bouwmeester wordt betrokken bij de definitieve besluitvorming. Actualisatie IHP In 2026 is gestart met de actualisatie van het IHP. Hierin wordt de middellange termijn van het huidige IHP verder uitgewerkt. Dit omvat de eventuele clustering van 6 basisscholen. De opgave vraagt een integrale aanpak, waarbij onderwijshuisvesting wordt verbonden met onder andere ruimtelijke ontwikkelingen, het onderzoek naar bewegingsonderwijs en de plannen rondom Het Assink Lyceum. Dit biedt kansen voor efficiënter ruimtegebruik en toekomstbestendige voorzieningen, maar vraagt tijdige strategische keuzes en goed overleg met de betrokken partners. Uitgangspunt is clustering van scholen in plaats van solitaire vernieuwing, gezien schaalgrootte, verouderd vastgoed en leerlingontwikkeling. Dit vraagt strategische keuzes over toekomstige schoollocaties en combinaties. Een groot deel van het vastgoed (1955–1977) is aan vervanging of ingrijpende renovatie toe, wat de urgentie van besluitvorming benadrukt.

2.6

Programma 5 Sport, cultuur en recreatie

Inleiding Programma 5 omvat sport, cultuur en recreatie. Een breed programma. Naast sport en cultuur vallen namelijk ook openbaar groen, erfgoed, speelvoorzieningen en recreatie binnen dit programma. Zwembad Voor zwembad De Wilder is in 2023 onderzoek gedaan naar mogelijke toekomstscenario’s voor het zwembad. In 2026 is dit onderzoek geactualiseerd ten behoeve van de Kadernota. Daarnaast faciliteert de gemeente de gebruikers van het zwembad in het opstellen van een basis-, plus- en minvariant voor een toekomstig zwembad, als reactie op het amendement van uw raad van 5 november 2025. In 2026 zal nader onderzoek gedaan worden naar de ruimtelijke, technische en financiële haalbaarheid van mogelijke scenario’s. Daarnaast heeft besluitvorming plaatsgevonden over de openstelling van het zwembad tot eind 2027. Sportakkoord Er wordt een nieuw Sportakkoord 2027-2030 ontwikkelt, waarmee een vervolg wordt gegeven aan het Sportakkoord Haaksbergen 2023-2026. In 2026 wordt deze samen met de kerngroep sportakkoord, de aaneengesloten gemeentelijke domeinen en overige (sport)partners vormgegeven. Daarnaast zal er in samenspraak met vastgoed en onderwijs een start worden gemaakt met een te ontwikkelen binnensport accommodatiebeleid vooruitkijkende naar de opgaven binnensport.

Zorgplicht Bibliotheken Gemeenten zijn verplicht te zorgen voor de aanwezigheid en toegankelijkheid van een volwaardige bibliotheek. Gemeenten moeten samen met de bibliotheek een meerjarenplan Kadernota 2027

13

opstellen voor de invulling. Vanaf 2027 wordt dit structureel opgenomen in het Gemeentefonds, waarmee deze ook als zodanig benoemd moet worden in de Programmabegroting 2027.

2.7

Programma 6 Sociaal Domein

Inleiding Binnen het programma Sociaal Domein valt de ondersteuning, die inwoners kunnen ontvangen om zoveel mogelijk op eigen kracht te kunnen functioneren. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015), Jeugdwet, Participatiewet, Wet inburgering en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening vallen onder dit programma. Dit betekent dat dit programma een grote diversiteit aan wettelijk uitvoeringstaken heeft. Aanpak eenzaamheid Jongvolwassenen Uw raad heeft in 2025 via de motie Samen Sterk tegen eenzaamheid onder jongvolwassenen verzocht om een versterkte aanpak. Regionaal en lokaal is een (beperkte) aanpak in uitvoering. Een uitgebreide(re) aanpak kost extra tijd en middelen, die binnen de huidige formatie en programmabegroting niet beschikbaar zijn. Realisatie van de motie vraagt aanvullende capaciteit en middelen. Hiervoor is aan personele capaciteit en activiteiten een extra structureel bedrag van in totaal € 45.000 nodig. Met deze middelen kan een samenhangende lokale aanpak worden ontwikkeld die aansluit bij bestaande netwerken en preventieve inzet op mentaal welbevinden. Indien er geen aanvullende middelen beschikbaar worden gesteld, blijft uitvoering beperkt tot integratie binnen bestaande werkzaamheden.

Prioritaire Agenda Jeugdzorg Op basis van de Wet Verbetering beschikbaarheid jeugdzorg moeten gemeenten de (hoog) specialistische zorg, waaronder wonen en verblijf, regionaal organiseren. Hoewel veel dingen goed gaan, kost het nog steeds moeite de samenwerking tot stand te brengen. De Prioritaire Agenda Jeugdzorg beoogt de regionale samenwerking te versterken. Op 14 januari 2026 heeft het Algemeen Bestuur (AB) SamenTwente de Prioritaire Agenda Jeugdzorg vastgesteld. Het AB heeft besloten voor 2027 incidenteel middelen op te nemen in de begroting SamenTwente en heeft de intentie uitgesproken het bedrag vanaf 2028 structureel op te nemen in de begroting SamenTwente. De gemeente is verplicht besluiten van het AB SamenTwente uit te voeren, inclusief financiële consequenties; dit is daarom een autonome ontwikkeling. Het aandeel voor onze gemeente bedraagt € 52.000. De verwachting is dat de investering vanaf 2027 tot lagere uitgaven op jeugdzorg gaat leiden. Daarom stelt het college ook voor een incidentele taakstelling van € 10.000 op de uitgaven jeugdzorg in de Programmabegroting 2027 op te nemen. Mocht het AB SamenTwente besluiten het bedrag van € 52.000 structureel in haar begroting op te nemen, zal het collegej u voorstellen in 2028 een taakstelling van € 30.000 in de programmabegroting op te nemen en vanaf 2029 een structurele taakstelling van € 52.000.

Coördinator Preventie en Gezondheid Sinds 2023 geven gemeenten uitvoering aan het integraal gezondheidsbeleid gebaseerd op het landelijk akkoord “Gezond en Actief Leven Akkoord” (GALA). Door middel van een Specifieke

Kadernota 2027

14

Uitkering (SPUK) de gemeente zich op vijf preventieve ketenaanpakken: Kansrijke Start, Welzijn op Recept, Valpreventie, Kind naar een Gezonder Gewicht en Volwassenen naar een Gezonder Gewicht. Deze domein overstijgende aanpakken vragen voortdurende afstemming, samenwerking met netwerkpartners en monitoring. Met het nieuwe Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) wordt deze beweging verder versterkt. Als gemeente moeten we zorgdragen voor een goede borging, daarvoor is vanaf 2027 een structurele coördinerende rol noodzakelijk. De gemeente houdt regie en overzicht door coördinatie te bundelen. Zij wil versnippering voorkomen en ziet een efficiëntieslag in het bundelen van coördinatie. Om de uitvoering en coördinatie van deze landelijke preventietaken, én de samenwerking tussen zorgpartners, GGD, sociaal werk en gemeentelijke teams duurzaam te organiseren, is een structurele coördinator Gezondheid & Preventie nodig voor 20 uur per week. Budget € 47.000. Zonder deze middelen loopt de gemeente het risico dat de uitvoering van de ketenaanpakken niet wordt uitgevoerd. Dienstverlening Wsw door SWB Tijdens de onderhandelingen over het verlengen van de huidige dienstverleningsovereenkomst (hierna: DVO) heeft de SWB het verzoek gedaan, de volledige Rijksbijdrage voor de uitvoering van de Wsw over te maken aan de SWB.

De SWB geeft aan dat een financiële bijdrage van de gemeente Haaksbergen in eerlijke verhouding moet staan tot de andere deelnemende GR gemeenten met het oog op de exploitatie en de dienstverlening. Volgens de SWB is dat nu niet het geval. Als de gemeente gebruik wil blijven maken van de dienstverlening Wsw door de SWB, is sprake van een autonome ontwikkeling. In de onderhandelingen is afgesproken het huidige DVO voor het gehele jaar 2026 onder dezelfde condities te verlengen. Daarnaast wordt een businesscase opgesteld, waarin wordt onderzocht of de extra financiële vraag van de SWB aan Haaksbergen gerechtvaardigd is. Deze ziet op twee scenario’s: een scenario op basis van een DVO (huidige situatie) en een scenario waarbij Haaksbergen toetreedt tot de GR. Op basis van de businesscase maakt Haaksbergen de afweging tussen het scenario om op basis van het DVO-construct (huidige situatie) een redelijk bedrag te gaan betalen óf om toe te treden tot de GR met de daarbij behorende kostenbijdrage. Ook worden de mogelijkheden van andere samenwerkingen onderzocht. Dit scenario wordt financieel vertaald in de Programmabegroting 2027 en als voorstel aan uw raad voorgelegd. Gebaseerd op verlenging van het DVO en voldoen aan de wens van de SWB om de volledige Rijksbijdrage voor hun dienstverlening te betalen, komt dit neer op een structurele extra bijdrage van circa € 350.000.

Opvang ontheemden De Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) voor Oekraïense vluchtelingen loopt af op 4 maart 2027. Daarna introduceert het kabinet een transitiedocument, een tijdelijke reguliere verblijfsvergunning van drie jaar voor Oekraïense vluchtelingen. Gemeenten verliezen de huidige Rijksvergoeding voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Het is nog onbekend of gemeenten hiervoor op andere wijze gecompenseerd worden. Kadernota 2027

15

Bij het transitiedocument vallen Oekraïners onder de Participatiewet in plaats van de leefgeldregeling. De VNG waarschuwt dat de overgang naar de Participatiewet extra tijd, capaciteit en financiële middelen vergt. De Rijksoverheid geeft aan dat veel rechten en plichten nog worden uitgewerkt, maar dat gemeenten meerjarig perspectief moeten bieden. Deze autonome ontwikkeling leidt naar verwachting tot een netto kostenstijging voor gemeenten, zeker omdat de VNG stelt dat de transitie 2–3 jaar duurt en niet per 4 maart 2027 uitvoerbaar is. Procesregie Binnen het Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 is ingezet op een integrale aanpak van complexe zorg- en veiligheidsvraagstukken. De in 2025 door de Noaberpoort uitgevoerde pilot procesregie zorg & veiligheid laat zien, dat deze inzet leidt tot betere samenwerking tussen zorg- en veiligheidspartners, snellere en preventieve interventies en meer bestuurlijke grip op risicovolle situaties. Door een duidelijke scheiding tussen casusregie en procesregie wordt voorkomen, dat kwetsbare inwoners tussen wal en schip vallen en worden escalaties en hoge maatschappelijke kosten op termijn beperkt. Om deze werkwijze te borgen en maatschappelijke en bestuurlijke risico’s te voorkomen, is het noodzakelijk procesregie structureel te continueren. De structurele kosten hiervoor bedragen € 96.661.

Formatie Zorg, Veiligheid en Inburgering De taken onder Zorg en Veiligheid betreffen wettelijke taken, die we als gemeente moeten uitvoeren. Vanaf 2023 zijn nieuwe taken met betrekking tot zorg en veiligheid naar gemeenten toegekomen, zoals mensenhandel, aanpak radicalisering, AVE, Centrum seksueel geweld. Voor inburgering ontvangen de gemeente jaarlijks Rijkmiddelen voor diverse uit te voeren taken, zoals maatschappelijke opvang, begeleiding en de verplichte Participatieverklaringstrajecten. Binnen deze functie valt ook de uitvoering van de wettelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders, zoals opgelegd vanuit het Interbestuurlijk toezicht. Als deze taken niet meer worden uitgevoerd, heeft dat consequenties voor onze nieuwkomers en de te ontvangen uitvoeringsbudgetten van het Rijk. De formatie wordt nu door incidentele middelen gedekt (Oekraïne gelden), maar moet structureel worde geborgd. In totaal gaat het om een takkenpakket van 32 uur per week, waarvoor structureel een bedrag van € 92.051 benodigd is. Functie beleidsmedewerker jeugd Deze formatie is onder meer nodig voor de uitvoering van de maatregelen in de Hervormingsagenda Jeugd, die bijdragen aan het dempen van de kosten voor jeugdhulp. De Hervormingsagenda Jeugd is een landelijke verplichting. Vanuit het Rijk is er geld voor de Hervormingsagenda Jeugd.

Gelet op de te plegen ombuigingen is meer inzet op beleid nodig, om de noodzakelijke maatregelen in gang te zetten. Niet alle urgente jeugdtaken worden op dit moment uitgevoerd. Dit heeft gevolgen voor de dienstverlening aan inwoners en leidt tot stagnering van de transformatie en realisatie van de ombuigingen. Het is ook niet mogelijk om, volgens regionale afspraken, voldoende capaciteit te leveren aan de regio wat nodig is en ook in de regio is afgesproken. Voor de verrekening van deze kosten tussen gemeenten ontvangt de gemeente jaarlijks een factuur vanuit de regio (gemiddeld betreft het een jaarlijks bedrag van bijna € 47.000 over de afgelopen 3 jaar).

Kadernota 2027

16

In totaal gaat het om een takenpakket van 36 uur per week, waarvoor structureel een bedrag van € 103.557 benodigd is. Indien de middelen voor deze formatie niet beschikbaar worden gesteld, worden niet alle urgente jeugdtaken opgepakt ,waardoor de maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd niet volledig kunnen worden in- en uitgevoerd, bovendien blijft de gemeente jaarlijks de kosten voor de verrekening tussen gemeenten betalen.

2.8

Programma 7 Volksgezondheid en milieu

Inleiding Binnen dit programma valt de inzameling van afval. Ook het aanleggen en onderhouden van riolering en watersystemen en de bijbehorende rioolheffing vallen onder dit programma. Daarnaast vallen de werkzaamheden rondom milieubeheer, begraafplaatsen en volksgezondheid onder dit programma. Het programma Volksgezondheid richt zich op het bevorderen van een gezonde leefstijl, het voorkomen van ziekte en beschermen van de gezondheid van de inwoners van Haaksbergen. Dit doet de gemeente in samenwerking met de Twentse gemeenten en GGD. De gemeente werkt vanuit een regionale visie ‘Gezonde Generaties in Twente 2024-2027’. Daarbinnen wordt ingezet op vier thema’s (mentale gezondheid, leefstijl, beschermen en vaccineren, leefomgeving) met aandacht voor de overkoepelende uitgangspunten en wisselende aanpak in de leeftijdsgroepen. Afval In december 2025 is de grondstoffenvisie gemeente Haaksbergen 2026-2030 vastgesteld. In 2027 is het de bedoeling fase 1 “de basis op orde” afgerond te hebben. In 2027 wordt dan van start gegaan met fase 2 “optimalisatie inzameling”. Hiervoor wil de gemeente de data die zij ontvangt door invoering van het containermanagementsysteem en ondergronds inzamelen bij hoogbouw gebruiken om de afvalinzameling te optimaliseren.

Dit zal gepaard gaan met een raadsbesluit over de start van de optimalisatie in lijn met het amendement op de grondstoffenvisie, waarin is besloten dat voor de start van een nieuwe fase van de grondstoffenvisie een raadsbesluit genomen moet worden. De verwachting is dat er geen extra investeringen nodig zijn voor de invoering van fase 2 van de grondstoffenvisie. Duurzaamheid In 2027 gaat de gemeente verder met uitvoeren van hetzelfde beleid als in 2026. Binnen de energietransitie gaat de gemeente verder met het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed op basis van het vastgestelde vastgoedbeleid. Inwoners worden ondersteund bij woningisolatie, onder meer via subsidies en energiecoaches. Het warmteprogramma dat in 2026 in werking is getreden wordt geïmplementeerd in Haaksbergen. In Haaksbergen leidt dit vooral tot meer warmtepompen en elektrificatie. De gemeente zal daarom in lijn met regionale en landelijke ontwikkelingen adviseren meer batterijopslag te realiseren en te gaan voor kleinschalige lokale opweksystemen. Bij het project Windpark Oude Buurserdijk blijft de gemeente lokale belangen zorgvuldig meewegen. De gemeente blijft streven naar maximaal lokaal eigendom bij alle toekomstige ontwikkelingen. Daarnaast ondersteunt de gemeente ondernemers bij verduurzaming, ook waar zij te maken hebben met de gevolgen van netcongestie.

De communicatie-inzet richting inwoners blijft Kadernota 2027

17

gericht op het vergroten van bewustwording rondom verduurzaming. Tot slot blijft de gemeente onderzoeken hoe alternatieve energiedragers, zoals waterstof en groen gas, kunnen bijdragen aan de lokale energietransitie, binnen de bestaande regionale samenwerking. Netcongestie Netcongestie is een ontwikkeling met directe impact op de uitvoerbaarheid van vastgesteld beleid binnen de gemeente Haaksbergen. Door beperkte aansluitruimte bij Enexis komen meerdere beleidsdoelen onder druk te staan, waaronder woningbouw, verduurzaming van gemeentelijk vastgoed, elektrificatie van bedrijven en realisatie van lokale energieprojecten. Ook vergunningverlening, de uitvoering van de Omgevingswet, participatietrajecten en de regionale afspraken over de energietransitie worden hierdoor geraakt. Landelijke handreikingen van RVO en VNG benadrukken dat gemeenten een essentiële verantwoordelijkheid hebben bij netinpassing, ruimtelijke keuzes en de coördinatie tussen initiatiefnemers en netbeheerder, omdat netcongestie raakt aan kerntaken zoals ruimtelijke ordening, vergunningverlening en economische ontwikkeling. Deze ontwikkeling vraagt vanaf 2027 structurele capaciteit op het gebied van infra/netinpassing, juridische borging, RO‑ondersteuning en strategische communicatie.

2.9

Programma 8 Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening

Inleiding Binnen dit programma valt ruimtelijke ontwikkeling binnen de kernen en het buitengebied, het beleid voor woningbouw en duurzaamheid. Woningbouw De vraag naar woningen is groot. De ambitie in de Omgevingsvisie van de gemeente Haaksbergen is om in de periode 2024-2034 minimaal 900 woningen te bouwen. Na 2034 stopt de gemeente niet met bouwen. In de Ruimtelijke Ontwikkelstrategie Twente is een opgave van 80.000 woningen opgenomen over de periode 2022-2050 voor heel Twente. Dit betekent voor Haaksbergen een aanvullende opgave van 1600 woningen. Het totaal komt daarmee op 2500 extra woningen. Het college legt een voorstel aan uw raad voor om een bestemmingsreserve in te stellen. De realisatiestimulans die de gemeente van het Rijk ontvangt, doteert zij aan deze bestemmingsreserve. Hieruit wil de gemeente de benodigde extra personele capaciteit voor realisatie van deze opgave betalen. Met name voor de gemeentelijke projecten zal dit extra investeringen met zich meebrengen. Per project worden de kosten en opbrengsten in beeld gebracht, gekoppeld aan een tijdsplanning. Transitie landelijk gebied Het landelijke gebied is in ontwikkeling. Daarom is de gemeente bezig met het opstellen van het programma Toekomstbestendig Buitengebied. Dit betreft een doorvertaling van de Omgevingsvisie.

Hierin komen thema’s als wonen en werken in het landelijk gebied breed aan bod met duidelijke richtlijnen en waar mogelijk kaders.

Kadernota 2027

18

Energietransitie (inclusief netcongestie) De gemeente moet stappen zetten op het gebied van energietransitie, zoals batterijopslagsystemen/grootschalige opslag bij opwek. De momenten waarop energie opgewekt wordt, komen niet altijd overeen met de momenten waarop energie gevraagd wordt. Dit vraagt een vrij groot ruimtebeslag, hetgeen vraagt om een goede inpassing in het landschap. Hiervoor moet beleid opgesteld worden en vertaald worden in het omgevingsplan. Als gevolg van het volle stroomnet (netcongestie) kunnen nieuwe woningen en bedrijven niet worden aangesloten. Deze ontwikkelingen lopen daardoor vertraging op of komen geheel stil te staan. Ook kunnen bedrijven en andere partijen niet uitbreiden of verduurzamen, doordat extra elektrisch vermogen niet kan worden gerealiseerd. Deze ontwikkelingen brengen extra werkzaamheden met zich mee en vragen extra personele inzet, zoals energieplanoloog, juridische kennis en communicatieadvies. Deze werkzaamheden zijn noodzakelijk om in toekomst iedereen van energie te kunnen voorzien. Vastgoed In de 2025 heeft uw raad een nieuw vastgoedbeleid vastgesteld, waarbij ook aandacht is voor verduurzaming van het vastgoed. Ook is de onderhoudsplanningen geactualiseerd. Om de groot onderhoudskosten gelijkmatig te verdelen over meerdere begrotingsjaren, heeft de gemeente een voorziening ‘Onderhoud gemeentelijke panden’.

Op basis van de onderhoudsplanning is geconstateerd, dat de huidige voorziening niet toereikend is. Om de voorziening in stand te houden is een actueel beheerplan noodzakelijk. In 2026 wordt op basis van dit vastgoedbeleid en de onderhoudsplanningen een beheersplan opgesteld. Dit beheersplan zal, waar van toepassing, de onderbouwing vormen voor het verhogen van de voorziening gebouwen.

Kadernota 2027

19

3. Financiële ontwikkelingen 3.1

Autonome ontwikkelingen

Prijsstijgingen Voor het kunnen blijven uitvoeren van de gemeentelijke taken is de gemeente Haaksbergen afhankelijk van de algemene middelen. Die worden in belangrijke mate ontvangen vanuit de algemene uitkering, maar ook dividenden en belastingen zijn inkomstenbronnen, die nodig zijn om stijgingen van lonen en prijzen op te kunnen vangen. In beginsel worden alle prijsstijgingen opgevangen binnen de stelpost prijsstijgingen. B1. Prijsstijgingen De gehanteerde prijsstijgingen die volgen uit contracten, wettelijke verplichtingen of financiële uitganspunten zijn gebaseerd op verschillende indexcijfers, zoals opgenomen in Bijlage 1 ‘Financiële uitgangspunten’. Voor een nadere toelichting op de prijsstijging per onderwerp wordt verwezen naar deze bijlage. B2. Dekking: stelpost meerjarige loon- en prijsontwikkeling 2027 De stelpost loon- en prijsontwikkeling voor het jaar 2027 is de belangrijkste dekking voor de verwerking van de prijsstijgingen op de posten B1A t/m B1E. B3. Dekking: indexatie overige baten De laatste dekking van de prijsstijgingen is de indexatie van de overige baten. De verhoging van de baten is gekoppeld aan de gecombineerde BBP index. Mutaties kadernota 2027

(Bedragen x € 1.000) 2027

2028

2029

2030

1 a Sociaal Domein

-566

-566

-566

-566

1 b Salarislasten

-714

-714

-714

-714

1 c Verbonden partijen

-445

-403

-403

-403

1 d Werkbudgetten

-436

-436

-436

-436

1 d Subsidies

-136

-136

-136

-136

1 e Contractueel

-87

-87

-87

-87

Subtotaal prijsstijging

-2.383

-2.341

-2.341

-2.341

2

Dekking: stelpost meerjarige loon- en prijsontwikkeling

2.254

2.212

2.212

2.212

3

Dekking: indexatie overige baten

B

Autonome ontwikkelingen Prijsstijging

Dekking prijsstijging 129

129

129

129

Subtotaal dekking prijsstijging

2.383

2.341

2.341

2.341

Effect prijsstijging

0

0

0

0

Kadernota 2027

20

Overige autonome ontwikkelingen

In onderstaande overzicht zijn de autonome ontwikkelingen binnen het bestaande beleid opgenomen en toegelicht in deze Kadernota 2027. Mutaties kadernota 2027

(Bedragen x € 1.000) 2027

A

Saldo aanvang kadernota

B

2028

2029

2030

845

103

5

5

voordeel

voordeel

voordeel

voordeel

Autonome ontwikkelingen Overig autonoom 4

Paspoortenpiek

50

15

-50

-70

5

Effecten decembercirculaire

142

-35

-29

-29

6

Commissie bezwaarschriften

-35

-35

-35

-35

7

Areaaluitbreiding plantsoenen en bruggen

-26

-26

-26

-26

8

Openbare verlichting

-79

-79

-79

-79

9

Afvoerkosten grond van bermen

-15

-15

-15

-15

10

Mutatiedetectie BAG

-15

-15

-15

-15

11

Formatie leerplicht

-62

-62

-62

-62

12

Nieuwe bekostigingssystematiek ondernemerspunt ROZ

-24

-24

-24

-24

13

Aanbesteding nieuw systeem schuldhulpverlening

-47

-33

-24

-24

14

Uitbreiding formatie inwonersbetrokkenheid

-56

-56

-56

-56

15

Huishoudelijke ondersteuning onderzoek tarieven

-276

-276

-276

-276

16

Actualisatie kapitaallasten

395

198

231

92

17

Uitbreiding formatie archivaris

-47

-47

-47

-47

18

HR 21 Ontwikkelingen

-95

-95

-95

-95

19

Cyberbeveiligingswet

-51

-51

-51

-51

20

Verhuuropbrengsten COA

100

100

100

0

-140

-535

-552

-811

Subtotaal overig autonoom

Toelichting autonome ontwikkelingen B4. Paspoortenpiek De aanvragen voor paspoorten en identiteitskaarten verlopen cyclisch en kennen piekjaren als gevolg van de wettelijke geldigheidstermijnen. In eerdere jaren was in de programmabegroting onvoldoende rekening gehouden met deze schommelingen. Vanaf 2027 worden de legesopbrengsten op basis van het daadwerkelijk aantal te verwachten aanvragen begroot. Hierdoor vallen de inkomsten in 2027 en 2028 hoger uit dan voorheen begroot, terwijl in 2029 en 2030 een daling optreedt wanneer de piek afneemt. Met deze werkwijze sluit de programmabegroting beter aan op de feitelijke aanvraagpatronen en wordt de betrouwbaarheid van onze financiële ramingen vergroot. B5. Effecten decembercirculaire De Decembercirculaire 2025 heeft er toe geleid dat de algemene uitkering als gevolg van hoeveelheidsverschillen voor de periode 2027 t/m 2030 is aangepast. Vanaf 2028 heeft dit een klein nadelig effect op de programmabegroting. B6. Commissie bezwaarschriften De commissie ziet een duidelijke toename in het aantal bezwaren tegen besluiten over omgevingsvergunningen op grond van de Omgevingswet. Daarom is uitbreiding van de formatie essentieel. Daarnaast worden de tarieven voor presentiegelden verhoogd om concurrerend te blijven en een extra commissielid te kunnen aantrekken. Kadernota 2027

21

B7. Areaaluitbreiding plantsoenen en bruggen De areaaluitbreiding ontstaat omdat het beheer van groen momenteel nog bij een aannemer ligt. Eind dit jaar wordt van meerdere locaties het onderhoud van de aannemer overgedragen aan de gemeente. Het groenonderhoud van de wijk Groenrijck, de oude N18, de Blankenburgerstraat en Meidoorn komen in beheer van de gemeente. Dit geldt ook voor een aantal bruggen (Wiedenbroek vlonder en bruggetje, Scholtenhagen vissteigers en 3 bruggen). Dit brengt extra kosten met zich mee. B8. Openbare verlichting De gemeente is overgestapt naar een nieuwe energieleverancier en de energiekosten vallen de komende jaren hoger uit. Daarnaast is de gemeente als eigenaar verplicht periodiek de elektrische installaties te laten keuren. De NEN 3140-keuringen voor elektrische installaties als aanvulling van installatieverantwoordelijkheid. B9. Afvoerkosten Bermen In het belang van verkeersveiligheid en voor het behoud van wegen en bermen, worden jaarlijks te hoge bermen verlaagd. Hier komt grond bij vrij. Vanwege milieuregelgeving mag de gemeente vrijgekomen grond bijna nergens meer hergebruiken, waardoor die verplicht gestort moet worden. Dit brengt extra kosten met zich mee. B10. Mutatiedetectie BAG ENSIA is een landelijk verantwoordingsstelsel voor Nederlandse gemeenten om de informatieveiligheid en datakwaliteit te waarborgen.

Binnen ENSIA de gemeente aantonen dat de BAG actueel, volledig en juist is. Voor het detecteren van gegevensmutaties (de feitelijke werkelijkheid (in buitenwereld) en de registratie in de BAG) moet een toetsing plaatsvinden via een systeem en hiervoor is € 15.000 nodig. B11. Formatie leerplicht In 2027 gaat de nieuwe wet Terugdringen schoolverzuim in. Deze wetswijziging legt nadrukkelijker de focus op vroegtijdige signalering, preventie en samenwerking tussen ketenpartners. In het verlengde hiervan vraagt ook de nieuwe wet Van school naar duurzaam werk (januari 2026) om een meer sluitende aanpak richting onderwijsdeelname en het voorkomen van uitval, waarmee het belang van tijdige interventie binnen de leerplichtketen verder toeneemt. De huidige inzet op leerplicht bedraagt 24 uur per week (0,6 fte). In vergelijking met gemeenten van vergelijkbare omvang is dit in de huidige situatie al een beperkte formatie. In de formatietool leerplicht wordt geadviseerd (advies Berenschot) om te rekenen met 1 fte per 2.700 leerlingen voor de wettelijke basistaken. In Haaksbergen heeft ruim 3.000 leerlingen. De beperkte inzet leidt tot een relatief hoge caseload en zet de uitvoering van wettelijke taken onder druk.

De combinatie van een relatief lage formatie (24 uur), een verzwaarde en complexere caseload en een intensivering van taken als gevolg van bovengenoemde ontwikkelingen, maakt dat de huidige capaciteit niet langer toereikend is om de wettelijke taken adequaat uit te voeren en invulling te geven aan de gevraagde preventieve rol.

Kadernota 2027

22

B12. Nieuwe bekostigingssystematiek ondernemerspunt ROZ Om uitvoering te geven aan het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) heeft de gemeente Haaksbergen een dienstverleningsovereenkomst met Regionale Organisatie Zelfstandigen (ROZ). De huidige vorm van financiering van de Regionale Organisatie Zelfstandigen (ROZ) volgt uit de overeenkomst tussen de gemeente Hengelo-ROZ en de deelnemende gemeenten. In deze overeenkomsten is vastgesteld welke regelingen ROZ uitvoert, welke bevoegdheden worden overgedragen en welke taken namens de gemeenten worden uitgevoerd. In artikel 7 en 8 van de overeenkomst is bepaald, dat de gemeente Hengelo per product op basis van vastgestelde tarieven de uitvoeringskosten factureert. Voor Enschede en Almelo zijn afwijkende afspraken gemaakt, waarbij Enschede mede-risicodragend is. De huidige financieringssystematiek van ROZ is complex, inefficiënt, onvoldoende transparant en onevenredig. Deelnemende gemeenten betalen alleen een bijdrage voor afgenomen diensten, maar dragen niet, of beperkt bij aan de bestaanskosten van ROZ. Het financiële risico voor ROZ ligt daardoor hoofdzakelijk bij Hengelo, waardoor Hengelo onevenredig veel bijdraagt aan ROZ. Daarbij sluit deze omzet gedreven financieringssystematiek onvoldoende aan bij de doelen en ontwikkelingen voor de lokale economie, arbeidsparticipatie en arbeidsmarktbeleid.

Er is door Enschede en Hengelo daarom een bestuurlijke opdracht verstrekt om een nieuw financieringsmodel voor ROZ te ontwikkelen. Doel van de opdracht is om per 1 januari 2027 te werken met een nieuwe financieringssystematiek, die transparant, eenvoudig en duurzaam is en waarbij de kosten en risico’s eerlijk en evenredig verdeeld worden over alle gebruikers van ROZ. Dit is een autonome ontwikkeling die leidt tot een structurele kostenverhoging van ongeveer € 22.000. B13. Aanbesteding nieuw systeem schuldhulpverlening Het is wettelijk verplicht voor schuldhulpverlening een systeem te hebben voor registratie van trajecten, het verstrekken van managementinformatie en de uitwisseling van gegevens met derden. Het huidige systeem werkt niet in de cloud en wordt uit gefaciliteerd. Daarom wordt in 2026 gestart met een aanbestedingstraject voor een nieuw systeem. B14. Uitbreiding formatie inwonersbetrokkenheid Met de inwerkingtreding van de Wet versterking participatie op decentraal niveau zijn gemeenten verplicht hun inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening. Gemeenten hebben hiervoor de tijd tot 1 januari 2027. Deze wet schrijft voor dat gemeenten vastleggen hoe inwoners worden betrokken bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid en verplicht tevens tot het opnemen van een regeling voor het uitdaagrecht in de verordening.