Kadernota 2025-2028

Kadernota 2025-2028

21

gemeentefonds ongedaan gemaakt wordt en wij weer een reële vergoeding ontvangen voor de uitvoering van medebewindstaken is er ruimte voor nieuwbouw van Het Assink Lyceum. Op basis van het IHP staat voor Buurse de bouw van een nieuwe basisschool op de planning (2024-2027). In Buurse is de wens en behoefte uitgesproken de nieuwbouw van de basisschool te combineren met de bouw van een multifunctionele accommodatie (MFA). Momenteel loopt een onderzoek naar de haalbaarheid van een MFA. De kosten voor de bouw van een nieuwe basisschool in Buurse zijn financieel opgenomen in de huidige begroting. De extra kosten voor het realiseren van de MFA zijn niet betrokken in de huidige begroting. Programma 5 – Sport, cultuur en recreatie Vergroting van het areaal van de natuurbegraafplaats vraagt een eenmalige investering. Deze investering zorgt voor structurele inkomsten en levert derhalve op termijn extra legesinkomsten op. Zonder deze investering lopen de aantallen natuurbegravingen en daarmee de inkomsten terug. Ontwikkelingen binnen onze gemeente van de afgelopen jaren hebben meer groen opgeleverd in de openbare ruimte. Denk hierbij aan de herinrichting van de Molenstraat, ontwikkeling van Buurse Zuid, Hoeve Oost en Stepelerveld. Dit betekent areaaluitbreiding voor groenonderhoud en vraagt om extra budget.

Daarnaast krijgen we zo’n 100 bomen extra in beheer door overdracht van de provincie. In de raadsvergadering over de begroting op 8 november 2023 is een motie aangenomen om te onderzoeken op welke onderdelen binnen de gemeentelijke begroting ruimte is om RTV Sternet in te schakelen bij voorlichtingsactiviteiten, met als streven een jaarlijkse bijdrage van € 25.000, die aangewend zal worden voor de bekostiging van journalistieke inzet, voor RTV Sternet. Op 31 januari 2024 heeft de raad besloten een krediet van € 200.000 beschikbaar te stellen voor het vervangen van speeltoestellen om daarmee de achterstand in het renoveren van speelplekken gedeeltelijk weg te werken. In de genoemde raadsvergadering is ook afgesproken dat in de kadernota weer structureel geld voor de renovatie van speelplekken wordt opgevoerd, zodat we verder kunnen werken aan het wegwerken van achterstanden en voldoende veilige speelplekken voor onze kinderen kunnen garanderen. Bij de Begroting 2024-2027 heeft de raad besloten zwembad De Wilder gedurende twee jaar na afloop van het huidige contract, in stand te houden. In een motie (link motie) heeft de raad het college verzocht zich in te spannen om de voorzieningen (waaronder zwembad De Wilder) te behouden door alternatieve financieringsbronnen te vinden.

Op dit moment achten wij het niet reëel budget in de begroting op te nemen voor een nieuwe zwemvoorziening. Wel onderzoeken we de mogelijkheden voor een zwembad met een exploitatie door vrijwilligers en/of verenigingen. Sluiting betekent dat er in Haaksbergen geen zwemvoorziening meer aanwezig is en kinderen voor zwemlessen naar een andere gemeente moeten. De Tweede Kamer heeft in 2024 aangegeven het schoolzwemmen weer te willen invoeren. Dit betekent dat wij als gemeente hiervoor de kosten moet dragen en hierbij afhankelijk zijn van een zwemvoorziening in een andere gemeente en verantwoordelijk zijn voor het vervoer daar naar toe. Ook de vereniging voor aangepast sporten zal de zwemvoorziening missen, voor hen is het lastig uit te wijken naar een andere gemeente. Daarnaast zijn er verschillende doelgroepen die het bad gebruiken voor sport en beweging en is het een dag recreatieve voorziening.

Kadernota 2025-2028

22

Programma 6 – Sociaal domein Algemene inzet is de vraag naar dure individuele voorzieningen te voorkomen en de gebruiksduur te bekorten. Op de prijs hebben we als gemeente door landelijke wetgeving geen invloed. Daarnaast zetten we in op het zo veel als mogelijk stimuleren en ondersteunen van zelfredzaamheid en meedoen in de samenleving. Ook zetten we in op het gedachtegoed van positieve gezondheid met als doel dat inwoners zo lang mogelijk een zo volwaardig en zelfstandig leven hebben. Het Huis van Haaksbergen zal een belangrijke rol krijgen in het voorliggend veld. Samen met Wijkracht onderzoeken wij wat nodig is om hier een goede invulling aan te geven. Investeren is noodzakelijk voor de ontwikkeling van het voorliggend veld en de doorontwikkeling van het huidige aanbod. In het op te leveren Integraal Beleidsplan Sociaal Domein wordt dit nader beschreven en worden voorstellen opgenomen voor bezuinigingen. In het uitvoeringsplan Sociaal Domein wordt aandacht besteedt aan het voorbereiden en doorvoeren van deze bezuinigingsvoorstellen. Aan de orde komen in ieder geval de Hervormingsagenda Jeugd voor de transformatie van de huidige werkwijze ten behoeve van het voorkomen en verkorten van inzet jeugdhulp en het uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie en het Odensehuis.

Programma 8 – Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Haaksbergen wil een bruisende dorpsstad zijn in een groene oase zo staat in de toekomstvisie 2030. We willen in Haaksbergen een hoog voorzieningenniveau. Om dit te kunnen bewerkstelligen zullen we onze jongeren voor Haaksbergen moeten behouden en zullen we qua woningen een groei moeten maken en ook voor de regionale behoefte moeten bouwen. Omdat we in Haaksbergen veel werkgelegenheid hebben en nog kunnen groeien, willen wij ons positioneren als streekcentrum met bovenlokale verstedelijking (Fundament provincie Overijssel). De provincie heeft aangegeven dat mobiliteit een belangrijke rol speelt in deze ontwikkeling en in de ontwikkeling van de regio Twente. Wij zetten al in op woningbouw (binnenstedelijk en aan de randen) en bedrijvigheid, op het gebied van mobiliteit moeten we een been bij trekken. Het betreft hier de positie van Haaksbergen regionaal gezien qua mobiliteit. Ook de verkeerscirculatie in de kern vraagt aandacht. Hier zullen we op moeten investeren, in eerste instantie op capaciteit. Voor de daadwerkelijke uitvoering zijn er vervolgens subsidiemogelijkheden en willen we een fonds bovenwijkse voorzieningen instellen. De basis hiervoor nemen we op in de omgevingsvisie.

Deze ontwikkeling zal uiteindelijk leiden tot meer (jongere) inwoners, betere mogelijkheden voor het behoud van onze voorzieningen en een hogere bijdrage uit het gemeentefonds. Dit versterkt daarmee ook de toekomstbestendigheid van onze gemeente. De gemeente Haaksbergen heeft nog een klein bestand aan eigen vastgoed. De belangrijkste panden zijn ons gemeentehuis, de twee sporthallen en het Huis van Haaksbergen. Door moeilijke financiële jaren in het verleden is er geen reserve opgebouwd voor vervanging van deze panden. Dit brengt een risico met zich mee nu deze panden verouderen. De huidige nota reserves en voorzieningen (bij het verschijnen van deze kadernota heeft het college een nieuwe nota voorgelegd die dit ook mogelijk maakt) voorziet in de mogelijkheid voor de raad om bestemmingsreserves in het leven te roepen. Wij stellen daarom bij de Begroting 2025-2028 een bestemmingsreserve maatschappelijk vastgoed in (zie ook hoofdstuk 7). Als we dit niet doen, schuiven we de problemen voor ons uit en wordt het straks onmogelijk nieuwe noodzakelijke voorzieningen te realiseren die voldoen aan de klimaatdoelstellingen en de eisen van de tijd. Wij voorzien de eerste problemen bij onze sporthallen, die sterk verouderd zijn. Een sporthal is een basisvoorziening voor Haaksbergen en we zijn verplicht een voorziening voor gymonderwijs aan te bieden.

Naast de reservering voor ons vastgoed is het in de huidige tijd noodzakelijk een visie te hebben op dit vastgoed en hier uitvoering aan te geven. Vanuit tijdelijke subsidiegelden zetten wij in op verduurzaming van

Kadernota 2025-2028

23

maatschappelijk vastgoed. Vanuit Enschede wordt het hoogst noodzakelijke beheer uitgevoerd. We lopen er echter tegenaan dat we geen visie en beleid ten aanzien van ons vastgoed hebben en niet inspelen op ontwikkelingen en daarmee zeer waarschijnlijk ook financiële kansen laten liggen. We maken een integrale afweging rondom ons vastgoed en betrekken daarbij ook andere beleidsvelden en proberen hierbij efficiënt te combineren. Al jaren hebben we te kampen met een tekort aan beleidscapaciteit in het fysieke domein. Dit heeft tot gevolg dat we met verouderd beleid te maken hebben. Het afgelopen jaar zijn we gestart met een inhaalslag, met ingehuurde capaciteit vanuit incidentele middelen. Om structureel alles op orde te hebben en de beleidscyclus (met evaluatie) goed te kunnen doorlopen, is extra structurele capaciteit een vereiste. De raad heeft gevraagd om bij de afwegingen bij de kadernota 2025 ook vernieuwing van het antennebeleid op te nemen. Als wij dit beleid niet herzien blijft ons beleid gebaseerd op verouderde uitgangspunten.

Kadernota 2025-2028

24

6. INKOMSTEN Naast het bezuinigen van kosten is ook het verhogen van inkomsten een mogelijkheid om de verlaging in het Gemeentefonds te compenseren. De mogelijkheden hiervoor binnen de gemeente zijn echter beperkt. OZB De grootste lokale inkomstenbron voor gemeenten is de OZB. Zoals in het al eerder genoemde advies van de VNG ook aangegeven, zouden gemeenten de OZB met gemiddeld 60% moeten verhogen om de verlaging in het Gemeentefonds op te kunnen vangen. Dit is uiteraard geen wenselijke situatie. Bovendien (in lijn met vertrekpunt 5) nemen wij het standpunt in dat wij onze autonome financiële ruimte niet willen inzetten om de financiële tekorten op medebewindstaken te financieren. In dat geval zouden wij bijdragen aan het toegroeien van gemeenten naar sec een uitvoeringsorganisatie van het Rijk. Daar komt bij dat wij als gemeente Haaksbergen in deze autonome financiële ruimte juist onderscheidend kunnen zijn in de (beleids)keuzes die wij maken. De OZB is de laatste jaren minder verhoogd dan in omliggende gemeenten. Echter zit iHaaksbergen met de OZB nog steeds in de hogere regionen binnen Twente. Wel kan dit jaar minimaal evenveel verhoogd worden als omliggende gemeenten en moeten wij kijken wat voor extra inkomsten hieruit gegenereerd kunnen worden. Een verhoging van 1% van de OZB komt voor Haaksbergen overeen met ongeveer € 70.000 extra inkomsten.

Tot slot kunnen we overwegen het OZB-tarief gedeeltelijk te verlagen voor een robuustere financiële uitgangspositie in de toekomst. Met andere woorden, we creëren hiermee een maatregelen om in de toekomst de mogelijkheid te hebben inkomsten te verhogen. Gelet op de tekorten, is voor Haaksbergen dit geen reële optie. Leges Een tweede inkomstenbron betreft onze leges. Voor leges geldt echter dat deze niet meer dan kostendekkend mogen zijn. Momenteel wordt gekeken of er nog ruimte zit in de kostendekkendheid van de leges. Als blijkt dat hier nog ruimte zit, kan die ingezet worden om extra inkomsten voor de gemeente te realiseren. De mogelijkheden hiertoe zullen naar verwachting beperkt zijn. Indien bekend is welke ruimte hier eventueel nog te vinden is, zal deze ruimte bij de integrale afweging van de Begroting 2025-2028 betrokken worden. Daarnaast is per 1 januari 2024 de Wet kwaliteitsborging (Wkb) ingevoerd. Deze wet wordt gefaseerd ingevoerd. De Wkb heeft gevolgen voor het innen van bouwleges. Voor de uitvoering van de Wkb, specifiek voor Haaksbergen, moeten nog keuzes gemaakt worden, die consequenties hebben voor de te heffen leges. Subsidies De gemeente Haaksbergen maakt bij de uitvoering van taken gebruik van subsidies van medeoverheden. Subsidies kennen een incidenteel karakter en kunnen niet ingezet worden voor een structurele dekking.

Bovendien eisen veel subsidieverstrekkers een cofinanciering. De mogelijkheden voor het aanwenden van deze subsidies, zijn dan ook afhankelijk van de cofinanciering die wij hier tegenoverzetten. Wel zijn deze subsidies interessant om ambities ten uitvoer te brengen. Wij blijven subsidiemogelijkheden onderzoeken en inzetten. Bij behandeling van de Begroting 2024-2027 heeft de raad een amendement (link amendement) aangenomen, waarmee is besloten een budget vrij te maken ten behoeve van de inzet van een subsidiemakelaar. Onderzoek is uitgevoerd naar subsidiemogelijkheden voor Haaksbergen. Diverse subsidie- en financieringsmogelijkheden zijn geïdentificeerd. Daarover is de raad per raadsinformatiebrief geïnformeerd (link raadsbrief). Wij willen de subsidiemogelijkheden optimaal benutten

Kadernota 2025-2028

25

door het inzetten van de subsidiemakelaar. Het is van belang de subsidieontwikkelingen de komende jaren in de gaten te houden. Het subsidielandschap verandert, waardoor ook huidige regelingen aangepast kunnen worden en nieuwe regelingen worden opengesteld. Met een subsidiemakelaar is er meer tijd en ruimte om de subsidiemogelijkheden optimaal te benutten. Een subsidiemakelaar heeft kennis van het aanvragen, beheren en verantwoorden van subsidies. Ter dekking is ook een taakstellende te realiseren opbrengst van € 50.000 opgenomen. De opbrengst kan gerealiseerd worden door bijvoorbeeld subsidies aan te vragen, waarop (deels) bestaande activiteiten of (interne) kosten verantwoord mogen worden, die we nu betalen uit eigen middelen. De inzet van subsidies blijft wel afhankelijk van de cofinanciering die mogelijk geëist worden. Overige mogelijke inkomsten en fondsen De gemeente Haaksbergen kan ook overwegen andere belastingen in te voeren of te verhogen. Denk hierbij aan het (her)invoeren van een hondenbelasting, verhogen van de toeristenbelasting of de precariobelasting. Wij zien hier geen reële oplossingen in om het begrotingstekort op te lossen. Dit betekent namelijk dat we onze samenleving belasten met extra lasten, terwijl de samenleving daarvoor niets terugkrijgt of zelfs minder terug krijgt.

Politiek kan wel overwogen worden extra inkomsten te generen, welke ingezet kunnen worden om het uitvoeren van de latente ontwikkelingen en noodzakelijkheden te realiseren. Naast het verhogen van onze eigen inkomsten zien wij ook mogelijkheden voor maatschappelijke organisaties om financiële middelen uit diverse fondsen in te zetten voor maatschappelijke doeleinden. Deze fondsen, zoals omgevingsfondsen, zijn geen onderdeel van de gemeentelijke financiën. De inzet van deze fondsen is daarmee geen oplossing voor de financiële situatie van de gemeente Haaksbergen.

Kadernota 2025-2028

26

7. ALGEMENE RESERVE De algemene reserve heeft per 31 december 2023 een saldo ter grote van € 14.800.000. De algemene reserve bestaat uit componenten, waaraan de raad geen bepaalde bestemming heeft gegeven. Dit is een vrij besteedbaar eigen vermogen van de gemeente. Deze reserve heeft als belangrijkste functie het vormen van een buffer voor financiële tegenvallers. Tekorten en overschotten lopende het begrotingsjaar komen ten laste respectievelijk ten gunste van de algemene reserve. De algemene reserve moet in ieder geval dekking bieden voor het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen moet namelijk gedekt worden door buffers in het eigen vermogen of in de exploitatie, die zonder gevolgen voor uitvoering van het beleid, ingezet kunnen worden om onverwachte kosten te dekken. In de Begroting 2024-2027 is het benodigde weerstandsvermogen berekend op € 4.185.000. Zoals volgt uit de Nota risicomanagement en weerstandsvermogen houden wij een minimale ratio van 2 aan. Dat wil zeggen dat de buffers minimaal tweemaal zo hoog dienen te zijn dan het benodigd weerstandsvermogen. Ruim € 8.000.000 van de algemene reserve is daarmee in die zin beklemd. Richting de Begroting 2025-2028 moet een nieuwe risico-inventarisatie gedaan worden.

Een aantal beleidsontwikkelingen zoals het incidenteel openhouden van zwembad ‘de Wilder’, als ook het bedrijven van een actiever grondbeleid zullen een verhogend effect hebben op het weerstandsvermogen en hiermee beslag leggen op de algemene reserve. Daarnaast is het, in lijn met de Eindejaarsrapportage 2023, de verwachting dat 2023 een ruim incidenteel positief resultaat kent, dat een positief effect heeft op de omvang van de reserve. Ook deze zal, in aanloop naar de begroting 2025, meegenomen worden in de bepaling van een nieuw saldo. Op basis van het huidige beeld en verwachte ontwikkelingen van de reserve, lijkt er naast de bufferfunctie van het weerstandsvermogen nog wel ruimte in de algemene reserve te zitten. Belangrijk is daarbij dat inzet van middelen uit de algemene reserve in principe enkel een incidenteel karakter kan hebben. Met andere woorden, de algemene reserve kan niet ingezet worden voor structurele dekking. Het is wel mogelijk een tekort dat in een jaar ontstaat af te dekken met middelen uit de algemene reserve. Om deze maatregel in te zetten, dienen we wel aan enkele randvoorwaarden te voldoen. Op dit moment hebben wij onvoldoende dekking in onze begroting en geen bestemmingsreserve voor toekomstige her/nieuwbouw van ons maatschappelijk vastgoed.

Wij zien dit als een onverantwoord risico en willen daarom hiervoor alvast starten met het vormen van een bestemmingsreserve vastgoed. Zoals eerder in dit stuk aangegeven, stellen we specifiek twee bestemmingsreserves bij de Begroting 2025-2028 voor: 1. Bestemmingsreserve maatschappelijk vastgoed; 2. Bestemmingsreserve Assink als onderdeel van het IHP.

Kadernota 2025-2028

27

SLOTWOORD De gemeente Haaksbergen staat voor moeilijke keuzes. Keuzes om uit deze financiële impasse te komen en ombuigingen te realiseren. Voor 2025 houdt dat concreet in dat er geen mogelijkheden zijn om nieuwe/aanvullende investeringen te doen op bestaand dan wel nieuw beleid en dat vanaf nu ombuigingen voorbereid moeten worden. Voor 2025 gaan wij daarom uit van het financieel kader zoals opgenomen in de Begroting 20242027 aangepast naar aanleiding van de Eindejaarsrapportage 2023 en Eerste bestuursrapportage 2024. Het accent van deze kadernota ligt om die reden, mede gelet op het ravijnjaar 2026, op het meerjarenperspectief. In deze kadernota brengen wij de keuzes in de vorm van ombuigingen op hoofdlijnen in beeld. We zetten ze vooralsnog niet in gang, maar leggen wel een basis voor de ombuigingen die ingezet kunnen worden, indien bezuinigingen noodzakelijk worden. Op weg naar de Begroting 2025-2028 gebruiken we deze basis om tot concrete(re) keuzes te komen en te onderzoeken welke mogelijke alternatieven er zijn in het belang voor onze samenleving. Dit gebeurt in samenspraak met raad, stakeholders en samenleving. Daarbij zien we een belangrijke verantwoordelijkheid voor raad en college om tot deze keuzes te komen.

Kadernota 2025-2028

28