Eindrapport haalbaarheidsonderzoek wind gemeente Haaksbergen

37

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Figuur 14

Onderbouwing vuistregelafstanden van een stil windturbinetype bij geluidsnormen – geluidbelasting bij een solitaire windturbineopstelling, zonder mitigatie

Figuur 15

Onderbouwing vuistregelafstanden van een stil windturbinetype bij geluidsnormen – geluidbelasting bij een lijnopstelling, zonder mitigatie

38

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Figuur 16

Onderbouwing vuistregelafstanden van een stil windturbinetype bij geluidsnormen – geluidbelasting bij een clusteropstelling, zonder mitigatie

5.1.8

Handhaafbaarheid Omdat de geluidsnorm voor windturbinegeluid, net als voor bijvoorbeeld de geluidsnorm voor wegverkeer, wordt uitgedrukt in een jaargemiddelde wordt vaak de vraag gesteld hoe dan gehandhaafd kan worden. In het kader van de vergunningverlening is met gevalideerde softwaremodellen berekend wat de jaargemiddelde geluidsproductie van nieuwe windturbines is, uitgaande van de langjarige gemiddelde windsnelheid. Deze berekeningen baseren zich op gegevens van de fabrikant. Windturbines die in Nederland gebouwd mogen worden moeten gecertificeerd zijn; dat betekent dat zo’n windturbinetype lange tijd heeft moeten draaien in een testpark, waar allerlei zaken gemonitord worden, waaronder de geluidsproductie. Om er zeker van de zijn dat een windturbine niet meer geluid produceert dan uit de technische specificaties blijkt, is het mogelijk om met behulp van steekproefsgewijze handhavingsmetingen te bepalen hoeveel geluid een windturbine maakt. Als hieruit blijkt dat de windturbine meer geluid maakt dan vergund kan deze worden stilgezet. Daarnaast is de eigenaar van een windturbine verplicht om te registreren hoeveel geluid die windturbine door het jaar heen produceert, zodat aan het eind van het 39

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

jaar de zogeheten ‘emissieterm’ kan worden berekend: de jaargemiddelde geluidsproductie. Zo kan ook worden gecontroleerd of de geluidsonderzoeken uit de vergunningprocedure correct zijn.

5.1.9

Cumulatie geluid In de praktijk is windturbinegeluid natuurlijk niet het enige geluid dat een woning ondervindt. Daarom wordt in de vergunningonderzoeken voor windparken ook aandacht besteed aan zogeheten ‘cumulatie’ (d.w.z. optelling) van windturbinegeluid met bestaande geluidsbelasting, bijvoorbeeld als gevolg van verkeer, industrie, luchtvaart en spoorwegen. De cumulatie van verschillende geluidsbronnen bevat complexe rekenregels die recht doen aan de verschillende hinderlijkheid van verschillende soorten geluid (zie pagina 33). Cumulatieberekeningen kijken naar het huidige geluidsniveau, de toename als gevolg van de windturbines en het nieuwe geluidsniveau. Doorgaans geldt dat bij woningen met weinig bestaand geluid de toename groter zal zijn dan bij woningen die al flink belast zijn. Het rekenvoorbeeld op de volgende pagina toont twee verschillende situaties, ter illustratie.

Tabel 1

Rekenvoorbeeld van cumulatie van geluid.

Woning A

Woning B

Ligging Afstand tot windturbine

Afgelegen buitengebied 500m

Aan een drukke weg 500m

Huidige geluidsbelasting Geluid van windturbine Nieuwe geluidsbelasting (cumulatie)

30 dB Lden 45 dB Lden 54 dB Lden

56 dB Lden 45 dB Lden 58 dB Lden

Toename

24 dB

2 dB

Vaak wordt de ‘akoestische situatie’ beschreven aan de hand van een kwalitatieve schaal, zoals de ‘Miedema methode’:

40

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Figuur 17

Methode Miedema biedt een kwalitatieve classificering op basis van het cumulatieve geluidsniveau bij een woning.

In het bovenstaande rekenvoorbeeld zou de milieukwaliteit van woning A veranderen van 'Goed’ naar ‘Redelijk’. Voor woning B zou de milieukwaliteit ‘Matig’ gelijk blijven.

5.1.10

Mitigatie Het is mogelijk het vermogen van de windturbine tijdelijk, bijvoorbeeld in de nacht terug te brengen zodat er minder geluidsemissie is. Hiervoor kan bijvoorbeeld worden gekozen als de windturbine anders op die momentente veel overlast zouden veroorzaken.

5.2

Slagschaduw

5.2.1

Wat is slagschaduw van windturbines? Wanneer de schaduw van de bewegende wieken van een windturbine over de ramen van een gebouw beweegt kan dit hinder veroorzaken, doordat het binnen plotseling even donker wordt alvorens het weer licht wordt. Dit effect wordt slagschaduw genoemd. Buiten treedt het hinderlijke effect niet of nauwelijks op, doordat het verschil in lichtintensiteit veel kleiner is.

5.2.2

Wanneer treedt het op? Om te kunnen spreken van slagschaduw(hinder) op de omgeving moet aan een paar voorwaarden worden voldaan: 1. De zon schijnt en het waait voldoende om de windturbine te laten draaien. 2. De bewegende schaduw valt over de ramen van een gebouw. 3. Er is sprake van een minimale afdekking van 20% van de zonneschijf. Bij een lager percentage zal zoveel licht langs het blad vallen dat van sterke schaduwwerking geen sprake is. Hoe kleiner de afdekking, hoe ‘diffuser’ de schaduw.

41

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Middels gespecialiseerde software kan per woning in de omgeving van een windpark de te verwachten hoeveelheid slagschaduw worden berekend. Door invoer van klimatologische gegevens worden bovenstaande voorwaarden in de berekening meegewogen. Figuur 18

Slagschaduw van een windturbine op jaarbasis (opgetelde slagschaduw van alle dagen in een jaar). Bron: NWEA

Schaduwen zijn het langst als de zon laag staat. Slagschaduw van windturbines treedt dan ook met name op in de ochtend- en avondperiodes. Verder zal er ten zuiden van een windturbine nooit slagschaduw optreden, omdat de zon in Nederland nooit in het noorden staat.

5.2.3

Slagschaduwnorm Voor windparken van 3 of meer windturbines geldt momenteel geen landelijke milieunorm voor slagschaduw, omdat bij de totstandkoming van de ‘oude’ norm een vormfout is gemaakt. Voor één of twee losse windturbinesde landelijke norm nog wel: een windpark mag op omliggende woningen (en andere gevoelige objecten) niet meer dan gemiddeld 17 dagen per jaar meer dan 20 minuten slagschaduw veroorzaken. In de praktijk wordt deze norm vaak vertaald naar een maximale slagschaduwduur per woning per jaar van 5 uur en 40 minuten (= 17 x 20 minuten). Als een windpark in een jaar meer dan deze grenswaarde aan slagschaduw op een woning dreigt te veroorzaken worden de windturbines automatisch stilgezet totdat de slagschaduw voorbij de woning is gedraaid. In de voorbereiding van een project wordt berekend wat de verwachte stilstand is die nodig is om aan de norm te voldoen. Doorgaans ligt de opbrengstderving als gevolg hiervan onder de 1%. 42

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Nu de landelijke milieunormen voor slagschaduw uit het Activiteitenbesluit milieubeheer niet langer voor de beoordeling van windparken van 3 of meer windturbines gebruikt mogen worden, kunnen gemeenten zelf lokale normen opstellen aan de hand waarvan de milieueffecten van het windpark kunnen worden getoetst. De nieuwe landelijke milieuregels voor windturbines zullen naar verwachting in maart 2023 openbaar worden gemaakt, waarna deze naar verwachting begin 2024 in werking zullen treden.

5.2.4

Relatie slagschaduw en afstand In dit haalbaarheidsonderzoek wordt als uitgangspunt genomen dat de aan te houden afstand tot woningen in verband met het beperken van de geluidsbelasting, in combinatie met de mogelijkheid windturbines tijdelijk stil te zetten om slagschaduw te voorkomen, voldoende is om slagschaduw helemaal of tot een gewenst niveau terug te brengen. Slagschaduwnormen voor windturbines leiden in dit onderzoek dan ook niet tot een grotere aan te houden afstand tot woningen dan waar al rekening mee is gehouden vanwege het beperken van de geluidsbelasting.

5.2.5

Lichtschittering Als gevolg van reflectie van zonnestralen op de rotorbladen kan lichtschittering optreden. Hinder door lichtschittering bij windturbines kan eenvoudig worden voorkomen door niet-reflecterende materialen of coatinglagen te gebruiken op onderdelen van de windturbine die anders hinder zouden veroorzaken. In de Activiteitenregeling milieubeheer waren dan ook normen opgenomen die het gebruik van deze materialen of coatinglagen voorschreven. Nu de Activiteitenregeling milieubeheer (net als het Activiteitenbesluit milieubeheer) buiten werking is gesteld kan het gebruik van niet-reflecterende materialen of coatinglagen middels een planregel bij het bestemmingsplan van de windturbines als voorwaarde worden opgenomen.

5.3

Transportcapaciteit en infrastructuur

5.3.1

Analyse beschikbare transportcapaciteit Om een zorgvuldige inpassing van duurzame energieprojecten in een gebied met beperkte capaciteit van het elektriciteitsnetwerk te waarborgen geldt als randvoorwaarde dat grootschalige duurzame energieprojecten moeten zijn afgestemd met de (lokale) netwerkbeheerder. Haaksbergen is gelegen in de omgeving van het verzorgingsgebied van netbeheerder Enexis. In Figuur 19 is de capaciteitskaart voor invoeding in het elektriciteitsnet weergegeven. Deze kaart is bedoeld voor producenten die plannen maken voor grootschalige projecten (netaansluiting groter dan 3x80A). 43

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

In grote delen van Haaksbergen is vooraankondiging gedaan voor structurele congestie. Ten zuiden van Haaksbergen heerst op enkele plekken structureel congestie waardoor er op korte termijn zeer beperkt tot geen ruimte beschikbaar is voor nieuwe energieprojecten. Wel dient opgemerkt te worden dat de (lokale) netbeheerders door het hele land hard bezig zijn om de netcongestieproblematiek het hoofd te bieden. Netbeheerders investeren recordbedragen voor het betrouwbaar en toekomstbestendig houden van het energienet. Figuur 19

Transportcapaciteit Haaksbergen17

5.3.2

RES-informatie netwerk Door de grote veranderingen in de energie-infrastructuur wijdt de RES 1.0 een hoofdstuk aan transportcapaciteit waarin afstemming plaatsvindt tussen provincie, netbeheerders en lokale netbeheerders. Uit de impactanalyse voor netcapaciteit18 blijkt dat het energienet op vele plekken moet worden uitgebreid. Specifiek staat beschreven dat er bij het netstation in Haaksbergen een knelpunt verwacht wordt na 2025 en dat er onvoldoende mogelijkheden zijn tot aansluiting van additionele duurzame opwek. Voor een windpark zijn dus uitbreidingen nodig om aansluitingen te kunnen realiseren. Uit de netimpactanalyse blijkt dat er ook nog geen opdrachten zijn gegeven om het netstation in de gemeente Haaksbergen uit te breiden.

17 18

https://capaciteitskaart.netbeheernederland.nl/ Netimpactrapportage RES 1.0 (Twente https://energiestrategietwente.nl/assets/media/Netimpactrapportage-RES-1.0-Twente-Ambtelijke-Versie.pdf)

44

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Bijlage A Gevoeligheidsanalyse geluidsnormen Deze bijlage bevat een gevoeligheidsanalyse van de geluidsnorm. Hiervoor zijn de ruimtelijke mogelijkheden in kaart gebracht bij een geluidsnorm van 45 en 43 dB Lden. Tevens zijn de ruimtelijke mogelijkheden in kaart gebracht indien er van een stil windturbinetype wordt uitgegaan in plaats van een windturbinetype met een gemiddelde geluidsbelasting.

5.3.3

Ruimtelijke mogelijkheden bij een strengere geluidsnorm De resultaten laten zien dat bij een geluidsnorm van 45 dB Lden en een windturbinetype met een gemiddelde geluidsbelasting er ten noorden van de woonkern Buurse nog een gebied over is waar plaatsing van windturbines (onder voorwaarden) mogelijk zijn. Tevens liggen er nog enkele versnipperde locaties in het zuidoosten tegen de Duitse grens aan. Bij een geluidsnorm van 43 dB Lden en een windturbinetype met een gemiddelde geluidsbelasting is er enkel nog ten noorden van de woonkern Buurse één locatie waar windturbines mogelijk realiseerbaar zijn.

Figuur 20

Gevoeligheidsanalyse geluidsnorm bij een geluidsnorm van 45 dB Lden

45

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Figuur 21

Gevoeligheidsanalyse geluidsnorm bij een geluidsnorm van 43 dB Lden

5.3.4

Kansrijke locatie bij een stil windturbinetype De voorgaande kansenkaarten zijn gebaseerd op vuistregelafstanden die bij benadering moeten worden aangehouden om bij een windturbine-opstelling met een gemiddelde geluidsbelasting te voldoen aan de gestelde geluidsnormen. Echter kan de geluidsbelasting per windturbinetype sterk verschillen. Hierdoor kan een windturbine-opstelling met een relatief stil windturbinetype bij aanzienlijk kleinere afstanden aan de onderzochte geluidsnormen voldoen. Afhankelijk van de eigenschappen van de ondergrond kan het geluid van de windturbine verder of minder ver dragen. Ook kan de geluidsbelasting bij de meeste typen windturbines verminderd worden door deze in een geluidsreducerende modus te zetten (wat wel ten koste gaat van de elektriciteitsproductie). Op pagina 35 is onderbouwd dat een windturbine-opstelling met windturbines van het type Nordex N131-3.6MW en een minder harde bodem al bij een vuistregelafstand van respectievelijk 250, 350 en 450 meter aan de onderzochte geluidsnormen van 47 dB Lden, 45 dB Lden en 43 dB Lden kan voldoen. Dit is een gunstig scenario (immers behoort de Nordex N131-3.6MW tot de stilste typen grootschalige windturbines die nu commercieel verkrijgbaar zijn), maar desalniettemin een realistisch scenario.

In Bijlage A is de kansrijkheid van een windturbine-opstelling op basis van dit zeer stille type windturbine weergegeven bij een geluidsnorm van 47, 45 en 43 dB Lden. Om aan deze geluidsnormen te voldoen is een vuistregelafstand van respectievelijk 250, 350 en 450 meter tot woningen en overige geluidgevoelige objecten aangehouden. De ruimte waarbinnen windturbines als mogelijk kansrijk kunnen worden beschouwd neemt dan (vanzelfsprekend) toe ten opzichte van de scenario’s waarbij van een windturbine-opstelling met een gemiddelde geluidsbelasting is uitgegaan. Bij het zeer stille windturbinetype en een geluidsnorm van 45 dB Lden blijken de ruimtelijke mogelijkheden zelfs groter dan bij een windturbinetype met een gemiddelde geluidsbelasting en een minder strenge geluidsnorm van 47 dB Lden. 46

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Figuur 22

Gevoeligheidsanalyse bij een geluidsnorm van 47 dB Lden en een zeer stil windturbinetype.

Figuur 23

Gevoeligheidsanalyse bij een geluidsnorm van 45 dB Lden en een zeer stil windturbinetype.

47

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

Figuur 24

Gevoeligheidsanalyse bij een geluidsnorm van 43 dB Lden en een zeer stil windturbinetype.

5.3.5

Resultaten gevoeligheidsanalyse. Bij een strengere geluidsnorm van 45 dB Lden zal een windturbine-opstelling met een gemiddelde geluidsbelasting in grote delen van Haaksbergen niet langer kansrijk zijn. Bij een nog strengere geluidsnorm van 43 dB Lden neemt de kansrijkheid voor een windturbine-opstelling met een gemiddelde geluidsbelasting dusdanig af dat enkel ten noorden van de woonkern Buurse nog plek is voor één solitaire windturbine. Bij een zeer stil windturbinetype is er ruimtelijk meer mogelijk. Zelfs bij een geluidsnorm van 43 dB Lden is er ten noorden en zuiden van de woonkern Buurse onder voorwaarden ruimte voor meerdere windturbines.

48

Haalbaarheidsonderzoek windenergie Gemeente Haaksbergen

49