Cultuurakkoord Gemeente Haaksbergen 2025-2028
Tekst van het document
1
Inhoudsopgave
Inleiding ................................................................................................................................. 3 Totstandkoming Cultuurakkoord 2025-2028 ...................................................................... 4 Aanpak en uitvoering ............................................................................................................. 5 Kunst & Cultuur in Haaksbergen ........................................................................................... 6 De culturele basis op orde ..................................................................................................... 7 1. Iedereen doet mee, met aandacht voor jeugd ................................................................ 7 2. Veilige en integere cultuur.............................................................................................. 8 3. Vitale cultuuraanbieders................................................................................................. 9 4. Fysiek duurzame cultuuromgeving ................................................................................10 5. Trots op cultuur .............................................................................................................11 Cultuurregio Twente .............................................................................................................12
2
Inleiding De aanpak van maatschappelijke opgaven wordt effectiever als je ze in gezamenlijkheid en in afstemming bekijkt. Daarom versterken we de samenhang in het sociaal domein, door de opgaven waarvoor we staan integraal op te pakken. Dat doen we in Haaksbergen langs de volgende beleidsdoelen van het visiedocument sociaal domein ‘de kracht van samen’: •
Bestaanszekerheid
•
Opgroeien in Haaksbergen
•
Iedereen doet mee
•
Gezondheid, sport & cultuur
De gemeente Haaksbergen heeft een rijke culturele traditie en is trots op de culturele initiatieven die in de gemeente plaatsvinden. Cultuur is een verbindende kracht die bijdraagt aan de sociale cohesie, de identiteit en de leefbaarheid van Haaksbergen en draagt op deze manier bij aan de visie van Positieve Gezondheid binnen het sociale domein. Het versterkt de persoonlijke ontwikkeling van onze inwoners en draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de gemeente Haaksbergen voor zowel bewoners als bezoekers.
Dit Cultuurakkoord richt zich op de periode van 2025 tot en met 2028. Het biedt een gezamenlijke visie om de culturele sector in Haaksbergen te versterken, met aandacht voor cultuurdeelname, duurzaamheid en samenwerking. In dit akkoord zijn vijf thema’s geformuleerd die de basis vormen voor de culturele koers van de komende vier jaar:
1. Iedereen doet mee, met aandacht voor jeugd 2. Veilige en integere cultuur 3. Vitale cultuuraanbieders 4. Fysiek duurzame cultuuromgeving 5. Trots op cultuur De vijf thema’s van het Cultuurakkoord hebben een nadrukkelijke samenhang met het visiedocument sociaal domein ‘de kracht van samen’. Met dit Cultuurakkoord wordt primair invulling gegeven aan de beleidsdoelen ‘Gezondheid, sport & cultuur’ en ‘Iedereen doet mee’.
3
Totstandkoming Cultuurakkoord 2025-2028 De
cultuurnota
“Betekenisvolle
verbanden”
liep
af
in
2021.
Daarom
is
in
de
Programmabegroting 2024 en het meerjarenperspectief 2025-2027 opgenomen om te komen tot een nieuwe cultuurnota. Deze nota noemen we “Cultuurakkoord Haaksbergen”.
De gemeente Haaksbergen had de regie bij de totstandkoming van dit Cultuurakkoord. In de aanloop naar dit Cultuurakkoord zijn er drie momenten (19 september 2024, 30 september 2024 en 12 maart 2025) georganiseerd om vanuit alle culturele samenwerkingspartners en betrokken inwoners input op te halen en helder in kaart te brengen waar vanuit het werkveld de wensen en behoeften liggen. De organisatie lag in handen van de culturele samenwerkingspartners, de Cultuurmakelaar en de beleidsmedewerker Cultuur. Deze drukbezochte avonden leverden goede input op die voor een groot deel is vertaald in dit Cultuurakkoord.
4
Aanpak en uitvoering Dit Cultuurakkoord zal gedurende de periode 2025 tot en met 2028 gezamenlijk worden uitgevoerd door de gemeente Haaksbergen en haar culturele partners. De gemeente Haaksbergen zal een faciliterende en ondersteunende rol spelen, waarbij concrete acties en programma’s per thema worden ontwikkeld. De uitvoering wordt gekarakteriseerd door: •
Financiële steun en middelen: Het Cultuurakkoord wordt uitgevoerd binnen de begrote financiële
middelen
voor
cultuur.
Mocht
de
rijksbijdrage
Brede
Regeling
Combinatiefunctionaris en/of de bijdrage voor de provinciale subsidie Cultuurmakelaar komen te vervallen na 2026 dan eindigt de inzetbaarheid van de Cultuurcoach en/of de Cultuurmakelaar voor de uitvoering van dit Cultuurakkoord; •
Netwerken en samenwerking: Er worden netwerkbijeenkomsten georganiseerd om samenwerking tussen culturele aanbieders, cultuurmakers, maatschappelijke organisaties, ondernemers en andere betrokkenen te bevorderen;
•
Monitoring en evaluatie: De voortgang van het Cultuurakkoord wordt halfjaarlijks geëvalueerd met de culturele samenwerkingspartners. Dit biedt ruimte voor bijsturing en zorgt ervoor dat de doelstellingen van het akkoord op een efficiënte manier behaald worden.
Ondertekening Met de ondertekening van dit Cultuurakkoord verbinden de ondertekenaars zich aan de koers om kunst en cultuur in Haaksbergen op een samenwerkende manier te behouden, te versterken en te stimuleren. De gemeente Haaksbergen en haar culturele partners zetten zich in voor een Cultuurakkoord dat in de periode 2025 tot en met 2028 de koers bepaalt voor een culturele toekomst waarin de basis op orde is en de toegankelijkheid van cultuur is vergroot.
5
Kunst & Cultuur in Haaksbergen De gemeente Haaksbergen kenmerkt zich door relatief veel Klassieke Cultuurliefhebbers. Van deze groep heeft een deel de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. De groep is veelal hoogopgeleid en heeft vooral een bovenmodaal inkomen. Daarentegen kent Haaksbergen relatief weinig Kindrijke Cultuurvreters, Startende Cultuurspeurders en Flanerende Plezierzoekers.
Bron: Cultuur Overijssel in Kaart, www.cultuureducatieoverijssel.nl/cultureel-overijssel-in-kaart/
De gemeente Haaksbergen heeft een bibliotheek, een museum, een theater, 58 rijksmonumenten, een fotoclub, een schaapskudde en diverse carnavalsverenigingen, kunstenaars,
galerieën,
erfgoedlocaties,
schilderscholen,
koren,
dansscholen,
theatergroepen, revuegezelschappen en expositieruimtes. Daarnaast heeft de gemeente Haaksbergen een onmisbaar aantal vrijwilligers die bij bovenstaande genoemde locaties of activiteiten in ruime getale zeer actief betrokken zijn.
6
De culturele basis op orde 1. Iedereen doet mee, met aandacht voor jeugd Cultuur moet voor iedereen toegankelijk zijn. In Haaksbergen stimuleren we brede deelname aan cultuur door activiteiten laagdrempelig en aantrekkelijk te maken voor alle inwoners. Bijzondere aandacht gaat uit naar de jeugd, zodat jongeren zich kunnen ontwikkelen, hun creativiteit kunnen uiten, kunst en cultuur kunnen ontdekken en zich op een jongere leeftijd aansluiten bij een cultuuraanbieder. Voor het thema ‘iedereen doet mee, met aandacht voor jeugd’ staan in 2025 tot en met 2028 de volgende speerpunten centraal: •
Via Cultuureducatie ontwikkelen basisschoolleerlingen culturele vaardigheden, kennis en talenten. Ze ontwikkelen een open houding ten aanzien van cultuur door er actief mee bezig te zijn, zelf iets te maken, te kijken en luisteren naar cultuuruitingen.
•
Voor de schooljaren 2025/2026 tot en met 2027/2028 wordt er gestart met de pilot Sjors Sportief & Creatief als platform voor laagdrempelige kennismaking met verschillende sportieve-, culturele- en creatieve activiteiten. Dit draagt bij aan het stimuleren van de creatieve ontwikkeling van de jeugd en het bevorderen van sport- en cultuurparticipatie vanaf jonge leeftijd. De pilot wordt de eerste twee schooljaren bekostigd uit SPUK Sportakkoord en het derde jaar uit Sport en Cultuur Algemeen.
•
De groep kinderen en jongeren tot 18 jaar uit minimagezinnen kan blijven meedoen via het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Hierbij wordt de kanttekening geplaatst dat de raad niet beslist deze post mee te nemen in haar ombuigingen voor het ravijnjaar 2026 en verder.
•
Het aanbieden van activiteiten die ook kwetsbare groepen, zoals ouderen en mensen met een beperking, kunnen betrekken bij het culturele leven.
•
De intentie tot voortzetting van het Volwassenfonds Sport & Cultuur. Hierbij wordt de kanttekening geplaatst dat de raad niet beslist deze post mee te nemen in haar ombuigingen voor het ravijnjaar 2026 en verder.
Cultuurcoach (basis)onderwijs De Cultuurcoach zal vanuit de Brede Regeling Combinatiefunctionaris voor twaalf uur per week bijdragen aan de implementatie en bewaking van Sjors Creatief en Cultuureducatie gericht op het basisonderwijs. De Cultuurcoach zorgt ervoor dat cultuurdeelname voor kinderen van de basisschool eenvoudig toegankelijk is. Onder voorbehoud van het voortzetten van de Brede Regeling Combinatiefunctionaris, de intentie om de Cultuurcoach in het (basis) onderwijs voor twaalf uur per week in 2027 en 2028 te continueren.
7
Positieve Gezondheid Onderzoek toont aan dat actieve cultuurparticipatie positief kan bijdragen aan meer zelfvertrouwen, veerkracht, emotionele vaardigheden, fysiek functioneren, relaties en persoonlijke groei. Ook blijkt cultuurparticipatie een rol te spelen bij preventie en behandeling van psychische en lichamelijke aandoeningen. Vanuit dit Cultuurakkoord zal er veel integraal worden samengewerkt om cultuur als middel in te zetten binnen andere domeinen en daarmee bij te dragen aan de zes dimensies van Positieve Gezondheid: •
Mentaal welbevinden
•
Zingeving
•
Kwaliteit van leven
•
Meedoen
•
Dagelijks functioneren
•
Lichaamsfuncties
Bron: Institute for Positive Health Onderzoek: waarde van actieve cultuurparticipatie voor Positieve Gezondheid in eerstelijnszorg - Institute for Positive Health
2. Veilige en integere cultuur Cultuur is een middel om verbinding te maken waarbij veiligheid en integriteit randvoorwaardelijk zijn. In Haaksbergen zetten we ons in voor een veilige en integere culturele omgeving, waar iedereen zich welkom voelt en vrij is van discriminatie, intimidatie of andere vormen van ongewenst gedrag. We ondersteunen cultuurinstellingen en initiatiefnemers die actief werken aan een open en veilige cultuur. Voor het thema ‘veilige en integere cultuur’ staan in 2025 tot en met 2028 de volgende speerpunten centraal: •
Het bevorderen van een open en veilige cultuur met waardering voor culturele diversiteit.
•
Het bieden van ondersteuning aan cultuurorganisaties op het gebied van een veilig cultuurklimaat
door
het
faciliteren
van
kader
bij
bijvoorbeeld
de
opleiding
vertrouwenscontactpersoon. •
Stimuleren van een veilige en integere samenwerking gericht op het elkaar versterken.
8
3. Vitale cultuuraanbieders De kracht van de culturele sector ligt in de vrijwillige en professionele organisaties en initiatieven die het aanbod verzorgen. De gemeente Haaksbergen ondersteunt culturele aanbieders, van grote instellingen tot kleine, zelfstandige kunstenaars en initiatieven, zodat zij hun werk kunnen blijven doen en zich verder kunnen ontwikkelen. Voor het thema ‘vitale cultuuraanbieders’ staan in 2025 tot en met 2028 de volgende speerpunten centraal: •
Het stimuleren van netwerkvorming en samenwerking tussen verschillende culturele aanbieders zodat initiatieven versterkt kunnen worden.
•
Het ondersteunen van cultuuraanbieders zodat ze zich kunnen focussen op hun kerntaak, het aanbieden, ontwikkelen, stimuleren en uitvoeren van kunst en cultuur.
•
Kennisdeling door middel van vier keer per jaar de organisatie van een cultuurcafé.
De Cultuurmakelaar De Cultuurmakelaar zal voor vier uur per week de culturele partners, makers, instellingen en inwoners ondersteunen om een vitale cultuuraanbieder te blijven of te worden. De Cultuurmakelaar zal proactief lokale, maar met name provinciale of landelijke financiële middelen werven om gewenste doelen te bereiken. Daarnaast zet de Cultuurmakelaar in op een veilige en integere cultuur. Onder voorbehoud van het voortzetten van de provinciale regeling Cultuurmakelaar, de intentie om de Cultuurmakelaar voor vier uur per week in 2027 en 2028 te continueren.
9
4. Fysiek duurzame cultuuromgeving Een duurzame culturele infrastructuur is essentieel voor de toekomst van cultuur in Haaksbergen. Dit betekent niet alleen het behoud en de vernieuwing van bestaande gebouwen, maar ook het creëren van een milieu waarin cultuur kan floreren. Hierbij staan zowel de fysieke als de digitale cultuurruimtes centraal, met aandacht voor duurzaamheid en toegankelijkheid. Voor het thema ‘fysiek duurzame cultuuromgeving’ staan in 2025 tot en met 2028 de volgende speerpunten centraal: •
Verduurzaming van gemeentelijke culturele gebouwen en instellingen.
•
Het faciliteren van flexibele en toegankelijke werk- en expositieruimten voor cultuurmakers en ondersteunen van kunstroutes en atelierroutes. Zowel fysiek als digitaal.
Huis van Haaksbergen Het Huis van Haaksbergen, De Kappen is de centrale ontmoetingsplek in Haaksbergen waar de doelen van het sociale domein, kunst en cultuur samenkomen. Een huis van de gemeenschap dat zorg, welzijn, culturele- en educatieve diensten aanbiedt. Het Huis van Haaksbergen is er voor alle inwoners.
Tevens is er binnen het Huis van Haaksbergen ruimte voor theater, film, muziek, kunsteducatie, de mogelijkheid tot expositieruimte en bijeenkomsten en te voldoen aan de behoefte om cultuur als doel vorm te geven. Het is een plek waar mensen samenkomen en omzien naar elkaar, waarbij de activiteiten en voorzieningen gericht zijn op: •
Ontmoeten
•
Ondersteunen
•
Onderscheiden
•
Ontplooien
•
Ontspannen
Het lokale bibliotheekwerk is gevestigd binnen het Huis van Haaksbergen en heeft de volgende vijf doelen waarbij primair doel vijf, ‘laten kennismaken met kunst en cultuur’, bijdraagt aan het Cultuurakkoord Haaksbergen. 1. Ter beschikking stellen van kennis en informatie 2. Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie 3. Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur 4. Organiseren van ontmoeting en debat 5. Laten kennismaken met kunst en cultuur
10
5. Trots op cultuur Haaksbergen heeft een rijke culturele historie en diverse erfgoedlocaties die het waard zijn om gekoesterd en gepromoot te worden. Als gemeente Haaksbergen zijn wij trots op ons culturele verleden en onze culturele activiteiten, en willen wij deze op een eigentijdse manier presenteren. Evenementen, festivals en het behoud van erfgoed spelen een belangrijke rol in het versterken van de identiteit van Haaksbergen en het verbinden van bewoners en bezoekers. Voor het thema ‘trots op cultuur’ staan in 2025 tot en met 2028 de volgende speerpunten centraal: •
Het ondersteunen van lokale evenementen.
•
Het bevorderen van samenwerkingen tussen cultuurorganisaties en erfgoedinstellingen om cultureel erfgoed beter zichtbaar te maken.
•
Het versterken van de uitstraling van Haaksbergen als culturele bestemming, zowel voor haar eigen inwoners als voor toeristen.
•
Het bevorderen van kunst en cultuur in openbare ruimtes zoals tuinen, parken, leegstaande gebouwen, gemeentehuis, verenigingen of horeca.
•
Het diverse culturele aanbod delen via lokale media, sociale media of andere vormen om op deze manier kunst en cultuur in Haaksbergen te promoten.
11
Cultuurregio Twente De Cultuurregio Twente heeft als doel dat elke bewoner in Twente toegang heeft tot cultuur, ook in de buurt. Het uitgangspunt van het regionale uitvoeringsprogramma is daarom dat elke Twentse gemeente mee moet kunnen doen. Haaksbergen is actief deelnemer aan het uitvoeringsprogramma 2023-2028 en geeft twintig uur per jaar ambtelijke ondersteuning aan de Cultuurregio Twente.
Het uitvoeringsprogramma is opgebouwd uit zes pijlers: 1. Versterken culturele infrastructuur a. Meer uitwisseling tussen organisaties mogelijk maken b. Leegstand ter beschikking stellen aan cultuur c. Mogelijkheden bieden om te werken op (tijdelijke) locaties 2. Netwerkvorming en kennisdeling a. Organisaties uit het culturele veld samenbrengen b. Verbinding tussen overheid en veld 3. Toekomstbestendig cultureel veld a. Verjonging leden en vrijwilligers b. Stimuleer de organisatie van cursussen en trainingen c. Creëer kansen voor ondernemende ondersteuning d. Implementeer kwalitatieve monitoring en evaluatie 4. Productieklimaat versterken a. Bied kansen aan talentontwikkeling b. Geef ruimte aan initiatieven c. Borg een pluriform cultureel aanbod 5. Aansluiten op diverse doelgroepen a. Stimuleer verbinding tussen cultuur en sociaal domein 6. Sterker merk Twente a. Algemene zichtbaarheid Cultuurregio Twente b. Gebruik kunst en cultuur om Twente op de kaart te zetten c. Samenwerking stimuleren met andere regio’s
De gemeente Haaksbergen gaat actiever gebruik maken van de mogelijkheden die de Cultuurregio Twente biedt op de pijlers ‘toekomstbestendig cultureel veld’ en ‘productieklimaat versterken’. Daarmee versterkt het regionale uitvoeringsprogramma binnen dit lokale Cultuurakkoord met name de thema’s ‘iedereen doet mee, met aandacht voor jeugd’ en ’vitale cultuuraanbieders’.
12