C6.Open brief Laat de Hoeve niet zakken inzake zoutwinning

Open brief aan het College van Burgemeester en Wethouders en de Gemeenteraad van de gemeente Haaksbergen.

Geacht college en gemeenteraadsleden, Met verwondering hebben wij zowel donderdag 2 november 2023 als dinsdag 6 november 2023 de beraadslagingen omtrent de afgifte van een VVGB in de Commissie Ruimte gevolgd. Vooral de wijze van de beantwoording door het college was zeer bijzonder: - er werden irrelevante voorbeelden gegeven; - serieuze vragen werden niet beantwoord of gebagatelliseerd. Op dinsdag 6 november 2023 heeft de burgemeester zich namens het college verontschuldigd voor het optreden van het college, echter werd ook daarna gebruikgemaakt van nutteloze voorbeelden, veelvuldig gebruik van one-liners en het luchtig omgaan met dit serieuze onderwerp. Een dergelijke presentatie van het college in dit dossier getuigt naar onze mening van weinig empathisch vermogen. Een onderwerp dat zeer veel inwoners van Haaksbergen na aan het hart ligt, lijkt erg luchtig te worden behandeld. De inwoners, die onbezorgd wonen op het spel zien staan, voelen zich door deze handelswijze niet serieus genomen. Beïnvloeding Het college heeft met een positief advies een voorstel aan de gemeenteraad voor afgifte van de VVGB neergelegd. Wat vooral opvalt is dat het college tussen juni 2023 en oktober 2023 een totale draai van 180 graden maakt. Hierbij worden er niet of nauwelijks inhoudelijke argumenten voor deze ommezwaai gegeven.

Wij kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dan dat er twee mogelijke oorzaken zijn: 1. Het Ministerie van Economische Zaken (EZK) stuurt vlak voor besluitvorming in de gemeenteraad de heer Bernard Wientjes en daarna de heer Han ten Broeke naar Haaksbergen om de mening van het college en de gemeenteraad te beïnvloeden. Deze invloed op het democratische proces in Haaksbergen is volledig ‘not done’. Het is zelfs de vraag of dit juridisch verdedigd kan worden. 2. Nobian publiceert kort na het collegevoorstel van juni 2023 dat het een grote zak met geld aan Haaksbergen gaat doneren. Gelijktijdig zijn een groot aantal verenigingen in Haaksbergen door Nobian aangeschreven met de mededeling dat zij kunnen profiteren van dit geld. Geen vereniging in Sint Isidorushoeve overigens. Hiermee staat onomstotelijk vast dat de donatie niet bedoeld is als bijdrage voor een omgevingsfonds, maar een middel is om het college en de gemeenteraad te beïnvloeden en om te buigen naar afgifte van de VVGB. Een omgevingsfonds is bedoeld voor het compenseren van inwoners in het gebied voor de overlast en hinder die men ondervindt van de zoutwinning. Een omgevingsfonds is niet bedoeld voor een bijdrage aan een zwembad, school, andere plaatselijke voorzieningen of verenigingen. Dit omgevingsfonds polariseert al voordat er een vergunning verleend is.

Je kunt je afvragen of dat de bedoeling is? Het doneren van geld om afgifte van een vergunning te bewerkstelligen is wettelijk ten strengste verboden en kan zelfs leiden tot aangifte bij het OM van oneigenlijke beïnvloeding van het democratische proces. Ondubbelzinnig staat vast dat er causaal verband is tussen afgifte van de VVGB en de donatie van Nobian. Overeenkomst Nobian De overeenkomst tussen Nobian en de gemeente, die een aantal zaken zouden moeten regelen, is juridisch volstrekt onvoldoende. Onder meer de omgekeerde bewijslast als de financiële bijdragen door Nobian zijn in deze overeenkomst juridisch gezien onvoldoende vastgelegd. Het lijkt er zeer op dat wethouder Niemans dit onderschrijft met de mededeling dat hij vertrouwen

heeft in de eerlijkheid van Nobian. De overeenkomst borgt in ieder geval niet de rechten van de burgers en de gemeente. In hoeverre deze overeenkomst rechtsgeldig is, is sowieso de grote vraag. Er zijn door het college voorwaarden verbonden aan het wel of niet afgeven van de VVGB. Dit is bij wet toegestaan indien deze voorwaarden te maken hebben met een goede ruimtelijke onderbouwing. Voldoen de gestelde voorwaarden hier niet aan, dan kan de rechter de overeenkomst nietig verklaren of vernietigen. Enkele van de gestelde voorwaarden voldoen niet aan de gestelde criteria. Door de wethouder wordt verteld dat de overeenkomst met Nobian niet afdwingbaar is. Dus de gemeente Haaksbergen en zijn bewoners moeten maar op de blauwe ogen van Nobian vertrouwen dat er wel betaald wordt. Hierbij willen wij verwijzen naar de gaswinning in Groningen; het blijkt heel lastig voor het rijk om de gaswinnende partijen aan hun afspraken te houden. Met andere woorden: trekt de gemeente Haaksbergen niet een veel te grote broek aan door te denken dat zij afspraken kunnen maken met Nobian? De overeenkomst tussen Nobian en de Gemeente Haaksbergen is niet voorgelegd aan de raad voor wensen en bedenkingen. Gezien het ingrijpende karakter van de overeenkomst voor de gemeente Haaksbergen was dit wel een verplichting.

Het College probeert dit te repareren door de statuten van het omgevingsfonds wel voor te leggen aan de raad. Hiermee geeft het college aan dat de gevolgen van het omgevingsfonds wel ingrijpend zijn voor het huishoudboekje van de gemeente Haaksbergen. Hieruit kun je concluderen dat de overeenkomst wel degelijk ingrijpende gevolgen heeft voor de gemeente Haaksbergen en dat hiermee de twijfel over de rechtsgeldigheid van de overeenkomst nog groter wordt. Planschade Wij lezen in de stukken nergens wie verantwoordelijk is voor planschade. Een bestemmingsplanwijziging kan leiden tot planschade. Om deze planschade te verleggen naar de initiatiefnemer wordt er normaliter een anterieure overeenkomst opgesteld. Is er een anterieure overeenkomst en zo ja met wie is deze overeengekomen? Polarisatie De oneigenlijke beïnvloeding van Nobian door geld te bieden voor de VVGB leidt tot polarisatie, waarvan voorbeelden in Haaksbergen (die niet door wethouder Niemans worden genoemd, maar juist wel vergeleken kunnen worden met deze casus) te vinden zijn. Wellicht het meest duidelijke en lokale voorbeeld is wel de voorgenomen plaatsing van windmolens in Buurse; vanwege een omgevingsfonds van Pure Energie en een fonds opgericht door Stichting Tegenwind is zelfs het bestuur van de Belangengemeenschap afgetreden.

Tevens willen wij verwijzen naar een omgevingsfonds in Meeden (Groningen), alwaar het complete dorp overhoop ligt door de bouw van een MFA met gelden uit het omgevingsfonds. Wethouder Niemans vergelijkt het omgevingsfonds met het fonds van de Diaconie in Haaksbergen; 2 verschillende fondsen, die qua doelstelling helemaal niets met elkaar te maken hebben. We nemen aan dat het niet de bedoeling is om polarisatie in de kerkdorpen van Haaksbergen te stimuleren; alleen al daarom moet onomstotelijk vaststaan waarvoor het geld van Nobian is bedoeld. Nobian zelf heeft dit duidelijk als een donatie aangemerkt voor de gemeente Haaksbergen om de VVGB te verkrijgen en niet ter compensatie van de hinder en overlast. Sterker nog: de belanghebbenden hebben, in tegenstelling tot de verenigingen en stichtingen die totaal geen link hebben met de zoutwinning, geen brief (zie beïnvloeding punt 2) ontvangen, laat staan de werkgroep die namens hen optreedt. Nobian probeert zelfs een wig te drijven tussen de belangenbehartiger en de belanghebbenden die de belangenbehartiger gemachtigd hebben. Over polarisatie gesproken……. Juridische onderbouwing Wij vinden het bijzonder dat wethouder Niemans de verklaring van de Minister van Economische Zaken ziet als een verklaring namens de overheid als instituut. Dit is juridisch volstrekt onjuist

en mag ook blijken uit de ondertekening door de Minister zelf en mede ondertekening door de Staatssecretaris. Inhoudelijk stelt deze verklaring niets voor; het is een opsomming van wettelijke bepalingen en een politieke belofte de cavernes niet te vullen met schadelijke stoffen. Wat politieke beloftes inhoudt kennen we (zeer actueel: de rondweg N35 om Mariënheem). Het is naar onze mening vreemd dat het college een voorstel tot verlenen van de VVGB kan adviseren, als een aantal zaken onvoldoende zijn getoetst en/of juridisch is onderzocht. Zonder compleet te zijn zullen we aantal zaken benoemen: - Nobian heeft geen afsluitplan. Dit is een wettelijke verplichting. Dat Nobian 18 maanden de tijd krijgt om een afsluitplan te maken is derhalve buitenwettelijk en zal een zware toetsing krijgen bij de bestuursrechter. De reputatie van Nobian zal daar zeker bij betrokken worden En dit is gezien het verscherpte toezicht niet positief. - Nobian mag in die 18 maanden 250.000 m³ zout oppompen, voordat een afsluitplan zal worden opgemaakt. Dat dit een veilige marge is, is echter zeer de vraag, daar het zout in een hoog tempo wordt gewonnen en meer is dan de veiligheidsnormen die hiervoor bestaan. - Nobian staat al jarenlang onder verscherpt toezicht van SodM, onder andere wegens het ontbreken van afsluitplannen.

Denk u nu echt dat er in Haaksbergen wel binnen 18 of 24 maanden een afsluitplan is opgesteld? Gezien de voorgeschiedenis van Nobian zal dat zeker niet gebeuren en kan de gemeente daarbij alleen maar toekijken. - Er worden door enkele raadsleden zeer inhoudelijke vragen gesteld omtrent het geldende bestemmingsplan. Dit kan en mag niet door een wethouder worden weggezet met alleen als antwoord dat hij gelijk heeft. Een goede en inhoudelijke juridische beantwoording ontbreekt totaal. - We hebben te maken met een bestemmingsplan uit 2015. Er is intussen zeer veel veranderd in dit gebied. o We vragen ons af of dit bestemmingsplan nog wel actueel is. o De onderbouwing locatiekeuze in de MER klopt gewoonweg niet, dit is in 2023 dezelfde onderbouwing als in 2010. Nadien zijn er in het gebied 70 tot 100 hectare herbestemd. (N18, zonnevelden, landgoed, uitbreiding Industrieterrein Stepelo, diverse woningbouwprojecten) o de opgestelde externe adviezen (waterschap, provincie, enz.) zijn in het geheel niet meer actueel en niet meer toepasbaar op de huidige ontwikkeling van het winningsgebied o de externe adviezen zijn niet aangepast aan de wijzigingen die door Nobian zijn doorgevoerd in de aanvragen - De Structuurvisie 2030 ‘Haaksbergen: groenste dorp van Twente’ is op 5 maart 2014 vastgesteld.

Daarin staat helemaal niets beschreven over de zoutwinning, maar wel over mogelijke woningbouw in het buitengebied van Haaksbergen. De wethouder verwerpt dat makkelijk, maar de voorgenomen ontwikkelingen passen niet binnen deze Structuurvisie

-

o

Er komen 5 nieuwe locaties aan de Wissinkbrink, waarvoor de bestemmingsplanherziening in 2020 reeds is vastgesteld. Daarnaast is er een voorstel in de commissie Ruimte geweest voor een bestemmingsplanherziening, waar het college medewerking aan zou willen verlenen, een RvR-woning aan de Hassinkbrinkweg.

o

Deze twee locaties zitten op nog geen 100 meter afstand van een boorlocatie. Hoe kan dit geheel binnen de Structuurvisie passen? Er dienen minimale afstanden te worden genomen bij zoutwinning waar geen nieuwbouw mag plaatsvinden. Deze minimale afstanden worden niet gehaald.

De verharde boorterreinen (afm. 40 x 60 m¹) passen niet in het bestemmingsplan van 2015. Om deze reden dient er een VVGB door de gemeenteraad afgegeven te worden.

Het al dan niet tijdelijke karakter (15 jaar) van deze boorterreinen doet hier niet ter zake. Zie jurisprudentie Vermillion – Krimpenerwaard *1 -

-

-

Er worden onvoldoende acties ondernomen om bodemdaling en nadelige gevolgen van de zoutwinning te voorkomen, onder meer doordat de h.o.h. afstand van de cavernes op 300 meter is gekozen. Hierdoor ontstaat er een caverneveld, waarbij de cavernes onderling invloed op elkaar hebben. Kies je voor een h.o.h. afstand van 500 meter, dan kun je iedere caverne als een individuele caverne beschouwen. Hierdoor vermindert de bodemdaling met een factor zeventien. Ook de kansen op aardbevingen en trillingen worden hierdoor vele malen kleiner. *2 De berekeningen die in het dossier staan met betrekking tot winning en donatie per ton zout zijn zeer dubieus. Naar onze mening zijn de werkelijk gewonnen hoeveelheden zout per caverne (volumes) totaal niet duidelijk. Hierdoor ontstaat er onzekerheid over de te winnen hoeveelheden (en indirect de donatie van Nobian in het omgevingsfonds) Het eerste hold-point zal liggen bij ca. 200.000 m3 cavernegrootte. Een diepgaand juridisch onderzoek naar het gehele proces van afgifte van de VVGB wordt niet nodig geacht. Wij missen onder meer onderzoeken door inhoudelijke en juridische deskundigen. Heeft het college niet geleerd van het marktpassageplan c.q. het gat in de markt? Dat heeft de Haaksbergse burger veel geld gekost; dat willen we toch niet meer? Of is de druk van de landelijke overheid te groot?

Onrechtmatig besluit Al meer dan een jaar is duidelijk dat het college en enkele raadsfracties bang zijn voor eventuele financiële gevolgen bij het weigeren van een VVGB als de Raad van State het besluit vernietigt. Het is inderdaad juist dat, indien een bestuursorgaan een besluit neemt welke achteraf onrechtmatig (artikel 6:162 BW) blijkt te zijn, dat bestuursorgaan schadeplichtig is. De hoogte van schadevergoedingen is dan afhankelijk van de wijze waarop het besluit tot stand is gekomen; des te beter de juridische onderbouwing, des te lager de vergoeding. Het nemen van een besluit in de gemeenteraad kan in bestuursrechtelijke zin echter nimmer afhankelijk zijn van financiële gevolgen. Het nemen van een besluit is afhankelijk van wet- en regelgeving: -

als blijkt dat afgifte van een vergunning niet binnen deze wet- en regelgeving valt, dient de gemeenteraad de vergunning te weigeren indien de aanvraag binnen de wet- en regelgeving valt dient de gemeenteraad de vergunning te verlenen bij twijfel, dienen het college en de gemeenteraad tot het uiterste te gaan om die twijfel weg te nemen. Het meest voor de hand liggend is inschakeling van onafhankelijke deskundigen.

Doordat er in de Haaksbergse gemeenteraad veel twijfel is, is er een grote kans op een onrechtmatig besluit. Om onrechtmatigheid zoveel mogelijk te voorkomen is derhalve veel meer onderzoek nodig. Welke beslissing er ook wordt genomen, de plicht tot eventuele schadevergoedingen zal niet wijzigen bij weigering of instemming; in beide gevallen kan het besluit onrechtmatig worden bevonden en evengoed leiden tot schadevergoedingen aan Nobian als aan de inwoners. Het hangt allemaal af van de wijze van totstandkoming van het besluit. Het is dan ook zeer verwonderlijk dat schadevergoedingen een grote rol spelen in dit proces. Sommige partijen, die bang zijn voor schade-aanspraken door Nobian, willen uitsluitend daardoor een VVGB afgeven. Men vergeet dat juist dan de kans op onrechtmatigheid vele keren hoger is. *1 Casus Vermillion – Krimpenerwaard; de Rechtspraak JnB2018, 543 MKABRS, 06-06-2018, 201704631/1/A1 *2 Bron KEM-17 Onderzoek naar de langetermijnrisico’s van het afsluiten van zoutcavernes

Gevolgen van afgifte VVGB Haaksbergen zal de grip op de zoutwinning bij afgifte van de VVGB geheel kwijt zijn. Wij vragen ons af of het besef er wel is dat de gemeente Haaksbergen geheel buitenspel staat bij verdere ontwikkeling van het gebied. Bij een volgende aanvraag zal de VVGB niet geweigerd kunnen worden voor de gemeenteraad. Hiermee wordt er door de gemeente groen licht gegeven voor zoutwinning tot 2050 in onze gemeente. Er is dan geen weg meer terug. Als de gemeenteraad nu een VVGB afgeeft zal Nobian (met hulp van EZK) tot in lengte van jaren haar eigen gang kunnen gaan met het winnen van vele miljoenen tonnen zout, ervan uitgaande dat het juiste bestemmingsplan nu wordt toegepast. Men heeft dan geen VVGB meer nodig (het is dan voor Haaksbergen niet meer nodig om zoutwinning van Nationaal Belang te verklaren). Men kan gaan ontwikkelen tot ongeveer 50 boorlocaties zonder in strijd te komen met het bestemmingsplan. Zie ook de huidige aanvragen in Heiligerlee. We zijn dan volledig overgeleverd aan een bedrijf, dat de regels niet al te nauw neemt en een ministerie, die samen met de toezichthouder, geen behoefte heeft om in te grijpen als de vergunningseisen worden overschreden. Men is zelfs in staat de vergunning dan aan te passen.

We kunnen dan alleen nog aan de zijlijn staan en zullen, zoals de ervaring leert, calamiteiten melden tot we een ons wegen, maar niet worden gehoord. Tevens ontbreekt een strategisch plan van de gemeente Haaksbergen om na toekenning van de vergunning door EZK nog een rol te spelen in de zoutwinning rondom Haaksbergen en Sint Isidorushoeve. Afspraken maken met Nobian zal dan zeer lastig worden, aangezien er dan geen enkele prikkel meer bestaat voor Nobian om de veiligheid voor de inwoners te borgen. Dit is de allerlaatste kans voor de Haaksbergse politiek om nog grip te houden op de zoutwinning. Bij afgifte van de VVGB is die kans voor altijd verkeken. Ter afsluiting Wij worden regelmatig weggezet als actiegroep tegen de zoutwinning. Wij willen benadrukken dat wij zowel geen actiegroep als ook niet tegen zoutwinning zijn. Wij zijn een werkgroep die de belangen van de bewoners van het wingebied behartigt. Voor ons staat veiligheid en zorgeloos wonen voor de inwoners in het winningsgebied voorop. Naast veiligheid is het betrekken van die inwoners bij het gehele proces van zeer groot belang, waarbij de inwoners eerlijk en open worden geïnformeerd. Alleen daarmee kan onrust en polarisatie worden voorkomen. Voor de inwoners is veilig kunnen leven van zeer groot belang. Daar hoort een veilige woonomgeving bij.

Om zoveel mogelijk veiligheid te waarborgen en dat gevoel aan de inwoners over te brengen is een degelijk onderzoek naar feiten en omstandigheden nodig. Wij missen dat degelijke onderzoek en de degelijke juridische onderbouwing. Door garantie- en omgevingsfondsen zal onrust bij de inwoners niet verdwijnen. Voorwaarde voor een duurzame zoutwinning begint bij lokaal draagvlak. Dit ontbreekt in dit geval; 90-95% van de bewoners van het gebied is tegen de zoutwinning. Voornaamste reden: gebrek aan vertrouwen en onrust en zorgen voor de toekomst. Wat is er door EZK, Nobian en het College van B&W van de gemeente Haaksbergen gedaan om vertrouwen te winnen en onrust en zorgen weg te nemen? Procesbegeleiding van EZK en College B&W was puur gericht op de raad; immers de raad geeft de VVGB af. Door deze benadering van de procesbegeleider is het vertrouwen bij de bewoners tot het nulpunt gedaald en zijn de onrust en zorgen alleen maar toegenomen. Wij als bewoners concluderen dat de inzet van de procesbegeleider voor ons als bewoners gefaald heeft.

Helaas hebben we moeten constateren dat bij het onderdeel burgerparticipatie veel van één kant is gekomen: Nobian verzuimd al meer dan een jaar met ons te spreken, ze negeren ons als gemachtigde namens vele belanghebbenden, de heren Wientjes en Ten Broeke zien ons als een storende factor en zelfs een enkele politieke partij in de gemeenteraad wenst ons niet serieus te nemen. Het geeft voldoende aan hoe de burger opzij wordt gezet in dit proces. Iets dat zeer laakbaar is. College en Raad: denk aan de gevolgen voor uw inwoners bij afgeven van de VVGB; veel inwoners zullen de komende 50 jaar niet meer onbezorgd kunnen leven. LAAT HAAKSBERGEN NIET ZAKKEN. De werkgroep Laat de Hoeve niet zakken Mede namens 220 belanghebbenden en meer dan 1000 sympathisanten. Haaksbergen, 12 november 2023