Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening Benteloseweg 6 Bijlagen bij regels

Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening Benteloseweg 6

bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening Benteloseweg 6

Inhoudsopgave

Bijlagen bij regels

3

Bijlage 1

Erfinrichtingsplan

4

Bijlage 2

Sloopverplichting

30

Bijlage 3

Advies en beoordeling Oversticht

32

2

Inhoudsopgave (vastgesteld)

bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening Benteloseweg 6

Bijlagen bij regels

Bijlagen bij regels (vastgesteld)

3

bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening Benteloseweg 6

Bijlage 1 Erfinrichtingsplan

4

Bijlagen bij regels (vastgesteld)

Ruimtelijk kwaliteitsplan Benteloseweg 6 Haaksbergen 17 juli 2020

L A N D S C H A P S O N T W E R P

Colofon Project:

Ruimtelijk Kwaliteitsplan Benteloseweg 6 Haaksbergen

Opdrachtgever

LTM vastgoed BV Erwin Keemers Honingsveldweg 9 8081 LN Elburg

Opdrachtnemer

Mark ter Hofte Landschapsontwerp Dr. Eekmanstraat 18 7545 ST Enschede Info@markterhofte.nl 06-483 914 95

Datum van opstellen

10 juni 2020

Versie

Voorlopig ontwerp

Laatst gewijzigd

17 juli 2020

Het gebruik van afbeeldingen of openbaar maken van dit document enkel met schriftelijke toestemming van de opdrachtgever en/of de opdrachtnemer.

Inhoudsopgave 1.

Inleiding 4

2.

Beleid

6

2.1

Beleid provincie Overijssel

2.2

Beleid gemeente Hof van Twente

2.3

Samengevat

3.

4.

Analyse omgeving & plangebied 3.1

Landschap & omgeving

3.2

Plangebied

3.3

Terugkoppeling op beleid

14

Inrichtingsplan 19 4.1

Uitgangspunten & visie

4.2

Inrichtingsplan

4.3

Beplantingsplan

3

1. Inleiding Voor het erf aan de Benteloseweg 6 is het de wens van de bewoners om een tweetal schuren, de silo en de aangebouwde woning te gaan slopen. Tevens wordt de karakteristieke schuur (foto) herbouwd in dezelfde stijl. Middels Rood voor Rood willen de bewoners elders op het perceel een nieuwe kavel realiseren. Voor de nieuw te realiseren kavel is dit ruimtelijk kwaliteitsplan opgesteld. Hierin worden de inpassingsingrepen omschreven om de ontwikkeling in te passen.

4

Te herbouwen karakteristieke schuur Te slopen schuren/silo

Te slopen woning

De huidige situatie met de te slopen en opnieuw te bouwen objecten.

5

2.

Beleid

2.1

Beleid provincie Overijssel

De omgevingsvisie van provincie Overijssel omschrijft de richting van ontwikkelingen in de komende jaren met als doel het behouden en verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit. In de omgevingsvisie zijn ontwikkelingsperspectieven opgenomen. Deze ontwikkelingsperspectieven schetsen een ruimtelijk perspectief voor een combinatie van functies en geven aan welke beleids- en kwaliteitsambities leidend zijn.

Het ontwikkelingsperspectief ‘Wonen en werken in het kleinschalige mixlandschap’ richt zich op het in harmonie met elkaar ontwikkelen van de diverse functies in het buitengebied. Aan de ene kant melkveehouderij, akkerbouw en opwekking van hernieuwbare energie als belangrijke vormen van landgebruik. Aan de andere kant gebruik voor natuur, recreatie, wonen en andere bedrijvigheid. De ontwikkelingsmogelijkheden worden in dit ontwikkelingsperspectief nadrukkelijk verbonden aan behoud en versterking van cultuurhistorische, natuurlijke en landschappelijke kenmerken. Om de kansen voor behoud en verbetering in beeld te brengen maakt de provincie gebruik van de vier lagen van het landschap. Aan de hand van deze vier lagen worden de kwaliteiten en kansen van het gebied onderzocht en omschreven, en welke ambities hieraan zijn gekoppeld. Hierbij is niet elke laag van het landschap op toepassing voor het betreffende gebied.

6

Gebiedskenmerken Provincie Overijssel

IV Laag van de beleving

III Stedelijke laag

II Laag van het agrarisch cultuurlandschap

I Natuurlijke laag

Inleiding

Gebiedskenmerken We realiseren Ruimtelijke kwaliteiten en nieuwe on punt. Dit zijn de ruimtelij ristiek en kwaliteit ervan. houtwallen, of een bepaa houtwal geen provinciaa bepalend is voor de kara dat landschapstype voork hersteld. Daarmee wordt contrast met andere land provincie is het in stand h Vandaar dat hier op prov

Uitvoeringsmodel In hoofdstuk 6 van de Om kwaliteit en duurzaamhe keuzes, ontwikkelingsper inhoudelijke ontwikkeling Onderstaand figuur geeft

2 Ontwikkelingen ‘Wat speelt er?’ 3 Ambitie ‘Waar willen we naar toe?’ Omgevingsvisie Overijssel: gebiedskenmerken

4 Sturing ‘Hoe kun je het bereiken?’

aan de hand van de vier lagen van het

rod ed ra

1 Kenmerken ‘Wat is er?’

woonomgeving

(binnen)-steden en landschap

veiligheid en gezondheid

of waar

landschap.

hoe

7

h aam urz u d n: cen de

eco

De natuurlijke laag Dekzandvlakte en -ruggen Het

erf

ligt

op

de

natuurlijke

laag

van

dekzandvlaktes en - ruggen. Deze ondergrond beslaat een groot deel van de provincie. Van nature was dit een reliëfrijk gebied, maar dit is in de loop van de jaren grotendeels verdwenen door (heide) ontginning. Ook in de huidige situatie is vooral nog reliëf te zien richting St. Isudorushoeve en de Bolscherbeek. Rondom het erf is dit reliëf niet (meer) aanwezig. De ambitie van de provincie speelt in op het gebruik

van

passende

natuurlijke

beplanting,

Ligging van het erf in de natuurlijke laag van dekzandvlakte- en ruggen.

evenals het versterken en beleefbaar (zichtbaar) maken van de natuurlijke ondergrond en het reliëf wanneer nieuwe ontwikkelingen plaats vinden. Voor het erf aan de Benteloseweg 6 betekent dit dat uitheemse soorten worden verwijderd en dat het achterliggende landschap (reliëf) beleefbaar blijft. Tevens wordt bij de ontwikkeling gebruik gemaakt van inheemse soorten beplanting, passend bij het landschap en de ondergrond.

Het zicht op het erf aan de Benteloseweg 6; er is geen reliëf meer aanwezig. Aanwezige beplanting is grotendeels inheems en passend in het landschap.

8

De laag van het agrarisch cultuurlandschap Het oude hoevenlandschap (kampenlandschap) Het oude hoevenlandschap is een kleinschalig landschap,

bestaande

uit

eenmansessen

en

kampen op de lagere delen. Het landschap kenmerkt zich door de kleinschalige percelen en sterke groenstructuren. Door de schaalvergroting en ontwikkeling van erven is dit landschapstype soms niet meer herkenbaar. De erven zijn veranderd en de kleinschaligheid verdwenen De ambitie is om waar mogelijk de karakteristieken van het hoevenlandschap terug te brengen. Voor het erf aan de Benteloseweg betekent dit dat

Het plangebied in het essenlandschap aan de rand van de Herikerberg (stuwwal).

er kansen liggen om het erf een onregelmatige en kleinschalige opzet te geven, waarbij oude groenstructuren worden hersteld

Het erf in de 19e eeuw;het erf en de omgeving waren kleinschalig, met kleine open hoeven en kampen, omzoomd door houtwallen en singels.

9

De stedelijke laag Verspreide bebouwing Bestaande erven veranderen en worden steeds vaker

omgevormd

naar

woonbestemmingen.

Doordat er bebouwing verdwijnd veranderd ook vaak de opzet van het erf, waardoor het risico ontstaat dat het erf verkleind en wegvalt in het landschap. Het is daarom belangrijk om bij de nieuwe ontwikkeling een passend ensemble te creëren, waardoor het erf in opzet en schaal past bij het landschap. Tevens is het de ambitie om erven opnieuw te verbinden met het landschap. Het erf aan de Benteloseweg 6 is op dit moment rationeel opgezet en naar binnen gekeerd. Een duidelijke voor- en achterzijde is niet herkenbaar en de relatie met het landschap is deels verdwenen. Bij de nieuwe ontwikkeling liggen er kansen om het erf een onregelmatige opzet te geven, waarbij er een passende voorzijde en open achterzijde wordt gerealiseerd.

10

2.2 Beleid gemeente Haaksbergen Het landschapsontwikkelingsplan (LOP) Kenmerkend voor het kampenlandschap is de kleinschalige en onregelmatie opzet met open velden omsloten met houtsingels en -wallen. Waar mogelijk dient deze opzet behouden te blijven of te worden hersteld. Nieuwe ontwikkelingen bieden kansen op het herstellen van (historische) groenstructuren, zo ook bij de otnwikkeling aan de Benteloseweg 6. Er is ruimte om de kleinschaligheid en onregelmatigheid terug te brengen door middel van de erfopzet en het terugbrengen van groenstructuren. Bij de erfopzet is het gewenst om een duidelijke voor en achterzijde te hebben, waarbij de voorzijde een dicht karakter heeft en er een open achterzijde naar het landschap toe is. Het beeldkwaliteitsplan Erven in het kampenlanschap hebben van oudsher een besloten voorzijde met een open achterzijde naar het landschap toe. Kenmerkende landschapselementen zijn de boomgaard, houtsingels, houtwallen en hakhoutbosjes. Ook hagen van bijvoorbeeld meidoorn zijn kenmerkend voor het landschapstype.

11

De ligging van het erf in het kampenlandschap.

12

2.3 Samengevat o Het erf ligt in het kampenlandschap (oude hoeven) o Het landschap is versnipperd o Bij ontwikkelingen is het gewenst om historische structuren te herstellen (t.b.v. kleinschaligheid) o Het erf krijgt een losse en onregelmatige opzet bij nieuwe ontwikkelingen o Besloten voorzijde en open achterzijde is gewenst o Gebruik van inheemse en landschappelijke beplanting

13

3.

Analyse omgeving & plangebied

In de landschappelijke analyse worden de omgeving en het plangebied beoordeeld aan de hand van de kwaliteiten en ambities vanuit het beleid van zowel provincie als gemeente.

3.1

Landschap & omgeving

Het erf ligt in het kampenlandschap, maar dit is niet altijd meer herkenbaar. Veel van de kleinschaligheid en groenstructuren van vroeger zijn verdwenen. Ook zijn veel erven ontwikkeld in functionele erven met een regelmatige opzet, waarbij de relatie met het landschap is veranderd of verdwenen. Rondom de Benteloseweg zijn sommige groenstructuren nog herkenbaar, maar veel van de oude houtwallen en - singels zijn verdwenen. Bij de nieuwe ontwikkelingen zijn er kansen om aan te sluiten op bestaande groenstructuren en historische structuren te herstellen.

14

Het erf begin 20e eeuw en nu; veel van de kleinschalige erven, velden en groenstructuren zijn verdwenen.

15

Het zicht op het erf vanaf de Goorsestraat; de karakteristieke schuur is goed zichtbaar met passende boomgroepen van eiken. Hier liggen kansen om de kleinschaligheid en coulissen te versterken.

16

3.2

Plangebied

Het erf is rationeel opgezet met een aantal relatief grote schuren en een landschapsontsierende silo. Langs de Benteloseweg is een mooie groenstructuur aanwezig, maar hier staat ook Italiaanse populier tussen. Deze soort is uitheems en ongewenst. Langs de oostzijde loopen een houtsingel met een diversiteit aan inheemse soorten. Naast de

Bomenrij Italiaanse populier & berken Houtsingel

huidige woning staat een boomgroep bestaande uit zomereiken. Bij

de

nieuwe

ontwikkelingen

kunnen

groenstructuren

sterker

met

verbonden.

is

onregelmatige

Ook

een

elkaar

de

worden opzet

mogelijk bij het slopen en nieuw bouwen van zowel

Te herbouwen karakteristieke schuur Te slopen schuren/silo

de karakteristieke schuur als de nieuwe woning.

Boomgroep eiken

Te slopen woning

17

3.3

Terugkoppeling op beleid

Bij ontwikkelingen is het gewenst om historische structuren te herstellen (t.b.v. kleinschaligheid) De versnippering van het landschap is ook herkenbaar rondom en op het erf. Historische structuren zijn verdwenen en het erf is veranderd. De nieuwe ontwikkeling biedt kans om deze structuren te herstellen. Het erf krijgt een losse en onregelmatige opzet bij nieuwe ontwikkelingen Op dit moment is het erf rationeel opgezet. De nieuwe ontwikkeling kan inspelen op een lossere en onregematige opzet.. Besloten voorzijde en open achterzijde is gewenst De voorzijde van het erf wordt gekenmerkt door bomenrijen en -groepen. Het erf is daarbij naar binnen gekeerd. Een groenere voorzijde en open achterzijde is gewenst, waarbij het erf een sterkere relatie met het landschap krijgt. Gebruik van inheemse en landschappelijke beplanting In de huidige situatie zijn er een aantal passende en historische groenstructuren aanwezig met inheemse soorten. Er staan enkele uitheemse Italiaanse populieren die niet passen in het landschap.

18

4.

Inrichtingsplan

4.1

Uitgangspunten & visie

Vanuit de analyse en terugkoppeling op het beleid is gebleken dat de kansen vooral liggen in het herstellen van historische groenstructuren en in het losser en onregelmatig opzetten van het erf bij de nieuwe ontwikkelingen. Daarbij krijgt het erf een groenere en herkenbare voorzijde en een open achterzijde naar het landschap toe. Het is daarbij wel belangrijk om het erf als één erf herkenbaar te houden.

19

milieucirkel

verwijderen uitheemse soorten

losse en onregelmatige erfopzet

relatie met landschap versterken

ve r

Visiekaart met de belangrijkste kansen; de historische groenstructuren worden hersteld en bestaande structuren worden met elkaar verbonden. De nieuwe ontwikkeling richt zich op een losser en onregelmatige opzet van het erf.

20

bi

nd

en

gr oe

ns

tru

ct

ur en

Bestaande situatie

21

Inrichtingsplan

3 2

7

1

5

4

6

8

5

3

9

7

22

4.2

Inrichtingsplan

1. Nieuwe kavel De nieuwe kavel en woning worden op een losse manier op het perceel geplaatst, passend bij het kampenlandschap. 2. Oprit Op de plaats van de huidige inrit naar de opslag komt een nieuwe inrit voor de tweede woning. De inrit zal bestaan uit een halfverharding of klinkers. 3. Boomgroep Op een tweetal plekken komen boomgroepen, of worden de boomgroepen aangevuld. De boomgroepen komen voort uit de historische groenstructuren. 4. Boomgaard Aan de voorzijde van de nieuwe woning komt een boomgaard. De boomgaard geeft een groene dekking aan de voorzijde van het erf, en zorgt tevens voor eenheid op het erf. 5. Haag Langs de voorzijde van het erf komt een haag. De haag geeft een meer besloten aanzicht aan de voorzijde en versterkt het groene en kleinschalige karakter. 6. Solitair Op het erf van de bestaande woning komt een solitaire boom. Van oudsher hadden de erven in het kampenlandschap diverse solitaire bomen staan om verschillende reden, waaronder schaduw en insecten weren. Daarbij wordt de hoeveelheid verharding van het bestaande erf sterk verminderd. 7. Houtsingel Op de locatie van een historische structuur komt een nieuwe houtsingel. De houtsingel verbind de bestaande groenstructuren en zorgt voor kleinschaligheid op het perceel. Tevens worden uitheemse soorten verwijderd, waaronder Italiaanse populieren en Amerikaanse eiken. 8.

Nieuw te bouwen schuur Naast de opnieuw te bouwen karakteristieke schuur komt een nieuwe kleinere schuur om aan de opslagbehoefte te voldoen. 9. Uitdunnen eikenbosje Het eikenbosje wordt uitgedund, ten behoeve van de groei van bomen. Op dit momen concurreren de bomen teveel met elkaar.

23

4.3

Beplantingsplan

Latijnse naam Ned. naam Aantal Maat Toepassing 3. Boomgroepen Quercus robur

Zomereik

6 st

12-14

Groep, max 10 meter afstand

4. Boomgaard Malus domestica Appel 4 st 10-12 Laagstam solitair Pyrus communis Peer 4 st 10-12 Laagstam solitair Juglans regia Walnoot 1 st 10-12 Laagstam solitair Prunus domestica Pruim 2 st 10-12 Laagstam solitair 5. Hagen Crataegus monogyna

Eenstijlige meidoorn

150 m1

80/100

Rij, 5/m1

6. Solitair Tilia x europaea Hollandse linde 1 st 14-16 Solitair 7. Houtsingel 80 m1 Quercus robur

Zomereik

5 st

8-10

Verspreiden, min. 20 meter afstand

Betula pendula

Zachte berk

15 st

8-10

Verspreiden, min 8 meter afstand

Amelanchier lamarckii

Krentenboompje

15%

80/100

Onderbegroeiing, gemengd, 1 per m2

Prunus spinosa

Sleedoorn

20%

80/100

Onderbegroeiing, groepen van 5 a 6, 1,5 m afstand

Crataegus laevigata

Tweestijlige meidoorn

15%

60/80

Onderbegroeiing, groepen van 5 a 6, 1,5 m afstand

Corylus avellana

Hazelaar

20%

60/80

Onderbegroeiing, gemengd, 1 per m2

Rhamnus frangula

Vuilboom

15%

60/80

Onderbegroeiing, gemengd, 1 per m2

Rosa canina

Hondsroos

15 %

60/80

Onderbegroeiing, gemengd, 1 per m2

Onderbegroeid met:

24

LANDSCHAPSONTWERP

bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening Benteloseweg 6

Bijlage 2 Sloopverplichting

30

Bijlagen bij regels (vastgesteld)

Sloopverplichting

bestemmingsplan Buitengebied Haaksbergen, partiële herziening Benteloseweg 6

Bijlage 3 Advies en beoordeling Oversticht

32

Bijlagen bij regels (vastgesteld)

Benteloseweg 6 Haaksbergen Toelichting karakteristiek pand

Marjanne Statema Zwolle, 27 januari 2022

Inhoud Algemene gegevens Inleiding Stedenbouwkundige context Beknopte beschrijving huidige situatie Waardering Conclusie Bibliografie Fotobijlage Colofon

4 5 6 8 9 10 11 12

3

Algemene gegevens Adres: Kad. gemeente: Sectie + nr(s).: Naam object: Oorspr. functie: Huidige functie: Datering: Bouwstijl:

Benteloseweg 6 Haaksbergen n.v.t Boerderij Boerderij circa 1850 utilitair

De gebouwen aan de Bentelosweg 6. Het rode pand betreft de boerderij met woning uitgebreid; de grijze panden zijn de bijbehorende schuren (BAG viewer.

4

Inleiding In de laatste jaren zijn er verschuivingen in het gebruik van de agrarische erven in het buitengebied. Erven en karakteristieke agrarische bebouwing zijn onderhevig aan transformatie voor een nieuw gebruik. Gebouwen krijgen andere functies of verliezen soms hun functie helemaal. Het uitgangspunt van gemeente Haaksbergen is het behoud van cultuurhistorisch erfgoed, maar tegelijkertijd vindt de gemeente het van belang dat nieuwe ontwikkelingen op een juiste manier een plek krijgen in het landschap en aansluiten bij de karakteristiek van de erven en gebouwen. Het ensemble Benteloseweg 6 staat aangemerkt als karakteristiek pand: “Boerderij met wederopbouwwoonhuis, markant gelegen in landschap. De schuren zijn ouder evenals de erfinrichting en -structuur.” Nu is de wens om in de boerderij wooneenheden te realiseren. Op basis van het VAB-beleid is dat mogelijk en de gemeente is voornemens om hier medewerking aan te verlenen, mits er onder andere een renovatieplan wordt opgesteld, waarbij de bestaande cultuurhistorische waarden behouden of al dan niet versterkt worden. Als onderlegger voor het renovatieplan zijn een toelichting op de karakteristieke waarden en een transformatieadvies voor de boerderij nodig.

In hiernavolgende toelichting is het volgende opgenomen: • Beknopt literatuur- en bureauonderzoek van de ontwerp- en ontwikkelingsgeschiedenis; • Beschrijving van de karakteristieke, cultuurhistorische waarden van dit erfensemble, vertaald in tekst en beeld; • Een beknopt transformatieadvies op basis van deze waarden. Ten behoeve van deze toelichting is het ensemble beperkt bezocht. Alleen het interieurbezoek van het zuidelijke stalgebouw was in de opdracht opgenomen. Onderzoek van de nieuwe erfinrichting en erfbeplanting valt buiten de opdracht van dit onderzoek. Anneke Coops en Marjanne Statema 27 januari 2022

Stedenbouwkundige context Het erf ligt aan de Benteloseweg, vlakbij de aftakking van de doorgaande weg van Haaksbergen naar Goor. Erve ‘Eeftink’ lag hier waarschijnlijk al rond het jaar 1000. Het erf is in aanleg kenmerkend voor een erf in het oude kampenlandschap: langs wegen gegroepeerd, met de achterzijde naar de weg gekeerd. De weg liep vaak over het erf. Het landschap en de erven zijn vrij besloten door de aanwezigheid van singels, houtwallen, erfbossen, en erfbeplanting. Het achtererf heeft geen duidelijke begrenzing.

1832

ca. 1850

ca. 1900

Op de Kadastrale Minuut uit 1832 zijn zowel aan de westzijde als aan de noord- en oostzijde boerderijen te zien. Alle behoren ze tot de Meyerinkhoek. Benteloseweg 6 bestond destijds uit een boerderij met endskamer op een erf. In het weiland ten zuiden van de boerderij is in het bosje een tweede bouwwerk te zien dat ook tot het bedrijf van Jannes Witbroek behoorde. Het erf kwam in 1829 in zijn bezit. De kaart uit circa 1850 geeft vrijwel hetzelfde beeld met een enkel bouwwerk op een erf en ten zuiden van erf en erfbos een weiland. Mogelijk was het bouwwerk in het bosje ook nog aanwezig, dit is echter op de kaart niet te zien. Niettemin zal er een duidelijke verandering hebben plaatsgevonden. Terwijl de boerderij in 1832 vrijwel geheel in hout zal zijn uitgevoerd, gaat het op de kaart uit ca. 1850 vrijwel zeker om een stenen exemplaar. In 1850 gaat het erf over naar Antonius Dievelaar. Mogelijk was het overgaan naar de nieuwe eigenaar aanleiding om een nieuw bouwwerk op te richten. Op de kaart uit circa 1900 is duidelijk te zien dat het erf met meerdere bouwwerken was uitgebreid.

ca. 1950

ca. 1970

6

In de loop der tijd worden meer veranderingen zichtbaar. Afgezien van de veranderingen in het landschap is op de kaart uit circa 1950 te zien dat de bouwwerken op het erf parallel zijn geordend. Duidelijk zichtbaar op de kaart uit circa 1970 is de schuur die tegen de weg aan is gezet. In de huidige situatie staan drie bouwwerken parallel aan elkaar op het erf gesitueerd, een vierde bouwwerk staat parallel aan de weg. Het zuidelijke bouwwerk, oorspronkelijk de hallenhuisboerderij, is in de loop der tijd uitgebreid met een min of meer losstaande woning. Aan de oostzijde van het noordelijke bouwwerk is een ronde mestplaats geplaatst. Het erf dat zich in aanleg typeerde als een erf in het oude kampenlandschap, ontwikkelde zich in de loop der tijd op de kenmerkende wijze van een jong erf. Een snelle blik op de andere erven van het ervencluster wijst uit dat deze erven zich hebben ontwikkeld in de richting van de oorspronkelijke boerderijen zoals die op de kaart van 1832 is afgebeeld; sommige parallel, sommige achter elkaar, sommige op beide wijzen.

Huidige situatie 7

Beknopte beschrijving huidige situatie Het zuidelijke bouwwerk was oorspronkelijk een boerderij van het hallenhuistype met de stal aan de erfzijde (NW) en de woning aan de voorzijde (ZO). Uit het gemeentelijke bouwdossier blijkt dat het woongedeelte in de loop der tijd is uitgebreid met een bijkeuken aan de zuidzijde. Op een bouwtekening uit 1969 is te zien dat ter plekke van de bijkeuken een tussenlid werd gerealiseerd dat werd verbonden met een nieuw woonhuis. Het oorspronkelijke woonhuis is onderdeel van de stal geworden. In dezelfde periode zijn de gevels (deels) vernieuwd. Zo is een groot deel van de gevels opgemetseld in rode strengperssteen en voorzien van betonramen. De voorgevel kreeg een meer utilitair uiterlijk met mestdeurtjes en een hijsluik. In de achtergevel zijn nog de oudere bakstenen te herkennen. De deuren zelf zijn vervangen door schuifdeuren, waarbij de oorspronkelijke onderschoer werd dichtgezet. Het dak is afgedekt met enerzijds oude rode Hollandse pannen en anderzijds rode betonpannen. Het tweelaagse woonhuis is eveneens met een rode strengperssteen opgemetseld en is afgedekt met een zadeldak. De houten constructie van het zuidelijke stalgebouw duidt op een oprichtingsperiode van circa 1850. De boerderij is dus hoogstwaarschijnlijk al zichtbaar op de kaart uit circa 1850.

In het bouwdossier bevindt zich een bouwtekening uit 1966 ten behoeve van een aanpassing van de stal. De tekening laat een vurenhoutengebintconstructie van zes gebinten zien, gedekt met een afgeschoorde sporenkap. De ankerbalken in de zijbeuken waren verankerd in de zijmuren. Bij de verbouwing zijn de steekrijen verwijderd en werden de gebinten iets onder de korbelen met elkaar verbonden door twee stalen I-profielen; de standbenen werden vervolgens afgezaagd. Onder de I-profielen werd een aantal ijzeren kolommen geplaatst. Deze aanpassing diende om de stalruimte in de zijbeuken uit te breiden en mestgoten aan te brengen die uitmondden in de mestkelder onder het erf.

De situatie op het erf in 1950, voor de bouw van het nieuwe woonhuis in 1969. Naast de boerderij en het noordelijk gelegen stalgebouw is er een aantal bijgebouwtjes, waaronder een kippenhok aan de rand van de boomgaard en een houten schuur aan de weg. 8

De beide stalgebouwen in de jaren 50-60 van de 20ste eeuw. Het rechter bouwwerk heeft nog de oudere kern van het hallenhuis uit circa 1850, van het linker bouwwerk is dit niet bekend. Op basis van het kaartmateriaal is te concluderen dat het naastgelegen stalgebouw (op bovenstaande foto links) in de tweede helft van de 19de eeuw tot stand is gekomen. Deze stal is eveneens in de jaren 60 aangepast, mogelijk al eerder. De zijgevels zijn deels opgemetseld met rode strengpersstenen; de voor- en achtergevel met een donkerbruine baksteen. In zowel de voor- als achtergevel zijn de niendeuren verdwenen en zijn de muuropeningen dichtgemetseld. De oorspronkelijke dakpannen zijn in de loop der tijd vervangen door betonpannen. Van dit stalgebouw is het interieur niet bezocht, het is mogelijk dat deze ook een oudere kern heeft. De schuur aan de weg dateert in aanleg uit de tweede helft van de 20ste eeuw, maar zijn huidige verschijningsvorm en grootte zijn van later datum. De schuur heeft een bakstenen basis, golfplaten opbouw en dak. De noordelijke stal verschijnt in circa 1990 op de kaart en is voorzien van bakstenen gevels en een dak van golfplaten. Met deze stal is een schaalsprong gerealiseerd.

Waardering Het ensemble Benteloseweg 6 staat aangemerkt als karakteristiek pand met de volgende omschrijving: “Boerderij met wederopbouwwoonhuis, markant gelegen in landschap. De schuren zijn ouder evenals de erfinrichting en -structuur.” Bij de waardering werden de volgende vijf criteria gehanteerd: - relatie met landschap * - erfstructuur/erfinrichting ** - herkenbaarheid/gaafheid * - streekeigenheid - niet-streekeigen, wel architectuur- en cultuurhistorische waarden Per criterium kan onderstaande waardering worden toegekend: [leeg] negatief/ niet aanwezig * aanwezig ** positief ? niet goed zichtbaar, niet met zekerheid te zeggen 9

Een object kan maximaal 8 punten halen. Om in aanmerking te komen voor het kenmerk ‘karakteristiek’ is een minimaal aantal van 4 nodig. Onderhavig ensemble werd voorzien van 4 sterren, waarmee het het kenmerk ‘karakteristiek’ kreeg. Het onderzoek dat aan deze toelichting ten grondslag ligt, bevestigt deze uitslag.

Conclusie Het erf dat zich in aanleg kenmerkt als een typisch erf van het oude kampenlandschap, ontwikkelt zich in de loop van de 19de eeuw als een jong (ontginnings)erf. De oriëntatie (zuidoost-noordwest) van de boerderij, die op de kaart uit 1832 te zien is, werd herhaald bij de boerderij uit 1850. Deze werd in de loop van de 19de eeuw vergezeld van een parallel gesitueerd bouwwerk aan de noordzijde. Eind jaren 60 van de 20ste eeuw werd de boerderij met de kern uit 1850 uitgebreid met een nieuw woonhuis en voorzien van een grotendeels nieuwe ‘schil’. Mogelijk werd in dezelfde periode de schuur aan de weg opgericht; de noordelijke schuur volgde vlak daarna. Ondanks de parallelle situering van de bouwwerken is de beslotenheid en het bosje eiken, kenmerkend voor een oud erf, nog wel aanwezig. Om de kernkwaliteiten van het karakteristieke erfensemble in stand te houden Is het van belang de oorspronkelijke richting, zuidoost-noordwest, te respecteren. Daarnaast is de situering van belang: de achterzijde grenst aan het erf, de voorzijde aan het grasland. Daarin spelen de twee, in aanleg 19de-eeuwse gebouwen een prominente rol. Om de ruimtelijke kwaliteit van het erf en de karakteristieken te bewaren zou bij herontwikkeling de locatie, de hoofdvorm en de constructie van het zuidelijke stalgebouw, de voormalige boerderij, behouden moeten blijven.

Bij herontwikkeling is het van belang: - behoud de hoofdvorm met de lage goothoogte en de grote dakvlakken. - herkenbaar houden van de kapconstructie met de sporenparen en hanebalken, en waar mogelijk de gebintconstructie. - opbouw met het woonhuis aan de landzijde, de stal aan de erfzijde; dit betekent behoud van de niendeuren (schuivend of draaiend), de mestdeurtjes en het hooiluik en de nieuwe woning als zodanig herkenbaar aan de andere zijde. Net als het zuidelijke stalgebouw is ook het middelste bouwwerk, het tweede stalgebouw, van belang. Behoud van de locatie en het herkenbaar houden van de hoofdvorm – rechthoekige plattegrond, lage goothoogte, grote dakvlakken – versterkt de ruimtelijke kwaliteit van het erf. Bovendien maakt dit dat het behouden bouwwerk aan de zuidzijde beter tot zijn recht komt. De besloten opzet die kenmerkend is voor een oud erf is in de huidige situatie bewerkstelligd door de schuur aan de weg en het vooruitgeschoven bouwvolume uit het einde van de 20ste eeuw, maar dit kan ook op andere manieren worden opgelost. Vermeldenswaardig is de bouw van het woonhuis in de jaren 60 van de 20ste eeuw, waarmee de woonfunctie meer aandacht kreeg dan voorheen. Nader onderzoek naar de bouwwerken en terreinen uit die periode is van belang om ook daarvan de waarden te onderkennen.

Onderzoek van de erfinrichting en –beplanting valt buiten de scope van deze opdracht. Niettemin is het advies om daar in de nieuwe plannen aandacht aan te besteden.

10

Bibliografie 2014-02 Achtergronddocument BKP Buitengebied Gemeente Haaksbergen Historische foto’s (K4711 / K4712 / K4819 / K4709 / K4710) en tekst ontvangen via de gemeente Bouwdossier Gemeente Haaksbergen BAG viewer - https://bagviewer.kadaster.nl/ Google Maps – https://maps.google.com/ HisGIS - https://www.hisgis.nl/ Topo Tijdreis - https://www.topotijdreis.nl/

11

Fotobijlage

Zicht op ensemble vanaf de zuidzijde

Het erf met links de schuur aan de weg en rechts de oorspronkelijke boerderij met een nieuwe schil, in de huidige situatie stalgebouw. In het midden het tweede stalgebouw dat in later in de 19de eeuw is opgericht, maar ook in verschijningsvorm is aangepast. In het midden achterin het stalgebouw uit circa 1990.

12

De oorspronkelijke boerderij met een nieuwe voorgevel ter plekke van het oude woonhuis. Het nieuwe woonhuis links is met een tussenlid aan het stalgebouw verbonden. Zicht vanaf het grasland.

Dezelfde bouwwerken vanaf het erf gezien.

13

De afgeschoorde sporenkap met hanebalken.

De gebintconstructie waarvan bij een aanpassing in 1966 de meeste standbenen werden opgevangen door een staalconstructie en hieronder werden afgezaagd. 14

Zicht op het tweede stalgebouw vanaf het grasland.

De vernieuwde zijgevel van hetzelfde stalgebouw.

15

Colofon Titel

Benteloseweg 6, Haaksbergen. Toelichting karakteristiek pand Opdrachtgever

Gemeente Haaksbergen Uitvoerder

Het Oversticht Samenstelling

Marjanne Statema Contactgegevens

Marjanne Statema marjanne.statema@hetoversticht.nl Anneke Coops anneke.coops@hetoversticht.nl Datum

27 januari 2022

16