Brief ad Raad 18 04 23 Tegenwind Debat Windturbines Haaksbergen

Haaksbergen, 18 april 2023 Geachte college van B&W en leden van de Gemeenteraad, Op 4 april jongstleden verzonden wij aan u onze bijdrage ten behoeve van het debat in de Commissie Ruimte over het haalbaarheidsonderzoek Windturbines (zie bijlage). Wij hebben daarin aangedrongen om op dit moment niet te starten met het participatieproces over de plaatsing van windturbines in Buurse. Wij vinden dat nu niet opportuun, onder andere gezien het ontbreken van heldere (landelijke) normen en gezien het feit dat de RES 2.0 pas eerst het einde van het jaar wordt vastgesteld. De wethouder gaf tijdens de commissievergadering aan dat hij toch graag aan het verzoek van de provincie wil voldoen om voor 1 juli 2023 zoekgebieden voor windturbines aan te wijzen. Dit omdat hij anders vreest dat de gemeente de regie kwijtraakt en de provincie buiten de gemeente om gaat opereren. Wij zijn hier niet zo bang voor: zie ons betoog daarover in bijgaande notitie. Wij denken evenwel dat het goed mogelijk is reeds op korte termijn aan dit verzoek van de provincie te voldoen. De wethouder heeft de opdracht gegeven aan het onderzoeksbureau Bosch & Van Rijn om een haalbaarheidsstudie te doen naar windturbines. Uit dit onderzoek zijn 'kansrijke' gebieden naar voren gekomen. Deze 'kansrijke' gebieden zijn feitelijk de door de provincie gevraagde zoekgebieden.

Er zijn door de provincie geen eisen gesteld aan de voorwaarden waaraan de zoekgebieden moeten voldoen, willen deze als zoekgebieden gekwalificeerd kunnen worden. De wijze waarop de zoekgebieden worden bepaald en de inhoud van de zoekgebieden zijn vormvrij. De wethouder kan het genoemde onderzoek met begeleidende brief naar de provincie zenden waarin hij de 'kansrijke' gebieden kwalificeert als de gevraagde zoekgebieden. Wij zouden het op prijs stellen als in de begeleidende brief ook is opgenomen dat eerst de landelijke normen worden afgewacht alvorens volgende stappen te zetten in het participatieproces. Wij zien een participatieproces zonder heldere normen niet als zinvol. Dit veroorzaakt onrust in ons buurtschap die vermijdbaar en dus onnodig is. 'Kansrijke' gebieden kunnen afvallen wanneer de landelijke normen bekend zijn. Daarover nu al te 'participeren' is ook verloren tijd en geld. In de brief van de provincie Overijssel aan het college van B&W staat: 'het gebied aan de Zuidkant van Enschede/ Noordkant Haaksbergen/ langs de N18 valt binnen het provinciaal voorkeursgebied. Wij stellen voor een gezamenlijk onderzoek met u en de gemeente Enschede te doen naar deze locaties en een verkenning te starten'. Waarom doet het college niets met deze 'aanwijzing’/ handreiking' van de provincie, zo vragen wij ons af.

Waarom is het college niet bevreesd deze aanwijzing naast zich neer te leggen maar wel bevreesd om de (achterhaalde) datum van 1 juli 2023 niet te halen? Wij vragen u de suggestie van de provincie op te volgen en samen met provincie en gemeente Enschede het gevraagde overleg op te starten. Tenslotte het volgende: wij maken ons in Buurse zorgen om de toekomstige leefbaarheid van ons buurtschap. Daarom zijn initiatieven gestart om de leefbaarheid van het dorp in

1

stand te houden. Hiervoor zijn zoals bekend tal van voorstellen gedaan. De toekomst van Buurse ligt in de combinatie van behouden en versterken van agrarische gemeenschap en de verdere ontwikkeling van het toerisme. Door hierop in te zetten kunnen voorzieningen behouden blijven. Het bouwen van nieuwe woningen is daarbij cruciaal. Dat trekt jonge gezinnen aan en is noodzakelijk om voorzieningen zoals de school en sportclubs open te houden. Met de gemeente wordt zoals bekend gesproken over plekken waar deze woningbouw gestalte kan krijgen. Wij denken dat de plaatsing van windturbines de doodsteek is voor de ontwikkeling die we nu hebben ingezet. Nieuwe huizen zullen niet verkocht worden als op een steenworp afstand windturbines van 250 meter worden gebouwd. Daarmee komt de toekomst van Buurse in gevaar. Wij vragen het college en de raad zich dit goed te realiseren bij alle volgende stappen die worden gezet in het kader van de windturbines. Stichting Tegenwind Haaksbergen, namens deze, Christiaan Kramer, Hans Roerink, Albert Kraak

2

Bijlage Bijdrage debat windturbines Gemeenteraad Stichting Tegenwind Haaksbergen dd. 4 april 2023 Onze inbreng tot nu toe Zoals bekend hebben wij als Tegenwind Haaksbergen eerder ingesproken over dit onderwerp. Het ging toen om het verstrekken van de opdracht aan het bureau Bosch & Van Rijn. Wij gaven aan dat het nu niet verstandig is dit onderzoek uit te voeren. Dit omdat het type windturbine niet bekend is en dat er geen normen zijn waaraan een windturbinepark moet voldoen. Daardoor zullen de uitkomsten van het onderzoek niet bruikbaar zijn, zo betoogden wij. Omdat er toch besloten is tot het laten uitvoeren van het onderzoek hebben wij geprobeerd om tijdens het onderzoek over de normen te overleggen. We hebben namelijk inmiddels veel kennis opgebouwd over de normen en wilden graag meedenken. Dit werd helaas niet toegestaan door de gemeente. Lokale norm opstellen Twee jaar geleden zijn de toen geldende normen met betrekking tot windturbines door de Raad van State vernietigd. Dat betekent dat er op dit moment geen landelijke normen zijn voor de bouw van windturbines. In het regeerakkoord staat dat er landelijke afstandsnormen komen. De verwachting is dat de nieuwe normen strenger zijn dat de normen die voorheen golden. De nieuwe normen komen in Q1 van volgend jaar heeft minister Jetten aangegeven.

Als deze normen er zijn en deze zijn strenger, dan gelden deze nieuwe normen en niet die van de gemeenten. De normen van gemeenten zullen worden overruled. Waarschijnlijk, zo horen wij uit het 'veld’, komt er een afstandsnorm met een aanvullende norm zoals een geluidsnorm. De gemeente kan wel eigen normen opstellen. Maar moet dat onderbouwt doen na gedegen onderzoek. Het overnemen van (arbitraire en achterhaalde) normen van een onderzoeksbureau is geen gedegen onderzoek. Wat er nu ligt is niet toereikend om op basis daarvan te beslissen en zal ook niet juridisch houdbaar zijn. De gemeente Haaksbergen stort zich in een juridisch avontuur waarvan de uitkomst naar ons idee voorspelbaar is. Het Rijk doet er drie jaar over om nieuwe normen te bepalen. Waarom zou de gemeente Haaksbergen dat in een paar maanden kunnen doen? Overigens: óók de onderzoekers geven aan dat de 'gemeenten ook landelijk normen mogen afwachten' (p. 8). De geluidsnorm In het rapport zijn de 'haalbaarheidsgebieden' gebaseerd op een gemiddelde geluidsnorm. De onderzoekers geven terecht aan: 'over de maximale toelaatbare geluidsbelasting op woningen bestaat onduidelijkheid'. In het onderzoek is uitgegaan is van een geluidsnorm van 47db Lden. Niet van de geluidsnorm van 45db Lden die door de World Health Organisation (WHO) wordt voorgesteld. Bovendien ligt meest voorkomende gehanteerde geluidsnorm internationaal

3

tussen de 39 en 45 db. Het rapport zegt dat ze met 47 db aan de bovenkant liggen van deze norm maar dat klopt niet: het ligt erbuiten. Bij hantering van een norm van 45db wordt de afstand tot de woningen substantieel groter: van 400 meter naar 600 meter. Het is dus cruciaal welke norm wordt gehanteerd! Er wordt uitgegaan van een geluidsnorm van 47db Lden en daar wordt een afstand aan gekoppeld. Deze 'vertaling' naar afstand is arbitrair en is niet wetenschappelijk onderbouwd. De gemiddelde jaarnorm is onhoudbaar. De gemiddelde norm is niet te controleren en niet handhaafbaar en zal naar verwachting ook niet terugkeren als landelijke norm. Bovendien is de gehanteerde geluidsnorm een gemiddelde. Er kunnen dus veel hogere geluidpieken voorkomen met bijbehorende hinder. Zie ook het Zembla-onderzoek van begin dit jaar dat verder ingaat op deze normen en de gezondheidsklachten die ontstaan naar aanleiding van windturbines. De methodiek van de meting van het geluid gaat uit van meting aan de gevel. Als je huis minder goed geïsoleerd is, als je in de tuin werkt of zit kan de geluidsoverlast veel groter zijn. Dat geldt ook voor recreanten (fietsers en wandelaars) uit Haaksbergen of daarbuiten. Verder worden onderzoeken geciteerd waarin wordt aangegeven dat het geluid niet als hinderlijk wordt ervaren. Andere onderzoeken die het tegendeel beweren worden niet genoemd.

Kijk bijvoorbeeld ook naar de Zembla uitzending van januari 2023 en lees de onderzoeken van De Laat. En de RIVM zegt ook: 'Geluid van windturbines leiden tot meer hinder dan geluid van andere bronnen.' Het onderzoek is onvolledig • Het rapport gebruikt een voorbeeld van een stillere windturbine om aan te geven dat het allemaal wel mee kan vallen. Beetje tendentieus, want het omgekeerde, een voorbeeld van een meer lawaaierige windturbines, wordt niet vermeld. • In het onderzoek wordt op andere hinderfactoren zoals trillingen (infrasoon geluid en laagfrequent lawaai) en veiligheid (breuk mast en wieken, schadelijke stoffen door erosie), onvoldoende ingegaan. • Het onderzoek gaat in zijn geheel niet in op het punt van horizonvervuiling. • Op afstandsnormen die in het buitenland worden gehanteerd, soms meer dan 1000 meter, wordt verder niet ingegaan. • Wanneer geluid of slagschaduw een bepaalde norm overschrijdt wordt de oplossing geopperd van tijdelijk stilleggen. Dit gebeurt natuurlijk niet in de praktijk: en.... wie gaat dat handhaven? • Geconstateerd wordt dat er in Haaksbergen sprake is van structurele congestie op het netwerk. Dus de netwerkaansluiting van deze turbines is een groot probleem. Het netwerk zal fors moeten worden aangepast. Dit is kostbaar en werkt door in de stroomtarieven.

• Provincie heeft de 'kansrijke gebieden' zoals vermeld in het rapport aangewezen als overgangsgebied. Dat betekent dat het überhaupt de vraag is of daar windturbines in passen. • De invloed op het toerisme is niet onderzocht. Buurse en omgeving is nu een geliefd vakantieoord voor mensen elders uit Nederland. Door burgers en ondernemers wordt daarop ingespeeld: campings, horeca, Bed & Breakfast. De komst van 4

•

•

windturbines (grote industriële objecten van 250 meter hoog) zal de omgeving blijvend veranderen en de omgeving minder aantrekkelijk maken voor toeristen. De Notitie Reikwijdte en detailniveau van de RES 2.0 Twente geeft aan dat 'voor gebieden die vallen onder het Natuurnetwerk Nederland een 'neen-tenzij' redenering geldt. Daar zal natuurherstel of compensatie plaats moeten vinden door het inleveren van landbouwgrond. Dus NNN is geen zachte belemmering! Ook stikstofeffecten van de bouw van windturbines moeten aan de orde komen. Dit komt nog eens boven op de stikstofproblematiek die er nu al is.

Vogelhabitatrichtlijn/ kwetsbare vogelsoorten/ natuurgebieden Er wordt geen rekening gehouden met de Duitse Natura 2000 gebieden die aan de grens met Buurse liggen: Lüntener Fischteich en Lüntener Wald. Daarbij is op te merken dat deze natuurgebieden zijn aangewezen volgens de vogelhabitatrichtlijn. De eisen die vanuit deze richtlijn worden gesteld zijn veel strenger (stellen veel meer eisen aan de omgeving) dan vanuit de 'gewone' habitatrichtlijn. Dit is Europese regelgeving. Er is geen rekening gehouden met de aanwezigheid van kwetsbare vogelsoorten. Bekend is dat regelmatig vogels ten offer vallen aan de wieken van windturbines. De N2000-corridor Aamsveen, Witte Veen, Lüntener Fischteich, Lüntener Wald, Haaksbergerveen en Buurserzand is een bekend trekvogelgebied (voor- en najaarstrek) voor kwetsbare soorten zoals de kraanvogel en rode wauw. Dat dit niet louter theorie is, is op te maken uit een recent besluit van de provincie Gelderland: de bouw van een windmolenpark is afgewezen vanwege de voorkomende wespendief. In Lüntener Wald zijn waarnemingen van onder andere wespendief, zeearend en rode wauw. Op dit moment worden inspanningen geleverd voor de verduurzaming van het Haaksbergerveen en het Buurserzand. De plaatsing van windturbines is strijdig met de doelen die daar worden nagestreefd. Dit wordt niet in het onderzoek meegenomen.

Dreiging van provincie/ vaststellen zoekgebieden te vroeg Ten onrechte grijpt de gemeente de dreiging van de provincie aan om nu in alle haast zoekgebieden aan te wijzen. De provincie heeft geen enkele grond om nu direct buiten de gemeente om, gebieden aan te wijzen. Dit kan, volgens de jurisprudentie, alleen wanneer de gemeente weigert mee te werken. Dit is in het geheel niet aan de orde. In de RES zijn afspraken gemaakt over samenwerking, van weigering is geen sprake. En bovendien: de provincie staat niet boven de wet: ook zij zal zich aan de landelijke normen moeten houden. De gemeente moet naar ons idee in overleg met de provincie. De gemeente kan aangeven dat: 1. het nu lastig is de zoekgebieden vast te stellen. Landelijke normen zijn er nog niet en komen begin volgend jaar. Deze zullen eventuele lokale normen overrulen. We willen als Haaksbergen die risico's niet lopen en ook geen onnodig onrust bij de burgers teweegbrengen. 2. doordat het oorspronkelijke tijdschema RES 2.0 niet haalbaar blijkt te zijn voor de provincie, er ook ruimte is om op de landelijke normen te wachten. (In een presentatie van de provincie op 15 februari jl. is aangegeven RES 2.0 niet voor eind 2023 wordt vastgesteld.)

5

3. er een politieke aardverschuiving is in de provinciale politiek. Gedeputeerde Staten is op dit moment demissionair. Beter is de vorming van een nieuw bestuur bij de provincie af te wachten en kijken hoe zij tegen dit dossier aankijken. Het maken van een inpassingsplan door de provincie buiten de gemeente om en zo locaties aan te wijzen, is in deze politieke constellatie niet aan de orde en bovendien ook nog niet eens juridisch houdbaar; 4. de burger bij dit soort ingrijpende besluiten centraal staat en dat de gemeente op dit moment onvoldoende in staat is de burger te beschermen vanwege vele onbekende variabelen. Dat ook de rechtelijke macht wacht op de landelijke normen blijkt wel uit het feit dat de Raad van State heeft 10 zaken heeft liggen met betrekking tot windturbines en deze tot op dit moment niet behandelt/ oppakt. Concept-Raadsvoorstel voldoet niet Het concept-raadsvoorstel doet het voorstel de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek windenergie vast te stellen. Ten onrechte wordt aangegeven dat uit het rapport blijkt dat er mogelijkheden zijn voor de ontwikkeling van windenergie in Haaksbergen. Dat hangt van de normen af die worden gehanteerd! Zoals hierboven is aangegeven, is er onduidelijkheid en onzekerheid over de normen voor windturbines. Ook zijn een groot aantal zaken niet meegenomen in het onderzoek die wel relevant zijn.

Het is dus niet zo, zoals het raadsvoorstel suggereert, dat een ander onderzoeksbureau tot dezelfde conclusie zal komen als het onderzoek wordt overgedaan. Wanneer de Raad aan de hand van dit rapport zoekgebieden wil gaan bepalen, worden er, in tegenstelling tot hetgeen het Raadsvoorstel aangeeft, grote (financiële en juridische) risico's gelopen. Dit is het gevolg van onduidelijkheid over de normen. Wanneer de landelijke normen afwijken van de normen die door het onderzoeksbureau zijn gehanteerd (en dat is zeer aannemelijk), kan de gemeente weer van voren af aan beginnen. Doordat er geen onderbouwde eigen normen zijn ontwikkeld, zullen ook de zoekgebieden gebaseerd op de door het bureau aangedragen normen niet juridisch houdbaar blijken te zijn. De gemeente kan enorme kosten tegemoetzien voor juridische procedures die uiteindelijk niet tot enig resultaat leiden. Maar wat nog erger is als de gemeente deze plannen doorzet? Er wordt dan een participatieproces gestart met zoekgebieden die later niet houdbaar blijken te zijn. Waardoor burgers die nabij de gebieden wonen die nu uit het onderzoek naar voren komen, zich ten onrechte zorgen hebben gemaakt. Dat die zorgen er zijn blijkt onder andere door de meer dan 500 handtekeningen die onze petitie heeft ontvangen die we als Tegenwind Haaksbergen vorige week zijn gestart.

6