Bijlage 2 Omgevingsvisie

Omgevingsvisie Haaksbergen 19 september 2025

Inhoudsopgave

1

Introductie: De omgevingsvisie van Haaksbergen

2

2

Hoofdthema’s

4

3

Beleidsinventarisatie

6

4

Kwaliteiten

8

4.1

Kernkwaliteiten

8

4.2

Kwaliteiten op kaart

9

5

Trends en ontwikkelingen

11

5.1

Landelijke trends en ontwikkelingen

11

5.2

Trends en ontwikkelingen binnen gemeente Haakbergen

13

6

Hoofdopgaven

17

6.1

Samen sociaal

17

6.2

Krachtige kernen

17

6.3

Toekomstig buitengebied

19

7

Omgevingsvisie Haaksbergen

21

7.1

Langelo-Honesch

26

7.2

Kern Haaksbergen

35

7.3

Veldmaat

44

7.4

Sint Isidorushoeve

53

7.5

Buurse

63

8

Doorwerking van de omgevingsvisie

72

8.1

Rolverdeling (sturingsfilosofie)

73

8.2

Instrumenten

75

8.3

Beleidscyclus en monitoring

76

8.4

Kostenverhaal

77

8.5

Heb jij een initiatief?

78

9

Totstandkoming

79

Verklarende woordenlijst

80

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

1

Introductie: De omgevingsvisie van Haaksbergen

Een toekomstdroom is vaak het begin van iets nieuws. Van iets dat je wilt bereiken. Waar je keíhard aan gaat werken. Als je die droom eenmaal helder voor ogen hebt, dan maak je een plan om die droom waar te maken. Ook een gemeente moet toekomstdromen hebben. Als een soort kompas dat richting geeft voor de vraagstukken van nu en in de toekomst. Alle gemeenten in Nederland zijn of gaan aan de slag met het ontwikkelen van een omgevingsvisie voor de fysieke leefomgeving. Dat is een wettelijke verplichting. De omgevingsvisie van de gemeente Haaksbergen ligt nu voor. In de omgevingsvisie beschrijven we hoe de leefomgeving van Haaksbergen, Buurse en Sint Isidorushoeve en de omliggende ommelanden eruitziet in 2040. De omgevingsvisie beschrijft onze toekomstdroom voor alles wat te maken heeft met onze fysieke leefomgeving: de dorpen, het centrum, bedrijventerreinen, sportvelden en het buitengebied met het agrarisch landschap, natuur en recreatie. Het duurt meerdere jaren om de ambities uit de omgevingsvisie te realiseren, maar de ambities zijn wel tijdsgebonden, concreet en urgent. De stip op 2040 geeft ons tijd om grote stappen te zetten richting onze toekomstdroom. Direct na het vaststellen van de visie moeten we de eerste stappen zetten, om de droom in 2040 gerealiseerd te hebben.

Onze Haaksbergse omgevingsvisie is een visie die bestaande kwaliteiten behoudt of zelfs versterkt en ruimte geeft aan nieuwe ontwikkelingen. Deze omgevingsvisie is dan ook tot stand gebracht samen met de gemeenschap. We hebben de kracht van de samenleving gebruikt voor een gedragen visie. Waarom een omgevingsvisie? Een omgevingsvisie is een belangrijk document dat de toekomstplannen voor onze gemeente vastlegt. Een kompas dat ons helpt om koersvast de juiste stappen te zetten richting de leefomgeving die we in 2040 wensen. Iedere gemeente in Nederland doet dat op basis van de Omgevingswet die sinds 1 januari 2024 geldt. De Omgevingswet is bedoeld om een goed evenwicht te vinden tussen het gebruiken en beschermen van de fysieke leefomgeving. Volgens de Omgevingswet moet de omgevingsvisie in elk geval het volgende beschrijven:  de grootste kwaliteiten van de leefomgeving.  de plannen en richting voor ontwikkeling.  de hoofdlijnen van het beleid. In de gemeente Haaksbergen spelen veel verschillende ontwikkelingen in de leefomgeving. We zoeken bijvoorbeeld naar oplossingen voor nieuwe woningen, toekomstbestendige landbouw en leefbare kernen. Het vinden van oplossingen is niet altijd eenvoudig. Wat voor iets een oplossing lijkt, kan iets anders weer in de weg staan.

In de omgevingsvisie houden we rekening met alles wat er speelt, waarbij we luisteren naar de vele wensen en belangen in de samenleving. We kijken naar het complete plaatje en kiezen dan richting. Een omgevingsvisie helpt de gemeente en de samenleving op verschillende manieren:  De omgevingsvisie geeft richting aan hoe bepaalde onderwerpen zich in de toekomst mogen of moeten ontwikkelen. We proberen hierbij zoveel mogelijk thema’s met elkaar te combineren.  De omgevingsvisie vertelt onze toekomstdroom op hoofdlijnen en is de basis voor al het toekomstige beleid in het ruimtelijk domein. Na de visie maken we omgevingsprogramma’s en een omgevingsplan. Daarin staat concreter hoe we onze toekomstdromen gaan realiseren. Bijvoorbeeld door aan te geven aan welke specifieke eisen nieuwe initiatieven moeten voldoen.  De omgevingsvisie maakt keuzes inzichtelijk. Sommige opgaven kunnen tot een tegenstelling leiden (bijv. verdichten voor woningbouw en meer ruimte maken voor groen kan niet op dezelfde plek). 23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

2

 

De omgevingsvisie is bruikbaar en inspirerend. Het toekomstbeeld is gemaakt met en voor inwoners, organisaties en (maatschappelijke) ondernemers. De omgevingsvisie beschrijft hoe en met wie we de visie straks gaan toepassen: wat doet de gemeente, wat doen onze ondernemers, wat doen onze inwoners, en welke voorwaarden zijn hierbij belangrijk?

De omgevingsvisie blijft actueel Met de omgevingsvisie kijken we ver vooruit, tot 2040. In dit tijdspad werken we aan de uitgangspunten zoals we die in de visie vastleggen. Tussen nu en 2040 kan er veel veranderen. Daarom controleren we met regelmaat de voortgang van de visie. We bekijken of we op de goede weg zitten om de toekomstdromen te behalen of dat er bijsturing nodig is. Dit doen we door monitoring en evaluatie. Hierover lees je meer bij Doorwerking van de omgevingsvisie.

De rol van de gemeente Door middel van deze omgevingsvisie richten we ons op het behouden en versterken van onze kwaliteiten en geven we ruimte aan gewenste nieuwe ontwikkelingen. Je kan hierbij denken aan ruimte voor nieuwe woningen, duurzame landbouw of groene energie. We zijn als gemeente Haaksbergen bij al deze ontwikkelingen betrokken, maar we hebben niet op alle onderwerpen de autoriteit om beslissingen te nemen. Soms is bijvoorbeeld de provincie, het waterschap of de markt verantwoordelijk en trekker voor bepaalde opgaven. Als gemeente Haaksbergen waarborgen we het algemene belang en maken we ons sterk voor een integrale afweging. Je leest meer over onze rol in het hoofdstuk 8.1 Rolverdeling (sturingsfilosofie).

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

3

2

Hoofdthema’s

De omgevingsvisie bouwen we op aan de hand van drie hoofdthema’s: Samen sociaal, Krachtige kernen en Toekomstbestendig buitengebied. De hoofdthema’s zijn onderverdeeld in verschillende subthema’s. De thema’s bieden structuur en steun bij de invulling van de omgevingsvisie. De thema’s hebben we bewust zo gekozen dat alle aspecten van de leefomgeving hierin terug kunnen komen: ze bestaan uit ruimtelijke, economische en sociale aspecten. De drie thema’s staan niet los van elkaar, maar vormen juist één geheel. Samen geven ze richting aan de ontwikkeling, de bescherming en het gebruik van de leefomgeving van Haaksbergen op weg naar 2040. Hiermee bieden de thema’s een goede basis om op zoek te gaan naar de juiste balans tussen het benutten en beschermen van onze leefomgeving en het behouden en verbeteren van de leefbaarheid in de kernen en het landelijk gebied.

. Samen sociaal Het hoofdthema Samen Sociaal gaat over onze sociale verbondenheid en noaberschap. Het gaat over onderwerpen die eraan bijdragen dat iedereen volwaardig mee kan draaien in de samenleving, met gelijke kansen en mogelijkheden voor een prettig leven en een goede leefomgeving. Een omgeving die uitnodigt tot wandelen, fietsen, spelen, ontspannen of elkaar ontmoeten. Andere belangrijke onderwerpen zijn een gezonde leefomgeving, een goede milieukwaliteit, klimaatadaptatie en een goede toegang tot voorzieningen. Maatschappelijke voorzieningen voor o.a. zorg, sport, bewegen, kunst, cultuur en plaatsen voor ontmoeting. Ook onderwijs en het blijven betrekken van de jeugd is belangrijk binnen dit thema. Krachtige kernen Het hoofdthema Krachtige kernen heeft betrekking op prettig wonen en economie als drager. Prettig wonen in onze kernen gaat over wonen en alles wat samenhangt met een prettige en gezonde woonomgeving. Bijvoorbeeld hoe we genoeg en de juiste woningen bouwen of hoe we onze omgeving groen inrichten en hoe we in onze kernen omgaan met een veranderend klimaat. Economie als drager gaat over de economische aspecten, zoals het vestigingsklimaat, kennis en innovatie en de arbeidsmarkt. Bij Krachtige kernen denken we na over het verduurzamen van hoe we wonen en werken.

Ook gaat het over circulaire economie, over hoe we ons verplaatsen en over de bereikbaarheid in en van de gemeente. Toekomstbestendig buitengebied Toekomstbestendig buitengebied is een breed thema dat ingaat op een groen buitengebied en de functie van het buitengebied voor de economie. Bij een groen buitengebied gaat het over thema’s zoals natuur en landschap. Ook biodiversiteit, klimaatadaptatie en bodem en water komen terug binnen dit hoofdthema. Voor de economische functie van het buitengebied gaat het over de landbouw, vrijetijdseconomie en de

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

4

opwekking van duurzame energie. Onder dit thema vallen ook de functieveranderingen van bebouwing in het buitengebied en de ontwikkeling van agrarische bedrijven.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

5

3

Beleidsinventarisatie

Het beleid van de gemeente Haaksbergen bestaat uit plannen en doelen voor een bepaald beleidsterrein met daarbij de bekostiging en benodigde maatregelen, regels en afspraken om de benoemde doelen te realiseren. Er is al veel beleid, daarom hebben we het samengevat met een beleidsinventarisatie. Omdat de beleidsinventarisatie goed de huidige situatie weergeeft, gebruiken we het als vertrekpunt bij het maken van de omgevingsvisie. Het vastgestelde beleid dat op niveau van de omgevingsvisie relevant is, is samengevat in een beleidsinventarisatiekaart (volgende pagina). Een paar voorbeelden daarvan zijn:  Verbeteren van de groene verbindingen tussen de kernen en het buitengebied.  Zoekgebieden voor duurzame energie.  Uitbreidingen bedrijventerrein Stepelerveld.  Woningbouw aan de randen Er zijn veel (samenwerkende) overheden met beleid voor het grondgebied van de gemeente Haaksbergen. Het gaat om de Rijksoverheid, Provincie Overijssel, Waterschap Vechtstromen, Waterschap Rijn en IJssel, en gemeente Haaksbergen zelf. De beleidsinventarisatie helpt ons om het beleid van andere overheden goed af te stemmen met de omgevingsvisie. Hierdoor kunnen we straks, in de uitvoerende fase, beter samenwerken met andere overheden.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

6

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

7

4

Kwaliteiten

In gesprek met onze inwoners kregen we bevestigd dat onze gemeente verschillende kenmerkende kwaliteiten heeft. Deze kwaliteiten zijn typerend voor onze gemeente en zijn daarom het fundament voor onze toekomstvisie. Hieronder de kwaliteiten die door de inwoners zijn benoemd. Wat moet gemeente Haaksbergen zeker behouden? (meest gegeven antwoorden)  Groen, natuur en het landschappelijke karakter  De voorzieningen o De top 5 binnen voorzieningen die behouden moeten blijven:  Centrum met goed winkelaanbod/ horeca/ evenementen  Zwembad  De Kappen  Verenigingsleven/ sport  (Voortgezet) onderwijs

Wat moet jouw woonplek zeker behouden? (meest gegeven antwoorden) Centrum Haaksbergen Voorzieningen, zoals de Kappen, winkels, bibliotheek en evenementen De Pas De rust - Het beetje groen dat er is - Museum Buurtspoorweg Industrieterrein Rust (de afwezigheid van intensieve bedrijvigheid) Langelo-Honesch Landschappelijke karakter/natuur – School – Landbouw Hassinkbrink De groene omgeving - Speelplekken voor de kinderen Zienesch/Wolferink Variatie in woningaanbod – Groen – Basisschool De Veldmaat Groen - Speelvoorzieningen voor de kinderen – Sportvoorzieningen - Winkels Buurse Natuur – School – Gemeenschapshuis Sint Isidorushoeve Voorzieningen zoals de school, het café, het dorpshuis en de sport

4.1

Kernkwaliteiten

We vroegen onze inwoners naar de grootste kwaliteiten van Haaksbergen. 224 inwoners dachten met ons mee. Als we naar onze gemeente als geheel kijken, zien we vier kenmerken die onze gemeente echt bijzonder maken. Dit noemen we onze kernkwaliteiten. De kernkwaliteiten volgen uit de beleidsinventarisatie en gesprekken met inwoners en professionele stakeholders. De vier kernkwaliteiten zijn: 1. een écht Twents dorp, 2. noaberschap en verenigingsleven, 3. groen buitengebied en 4. kernen om samen te komen. De door onze inwoners benoemde kwaliteiten van Haaksbergen spelen een grote rol in de omgevingsvisie. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het Haaksbergse gemeentebestuur én de samenleving om de kwaliteiten te koesteren en te versterken. Nieuw beleid en nieuwe initiatieven mogen daarom geen afbreuk doen aan de kernkwaliteiten.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

8

4.2

Kwaliteiten op kaart

De kwaliteiten van Haaksbergen staan aangegeven op de onderstaande kaart. Je kan hierbij denken aan bijvoorbeeld natuurgebieden of de markt.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

9

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

10

5

Trends en ontwikkelingen

We hebben voor de drie hoofdthema’s (Samen sociaal, Krachtige kernen en Toekomstbestendig buitengebied) van de omgevingsvisie de belangrijkste trends en ontwikkelingen beschreven. Trends en ontwikkelingen laten zien hoe thema’s in de toekomst veranderen of hetzelfde blijven. Trends en ontwikkelingen kunnen het gevolg zijn van nieuwe ideeën, uitvindingen, veranderend gedrag of andere normen en waarden. Om de kernkwaliteiten van Haaksbergen te waarborgen is het belangrijk dat we afspraken maken over hoe we omgaan met de ruimtelijke effecten van relevante trends en ontwikkelingen.

5.1

Landelijke trends en ontwikkelingen

Versnelling woningbouw: We zagen de afgelopen jaren een aantal ontwikkelingen in de woningmarkt. Het aantal huishoudens in Nederland neemt toe. Deze groei komt deels door migratie: er komen meer mensen in Nederland wonen dan dat er mensen uit Nederland vertrekken. Bovendien worden huishoudens steeds kleiner, waardoor je voor dezelfde hoeveelheid mensen meer huizen nodig hebt. De woningbouw moet versnellen om de groei van huishoudens bij te houden. Een andere ontwikkeling is dat de samenstelling van huishoudens verandert. Het aantal ouderen (met een zorgvraag) en alleenstaanden groeit het sterkst. Er zijn voor hen meer woningen nodig. Vergrijzing en veranderingen in de zorg: Door verschillende ontwikkelingen verandert de zorgvraag. Vergrijzing zorgt voor een stijgende vraag naar zorg. Door individualisering wonen mensen vaker alleen en zijn ze vaker eenzaam. Door extramuralisering van de ggz gaan meer mensen met psychische kwetsbaarheden een beroep doen op voorzieningen in de wijk (urgentieregeling voor aandachtsgroepen). Er is een toenemende vraag naar wonen met zorg voor diverse doelgroepen. Er zijn meer zorgvragen en de zorgvragen worden complexer. Dit vergroot de druk op de toegang tot zorg, die bij complexe casussen een grotere regisserende rol heeft. Daarbij speelt de krapte op de arbeidsmarkt van zorgpersoneel.

De toenemende tekorten aan zorgpersoneel zorgen voor veel uitdagingen. De druk op de zorg heeft ook gevolgen voor vrijwilligers en mantelzorgers. Energietransitie en warmtetransitie: Bij de energietransitie gaat het om duurzame vervanging van bestaande fossiele bronnen naar hernieuwbare bronnen. Dit is een opgave die voortkomt uit het Nationale Klimaatakkoord, waarin beschreven staat dat in 2050 de uitstoot van broeikasgassen met 95% afgenomen moet zijn in vergelijking tot 1990. De ambitie van het Rijk is dat alle gemeenten in 2050 energieneutraal zijn. Het plaatsen van hernieuwbare energiebronnen, zoals zon- en windenergie heeft impact op het ruimtegebruik en de fysieke leefomgeving. Er komen steeds meer elektrische auto’s, bussen en bestelauto’s, nieuwe windmolens, zonnevelden en zonnepanelen op daken. Ook komen er nieuwe woningen en bedrijven bij. Al die ontwikkelingen leiden tot een grote groei van energievraag én -aanbod. Het elektriciteitsnetwerk en de opslag van elektriciteit gaat daarom in de toekomst om meer ruimte vragen. Nieuwe installaties zoals elektriciteitshuisjes boven de grond en alle leidingen onder de grond zullen een plek moeten krijgen. Opslag van energie kan bij mensen thuis, per wijk (buurtbatterij) of grootschalig in het buitengebied. Dit is afhankelijk van waar de energie wordt opgewekt of gebruikt.

In het Klimaatakkoord staat ook beschreven dat woningen vanaf 2050 duurzaam verwarmd moeten worden. Hiervoor moeten woningen en gebouwen aardgasvrij worden, dit noemen we de warmtetransitie. Bij de warmtetransitie wordt er veel gewerkt met een wijkaanpak: woningen worden niet individueel aardgasvrij gemaakt, maar wijk voor wijk. De gemeente speelt hierbij een belangrijke en coördinerende rol. Dit betekent dat we in de toekomst meer ruimte onder en boven de grond nodig hebben voor bijvoorbeeld warmtenetten of warmtepompen. Dit gebeurt in fases, wijk voor wijk.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

11

Klimaatadaptatie: Als gevolg van klimaatverandering nemen de kansen op hittegolven, wateroverlast en droogte toe. Klimaatverandering beïnvloedt ook de kwaliteit van de bodem. Bij klimaatadaptatie gaat het niet om het verminderen van de klimaatverandering, maar om de voorbereiding tegen de gevolgen hiervan. Op nationaal niveau is er afgesproken dat heel Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Wij moeten hiervoor maatregelen nemen, want andere weersomstandigheden vragen om een andere inrichting van onze ruimte. Denk bijvoorbeeld aan het waarborgen van het beschikbare wateraanbod, het vergroenen van versteende gebieden of het aanleggen van meer waterberging. Digitalisering: Sinds de coronaperiode in 2020 is er een merkbare trend dat mensen meer vanuit huis werken. Men hoeft minder vaak naar kantoor te reizen want er gebeurt steeds meer online. Dit betekent dat er meer auto’s thuis staan, dat er meer behoefte is aan parkeergelegenheid bij huis en dat er voor sommige bedrijven minder behoefte is aan kantoren. Digitalisering en automatisering kunnen banen beïnvloeden doordat robots steeds vaker (een deel van) ons werk overnemen. Er zijn dus nieuwe digitale vaardigheden nodig om relevant te blijven op de arbeidsmarkt. Ook wijzigt kunstmatige intelligentie de vraag naar bepaalde arbeid, sommige beroepen worden overbodig terwijl andere nieuwe beroepen ontstaan.

Ontwikkelingen in digitalisering helpen ons bij het efficiënter en veiliger maken van onze gemeente, bijvoorbeeld door slimme straatverlichting. Dit heeft een directe impact op onze fysieke leefomgeving. Digitalisering draagt via e-health ook bij aan onze gezondheidszorg. Hierdoor stijgen de zorgkosten minder hard, bijvoorbeeld door apps die helpen om je conditie te verbeteren of digitale hulpmiddelen waardoor mensen langer zelfstandig thuis kunnen wonen. Digitalisering brengt ook nieuwe risico’s met zich mee. Denk aan cyberaanvallen, datalekken of groeiende ongelijkheid doordat niet iedereen gelijke toegang heeft tot digitale middelen of digitaal vaardig is. Landbouw: Het landelijk gebied heeft veel kwaliteiten die we willen waarborgen. Omdat er hier veel ontwikkelingen spelen, komen daar ook uitdagingen bij kijken. We hebben te maken met de gevolgen van de klimaatverandering, de biodiversiteit gaat achteruit en er zijn problemen met stikstof. Dit vraagt om een omslag (transitie) in de landbouw. Tegelijkertijd biedt het landelijk gebied mogelijkheden voor onder andere woningbouw, recreatie en het opwekken van duurzame energie. Steeds meer landbouwbedrijven zoeken naar verbreding of verandering van hun activiteiten om te blijven voortbestaan, dit noemen we multifunctionele landbouw.

Denk aan nevenfuncties zoals zorgboerderijen, educatie, recreatie, innovatieve teelten of directe verkoop van streekproducten aan consumenten. Ook landschapsbeheer kan gezien worden als bouwsteen binnen een nieuw verdienmodel voor agrarische ondernemers. Dit biedt kansen voor zowel de agrariërs als de natuur als het behouden van cultuurhistorische eigenschappen in het landelijk gebied. Daarnaast krijgt duurzaamheid en (dier)gezondheid een steeds grotere rol. De regels waaraan agrariërs moeten voldoen qua milieubelasting worden strenger en er komt meer aandacht voor het herstel van de biodiversiteit en klimaatneutrale producten. Agrariërs voelen dat er veel van hen gevraagd wordt. Het is zoeken naar een goed verdienmodel met een duurzame bedrijfsvoering. Continuïteit in beleid, financiering, duidelijke informatie-voorziening en samenwerkingen tussen agrarische bedrijven en andere partijen zijn daarbij van groot belang. Deeleconomie: Er is een snelgroeiende opkomst van deeleconomie dankzij nieuwe mogelijkheden op het internet. Er zijn steeds meer bedrijven en initiatieven die zich inzetten om producten of services met elkaar te delen (soms tegen betaling). Voorbeelden zijn deelauto’s of een speel-o-theek. Hierbij komen kansen tevoorschijn die het toelaten, tussen consumenten onderling, deze goederen duurzaam te gebruiken.

Circulaire economie: Het Rijk heeft de ambitie dat Nederland in 2050 circulair is. Veel van de wereldwijde problemen zijn namelijk het gevolg van de grote hoeveelheid primaire grondstoffen die we gebruiken voor ons voedsel, de energie die we gebruiken en de producten die we kopen. In een circulaire economie zijn vrijwel alleen herbruikbare en duurzame grondstoffen in omloop. Producten worden binnen gesloten

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

12

kringlopen gemaakt, verspreid en geconsumeerd. Hiermee wordt de waarde van grondstoffen, materialen en producten zo lang mogelijk behouden, waardoor er minder afval is. Circulariteit draagt bij aan een duurzame leefomgeving maar kent nog wel uitdagingen. Technisch is het op dit moment nog niet mogelijk om al onze producten te hergebruiken. Ook zijn veel mensen en bedrijven zich nog niet bewust van de kansen die er wel al liggen.

5.2

Trends en ontwikkelingen binnen gemeente Haakbergen

Er zijn ook trends en ontwikkelingen die specifiek zijn voor de gemeente Haaksbergen of landelijke of mondiale trends die extra grote impact hebben in Haaksbergen. Deze trends en ontwikkelingen beschrijven we per hoofdthema.

5.2.1

Samen Sociaal

De inwoners, ondernemers, organisaties en instellingen van Haaksbergen zijn actief betrokken bij de gemeenschap en zijn vaak bereid om iets voor anderen te doen en/of elkaar te helpen. Er worden regelmatig sociale-, culturele- en sportieve activiteiten georganiseerd. Toch geeft 37% van de inwoners aan zich wel eens eenzaam te voelen. We staan er beter voor dan het landelijk gemiddelde, maar dit percentage groeit door een toenemende individualisering. Het voortbestaan van voorzieningen en ontmoetingsplekken is extra belangrijk om te ontmoeten en te verbinden. Ook in verband met de dubbele vergrijzing. Op dit moment is 25% van de inwoners van Haaksbergen 65+. De verwachting is dat dit percentage in 2040 stijgt naar ongeveer 30%. Tegelijkertijd telt Haaksbergen volgens de prognose in 2040 15% minder scholieren dan nu. Door de veranderende bevolkingssamenstelling ontstaat ook de behoefte aan andere voorzieningen. Binnen de gemeente kijken we veel naar elkaar om. 31% van onze inwoners doet aan vrijwilligerswerk. Hiermee zorgen we ervoor dat iedereen zo lang en goed mogelijk mee kan doen in de samenleving. Wel zien we (net zoals in de rest van Nederland) dat het aantal vrijwilligers en zorgprofessionals afneemt, terwijl de behoefte aan zorg toeneemt. De groep kwetsbare inwoners groeit verder, onder andere doordat we ouder worden en door het groeiende percentage WMO-gebruikers.

Als gemeente streven we ernaar om deze zo vroeg mogelijk te signaleren (preventief) en op te lossen. Laagdrempelige voorzieningen in de omgeving zijn daarbij belangrijk. Bovendien groeit het aantal inwoners met overgewicht, 14,7% van de inwoners heeft obesitas. Daar tegenover staat dat meer dan de helft van onze inwoners voldoet aan de beweegrichtlijn. Vooral onze kinderen en jongeren doen het goed: er is een stijgende lijn in het aantal kinderen dat dagelijks buiten speelt en het aantal jongeren dat dagelijks wandelt of fietst. Een andere trend is het licht groeiende aantal huishoudens met energie-armoede. Dit zijn huishoudens met weinig inkomen en een hoog gasverbruik. In 2020 had 6% van onze huishoudens hier last van, in 2022 was dit 7%. In de wijk Haaksbergen-kern lag het percentage in 2022 tegen de 10%.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

13

5.2.2

Krachtige kernen

De gemeente biedt een uitstekende woon- en werkkwaliteit, in de nabijheid van Hengelo en Enschede. Volgens de bevolkingsprognose van het CBS daalt het aantal inwoners in Haaksbergen met 4,5% tot 2035. Er wonen steeds minder mensen in een huis (gezinsverdunning) en ouderen wonen langer thuis. Dit betekent dat er, ondanks de verwachtte bevolkingskrimp, behoefte blijft aan nieuwe woningen. Ook zien we een trend van dubbele vergrijzing. Er wonen in de gemeente Haaksbergen steeds meer ouderen, terwijl jongeren vaker wegtrekken. Een deel van de jongeren zou wel graag in Haaksbergen willen blijven wonen, maar kunnen geen passende woning vinden. Op dit moment hebben we in Haaksbergen relatief veel eengezinswoningen (83%). In de kernen Buurse en St. Isidorushoeve ligt dit percentage nog hoger. De verwachting is daarom dat er de komende jaren behoefte is aan meer kleine en betaalbare (sociale) huur- en koopwoningen. Deze woningen passen beter bij de kleinere huishoudens en de vraag van starters en ouderen. De vergrijzing verhoogt ook het belang van toegankelijke voorzieningen. Dit is een uitdaging, omdat er in de winkelgebieden meer leegstand ontstaat en er minder jongeren in de kernen zijn die de voorzieningen levendig houden. Minder winkels maakt het centrum minder aantrekkelijk voor de vestiging van nieuwe winkels.

Naast de hoeveelheid voorzieningen wordt ook de bereikbaarheid belangrijker. Er is een flinke toename van doelgroepenverkeer (wmo/ onderwijs). De frequentie en opstapplaatsen voor OV-bussen zijn met de komst van de nieuwe N18 afgenomen. Dit beïnvloedt het aantal auto- en fietsritten. Wel zien we hierbij een stijgende lijn op het gebied van duurzaam vervoer: de auto’s die rijden zijn steeds vaker elektrisch. Ook pakken mensen steeds vaker de fiets in plaats van de auto, vanwege de opmars van de elektrische fiets. Als onderdeel van het thema Krachtige kernen en prettig leven is ook gekeken naar de leefbaarheid binnen de gemeente (Leefbaarometer 3.0). Deze wordt als volgt gedefinieerd: ‘Leefbaarheid is de mate waarin de omgeving aansluit bij de eisen en wensen die er door de mens aan worden gesteld.’ Haaksbergen is, net zoals alle andere Nederlandse gemeenten, gescoord op de thema’s Woningvoorraad, Fysieke omgeving, Voorzieningen, Sociale samenhang en Overlast & onveiligheid. Alles bij elkaar opgeteld krijgt de gemeente Haaksbergen de score ‘goed’. Hiermee scoren we iets hoger dan Enschede en gelijk aan andere omliggende, landelijke gemeenten. In Langelo-Honesch wordt de leefbaarheid zelfs als ‘uitstekend’ beoordeeld. Een aandachtspunt ligt bij het Industriegebied-West, waar de overlast de afgelopen jaren is toegenomen. We zien dat de arbeidsmarkt verandert.

Een kwaliteit van de gemeente Haaksbergen is de sterke innovatiekracht en de ligging aan de Duitse grens. Ook het grote aanbod aan werkgelegenheid is kenmerkend voor de gemeente. Binnen de gemeente zijn er ongeveer evenveel woningen als banen. Er is een groeiend aantal arbeidsmigranten en ook is de werkloosheid onder Haaksbergenaren de afgelopen jaren afgenomen. Bovendien ligt de werkloosheid al jaren onder het landelijk gemiddelde en hebben minder mensen een uitkering nodig. In verhouding tot Nederlandse gemiddelden, werkt in Haaksbergen een groot deel van de bevolking (Haaksbergen 31%, Nederland 16%) in de industrie. Haaksbergen heeft een hoog percentage innovatieve bedrijven die tot de top van het duurzame bedrijfsleven horen. Dat komt tot uiting in de bedrijfspanden en productiemethodes. Bovendien ontstaat er een hernieuwde interesse in de maakindustrie in westerse landen. Gemeente Haaksbergen heeft diverse maakbedrijven die kunnen profiteren van deze trend, wat tevens kansen biedt voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerd personeel is een zorg voor veel bedrijven.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

14

Daarnaast ontstaat er bij meer mensen een mix van thuiswerken en op kantoor werken. Deze mix zorgt ervoor dat er in de toekomst minder behoefte is aan kantoorgebouwen.

5.2.3

Toekomstbestendig Buitengebied

Er gebeurt veel in ons buitengebied, veel ontwikkelingen komen hier samen. Aan de ene kant blijven (melk)veehouderij, akkerbouw en natuur belangrijke vormen van landgebruik. Aan de andere kant vragen de kansen rondom recreatie, wonen, klimaatadaptatie, biodiversiteit, opwekking van hernieuwbare energie en andere bedrijvigheid ook om ruimte in het buitengebied. De landbouw in Haaksbergen bestaat met name uit melkveehouderij en enkele bedrijven met aanduiding intensieve veehouderij. Het zijn voornamelijk familiebedrijven die al generaties lang op dezelfde plek boeren, ‘oale groond’ en ‘noaberschap’ is aan de orde van de dag. De agrarische sector is hier onlosmakelijk verbonden met de leefbaarheid van het buitengebied en kleine kernen. Er leven veel zorgen over het voortbestaan van agrarische bedrijven. Naast de autonome ontwikkeling waarbij het aantal bedrijven jaarlijks met circa 2 tot 3 % afneemt, zullen door vergrijzing, toenemende regeldruk en onzekerheid naar verwachting meer bedrijven gaan stoppen. Waarschijnlijk willen veel stoppende agrariërs blijven wonen op de locatie, waardoor de toekomstige functie van de gebouwen en de locatie een belangrijke vraag is voor het buitengebied.

Doordat een deel van de landbouwgronden in de toekomst minder intensief gebruikt kunnen worden, blijft er ook met een afname van het aantal agrarische bedrijven een groeiende vraag naar landbouwgrond. Daarnaast spelen ook nieuwe vormen van landbouw een rol. Naast dat er agrariërs zullen stoppen, zullen er ook agrariërs zijn die juist hun bedrijf willen doorontwikkelen, verbreden of op een andere manier hun verdienmodel veranderen. Door deze multifunctionele landbouw zal er in het buitengebied meer variatie aan functies en activiteiten ontstaan. Ook zullen nieuwe eisen aan diergezondheid en innovatie meer ruimte gaan vragen op agrarische erven. Er is ook een groeiend verlangen naar ruimte voor recreatie en toerisme in het buitengebied. Ons buitengebied is groen en afwisselend, steeds meer mensen gaan hier opzoek naar rust en ontspanning. Er is een groeiend bewustzijn van de positieve impact die een groene omgeving heeft op je gezondheid en welbevinden. Meer recreatie en toerisme in het buitengebied kan dus bijdragen aan gezondheid en aan een sociaaleconomisch sterker platteland. Dit vergroot de leefbaarheid in het buitengebied. De bestaande natuurgebieden en de omliggende landbouwgronden moeten zo worden ingericht dat ze de verwachte groei van toeristen en dagjesmensen kunnen verwerken zonder verlies van natuur-, of landschappelijke waarde.

Door klimaatverandering worden er in de toekomst steeds meer en langere perioden van droogte verwacht en stevigere buien. Dit kan invloed hebben op de grondwaterstand, zowel op het gebied van lage grondwaterstanden als van wateroverlast. Bij de transitie van het buitengebied moeten we kijken hoe we omgaan met de gevolgen hiervan voor de landbouw. Ook vermindert, door droogte en door een te hoge stikstofdepositie, de biodiversiteit in Natura2000 gebieden zoals het Buurserzand en het Haaksbergerveen. In Haaksbergen zijn er ontwikkelingen rondom zoutwinning. Nobian heeft Haaksbergen als meest geschikte locatie aangewezen voor een nieuw zoutwingebied en is gestart met de werkzaamheden. Deze zoutwinning vraagt ook om ruimte maar dan vooral ondergronds. Maar heeft daarmee wel impact op de ontwikkelingen in het buitengebied. Ten slotte zien we in heel de gemeente een steeds groter wordende vraag naar de opwekking van duurzame energie. Er is daardoor ook steeds meer vraag naar plaats voor de opslag van energie. We werken daarom in de regio Twente samen aan de Regionale Energiestrategie (RES). Kansrijke locaties voor windenergie 23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

15

in het buitengebied rondom Buurse zijn onderzocht en verschillende locaties hebben een vergunning voor een zonneveld. Ook onderzoeken we de kansen voor duurzaam gas (biogas). Al deze vormen leveren een bijdrage aan de energietransitie in Haaksbergen. We moeten hierbij rekening houden met de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnetwerk, want die is beperkt.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

16

6

Hoofdopgaven

De ontwikkelingen die het meeste invloed op onze gemeente hebben en waar we iets mee moeten, noemen we opgaven. Gemeente Haaksbergen staat voor grote opgaven, nu en in de toekomst. Een opgave kan volgen uit bestaand beleid of een reactie zijn op een trend of ontwikkeling. Een opgave kan zich ook richten op het behouden of versterken van de kwaliteiten van Haaksbergen. We beschrijven de hoofdopgaven per thema. De opgaven staan niet op zichzelf, maar zijn met elkaar verbonden. Een keuze bij de ene opgave, heeft effect op de andere opgave. Sommige opgaven versterken elkaar en sommige opgaven botsen. De opgaven vormen de basis voor het opstellen van de omgevingsvisie. Wil je meer toelichting lezen over onze opgaven? Lees dan onze Notitie Kernkwaliteiten en Opgaven.

6.1

Samen sociaal

Binnen het thema Samen sociaal spelen er verschillende opgaven. De sociale omgeving van inwoners heeft daar veel invloed op. Dit omvat de directe fysieke en sociale omgeving waarin mensen leven. We willen dat alle Haaksbergenaren tevreden zijn over hun sociale leven. Dit houdt in dat zowel de kwantiteit als de kwaliteit van contacten goed is. Er is al veel verbondenheid binnen de gemeente Haaksbergen. Met name binnen de kernen Buurse en Hoeve wordt veel waarde gehecht aan het samenkomen en klaarstaan voor de buurtgenoten. Het is hierbij van belang dat er verspreid over de gemeente voldoende levendigheid en ontmoetingsplekken zijn. Dit wordt een steeds grotere uitdaging, door het vertrek van jongeren en de vergrijzing. Ook gaat er meer aandacht uit naar positieve gezondheid. Bij positieve gezondheid gaat het over onze veerkracht, eigen regie en aanpassingsvermogen in ons dagelijks leven.

Deelopgaven bij samen sociaal zijn:  Waarborgen van het noaberschap  Minimaal behouden van ontmoetingsplekken die bijdragen aan versterking sociale basis  Behouden en aantrekken van jongeren en jongvolwassenen  Leefbaarheid en veiligheid (inclusief de fysieke veiligheid) in de wijken vergroten  Een openbare ruimte die een gezonde leefstijl met voldoende beweging, ontmoeting en ontspanning stimuleert  Een breed en zichtbaar sportaanbod  Iedereen kan meedoen  Balans tussen vraag en aanbod in de zorg  Voldoende mogelijkheden voor onderwijs

6.2

Krachtige kernen

Prettig wonen Het is in gemeente Haaksbergen prettig wonen, dat willen we in de toekomst ook zo houden. Op dit moment ontstaat er een mismatch tussen de vraag en het aanbod van woningen. Er is een vraag naar meer en andere type woningen. Vanuit de samenleving wordt aangegeven dat er op de korte termijn behoefte is aan meer woningen, met name voor de eigen inwoners. Er is vooral behoefte aan meer kleine en betaalbare (sociale) huur- en koopwoningen onder jongeren en ouderen. Daarnaast ligt er een opgave in het verduurzamen van de huidige en nieuwe woningvoorraad en in het vergroten van het aandeel sociale huurwoningen.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

17

Naast de woning zelf, speelt ook de woonomgeving een rol bij prettig wonen. Een groene en beweegvriendelijke omgeving draagt bij aan welzijn en gezondheid. Daarom moeten we blijven letten op ruimte voor ontmoeting en ruimte voor spelen. Ook de aanwezigheid, bereikbaarheid en spreiding van voorzieningen dragen bij aan prettig wonen. Daarnaast hebben we te maken met een warmer wordend klimaat, met zowel langdurige natte als droge periodes en hittestress. Vergroening van de versteende omgeving kan bijdragen aan verkoeling, en het is de wens, ook vanuit de samenleving, om de groene buitengebieden te verbinden met de dorpen. Dit vormt vooral in bestaand bebouwd gebied een uitdaging. Deelopgaven bij prettig wonen zijn:  Vergroten van de woningvoorraad  Een passende woningvoorraad  Verduurzamen van onze woningvoorraad  Voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen in alle kernen  Borgen van een goede leefbaarheid  Het verduurzamen van onze mobiliteit  Verbetering van de bereikbaarheid, de verkeersveiligheid en de doorstroming van het wegennet  Groen van het buitengebied meer de kernen in laten komen

Economie als drager Twente staat steeds meer bekend als internationale en bereikbare technologische regio. Twente zet zich in als cleantech regio: groene, duurzame en inclusieve groei. Ook in gemeente Haaksbergen willen we onze innovatiekracht, duurzaamheid en inclusiviteit omarmen. Haaksbergen beschikt over veel grote, soms zelfs internationale, vestigingen en ieder jaar komen er nieuwe arbeidsplaatsen bij. Er zijn vooral veel vestigingen in groothandel, maakindustrie, detailhandel en de gezondheid. De huidige werkgelegenheid willen we behouden en versterken. Het is hierbij belangrijk dat we elkaar weten te vinden. Voor zowel ondernemers onderling, als voor onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en de overheid is het belangrijk dat er ruimte is voor samenwerking. Hiermee dragen we bij aan gezamenlijke doelen en participatie. Er zijn weinig vrije kavels beschikbaar, waardoor uitbreiding of verhuizing lastig is voor bedrijven. De groei en vestiging van nieuwe bedrijven wordt gefaciliteerd door bedrijventerrein Stepelerveld verder uit te breiden. Een doorontwikkeling van Stepelerveld heeft de voorkeur vanwege de optimale bereikbaarheid en ligging ten opzichte van de N18. Het is hierbij van belang om te kijken welke bedrijven qua bedrijfsactiviteiten en ruimtebeslag het beste bij Haaksbergen passen.

Ook kijken we naar hoe we de bestaande bedrijventerreinen kunnen verduurzamen. Verduurzamen verbetert innovatiekracht, concurrentiepositie en toekomstbestendigheid van bedrijven. Deelopgaven bij een economie als drager zijn:  Haaksbergen circulair in 2050  Goed vestigingsklimaat en versterken van de veelzijdigheid van de Haaksbergse economie  Meer duurzaamheid en schuifruimte op bedrijventerreinen  Ontwikkeling van bedrijventerrein Stepelerveld  Samenwerkingsverbanden met omliggende gemeenten  Goede verbinding tussen onderwijs en de arbeidsmarkt  Onze centrum- en winkelgebieden levendig en financieel gezond houden  Versterken en transformeren van recreatie

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

18

Groei opgave Twente In het ontwerp van de Nota Ruimte is Twente benoemd als gebied waar na 2030 een verstedelijkingsopgave kan plaatsvinden. Het Rijk, de provincie, het waterschap en de 14 Twentse gemeenten werken samen aan een ruimtelijke ontwikkelstrategie. We verkennen samen wat nodig is om een schaalsprong te maken in Twente na 2030: een schaalsprong in inwoners (100.000+), woningen en arbeidsplaatsen. De verstedelijkingsstrategie moet een integraal toekomstbeeld geven voor wonen, werken en leven in Twente. Daarbij is er aandacht voor voorzieningen, bereikbaarheid, economie, landschap, natuur, energie en klimaat. Alle aspecten hangen samen. Wij willen als Haaksbergen ook een evenredige bijdrage leveren aan de opgave.

6.3

Toekomstbestendig buitengebied

Een buitengebied voor economie De druk op het buitengebied neemt toe. In het buitengebied komen veel functies samen, bijvoorbeeld energie, landbouw, natuur, klimaat, gezondheid, recreatie en wonen. Deze functies trekken bewoners en bezoekers en zijn belangrijk om het buitengebied leefbaar te houden. Het buitengebied biedt veel kansen, maar het is ook ingewikkeld om alle functies op de juiste plek met elkaar te combineren. Er ligt in het buitengebied een grote opgave voor de energietransitie. De Regionale Energiestrategie (RES) benoemd 30ha zonnevelden en 5 windturbines in de gemeente Haaksbergen voor 2030. Drie zonnevelden zijn vergund en worden aangelegd. Wij zien geen ruimte voor nieuwe grootschalige zonnevelden. Bij woningen of agrarische erven gaat zon op dak voor zon op land. Zon op land moet goed landschappelijk worden ingepast. De ontwikkeling van vernieuwende initiatieven van energieopslag en opwek gaan snel, we zullen in de toekomst continu ook ons beleid daarop moeten aanpassen. Veiligheid, gezondheid, landschap en leefbaarheid worden hierin meegewogen. Ook hebben we aandacht voor netcongestie. De landbouw in Haaksbergen bestaat met name uit melkveehouderij en enkele bedrijven met aanduiding intensieve veehouderij. Het zijn voornamelijk familiebedrijven die al generaties lang op dezelfde plek boeren, ‘oale groond’ en ‘noaberschap’ is aan de orde van de dag.

De agrarische sector is hier onlosmakelijk verbonden met de leefbaarheid van het buitengebied en kleine kernen. Er leven veel zorgen over het voortbestaan van agrarische bedrijven. Naast de autonome ontwikkeling waarbij het aantal bedrijven jaarlijks afneemt, zullen door toenemende regeldruk en onzekerheid naar verwachting meer bedrijven stoppen. Met name rond de N2000-gebieden en beekdalen liggen natuur- en milieu opgaven die extra uitdaging met zich meebrengen voor de agrarische sector. Hier moet vooral gekeken worden naar wat wel kan. Een economisch gezond buitengebied biedt de agrarische ondernemingen een verdienmodel dat past bij de opgaven en tegelijk de agrariërs een toekomstperspectief biedt. Voorwaarde voor ontwikkelingen is dat er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn. We pleiten voor structurele financiering van langjarige ecosysteemdiensten, agrarisch natuurbeheer en een efficiënte inzet van ruimte, onder meer door het benutten van koppelkansen en innovatie. Rondom Sint Isidorushoeve en Stepelo spelen deze problemen ook, maar hier zijn de opgaven anders. Tussen Sint Isidorushoeve en de grens met Hof van Twente ligt het gebied met generieke opgaven. Dit gebied is vanwege de condities van de omgeving geschikt voor landbouw. Hier gaan we terughoudend om met functies die belemmerend zijn voor de landbouw.

Naast agrarische bedrijven zijn ook de landgoederen zoekende naar passende economische dragers voor een duurzaam toekomstperspectief. Landgoederen weten al generaties lang de balans tussen agrarische en natuurwaarden te behouden. Met de huidige opgaven is ontwikkeling van nieuwe duurzame verdienmodellen noodzakelijk voor een gezonde bedrijfsvoering.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

19

Deelopgaven bij een buitengebied voor economie zijn:  Energieneutraal in 2050  Balans tussen landbouw, stikstof, natuur en landschap  Herbestemming van erven van stoppende agrariërs en verduidelijken van landbouwontwikkelingsgebied (gebied met generieke opgaven)  Passende economische dragers een plek geven in het buitengebied  Verduurzamen en het verbreden van ons aanbod aan recreatievoorzieningen en het verbeteren van de recreatieve verbinding tussen stad en land  Zoutwinning een plek geven in het buitengebied

Een groen buitengebied We werken toe naar een toekomstbestendige en gezonde leef-, woon- en werkomgeving. Het buitengebied speelt hierbij een belangrijke rol. Meer groen in de gemeente draagt bij aan o.a. ons klimaat, bodem, biodiversiteit, natuur en welzijn. De opgave is om in harmonie diverse (groen-)functies in het buitengebied te ontwikkelen, terwijl we ook ruimte behouden voor wonen, natuur, recreatie, energieopwekking en bedrijvigheid. Vergroening is nodig in zowel de kernen als in het buitengebied. Hierbij moeten we niet alleen letten op de hoeveelheid, maar ook juist op de kwaliteit van het groen. Het type groen, of type water, moet goed aansluiten bij de functie en doel van het gebied. Het buitengebied van Haaksbergen ziet er nu al divers uit qua begroeiing en grondgebruik. Dit mag in de toekomst nog meer versterkt worden. De gemeente kan hier deels op sturen, maar er spelen belangrijke ontwikkelingen op nationaal en provinciaal niveau. Deze opgaven verschillen sterk per gebied. Het hangt onder andere af van de afstand tot stikstofgevoelige Natura2000-gebieden en de ligging van essen en beekdalen. Met het behalen van de opgaven moet rekening gehouden worden met een integrale aanpak. Iets wat niet altijd vanzelfsprekend is. Ontwikkelingen die voor de ene opgave een oplossing lijken, kunnen tegenstrijdig zijn voor het andere.

Het landschap van Haaksbergen kenmerkt zich door de afwisseling van (grote) natuurgebieden met cultuurgronden. Inwoners en bezoekers waarderen juist de afwisseling tussen, bos, heide en het coulissenen essenlandschap met de koeien in de wei. Het is van belang dat deze balans behouden blijft. De landgoederen in de gemeente vormen een mooie balans tussen al deze gebiedskenmerken. Met name de oudere landgoederen weten al generaties de balans tussen natuur, cultuur en landbouw te behouden. Maar ook zij staan voor grotere opgaven. Behoud van de natuur- en cultuurwaarden en tegelijkertijd financieel gezonde bedrijfsvoering is ook hier aan de orde. Deelopgaven bij een groen buitengebied zijn:  Klimaatrobuust watersysteem in 2050  Realiseren van 10% groenblauwe dooradering in het (buiten)gebied  Meer kwalitatief groen en het groen uit het buitengebied beter verbinden met de kernen  Onze natuur herstellen en versterken  Karakter van het landschap beschermen

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

20

7

Omgevingsvisie Haaksbergen

De gemeente Haaksbergen staat bekend als dorp in het groen, met veel voorzieningen, werkgelegenheid en een afwisselend en aantrekkelijk landschap. De rust en de gemoedelijkheid maken Haaksbergen een écht Twents dorp. In zowel de kernen als het buitengebied is er sprake van noaberschap waarbij Haaksbergenaren aandacht hebben voor elkaar. Er heerst een gastvrij karakter en er is een hecht verenigingsleven. Hierdoor voelen mensen in Haaksbergen zich thuis en gezien. Het landschap in de gemeente is uniek, met een goede balans tussen natuur, landbouw en recreatie. Het maakt Haaksbergen een prettige plek om te wonen en te werken. In deze omgevingsvisie kijken we ver vooruit, naar 2040. We beschrijven onze ambities voor de ontwikkeling van de gemeente Haaksbergen in die tijd, gebaseerd op de kwaliteiten die Haaksbergen nu tot zo’n prettige plek maken. We geven de omgevingsvisie vorm door middel van uitgangspunten, die zijn gebaseerd op de kwaliteiten en opgaven in de gemeente Haaksbergen. Een uitgangspunt beschrijft hoe we willen dat gemeente Haaksbergen er in 2040 uitziet en hoe we dat gaan doen. We beschrijven de uitgangspunten per deelgebied, op basis van de drie hoofdthema’s. De deelgebieden zijn: 1. Langelo-Honesch 2. Kern Haaksbergen 3. Veldmaat 4. Sint Isidorushoeve 5. Buurse

Alle uitgangspunten zijn beschreven in tekst. Een groot deel van de uitgangspunten heeft invloed op hoe we ons grondgebied willen gebruiken. Deze ruimtelijke keuzes zijn ingetekend op de visiekaart. Daarmee is op de kaart in één oogopslag te zien hoe het toekomstbeeld van Haaksbergen eruitziet.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

21

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

22

Belangrijkste speerpunten Via de interactieve kaart lees je de omgevingsvisie op gebiedsniveau. Ben je benieuwd naar de belangrijkste speerpunten voor de hele gemeente Haaksbergen? Lees ze hieronder! Samen sociaal Ook in 2040 staan we voor gemoedelijkheid, noaberschap en aandacht voor elkaar. Richting 2040 verandert de leeftijdsopbouw van de bevolking. Inwoners in de leeftijdsklassen van 65 jaar en ouder nemen sterk in omvang toe, terwijl jongere leeftijdsklassen juist in aantal afnemen of stabiel blijven. We moeten daarom toekomstgericht bouwen. Zij die zorg nodig hebben moeten daarop kunnen rekenen. Anderszijds bouwen we ook voor de jongeren en jonge gezinnen. Gezien de vergrijzing en het personeelstekort als gevolg daarvan is het daarom maatschappelijk van belang dat iedereen binnen zijn of haar mogelijkheden zo zelfstandig mogelijk is en kan meedoen en bijdragen aan de samenleving. Dit is voor zowel het individu als de samenleving als geheel belangrijk. De inrichting van de openbare ruimte moet bewegen stimuleren. Dit vraagt bijvoorbeeld om goede, veilige en aantrekkelijke fiets- en wandelpaden. En speelvoorzieningen voor kinderen. Aandacht besteden we aan een gezonde leefstijl zodat zoveel mogelijk inwoners gezond oud worden. Naast de fysieke gezondheid is de mentale gezondheid belangrijk, daarbij is ontmoeten, samenwerken en gezien worden van groot belang.

Hiermee werken we aan (positieve) gezondheid. Als gemeente ondersteunen we in locaties en activiteiten die ontmoeting tussen inwoners stimuleren. Wij sluiten in deze omgevingsvisie aan bij de visie op het sociaal domein “De kracht van samen". Daarnaast werken we aan de veiligheid in onze gemeente. Als grensgemeente met een groot buitengebied is Haaksbergen aantrekkelijk voor vormen van ondermijning (bijvoorbeeld bij leegstaande boerenschuren of kantoorpanden). Samen met de regio werken we aan maatschappelijke bewustwording en weerbaarheid.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

23

Krachtige kernen We hebben in 2040 drie krachtige kernen in onze gemeente. Een krachtige kern is opgebouwd uit een aantal pijlers die we ook hebben opgehaald tijdens gesprekken met de samenleving:  Een goed aanbod aan voorzieningen, zodat inwoners voor veel van hun dagelijkse activiteiten in het eigen dorp terecht kunnen. Dit zorgt voor ontmoeting en levendigheid en maakt de kernen aantrekkelijk als woonplaats.  Diversiteit in bedrijvigheid met maakindustrie, zakelijke dienstverlening, detailhandel, recreatie en horeca, waarbij er sprake is van een hoogwaardige en innovatieve bedrijvigheid. We liggen in een regio met grotere kernen, maar zijn geen forensengemeente. Haaksbergen heeft op economisch gebied een eigen rol in de regio en veel mensen werken hier in de maakindustrie. We willen de werkgelegenheid behouden en verder uitbreiden.  Reuring in de kernen, met onze meerdere festivals of dorpsfeesten, versterkt de sociale cohesie en draagt bij aan het in stand houden van een goed en aantrekkelijk aanbod aan voorzieningen. Uiteraard maken we afspraken om overlast te beperken, maar we verwachten ook acceptatie van enige overlast als er iets wordt georganiseerd.  Het moet goed wonen zijn in de kernen. Dat betekent een prettige leefomgeving met (biodivers) groen en geen verloedering van de openbare ruimte.

Daarnaast moet het woningaanbod aansluiten op de vraag vanuit de (lokale) samenleving, zowel in de hoeveelheid woningen als in het type woningen, waarbij we ook meer kijken naar de mogelijkheden van hoogbouw.  Sociale cohesie staat voor gemoedelijkheid, we kijken naar elkaar om en er is een levendig verenigingsleven. Een actieve samenleving met mensen die zich inzetten voor de lokale samenleving. Initiatieven van onder op die noaberschap vormgeven kunnen rekenen op waardering en ondersteuning vanuit de gemeente (zie thema: samen sociaal).  Vanuit de kleinere kernen, het buitengebied en omliggende steden en kernen moet Haaksbergen goed bereikbaar zijn te voet, met de fiets, het OV en de (deel-)auto. Daarnaast maken we onderdeel uit van de regio Twente en hebben daarom goede verbindingen met omliggende steden zoals Enschede en Hengelo, maar ook met de Achterhoek. Binnen onze kernen zorgen we voor goede en veilige wandel- en fietsverbindingen. Als één van de bovengenoemde pijlers wegvalt dan is de samenhang weg en spreken we niet meer over een krachtige kern. Dan ontstaat er een groot risico op langzame achteruitgang op alle pijlers. Voor de krachtige kernen is voldoende bevolkingsomvang nodig. Daarom is woningbouw in onze gemeente van cruciaal belang. Wij willen bouwen voor de eigen behoefte en voor de regionale behoefte.

Als voldoende fundament onder de pijlers die een krachtige kern vormen en die ervoor zorgen dat er in Haaksbergen leefbare dorpen blijven met een evenwichtige bevolkingsopbouw.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

24

Toekomstbestendig buitengebied Het landschap in Haaksbergen is een unieke afwisseling van weilanden, houtwallen, bossen, essenland, heidevelden, boerenerven, beekdalen en landgoederen. Dit afwisselende landschap is belangrijk voor biodiversiteit, gezondheid en als recreatiegebied, zowel voor onze inwoners als voor toeristen. De vele boeren in onze gemeente hebben hier hun bedrijf. Richting 2040 en verder willen we dat afwisselende landschap behouden. De ecologie en economie moeten daarvoor in balans zijn: voor agrariërs is een economisch gezonde bedrijfsvoering mogelijk en de kwaliteit van de natuur is op orde. Water is schoon en er is voldoende in tijden van droogte, en niet te veel in natte tijden. De beken en houtwallen zorgen voor een sterke groenblauwe dooradering, waardoor natuur en landbouw samengaan in ons landschap. Door de ligging van de natuurgebieden in onze gemeente betekent dit in enkele delen van de gemeente omgeschakeld wordt naar extensievere vormen van landbouw, terwijl in andere delen intensievere landbouwvormen mogelijk blijven. Om ondanks die verschillen overal een gezonde agrarische bedrijfsvoering mogelijk te maken denken we mee in mogelijkheden voor verbreding, extensivering en innovatie, passend bij de verschillende gebieden in onze gemeente. Hierbij kijken wij ook de naar de mogelijkheden voor andere economische dragers in het buitengebied.

Hierdoor wordt het buitengebied een fijne en leefbare plek om te wonen, werken of te recreëren. Om bovenstaande te realiseren is er een transitie nodig in het buitengebied. Daarin is Haaksbergen niet uniek in Nederland. Als gemeente zijn we één van de partijen om hier invulling aan te geven. Wij zien het als onze taak om te borgen dat in dit proces zorgvuldige integrale afwegingen worden gemaakt en alle belangen worden meegewogen, ook de individuele belangen. De belangenafweging en besluitvorming moet daarbij transparant en navolgbaar zijn. We hebben als gemeente de taak om de leefbaarheid te koesteren en te verbeteren. Wij zijn niet altijd bevoegd gezag, maar zetten ons wel in om de transitie van het landelijk gebied mogelijk te maken. Dit betreft aanpassingen op het gebied van landbouw en andere economische dragers, voorzieningen en een gezond woon- en leefklimaat.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

25

7.1

Langelo-Honesch

Langelo en Honesch zijn twee buurtschappen met een groot buitengebied. De Buurserbeek slingert door het afwisselende landschap van weilanden en boerenhoeves, en van bossen en bomenrijen. Kenmerkend voor dit gebied is dat het landschap hier intact is gebleven. Het typische kampenlandschap van LangeloHonesch herbergt het best bewaarde cultuurlandschap van Haaksbergen. Dit is met name te danken aan het grote aantal landgoederen. Waaronder het historische landgoed Lankheet, die met zijn afwisseling van bos en landbouwgrond voor een groot deel het groene karakter van het buitengebied bepaalt. Hier zijn ook kenmerkende cultuurhistorische elementen zoals de Oostendorper watermolen en de vele boerderijmonumenten te vinden. Het gebied Scholtenhagen is met zijn sportvoorzieningen en recreatieterreinen een belangrijk onderdeel van het recreatieve en toeristische netwerk van de hele gemeente Haaksbergen. In de buurtschappen Langelo en Honesch vormen het buurthuis, de kinderboerderij, de basisschool en park Scholtenhagen belangrijke voorzieningen waar plaats is voor ontmoeting, activiteit en noaberschap. Inwoners van Langelo-Honesch geven aan hoe bijzonder het is dat je hier landelijk kan wonen, terwijl je zo dicht bij het centrum van Haaksbergen bent. Deze eigenschappen vormen het uitgangspunt voor de toekomstige ontwikkelingen in Langelo-Honesch.

Hierbij ligt de nadruk op de landschappelijke inpassing in het essenlandschap. Over 20 jaar is de leefbaarheid in deze buurtschappen nog steeds geborgd, omdat de school en sociale voorzieningen zo goed mogelijk behouden zijn. Grenzend aan Haaksbergen zijn woningen bijgebouwd, die met groene verbindingen aansluiten op het buitengebied van Langelo-Honesch. Recreatie speelt een steeds grotere rol in het gebied, deels door Scholtenhagen, maar ook als belangrijke economische drager. Grenzend aan natuurgebied Haaksbergerveen, en met landgoed Lankheet en de watermolen als kernpunten, is het afwisselende landschap met natuurinclusieve landbouw een geliefd gebied om te recreëren.

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

26

23 januari 2025

ONTWERP OMGEVINGSVISIE HAAKSBERGEN

BJ6071

27

7.1.1

Samen sociaal



Iedereen kan zo lang mogelijk meedoen De omgeving is zo ingericht dat iedereen zo goed mogelijk deel kan nemen aan de maatschappij. De gemeente Haaksbergen stelt mensen in staat om elkaar te ontmoeten. Hierbij spelen verschillen in achtergrond, leeftijd, fysieke gezondheid of inkomen geen rol. Ook verbetert de toegankelijkheid van voorzieningen en de openbare ruimte, zodat ook mensen met een beperking hier gebruik van kunnen maken. Het verenigingsleven, evenementen en vrijwilligerswerk spelen een belangrijke rol in het verbinden van onze jongeren, ouderen en nieuwe inwoners. Het verenigingsleven bijvoorbeeld de sportverenigingen in Scholtenhagen en de carnavalsvereniging dragen daaraan bij. Als gemeente ondersteunen we kansrijke initiatieven. Met meer samenwerking tussen de gemeente en zorgorganisaties wordt het ook makkelijker voor (kwetsbare) inwoners om zo lang mogelijk mee te doen en op zichzelf te blijven wonen. We maken het makkelijker voor zorgbehoevenden om de juiste zorg te vinden: we stemmen woningen, zorg en welzijn beter op elkaar af. We zetten daarom in op meer volledig aangepaste woningen, woningen voor speciale doelgroepen (zoals beschermd wonen) en de betaalbaarheid van deze specifieke woonvormen. In dit kader kijken we ook naar de mogelijkheden voor mantelzorgwoningen en familiewoningen.



Passende voorzieningen Bij een fijne woonomgeving horen passende voorzieningen. Het centrum van Haaksbergen, het winkelcentrum van de Veldmaat en Scholtenhagen zijn belangrijke ontmoetingsplekken voor inwoners uit de hele gemeente. We onderzoeken of we op meer plekken horecavoorzieningen kunnen toevoegen, ter verbinding van het centrum en het buitengebied. Belangrijk zijn de maatschappelijke voorzieningen en welzijn/zorg dichtbij in de omgeving, waar inwoners met hulpvragen terecht kunnen. Waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en aan activiteiten kunnen deelnemen. Met mogelijkheden voor laagdrempelig dagbesteding voor inwoners die een steuntje in de rug nodig hebben om weer zelfredzaam te kunnen zijn. Voor een vitaal Langelo-Honesch zijn de basisschool, de sportverenigingen en het buurthuis belangrijk. We kunnen het niet garanderen, maar we proberen zoveel mogelijk voorzieningen te behouden. De voorzieningen dragen bij aan de leefbaarheid in en rondom het gebied LangeloHonesch en bij het behouden en aantrekken van jongeren. Hierbij willen we vanuit de gemeente samenwerken met de gebruikers, bijvoorbeeld doordat inwoners en verenigingen een rol hebben in het onderhoud. Voorzieningen kosten de gemeente geld. Het is mogelijk dat het financieel gezien niet haalbaar is om alle voorzieningen te behouden.

Een optimaal gebruik van voorzieningen rechtvaardigt de maatschappelijk investeringen. We onderzoeken of er aanpassingen nodig zijn waardoor meerdere functies gebruik kunnen maken van dezelfde voorziening. Het is hierbij belangrijk dat organisaties onderling goed samenwerken. We onderzoeken de mogelijkheden om meerdere verenigingen te huisvesten onder één dak. Dit draagt bij aan de duurzaamheid van onze gebouwen, is kostenefficiënt voor verenigingen en vermindert het aantal gebouwen dat op bepaalde tijden leeg staat. In Langelo-Honesch speelt vooral Scholtenhagen een belangrijke rol door het brede aanbod aan voorzieningen en evenementen. Er zijn op Scholtenhagen veel opties die beweging en ontmoeting stimuleren, zoals de (sport)verenigingen, de bootcamproute, de kinderboerderij en de horeca. Ook verschillende wandel- en fietsroutes langs de natuur en de landbouwgronden stimuleren om te bewegen en nodigen uit om te recreëren. We werken aan het herstel van de kerkenpaden en aan de verbindingen tussen wandel- en fietsroutes. Scholtenhagen is een plek waar heel Haaksbergen graag gebruikt van maakt. We willen de activiteiten in en rondom Scholtenhangen met elkaar verbinden en het gebied verder verbreden met genoeg opties voor recreatie, naast de sportvoorzieningen. Zo zijn er genoeg opties voor recreatie, naast de sportvoorzieningen.