Bijlage 1 Raadsvoorstel proces en criteria nieuwe kleinschalige opvanglocaties statushouders en Oekraïners en vluchtelingenlocatie (2)

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 10 juli 2024

nr. Nummer

Onderwerp: Proces en criteria nieuwe kleinschalige opvanglocaties statushouders en Oekraïners

Voorstel: 1. in te stemmen met het in dit voorstel beschreven proces en de criteria om tot nieuwe kleinschalige opvanglocaties voor statushouders en Oekraïners te komen; 2. in te stemmen met het proces om tot een locatie te komen voor het inrichten van een locatie voor vluchtelingen.

Inleiding / aanleiding Op 25 januari 2023 heeft u ingestemd met het procesvoorstel om tot (kleinschalige) opvanglocaties te komen voor het huisvesten van de verschillende doelgroepen. In 2023 zijn er drie locaties voor Oekraïense vluchtelingen en een locatie voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen gerealiseerd. In de tussenliggende periode is de raad meermalen geïnformeerd over de opgave voor het opvangen en/of huisvesten van statushouders, Oekraïners en vluchtelingen. In uw raadsvergadering van 24 april jl. heeft u krediet ter beschikking gesteld voor het realiseren van nieuwe kleinschalige opvanglocaties in Haaksbergen Per brief van 24 april 2024 is het college door het Rijk geïnformeerd over een aanvullende ophoging van de opgaven. Statushouders Het aantal jaarlijks te huisvesten statushouders blijft verdubbeld ten opzichte van voorgaande jaren. Dit betreft mensen met een verblijfsvergunning die recht hebben op een reguliere woning. Dit jaar wordt er nog voor 44.000 statushouders woonruimte gezocht. Dit is inclusief een achterstand over 2023. Deze mensen houden nu plaatsen bezet in AZC’s. Oekraïners Door het aanhouden van de oorlog in Oekraïne blijft de uitstroom nog steeds stijgen. Momenteel worden 92.000 Oekraïners in Nederland opgevangen in gemeentelijke opvanglocaties. Men verwacht per 1 januari 2025 120.000 plekken nodig te hebben.

Vluchtelingen In het kader van de spreidingswet ligt de landelijke taakstelling op 96.000 vluchtelingen. De verwachting is dat dit in 2026, bij ongewijzigde omstandigheden, oploopt naar 132.500 personen. Dit is ook van invloed op de toekomstige aantallen te huisvesten statushouders. Met dit voorstel wordt inzicht gegeven in de Haaksbergse opgave en legt het college u het proces met criteria voor om tot het invullen van deze verhoogde opgave voor statushouders, Oekraïners en eigen

Pagina 1 van 5

spoedzoekers te komen, alsmede een voorstel om tot een locatie voor het opvangen van vluchtelingen te komen. Bestuurlijk / wettelijk kader Beleidsnota Participatie, ook voor de omgevingswet Besluit opvang asielzoekers van 26 oktober 2021 Besluit opvang Oekraïense vluchtelingen van 12 april 2022 Motie opvang vluchtelingen Oekraïne van 2 maart 2022 Kamerbrief actuele situatie asielketen en opvang Oekraïners van 5 april 2024 Spreidingswet asielopvang Argumenten 1.1 De Haaksbergse opgave stijgt verder Vertaling van de landelijke opgaven naar de lokale opgave geeft onderstaand beeld.

Statushouders In 2023 is al aangegeven dat het huisvesten van statushouders door woningcorporatie Domijn in dit jaar moeilijk zal verlopen. Zonder ingrijpende gevolgen voor het huisvesten van reguliere inwoners is het niet mogelijk dit jaar aan de wettelijke taakstelling te voldoen. Oekraïners Eind 2024 is vervangende opvangcapaciteit nodig voor 60 personen, die momenteel in de sloopwoningen op het Zwarteland verblijven. Deze worden gesloopt waarna er nieuwbouw komt. Vanaf begin 2025 wordt gevraagd 30 extra opvangplaatsen te realiseren. In totaal is er behoefte aan minimaal 90 extra opvangplekken. Vluchtelingen In de Spreidingswet is voor Haaksbergen een taakstelling opgenomen voor het huisvesten van 143 personen. Uiterlijk september 2024 wordt van Haaksbergen besluitvorming verwacht omtrent het beschikbaar stellen van een duurzame opvanglocatie, in ieder geval tot februari 2026. Besluitvorming over de invulling leggen wij voor aan uw raad. Regeerakkoord Hoewel de formerende partijen in een ander asielbeleid wensen te voorzien, heeft dit de komende jaren geen invloed op de aantallen te huisvesten statushouders. Momenteel zijn er 96.000 vluchtelingen die asiel hebben aangevraagd en dit aantal stijgt nog steeds. Huidige wetgeving, inclusief de spreidingswet, blijft van kracht totdat deze formeel is ingetrokken of aangepast. Dit kan enige jaren duren.

Pagina 2 van 5

1.2 Het college doorloopt een proces, waarbij het aanbod moet aansluiten bij de lokale schaal. U heeft het college gevraagd te “kijken naar wat we kúnnen doen, niet naar wat we moeten”. Door zelf regie te houden op het proces hebben we meer invloed op zorgvuldige communicatie en participatie. Om tot definitieve opvanglocaties te komen, hanteren we afwegingscriteria:  Eigendomssituatie o Gemeente of Private partijen  Grootte o Haalbaarheid en schaalbaarheid  Lopende ontwikkelingen  Doelgroepen  Type huisvesting  Financieel  Omgeving o Maatschappelijk en ruimtelijk effect op de omgeving  Termijn & tijdsduur 1.3 Realiseren van tijdelijke opvanglocaties vervult in behoefte huisvesting bijzondere doelgroepen Naast de opvang van Oekraïners en tijdelijke huisvesting van statushouders kunnen woonunits op termijn ook worden ingezet voor het tijdelijk huisvesten van spoedzoekers en/of starters. Hier zijn wel nadere afspraken voor nodig. 1.4

Afhankelijk van de aard en de locatie van de huisvesting, is de raad of het college het bevoegde bestuursorgaan om tot besluitvorming over te gaan. Of er formele besluitvorming door uw raad en/of college nodig is, is afhankelijk van de bestemming van een perceel, het type huisvesting en hoe lang opvang plaatsvindt. Daarbij speelt ook de lijst met gevallen waarop u het bindend adviesrecht van toepassing hebt verklaard (raadsvergadering 23 november 2023). In het geval van tijdelijke huisvesting in flexunits is het college bevoegd. Er wordt voorzien in een periode van 10 tot 15 jaar. 1.5 Voor elke locatie wordt er een participatieplan vastgesteld Communicatie is de ruggengraat van het proces om draagvlak te verwerven. Voordat locaties worden ingericht, zijn omwonenden hiervan op de hoogte gebracht. Vooraf moet er een duidelijk communicatieplan liggen, waarbij voor participatie de volgende aspecten belangrijk zijn:  communicatie is open, eerlijk en transparant;  communicatie is op tijd en op maat;  communicatie is afgestemd op de verschillende doelgroepen;  het initiatief voor communicatie ligt bij de gemeente. In de door uw raad vastgestelde participatienota is afgesproken dat het besluitvormende orgaan het participatieplan vaststelt.

Bij een te nemen besluit door uw raad wordt het participatieplan door uw raad vastgesteld, bij een collegebesluit, stelt het college het participatieplan vast. Iedere locatie kent een andere dynamiek. Per locatie wordt er altijd een specifiek participatieplan opgesteld en uitgevoerd. Ervaringen met betrekking tot de voorgaande participatietrajecten worden hierin meegenomen. In de praktijk werden in de voorgaande trajecten omwonenden niet alleen geraadpleegd over gemeentelijke keuzes, maar werd er door hen ook actief meegedacht in mogelijke alternatieve oplossingen voor bijvoorbeeld situering, terreininrichting, beheer aspecten (zoals leefregels) en gezamenlijke activiteiten om integratie en wederzijds begrip te stimuleren.

Pagina 3 van 5

Hiermee komen we tot de volgende participatiemogelijkheden:  Informeren Eenzijdige communicatie vanuit de gemeente. De gemeente informeert omwonenden en overige inwoners over het door het college genomen locatiebesluit. 

Raadplegen en Adviseren Betrokkenen zijn gesprekspartners. De gemeente organiseert een overlegstructuur, waarin direct omwonenden actief wordt gevraagd om mee te denken over onderwerpen zoals inrichting, aankleding en beheeraspecten.

Stap 1: Direct omwonenden  Vooraf wijkraad benaderen o om ze te informeren o om ze betrokken te maken om omwonenden samen goed te informeren. (treden; informeren en raadplegen/adviseren)  Informatief in gesprek met direct omwonenden door ze met een persoonlijke brief uit te nodigen voor een informatiebijeenkomst. Deze informatiebijeenkomst is bedoeld om open en eerlijk te informeren en waar mogelijk eventuele emoties te filteren en aannames weg te nemen. Daarnaast om te vragen of inwoners in een verbindingsgroep willen, zodat de communicatielijnen gelijk helder blijven. Ook om in een verder stadium waar mogelijk een open huis, of gezamenlijke wijkactiviteit te realiseren om de sociale cohesie te stimuleren. (treden: informeren en raadplegen/adviseren)  Daarna met een nieuwsbrief over de ontwikkelingen informeren. (trede: Informeren)  Bijeenkomsten verbindingsgroep. Frequentie afhankelijk van de behoefte van de deelnemers. o Invulling geven aan de randvoorwaarden voor de betreffende locatie en wijkactiviteiten organiseren. (raadplegen en adviseren) Stap 2: Inwoners gemeente Haaksbergen algemeen Het is wenselijk dat er na het spreken met de direct omwonenden een persbericht uitgaat over de komst van de opvanglocatie(s). 2.1

Invulling geven uit de opgave uit de Spreidingswet is een wettelijke verplichting Sinds 1 februari 2024 is de Spreidingswet van kracht. De in deze wet vastgelegde wetgeving blijft van kracht totdat de wet daadwerkelijk is ingetrokken. Intrekking van wetten gebeurt door een intrekkingswet aan te nemen of een vervangende wet aan te nemen. Dit is een proces waarbij besluitvorming door de Eerste Kamer en de Tweede Kamer nodig is en advies gegeven dient te worden door de Raad van State. In de praktijk kan het dus nog enkele jaren duren voordat er een wet is ingetrokken of vervangen. Tot dat moment blijft de huidige wetgeving dus van kracht en hebben wij volgens de thans geldende wetgeving te handelen.

2.2

Niet naleven van de Spreidingswet is geen oplossing voor het probleem Onverminderd welke wetgeving wel of niet van kracht is zijn er dit jaar nog voor ruim 96.000 mensen opvangplaatsen nodig, waaronder 26.000 met een verblijfsvergunning. De problematiek rondom opvang is dus niet op korte termijn opgelost. De spreidingswet is juist bedoeld om de verantwoordelijkheid hiervoor niet alleen in Ter Apel neer te leggen maar bij álle gemeenten in Nederland. Ook gemeenten die categorisch alle vormen van huisvesting statushouders en opvang afwijzen.

2.3

Besluitvorming over een opvanglocatie voor vluchtelingen in het kader van de spreidingswet wordt voorgelegd aan de gemeenteraad.

Pagina 4 van 5

Het college bereidt een raadsvoorstel voor om te komen tot een locatie waar het COA een opvanglocatie kan realiseren. Hierin besluit de raad over de locatie en kaders zoals tijdsduur, aantallen, randvoorwaarden en participatie. Hiermee wordt het COA een locatie aangeboden waarop zij de mogelijkheid krijgen om binnen de door de raad gestelde kaders een opvanglocatie in te richten. 2.4 Niet aanwijzen van een locatie kan leiden tot een aanwijzing door de minister Voor november 2024 brengt de Commissaris van de Koning verslag uit over de aanbiedingen van de Overijsselse gemeenten. Indien de opgaven voor Overijssel niet behaald worden kan de minister overgaan tot het aanwijzen van een of meerdere locaties in onze gemeente. We verliezen dan alle regie met betrekking tot locatie, aantallen, randvoorwaarden en participatie. Vervolgproces/communicatie/planning Indien uw raad instemt met dit voorstel, kunnen wij op korte termijn tot afweging van locaties overgaan. Aansluitend hierop informeren wij omwonenden en betrekken wij uw raad ter besluitvorming voor een specifieke locatie, indien dat uit uw bevoegdheid benodigd is. Voor locaties waartoe wij kunnen besluiten, informeren wij uw raad.

Tenslotte informeren wij de overige inwoners geïnformeerd en worden, zo spoedig mogelijk daarna, direct omwonenden uitgenodigd plaats te nemen in een verbindingsgroep om mee te praten over de noodzakelijke randvoorwaarden. Het ligt in de planning om in de raadsvergadering van 3 oktober met een raadsvoorstel te komen voor een locatie voor vluchtelingen.

Bijlagen: N.v.t.

Burgemeester en wethouders

dr. R. Toet secretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. datum.

R. Meinen griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 5 van 5