Bijdrage PRO

Eerste termijn Voor ons ligt de eerste kadernota van deze nieuwe raadsperiode en van dit nieuwe college. Deze kadernota is bewust beleidsarm opgesteld. Dat past bij deze fase, omdat het college nog maar kort aan het werk is en verschillende onderzoeken en uitwerkingen nog lopen. Tegelijkertijd maakt deze kadernota duidelijk voor welke opdracht we samen staan. Voor 2027 is er nog een positief saldo. Vanaf 2028 ontstaan tekorten, die oplopen tot bijna 1 miljoen euro. Grote investeringen, zoals het Assink Lyceum, het zwembad en andere voorzieningen, zijn daarin nog niet volledig verwerkt. PRO wil Haaksbergen verder ontwikkelen. We willen investeren in onderwijs, woningbouw, goede voorzieningen, een sociaal vangnet en een veilige leefomgeving. Maar plannen moeten wel betaalbaar, uitvoerbaar en haalbaar zijn. Voor PRO draait het daarom om balans: tussen ambitie en realiteit, tussen investeren en besparen en tussen wat we willen en wat onze financiën en organisatie aankunnen.

Gezonde financiën Haaksbergen heeft over 2025 een positief resultaat behaald. Dat is goed nieuws, maar een belangrijk deel van dit overschot is incidenteel. Eenmalig geld kan niet worden gebruikt voor jaarlijks terugkerende uitgaven. Tegelijkertijd is de bestemming van het overschot een politieke keuze. Geld toevoegen aan reserves kan verstandig zijn, gezien de grote investeringen en risico’s die op ons afkomen. Maar we moeten ook bekijken of incidenteel geld kan worden ingezet voor investeringen die toekomstige kosten beperken, bijvoorbeeld noodzakelijk onderhoud, verduurzaming of lagere exploitatielasten. Wij vragen het college om bij de Begroting 2027 duidelijk te maken welk deel van het jaarrekeningresultaat al een bestemming heeft, welk deel aan de reserves wordt toegevoegd en welke ruimte er is voor verstandige incidentele investeringen.

Financiële scan Vanaf 2028 is de begroting niet meer structureel in evenwicht. Daarom is het nodig om opnieuw goed te kijken naar de taken, uitgaven en inkomsten van de gemeente. Voor PRO moet dit zorgvuldig en in samenhang gebeuren. We moeten inzicht krijgen in wat wettelijk verplicht is, welke taken Haaksbergen zelf heeft gekozen, wat deze kosten en wat ze opleveren voor onze inwoners. Daarbij moeten we niet alleen kijken naar bezuinigingen, maar ook naar inkomsten, subsidies, fondsen, samenwerking en de fasering van investeringen. De financiële scan vóór de kadernota 2028 is hiervoor belangrijk. Kan het college aangeven wanneer deze scan start, wanneer de raad wordt betrokken en wanneer de eerste uitkomsten beschikbaar zijn?

Voor PRO moeten ook de maatschappelijke gevolgen vanaf het begin worden meegewogen. Een maatregel kan op papier geld besparen, maar later juist hogere kosten veroorzaken. Vooral bij jeugd, zorg, welzijn en preventie moeten we niet alleen kijken naar wat iets vandaag kost, maar ook naar wat we daarmee morgen kunnen voorkomen.

Keuzeruimte bij ontwikkelingen De kadernota maakt onderscheid tussen autonome, noodzakelijke en latente ontwikkelingen. Bij de Begroting 2027 moet voor de raad duidelijk zijn welke uitgaven echt onvermijdelijk zijn en waar nog ruimte bestaat voor keuzes in tempo, omvang of uitvoering. Wij vragen het college daarom per ontwikkeling duidelijk te maken wat noodzakelijk is, waar nog keuzeruimte bestaat en wat de gevolgen zijn van uitstel of een andere uitvoering.

Onderwijs en schoolgebouwen Goed onderwijs vraagt om goede, gezonde en toekomstbestendige schoolgebouwen. De warme dagen van de afgelopen week laten opnieuw zien hoe belangrijk ventilatie, isolatie, zonwering, verkoeling en een gezond binnenklimaat zijn. Voor het Assink Lyceum ligt een grote en kostbare opgave. Het richtinggevende besluit is voorzien bij de kadernota 2028. Dat geeft tijd voor een zorgvuldige afweging en voor inzicht in de financiële gevolgen. Ook bij het basisonderwijs, de gymzalen en sportvoorzieningen liggen belangrijke opgaven. PRO vindt het belangrijk dat deze niet als losse projecten worden bekeken. Onderwijshuisvesting, bewegingsonderwijs, woningbouw, bereikbaarheid en binnensport hangen met elkaar samen. Wij vragen het college daarom de raad periodiek inzicht te geven in de samenhang, planning en financiële gevolgen van deze totale opgave.

Zwembad Voor PRO is duidelijk dat Haaksbergen een zwembad behoudt. Het is belangrijk voor zwemlessen, verenigingen, aangepast sporten, gezondheid en ontmoeting. Tegelijkertijd is de huidige situatie op langere termijn niet houdbaar. Daarom wordt ingezet op een nieuw, duurzaam en toekomstbestendig zwembad. Uiterlijk eind 2026 moet er een procesplan liggen. Dat plan moet inzicht geven in de planning, de bouw, het moment waarop het huidige zwembad sluit, de investeringskosten, de toekomstige exploitatielasten, mogelijke cofinanciering en de overgang voor zwemlessen, verenigingen en aangepast sporten. Wij vragen het college om daarbij één duidelijk financieel overzicht te geven waarin de huidige bijdrage, het exploitatietekort, de bestemmingsreserve, de investeringskosten en de toekomstige exploitatielasten met elkaar worden verbonden.

Sociaal Haaksbergen en preventie PRO staat voor een sociaal Haaksbergen waarin iedereen mee kan doen. Veel inwoners kunnen zichzelf redden, soms met hulp van familie of hun omgeving. Maar niet iedereen heeft zo’n netwerk. Daarom moet ondersteuning toegankelijk blijven voor inwoners die deze echt nodig hebben. Preventie is daarbij belangrijk. Vroeg signaleren en tijdig ondersteunen kan voorkomen dat problemen groter worden. Dat is beter voor de inwoner en kan op langere termijn kosten beperken. Wij vragen het college daarom om bij de financiële scan niet alleen naar directe kosten en opbrengsten te kijken, maar ook naar maatschappelijke effecten en de gevolgen van uitstel. Er moet blijvende aandacht zijn voor jongeren, jongvolwassenen, eenzaamheid, mentale gezondheid, minima en kwetsbare inwoners.

Verenigingen, subsidies en voorzieningen Haaksbergen heeft een sterk verenigingsleven en veel betrokken maatschappelijke organisaties. Zij zorgen voor sport, cultuur, ontmoeting en ondersteuning en dragen daarmee bij aan de leefbaarheid in onze kernen. Het is logisch om kritisch te kijken naar subsidies, maar de hoogte van een subsidie mag niet het enige criterium zijn. We moeten ook kijken naar de maatschappelijke waarde en naar wat er gebeurt als een voorziening of activiteit verdwijnt. PRO vindt daarom dat toekomstige voorstellen over subsidies altijd inzicht moeten geven in de maatschappelijke gevolgen en in mogelijke extra kosten op andere terreinen.

Woningbouw en uitvoeringskracht De ambitie voor woningbouw is groot en dat is nodig. Maar woningbouw gaat niet alleen over aantallen. Het gaat ook over betaalbaarheid, doorstroming, bereikbaarheid, voorzieningen en een goede leefomgeving. Meer woningen betekenen ook extra druk op wegen, scholen, sportvoorzieningen, groen en de gemeentelijke organisatie. Daarom moeten woningbouw en voorzieningen samen worden gepland. PRO vindt het belangrijk dat de voortgang wordt gevolgd met een woningbouwmonitor. Daarbij willen wij niet alleen inzicht in aantallen, maar ook in woningtypen, betaalbaarheid, benodigde voorzieningen en uitvoeringscapaciteit. Niet alleen geld bepaalt wat we kunnen doen. Ook de uitvoeringskracht van de organisatie is belangrijk. Bij ieder groot plan moeten we daarom drie vragen stellen: is het betaalbaar, is het uitvoerbaar en is het haalbaar binnen de afgesproken termijn?

Veiligheid en BOA-capaciteit Haaksbergen is een relatief veilige gemeente. Dat willen we zo houden. De BOA speelt een belangrijke rol bij zichtbare handhaving, het oppakken van meldingen en het voorkomen van overlast. Voor de raad moet beter zichtbaar worden hoeveel capaciteit beschikbaar is, hoe deze over taken en gebieden wordt verdeeld en of die capaciteit voldoende is voor de vastgestelde prioriteiten en nieuwe taken. Wij vragen het college om dit inzicht vóór de behandeling van de Begroting 2027 aan de raad te geven.

Afronding Voorzitter, Dit is de eerste kadernota van deze raadsperiode en van dit nieuwe college. De eerste lijnen zijn uitgezet, maar veel moet nog verder worden uitgewerkt. Wij kiezen voor een sociaal, leefbaar en toekomstbestendig Haaksbergen, met gezonde financiën en aandacht voor de uitvoerbaarheid en maatschappelijke gevolgen van onze keuzes. Samengevat vragen wij het college om: • • • • • • • • •

bij de Begroting 2027 duidelijkheid te geven over de bestemming van het jaarrekeningresultaat en de ruimte voor incidentele investeringen; aan te geven wanneer de financiële scan start, wanneer de raad wordt betrokken en wanneer de eerste resultaten beschikbaar zijn; per ontwikkeling inzichtelijk te maken wat onvermijdelijk is, waar keuzeruimte bestaat en wat de gevolgen zijn van uitstel; de raad periodiek te informeren over de samenhang, planning en financiële gevolgen van de opgaven voor onderwijs en sportvoorzieningen; bij het procesplan voor het zwembad één samenhangend financieel overzicht te geven; bij de financiële scan ook maatschappelijke en preventieve effecten en de gevolgen van uitstel mee te wegen; bij toekomstige subsidievoorstellen de maatschappelijke gevolgen en mogelijke extra kosten op andere terreinen inzichtelijk te maken; de woningbouwmonitor ook inzicht te laten geven in woningtypen, betaalbaarheid, voorzieningen en uitvoeringscapaciteit; vóór de Begroting 2027 inzicht te geven in de beschikbare BOA-capaciteit, de inzet en eventuele knelpunten;

Wij zien de beantwoording met belangstelling tegemoet.