Aanvulling Raadsvoorstel ontwerpbegrotingen 2024 en jaarstukken 2022 van diverse gemeenschappelijke regelingen

Raadsvoorstel Raadsvergadering

d.d. 20 juni 2023

nr.

Onderwerp: Ontwerpbegrotingen 2024 en jaarstukken 2022 van diverse gemeenschappelijke regelingen

Voorstel: 1. Een algemene zienswijze op de begrotingen van alle openbare lichamen of bedrijfsvoeringsorganisaties voor het jaar 2024 in te dienen, waarbij de besturen worden gevraagd inhoudelijk te reageren op de quickscan van de gezamenlijke rekenkamercommissies; 2. op basis van het tot dit besluit behorende overzicht uitsluitend een zienswijze op de begroting van de Stadbank Oost Nederland in te dienen, met als strekking het AB op te roepen de verkorting van de aflostermijn van de minnelijke schuldregeling te monitoren en de raden daarover te informeren.

Inleiding / aanleiding Per 1 juli 2022 is het wetsvoorstel tot het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen in werking getreden. Deze strekt tot wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In de gewijzigde wet is opgenomen dat het (dagelijks) bestuur van een openbaar lichaam of bedrijfsvoeringsorganisatie vóór 15 april van het jaar voorafgaande aan het begrotingsjaar de algemene financiële en beleidsmatige kaders en de voorlopige jaarrekening aan de raden van de deelnemende gemeenten stuurt. Verder bepaalt artikel 35 Wgr dat de raden van de deelnemende gemeenten gedurende 12 weken de gelegenheid krijgen zienswijzen over de ontwerpbegroting bij het dagelijks bestuur, dan wel het bestuur in te dienen. De ontwerpbegrotingen van de gemeenschappelijke regelingen waaraan Haaksbergen deelneemt zijn 12 weken voordat deze in de onderscheidenlijke algemene besturen, dan wel bestuur worden behandeld ontvangen. In dit voorstel gaat het om de volgende GR-en: Samen Twente (GR Gezondheid), Veiligheidsregio Twente, Recreatieschap Twente, GB Twente, Stadsbank Oost Nederland, Openbaar Lichaam Crematoria Twente en de Omgevingsdienst Twente. Onderdeel uitmakend van dit voorstel is een overzicht waarin per gemeenschappelijke regeling, de belangrijkste aspecten van de ontwerpbegroting 2024 en de voorlopige jaarrekening 2022 zijn vermeld.

Daarin is ook aangegeven of wij adviseren een zienswijze in te dienen. Voor de jaarrekeningen geldt niet de wettelijke mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen. Ten behoeve van de integraliteit en overzichtelijkheid wordt dit in één overzicht voorgelegd. Bestuurlijk / wettelijk kader Gemeentewet Wet gemeenschappelijke regelingen (met name de artikelen 10a, 34, 34a, 34b en 35) De gemeenschappelijke regelingen: Samen Twente (GR Gezondheid) Gemeenschappelijke regeling Recreatieschap Twente Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Twente Gemeenschappelijke Regeling Stadsbank Oost Nederland 2015 Gemeenschappelijke Regeling Openbaar Lichaam Crematoria Twente (OLCT) Pagina 1 van 6

Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBTwente) Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Twente Nota Verbonden Partijen en addendum Besluit Begroting en Verantwoording: Per 1 januari 2018 moeten de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen als directe lasten op de taakvelden worden geboekt. De bijdragen worden aan de lastenkant bij gemeenten en batenkant bij gemeenschappelijke regelingen verwerkt zonder afsplitsing van de overhead naar het taakveld Overhead. Aan de lastenkant bij de gemeenschappelijke regelingen vindt de afsplitsing van de overhead op het taakveld Overhead wel plaats. Wanneer de gemeenschappelijke regeling overheadtaken van de gemeente uitvoert, dan wordt de bijdrage voor deze gemeentelijke overheadtaken aan de lastenkant bij gemeenten en batenkant bij gemeenschappelijke regelingen wel op het taakveld Overhead begroot en verantwoord. Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enige andere wetten in verband met het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen De gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen versterkt de positie bij besluitvorming en de controlerende rol van gemeenteraden door hen meer inspraak te geven bij het treffen van gemeenschappelijke regelingen en bij het nemen van besluiten door de besturen daarvan.

In de vergadering van 29 juni 2022 heeft de raad van Haaksbergen ook een motie aangenomen ter versterking van de positie van de raden in gemeenschappelijke regelingen. De motie roept het college op: - in het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regelingen zich in te zetten om bij besluiten waarover de raad bevoegdheden heeft, een uniform overzicht (factsheet) op te stellen rond maatschappelijke doelen, beleidsvoornemens, risico's en financiële effecten. - de volgende punten actief onder de aandacht te brengen tijdens de AB vergaderingen: o het (dagelijks) bestuur op te roepen voorstellen te doen tot invulling van de wettelijke mogelijkheden en raden en inwoners te betrekken. o expliciet de mogelijkheid te betrekken tot het instellen van regionale adviescommissie(s), bestaande uit raadsleden. o deze motie alsmede de bij deze motie gevoegde begeleidende brief te verzenden naar alle raden binnen Twente, de deelnemende gemeenten buiten Twente van de Stadsbank Oost Nederland en de dagelijks besturen van de verbanden partijen Waaraan Haaksbergen deelneemt. Het college heeft de motie en de begeleidende brief met bovengenoemde partijen gedeeld. Naar aanleiding van de motie neemt Haaksbergen deel in een regiegroep op de wijziging van de Wgr.

In deze groep zitten 3 griffiers, 2 gemeentesecretarissen (waaronder Haaksbergen), 2 directiesecretarissen GR’en en ambtelijke ondersteuning. De regiegroep heeft met instemming van het presidium van de Twenteraad op zich genomen: - organisatie kennissessie 11 januari 2023 (Twenteraad) - regie op Twents proces dat leidt tot besluitvorming GR’en, en - afstemming met de werkgroep Organisatierecht Uiterlijk 1 juli 2024 moet het wetsvoorstel door de GR’en zijn geïmplementeerd. Daartoe worden vier fasen doorlopen: Fase 1 Informatie april 2022– januari 2023 Gemeenteraden informeren over de opgave die er is, kennis delen en input ophalen, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Gevolgd door het gezamenlijk uitlijnen van het besluitvormingsproces. Concreet resultaat fase 1: Kennissessie op 11 januari 2023 organiseren als verdieping op de Twenteraad van 25 mei 2022. Fase 2 Kaderstelling januari 2023 – juli 2023 Pagina 2 van 6

De kennissessie januari 2023 levert kaderstellende uitgangspunten op die vanuit de Twenteraad mee kunnen worden gegeven aan de GR’en en colleges bij de uitwerking en die breed worden gedeeld met de gemeenteraden. Aan de kennissessie is op 17 mei 2023 in de Twenteraad een vervolg gegeven, waarbij de raadsleden met de verbonden partijen in gesprek konden. Fase 3 Besluitvorming juli 2023 – juni 2024 De GR’en worden aangepast en de besluitvorming, in twee keer (zienswijze wijziging en toestemming wijziging), daarover wordt voorbereid en aangeboden aan de gemeenteraden (via colleges) zodat alle regelingen voor 1 juli 2024 conform wet gewijzigd zijn. Fase 4 Implementatie mei 2024 – juli 2024 De GR wordt aangepast, de wetgeving geïmplementeerd en sturingsinformatie wordt verspreid. Hiervoor vindt de officiële publicatie plaats en is er een overzicht beschikbaar van de inzet GR en gemeenten in de komende periode. Tegelijkertijd met dit regionale proces zijn verschillende GR’en al gestart met onderzoek naar aanpassing. Vanuit een ambtelijke werkgroep met financieel adviseurs uit gemeenten en gr-en is in 2022 een procesvoorstel ontwerpbegrotingen gemaakt en met instemming aan de regiegroep en de kring van Twentse griffiers voorgelegd.

Deze voorziet in de volgende regionale P&C-cyclus: Kadernota - Gemeenschappelijke Regelingen bieden voor 15 januari een kadernota (of hoofdlijnenbrief/ontwikkelingenbrief genaamd) aan bij de Twentse gemeenten (Wet Wgr geeft aan voor 30 april). De kadernota is in compacte vorm en op hoofdlijn. Het voorstel is in ieder geval om niet teveel kaders mee te geven. Zo kan de kadernota van een beleidsrijke GR bijvoorbeeld uitgebreider zijn. - Verbonden partijen bieden de kadernota informatief aan de gemeenteraden aan. Op de kadernota worden in principe geen zienswijzen ingediend. GR’en zijn ook niet verplicht om eventuele zienswijzen over te nemen. Dit is conform de wet Wgr. - De werkwijze met betrekking tot de kadernota wordt opgestart voor de werkzaamheden van de begroting 2025. De ontwerpbegroting - GR’en bieden voor 8 april (in de 1e week van april) de ontwerpbegrotingen aan. De aanlevering is daarmee iets eerder dan in het huidige proces het geval is (Wet Wgr geeft aan uiterlijk 12 weken voor 15 september; daar wordt met 23 weken aan voldaan); - Gemeenten krijgen, zoals het doel van de wet is, langer de tijd zienswijzen in te dienen. Niet 8, maar 12 weken na de 1e week van april dienen de zienswijzen bij het DB van de GR ingediend te zijn. GR’en kunnen er vervolgens voor kiezen de begroting voor, of direct na, het zomerreces vast te stellen.

- Het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam, het bestuur van de bedrijfsvoeringsorganisatie onderscheidenlijk het gemeenschappelijk orgaan stelt de raden van de deelnemende gemeenten voorafgaande aan het vaststellen van de begroting schriftelijk en gemotiveerd in kennis van zijn oordeel over de zienswijze, bedoeld in het derde lid, alsmede van de eventuele conclusies die het daaraan verbindt. Dit vindt medio juni – medio juli plaats. - Het DB heeft vervolgens niet tot 1 september om de begroting inclusief zienswijzen bij het AB aan te bieden, maar tot 15 september. Direct voor of na het zomerreces dient dus een AB ingepland te worden om de begroting definitief vast te stellen. Deze wordt vervolgens voor 15 september aan GS verzonden. - Met de beschreven werkwijze wordt in 2023 al gestart bij het proces van de begroting 2024.

Pagina 3 van 6

Overige argumenten 1.1. Ten behoeve van het goed functioneren van het instrument van de quickscan, stellen wij voor ieder bestuur van de verbonden partijen te vragen inhoudelijk op de bevindingen te reageren. De rekenkamer(commissie)s van Almelo, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Tubbergen en de gemeenteraden van Borne, Hellendoorn, RijssenHolten, Twenterand en Wierden hebben zich voorgenomen handvatten te bieden voor oordeelsvorming door de raad en een quickscan uit te voeren op de financiële stukken van tien geselecteerde gemeenschappelijke regelingen (waarbij de gemeente Haaksbergen in zeven regelingen is betrokken. U bent over dit onderzoek per brief geïnformeerd door de rekenkamer(commissie)s. De quickscan beoogt op hoofdlijnen bestuurlijke aandachtspunten te benoemen. Daarbij is te denken aan trends, de impact van belangrijke strategische ontwikkelingen, gevolgen van nieuwe wet- en regelgeving op het beleidsterrein en een globale beoordeling van de financiële positie van de verbonden partij. De besturen van de bij de quickscan betrokken regelingen hebben de uitgevoerde quickscan ontvangen en zijn daarmee in de gelegenheid gesteld de bij de regeling betrokken gemeenteraden te informeren over de bevindingen op de door de rekenkamers uitgevoerde quickscan.

Met het oog op de versterking van de positie van de raden en het belang van het controlerende instrument dat de quick-scan biedt, stellen wij voor ieder bestuur te vragen een reactie aan de raad kenbaar te maken. Reacties die wij voorafgaande aan dit voorstel hebben ontvangen, zijn als bijlage toegevoegd. 2.1.

De ontwerpbegrotingen bevatten geen fundamentele nieuwe beleidsontwikkelingen die aanleiding geven tot het indienen van afzonderlijke zienswijzen. Algemeen Gestegen kosten bij de verbonden partijen zijn in hoofdzaak een gevolg van prijsstijgingen en loonkostenontwikkelingen. Bij de begrotingsuitgangspunten zijn de loon- en prijscompensatieaanpassingen opgenomen. De Cao-effecten zijn omvangrijker dan de aanvankelijke verwachtingen van het CPB. ln combinatie met herrekende prijsindexcijfers stijgen de bijdragen van gemeenten. Omgevingsdienst Twente De raad is eerder betrokken bij de gewijzigde financieringssystematiek van de Omgevingsdienst Twente. Deze is thans verwerkt in de begroting 2024. Stadsbank Oost-Nederland In het tot dit voorstel behorende overzicht is opgenomen: Sneller schulden regelen; wijzigingen in het minnelijke traject

Hoe sneller schulden kunnen worden geregeld, hoe eerder rust voor de klant ontstaat. Met dit perspectief is ook het Rijk druk aan de slag en is besloten de aflostermijn van een minnelijke schuldregeling te halveren, in lijn met de verkorting van de Wettelijke schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). De Stadsbank verzorgt voor haar klanten deze minnelijke regelingen, waarin met schuldeisers tot een akkoord over het afhandelen van de schuld wordt gekomen. Op het moment van het verschijnen van de begroting is dit nog volop in ontwikkeling en wordt gekeken per wanneer en hoe dit het beste geregeld kan worden. Daarbij is het belangrijk om oog te hebben voor begeleiding tijdens en nazorg na het schuldhulptraject. De dienstverlening van de Stadsbank kan in de aanloop naar 2024 worden beïnvloed. In de voortgangsrapportages (Voorjaarsnota, Najaarsnota, Jaarverslag 2023) wordt over de voortgang hiervan verslag gedaan. Een eventuele impact hiervan zal worden meegenomen vanaf de Primaire begroting 2024, die in het najaar van 2023 wordt opgesteld. De begroting van de Stadsbank is opgesteld voordat bekend werd dat er al in 2023 gestart wordt met verkorting van de aflostermijn van een minnelijke schuldregeling. Het verzoek aan het AB is dit de komende jaren te monitoren en de raden daarover te informeren. De raad wordt voorgesteld dit verzoek als zienswijze kenbaar te maken.

Pagina 4 van 6

Risico’s Besluiten in een algemeen bestuur van een gemeenschappelijke regeling worden in meerderheid genomen. In de programmabegroting 2024 is rekening te houden met de (autonome) toename van de gemeentelijke bijdragen. Vervolgproces en uitvoeringsaspecten 20 juni 2023: (rechtstreekse) behandeling in raad. Na raadsbehandeling eventueel verzenden brieven met zienswijzen aan de diverse GR-en.

Pagina 5 van 6

Bijlagen, digitaal: Overzicht ontwerpbegrotingen 2024 en jaarstukken 2022 GR-en Ontwerpbegrotingen 2024 van de gemeenschappelijke regelingen, incl. aanbiedingsbrieven Voorlopige jaarrekeningen 2022 van de gemeenschappelijke regelingen, incl. aanbiedingsbrieven Quickscan gezamenlijke rekenkamers Twente

Burgemeester en wethouders

dr. R. Toet secretaris

mr. drs. R.G. Welten burgemeester

Aldus vastgesteld tijdens de openbare raadsvergadering d.d. 20 juni 2023

mr. G. Raaben griffier

mr. drs. R.G. Welten voorzitter

Pagina 6 van 6