Aanbiedingsbrief kadernota 2024-2027

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 Aan de leden van de gemeenteraad, Na de raadsverkiezingen van 16 maart 2022 heeft u uw kaderstellende taak opgepakt door collectief raadsafspraken te maken (link raadsafspraken). Het betreft de eerste kadernota van deze raadsperiode waarin de integrale afweging tot keuzes leidt voor de toekomst van de Haaksbergse samenleving. Aangezien we als bestuur van de gemeente Haaksbergen ons voor moeilijke keuzes in de kadernota gesteld zien, is ervoor gekozen u met deze brief inzicht te geven in de dilemma’s en afwegingen. We nemen u allereerst mee in de landelijke ontwikkelingen die haar doorwerking hebben op onze situatie in Haaksbergen. We geven vervolgens een schets van de lokale opgaven waar de samenleving van Haaksbergen voor staat en waar wij onze meerwaarde als bestuur en politiek kunnen laten zien. Op basis van de ontwikkelingen en lokale opgaven nemen wij u mee in de afwegingen die wij gemaakt hebben en die hebben geleid tot de belangrijkste keuzes in de Kadernota 2024. Bij deze brief bieden wij u de Kadernota 2024 aan. 1. Landelijke ontwikkelingen De opgaven in Haaksbergen staan niet op zichzelf. Er zijn landelijke ontwikkelingen die doorwerking hebben op de situatie in Haaksbergen en daarmee onderdeel vormen van de opgaven in de gemeente Haaksbergen.

1.1 Decentralisatie taken In Nederland geldt het uitgangspunt: ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’. Hierdoor zie je dat steeds meer taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden vanuit het Rijk naar gemeenten en provincies worden overgeheveld. Dit betekent voor gemeenten niet enkel toename van het aantal taken, maar deze vragen vaak ook extra capaciteit en middelen. Deze decentralisatie gaat lang niet altijd gepaard met het beschikbaar stellen van (voldoende) extra middelen door het Rijk. Als bestuur nemen wij het standpunt in dat extra (gecentraliseerde) taken gepaard moeten gaan met extra middelen. Tegelijkertijd zien wij wel een noodzaak op deze taken in te zetten met het oog op het belang van onze samenleving. Aanverwante factoren zoals de krapte op de arbeidsmarkt zijn versterkende factoren in de complexe opgave. 1.2 Ravijnjaar 2026 Vanaf 2026 hebben alle gemeenten te maken met een forse daling in de inkomsten van het Rijk via het gemeentefonds. Deze daling is tweeledig. Enerzijds wordt deze veroorzaakt doordat het Rijk, vooruitlopend op een nieuwe financieringssystematiek, het gemeentefonds op een fors lager niveau heeft vastgesteld. Anderzijds door de terugkeer van de opschalingskorting in 2026.

In haar begroting heeft het kabinet wel een eenmalige Rijksbijdrage van een miljard euro toegekend aan het gemeentefonds om het financiële gat in 2026 gedeeltelijk op te vullen. In de Voorjaarsnota 2023 wordt dit miljard nu structureel doorgetrokken voor de latere jaren. Dit biedt echter nog geen oplossing voor het ontstane financiële gat. In de voorjaarsnota geeft het Rijk ook nog geen inzicht in het uitvoeringsplan en tijdspad voor de nieuwe financieringssystematiek. Ook wordt hierin niet aangegeven op welke beleidsterreinen minder inzet van de gemeenten wordt verwacht. Hiermee geeft het Rijk met de Voorjaarsnota 2023 ook nog geen structurele financiële zekerheid aan de gemeenten. Gemeenten moeten zich dus nu voorbereiden op een situatie vanaf 2026, waarin zij structureel minder middelen hebben om hun taken uit te voeren. In de ledenbrief van 17 mei 2023 wordt dit beeld ook door de VNG bekrachtigd (link ledenbrief VNG). 1.3 Leefbaarheid op het platteland Leefbaarheid is een complex thema. Het raakt veel beleidsterreinen en daarmee ook veel verschillende partijen. En het thema verschilt binnen stedelijk gebied en het platteland. Het landelijke beeld op het gebied van leefbaarheid laat zien dat met name voorzieningen op het platteland verdwijnen en hiermee de leefbaarheid in deze gebieden onder druk komt te staan.

Naar aanleiding van dit landelijke beeld is door Tweede Kamerlid Eppink een motie ingediend. De motie verzoekt de regering onderzoek te doen naar hoe het platteland leefbaar te houden door middel van het waarborgen van publieke basisvoorzieningen. Op 3 april jongstleden heeft de Minister hierop het onderzoek “Leefbaarheid op het platteland: uiteenlopen van idylles en werkelijkheden” van de Wageningen Environmental Research aangeboden aan de Tweede Kamer

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 1

(link onderzoeksrapport). In dit rapport geven de onderzoekers verschillende adviezen. Een hiervan is: zorg voor een basisniveau van leefbaarheidsvoorzieningen (ontmoetingsruimte, plek voor decentrale zorgvoorzieningen onder één dak, een minimale bereikbaarheid en goed internet) gebaseerd op een transparant normenkader. 1.4 Onderwijshuisvesting Ook de opgave voor onderwijshuisvesting is groot. De PO-Raad (sectorvereniging voor het primair onderwijs), de VO-raad (sectorvereniging voor het voortgezet onderwijs) en de VNG vragen al jaren aandacht voor het schrijnend lage vervangingstempo van schoolgebouwen in Nederland en het hoge en toenemende aantal verouderde, inadequate schoolgebouwen. De schoolbesturen en de VNG geven aan teleurgesteld te zijn in het Rijk over de structurele extra financiële bijdrage van het Rijk (zie artikel Binnenlands Bestuur). Volgens de VNG beschikken schoolorganisaties en gemeenten over te weinig geld voor renovatie en nieuwbouw. In een artikel van de VNG (link artikel VNG) wordt geconcludeerd op basis van een onderzoek dat is uitgevoerd door het Rijk, dat tweederde van de schoolgebouwen (zowel primair- als voortgezet onderwijs) aan vernieuwing toe is. Gemeenten en schoolbesturen kunnen met de huidige bekostiging maar een te beperkt aantal schoolgebouwen vernieuwen en verbeteren.

Ondanks dat een wetswijziging die hierin voorziet nog niet naar de Tweede Kamer is, heeft meer dan 70% van de gemeenten een integraal huisvestingsplan (IHP) opgesteld met haar schoolbesturen, of werkt hieraan. Zij maken hierin inzichtelijk welke kwaliteit van schoolgebouwen zij beogen en welke gebouwen de komende vier jaar aangepakt worden. Doordat de kosten toenemen en gemeenten te weinig financiële middelen hiervoor ontvangen vanuit het Rijk, vertraagt de uitvoering van deze IHP's. De onzekere financiële situatie van gemeenten bemoeilijkt deze langjarige investeringen. 2. Lokale opgaven De landelijke ontwikkelingen zijn herkenbaar binnen opgaven in Haaksbergen. Naast deze ontwikkelingen, wordt er ook vanuit de inwoners een beroep gedaan op de inventiviteit, besluitvaardigheid en uitvoeringskracht van het gemeentebestuur. Het gemeentebestuur ziet zich dus gesteld voor een zeer uitgebreid palet van maatschappelijke onderwerpen dat dagelijks aandacht vraagt en waar keuzes in gemaakt moeten worden. Dit is ook terug te zien in (de uitvoering van) de bestuurlijk-politieke kaders. 2.1 Toekomstvisie 2030 In de Toekomstvisie 2030 (link bestand) is het langjarige vergezicht met betrekking tot het beleid en toekomst van Haaksbergen opgetekend. De kernambitie van dit document luidt: “Haaksbergen, een bruisende, naar buiten gerichte duurzame dorpsstad te midden van een groene oase”.

Bij deze lange termijn visie is eerst goed gekeken naar waar de kracht van Haaksbergen ligt. Dit is vervolgens beschreven in drie pijlers: Kwaliteitspijler 1: Hechte gemeenschappen; Kwaliteitspijler 2: Het fraaie buitengebied; Kwaliteitspijler 3: Een hoog voorzieningsniveau. Vervolgens is in dit document ook verder gegaan met het uitwerken van de kernambitie aan de hand van zes ambities: 1. bruisende dorpsstad met een hoog niveau aan voorzieningen; 2. bestendigen van de sociale verbondenheid met aandacht voor alle leeftijden; 3. inzetten op ruimtelijke samenhang en verbinding met de kerkdorpen; 4. koesteren van het natuurschoon; 5. bereiken van maximale duurzaamheid en circulaire economie; 6. intensieve samenwerking met de regio vanuit een krachtige samenleving. Deze uitgangspunten en ambities hanteren wij als kapstok voor de kadernota. Ook wordt in dit lange termijn document duidelijk aangegeven dat om op het gewenste punt aan te komen, zo snel mogelijk scherpe keuzes gemaakt moeten worden. Programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ Lokale opgaven zijn ook opgenomen in het meerjarig programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’. Het programma heeft als doel het vertrouwen van de samenleving in de gemeente Haaksbergen te herstellen en de verbinding met de samenleving te versterken.

Er worden diverse projecten uitgevoerd om de financiën en risicobeheersing op orde te krijgen, een effectief samenspel te creëren (onder ander door in te zetten op participatie) en een stabiele en veerkrachtige ambtelijke organisatie te bouwen. Raadsafspraken Haaksbergen 2022 - 2026 In uw vastgestelde raadafspraken (link raadsafspraken) heeft u afspraken gemaakt over enkele dossiers waarin u vaart wil maken en geeft u aan de verhouding tussen raad en college en tussen

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 2

de fracties onderling verder te willen verbeteren. Concreet betreffen dit de volgende (lokale) opgaven: 1. Participatie 2. Leefbaar buitengebied 3. Zoutwinning 4. Woningbouw 5. Voorzieningen 6. Duurzaamheid 7. Marktplan/centrumvisie 8. Sociaal domein In de programmabegroting 2023-2026 (link begroting 2023) hebben wij een stand van zaken gegeven met betrekking tot de acht raadsafspraken en hebben we toegezegd een uitvoeringsprogramma voor de raadsafspraken te maken en deze te betrekken bij de kadernota 2024. 2.2 Integraal Huisvestingsplan onderwijs Haaksbergen De landelijke ontwikkeling voor huisvesting van onderwijs zien wij ook terug in onze lokale opgave voor onderwijshuisvesting. In december 2022 heeft uw raad het integraal huisvestingsplan (IHP) als richtinggevend kader vastgesteld (link IHP). Hierin staan de belangrijke opgaven en noodzaken opgenomen voor een goede onderwijshuisvesting (o.a. primair onderwijs en voortgezet onderwijs). Specifiek heeft uw raad het voortgezet onderwijs (het Assink) als prioriteit 1 aangewezen in de lokale opgaven. 3. Afwegingen De ontwikkelingen, onzekerheden en hoeveelheid opgaven dwingen ons keuzes te maken en prioriteiten te stellen. Het vraagt om visie over de rol van de gemeente in de samenleving. In de eerder benoemde documenten is hiertoe al een aanzet gemaakt.

In de Kadernota 2024-2027 bouwen we verder op deze lijnen en maken we scherpe keuzes. Hierbij gaan we voor een integrale afweging met als beoogd resultaat een uitkomst die past bij de ambitie en het karakter van Haaksbergen. Een belangrijk onderdeel in deze afweging is de in de raadsafspraken benoemde voorzieningendiscussie. Een hoog niveau aan voorzieningen wordt namelijk als belangrijk gezien. In de eerste ambitie van de Toekomstvisie 2030 zien we dit terug. Ook in het financieel herstelplan wordt hierop terug gekomen. Tegelijkertijd zien we ook dat Haaksbergen onvoldoende (structurele) middelen heeft om alle voorzieningen overeind te houden. En bij de huidige financiële situatie vallen er voorzieningen om. We zijn dus genoodzaakt keuzes te maken. Kernvraag bij deze keuze is: wat kan als het basisvoorzieningenniveau passend bij de gemeente Haaksbergen gezien worden. Het blijft bij deze keuze niet alleen beperkt tot de scope van de voorzieningen, maar er moet een integrale beleidsafweging tot stand komen. We hebben uw aanwijzing van het Assink als prioriteit 1 gehoord. Om die reden hebben wij uw raad bij behandeling van de jaarrekening 2022 voorgesteld een bestemmingsreserve voor onderwijshuisvesting in het leven te roepen.

3.1 Afwegingskader Om tot keuzes te komen, hebben wij als bestuur het standpunt ingenomen om vanuit een maatschappelijke invalshoek een afweging te maken en niet primair vanuit een financiële invalshoek. Hierin hebben wij ook meegenomen welke opgaven wettelijk verplicht zijn en welke opgaven wij primair noodzakelijk achten voor de inwoners van Haaksbergen en wat ten minste nodig is voor de samenleving van Haaksbergen in haar omvang. Vervolgens hebben wij op basis van financiën en risico’s bepaald welke structurele en incidentele verplichtingen wij acceptabel en haalbaar achten. Uitgangspunten afwegingskader 1. Vertrouwen vanuit de inwoners herstellen en verbinding met de samenleving versterken Dit uitgangspunt draagt bij aan kwaliteitspijler 1 van de toekomstvisie: hechte gemeenschappen. Dit uitgangspunt sluit ook aan op het beoogde doel van het programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’. 2. Leefbaarheid en vitaliteit van de samenleving Dit uitgangspunt draagt bij aan alle kwaliteitspijlers van de toekomstvisie, maar in het bijzonder aan kwaliteitspijler 2. 3. Sociale cohesie in de samenleving

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 3

Dit uitgangspunt draagt bij aan kwaliteitspijler 1 van de toekomstvisie: hechte gemeenschappen. 4. Een voorzieningenniveau passend bij Haaksbergen. Dit uitgangspunt draagt bij aan kwaliteitspijler 3 van de toekomstvisie: een hoog voorzieningenniveau. 4. Keuzes Deze uitgangspunten hebben ons geholpen in het maken van keuzes die wij in de Kadernota 2024 als voorstel aan u voorleggen. Dit was niet eenvoudig, maar leggen wij uit noodzaak aan u voor. Wij hebben de volgende keuzes gemaakt om tot invulling van de Kadernota 2024-2027 te komen (geen rangschikking): 4.1 Algemeen 1) Invulling (blijven) geven aan de uitvoering van de raadsafspraken, het meerjarig programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ en wettelijke taken. Wij zien continuïteit van beleid als belangrijk criterium. Door vast te houden aan de lijn van gemaakte raadsafspraken en het meerjarig programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’, geven wij de inwoners een stabiel beeld. Consistent beleid is nodig om herstel van vertrouwen en versterken van de verbinding met de samenleving te bereiken. Ook kiezen wij ervoor noodzakelijke wettelijke taken uit te blijven voeren. Niet uitvoeren/oppakken van wettelijke taken achten wij onverstandig, omdat dit aan de achterkant vaak leidt tot meer werk en knelpunten en daarmee tot meer kosten.

Door de lastige financiële situatie waar Haaksbergen uit komt, worden veel wettelijke taken al op het minimum uitgevoerd en mogelijkheden tot versobering van deze taken zien wij dan ook niet. Ontwikkelingen uit eerdere jaren hebben hun weerslag gehad op de ambtelijke organisatie. Bezuinigingen leidden ertoe dat maatschappelijke opgaven niet goed konden worden ingevuld. De ambtelijke organisatie heeft nog steeds te kampen met de effecten van twee perioden van financieel herstel. Met het raadsprogramma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ hebben we een start gemaakt om de ambtelijke organisatie te herstellen om in staat te zijn wettelijke taken op (voldoende) niveau uit te voeren, invulling te geven aan de ambities van politiek en bestuur en op initiatieven uit de samenleving in te kunnen spelen. Een nadere analyse op de ambtelijke organisatie hebben we als bijlage opgenomen in de kadernota 2024. 2) Structureel evenwichtige en sluitende kadernota en begroting. Uitgangspunt is zowel kadernota als begroting meerjarig sluitend te hebben. Haaksbergen wil graag een robuuste, zelfstandige en toekomstgerichte gemeente zijn. Daar hoort zeker een structureel evenwichtige en sluitend financieel beeld bij. Zeker met het oog op het moeizame financiële verleden van Haaksbergen heeft dit meer aandacht dan bij andere gemeenten.

Het Rijk geeft met de Voorjaarsnota 2023 nog geen structurele financiële zekerheid aan gemeenten in de jaren vanaf 2026 en zelfs nog geen inzicht in het uitvoeringsplan en tijdspad voor de nieuwe financieringssystematiek. De VNG adviseert gemeenten zich voor te bereiden op een situatie vanaf 2026, waarin zij structureel minder middelen hebben om hun taken uit te voeren. 3) Het restant algemene reserve (gelet op keuzepunt 5) te storten in de bestemmingsreserve Onderwijshuisvesting, ter dekking voor het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (hierna: IHP) Op 21 december 2022 heeft uw raad het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (hierna: IHP) vastgesteld. De investeringen die in de investeringsagenda op korte termijn (2024-2027) gepland staan, worden meegenomen bij de integrale afweging in de Kadernota 2024. Voor de investeringsagenda op middellange termijn (2028-2031) is nog geen (volledige) financiële dekking. Dit is ook uiteengezet in de raadsinformatiebrief ‘versnellen nieuwbouw Assink Lyceum’ van 2 mei jongstleden (link raadsinformatiebrief). U heeft aangegeven specifiek prioriteit te willen geven aan het Assink. Met de ingestelde bestemmingsreserve onderwijshuisvesting kunnen we incidentele middelen ‘sparen’ om in de toekomst structurele kapitaallasten te dekken.

In de jaarrekening 2022 is deze nieuwe bestemmingsreserve Onderwijshuisvesting ingesteld en heeft er al een storting van 5 miljoen euro van het resultaat plaatsgevonden. Dit in lijn met de wens vanuit uw raad te komen tot passende onderwijshuisvesting binnen onze gemeente. 4) Incidenteel benodigde kosten voor het versterken van IM dekken uit de algemene reserve. De gemeente Haaksbergen heeft de ambitie uitgesproken om toekomstbestendig en zelfstandig te blijven. Rijnconsult (link onderzoek) heeft daartoe onderzoek verricht en geadviseerd te groeien naar een netwerkgemeente. In het kader van het meerjarig programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ geven we hier sinds 2020 uitvoering aan door de basis op orde te brengen. Dit doen we door onder andere samenwerkingen aan te gaan ten einde de bedrijfsvoering te versterken. Het

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 4

versterken van het informatiemanagement (IM) zien we daarin als een randvoorwaarde. Het versterken van het IM raakt direct de dienstverlening en informatievoorziening aan onze inwoners. Wij kiezen daarom om de samenwerking met Hengelo financieel mogelijk te maken door naast het opnemen van de structurele kosten in de Kadernota 2024, de incidentele kosten voor het versterken van IM te concentreren in de jaren 2024, 2025 én 2026 en deze te betalen uit de algemene reserve. Hiermee drukken de kosten niet op het saldo van de Kadernota 2024. 4.2 Voorzieningen De volgende keuzes, die wij op basis van een integrale afweging aan u voorstellen, hebben betrekking op de voorzieningendiscussie. Specifiek voor de voorzieningen als onderdeel van de voorzieningendiscussie hebben wij gebruikgemaakt van een trechtering. Deze is als volgt opgebouwd: (1) Is een voorziening wettelijk verplicht? Binnen de zeven voorzieningen zijn er twee met een wettelijk karakter.

Dit zijn: o Bibliotheek (WSOB) o De volgende taakvelden binnen het pakket van Wijkracht: (maatschappelijke begeleiding, opvoedondersteuning, cliëntondersteuning, mantelzorgondersteuning) (2) Draagt een voorziening bij aan de sociale basis in Haaksbergen? Dit zijn er drie: o Taakvelden binnen het pakket van Wijkracht: Jongerenwerk ouderenwerk, opbouwwerk, vervoersdienst, vrijwilligerswerk, formulierenbrigade, participatievoorziening, schoolmaatschappelijk werk, algemeen maatschappelijk werk, Kies, thuisbegeleiding, buurtbemiddeling, taalhuis, informatiewijzer. o Maatschappelijke accommodatie De Kappen/huis van Haaksbergen o Museum Buurtspoorweg vrijwilligerswerk en sociale werkplek. (3) Bedient een voorziening meerdere doelgroepen? Dit is het geval bij alle voorzieningen. De doelgroepen die de verschillende voorzieningen bedienen zijn echter wel verschillend.

(4) Is een voorziening toekomstbestendig en sluit deze aan op grote landelijke ontwikkelingen (IZA, GALA, Brede spuk, Spuk Bibliotheken, Omgevingswet) Zonder extra incidenteel en structureel te investeren zijn toekomstbestendig: o Stichting Muziekonderwijs Haaksbergen* o Stichting Groot Scholtenhagen* o Stichting Marketing Oost/promotie Haaksbergen* o Wijkracht** Met een extra structurele en incidentele investering: o MBS o De Kappen Bibliotheek en Maatschappelijke accommodatie o De Kappen Theater o Zwembad de Wilder *Extra structurele subsidie draagt bij aan uitbreiding activiteiten ** Jaarlijks worden er ook extra diensten/ activiteiten afgenomen

(5) Is een voorziening uniek? De MBS is een unieke voorzieningen in Haaksbergen en omgeving. (6) Kan er over de voorziening een onomkeerbaar besluit genomen worden? Bij de voorzieningen van stichting Groot Scholtenhagen en MBS kan dit niet. Dit betreft historisch en cultureel erfgoed. Op basis van de trechtering komen wij tot de volgende keuzes ten aanzien van de voorzieningen als onderdeel van de voorzieningendiscussie. Daarin hebben wij uw opvattingen uit de raadsessie van 11 mei meegewogen, evenals de uitkomsten uit het participatietraject. 5) Behouden van de voorzieningen MBS, De Kappen (met bibliotheek), Stichting Groot Scholtenhagen, Stichting Twente Marketing, Wijkracht en stichting Muziekonderwijs Haaksbergen

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 5

Behoud van deze voorzieningen zien wij gelet op de effecten van deze voorzieningen op de leefbaarheid, bijdrage aan de sociale cohesie en vitaliteit van dermate belang voor de samenleving van Haaksbergen, dat wij ervoor kiezen deze voor Haaksbergen te behouden. De financiële middelen die nodig zijn voor het in stand houden van deze voorzieningen wegen in onze optiek op tegen de bijdrage die de voorzieningen leveren aan de samenleving van Haaksbergen. Bezuinigingen op deze voorzieningen zullen tot effect hebben dat het voortbestaan van deze voorzieningen in gevaar komt. Hieronder volgt per voorziening een nadere onderbouwing: Museum Buurtspoorweg (MBS) Dit museum is een regionale publiekstrekker en uniek in haar soort. Het onderzoek naar de MBS laat zien dat deze voorziening een brede betekenis heeft voor het cultureel erfgoed, educatie, economie, maatschappelijke verbinding en in de beleving. De exploitatie van de voorziening is vergelijkbaar met andere stoomtreinen. Daarnaast concludeert het onderzoek dat de voorziening sterk verweven is met het DNA van o.a. de gemeente Haaksbergen. Voor deze voorziening geldt specifiek dat deze onomkeerbaar is indien de voorziening komt te verdwijnen. Continuering van de subsidie en het in standhouden van deze voorziening als onderdeel van de identiteit van Haaksbergen achten wij daarom verstandig.

Met inachtneming van uw raadsessie van 11 mei zien wij reden nader te onderzoeken of subsidiëring in de incidentele investeringen gedeeltelijk kan plaatsvinden door Rijk en/of provincie. Dit om te zorgen voor de instandhouding van dit unieke lokale, regionale culturele erfgoed. Daarbij zullen wij met de gemeente Enschede overleggen. De Kappen Het door Xpertisezorg uitgevoerde onderzoek wijst uit dat een scenario waarin het Huis van Haaksbergen niet wordt voortgezet, wordt afgeraden. Aan dat scenario liggen de volgende bevindingen ten grondslag: Sociale en fysieke kapitaalvernietiging. Niet meer te benutten voor Haaksbergse clubs en verenigingen. Alle huidige gebruikers op zoek naar elders. Een deel betreft dit gesubsidieerde activiteiten. Alternatieve locaties betekenen een groter beroep op gemeentelijke subsidie, tenzij ze stoppen. Alternatieve locaties zijn niet per definitie goedkoper/ aanwezig. Synergie en samenwerking komt niet tot stand. Boekwaarde huidige pand moet worden afgeschreven (ca. 2 miljoen). Dit scenario speelt niet in op de behoefte. Er is maatschappelijk draagvlak en- initiatief voor de locatie in het centrum van Haaksbergen. In 2025 wordt de bibliotheek voor gemeenten wettelijk verplicht. De maatschappelijke educatieve bibliotheek moet vijf kernfuncties vervullen en krijgt de komende jaren extra middelen om dit in 2025 goed neer te kunnen zetten: 1.

kennis en informatie beschikbaar stellen. 2. mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en educatie. 3. stimuleren om te lezen. 4. ontmoetingen en debatten organiseren. 5. mensen laten kennismaken met kunst en cultuur. In het onderzoek wordt het volgende scenario aanbevolen, inclusief een herbezinning op de governance-structuur: Huis van Haaksbergen ‘uit-/verbouw’ (scenario 3). Dit scenario gaat uit van huisvesting van Noaberpoort in zijn geheel in het Huis van Haaksbergen en optimalisering van de betrokkenheid van partners vanuit de institutionele sociale basis. Wij volgen deze aanbeveling niet onverkort. Ons inziens kan deze aanbeveling niet los worden gezien van een herbezinning op de functie van het gemeentehuis. Bovendien zijn de benodigde incidentele investeringen voor uitwerking van de scenario’s niet gekwantificeerd. Scenario 3 vraagt ruimtecreatie en herindeling door uitbreiding en door aan- en verbouw. Er is dan ook een stevige investering te doen in ruimteuitbreiding/realiseren uitbouw. Het opvoeren van een incidentele investering gaat ten laste van de inzet van deze middelen voor overige doelen, waaronder een mogelijke reservering voor het Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting. Wij kiezen voor Scenario 2 (Huis van Haaksbergen ”plus”). Dit betreft de “terugvaloptie” uit het onderzoek. De kenmerken van scenario 1 ‘basis’ zijn ook hier van toepassing.

De focus in dit scenario ligt op persoonlijke en gemeenschappelijke sociale basis ondersteund door een intensivering op de institutionele sociale basis. Dit scenario sluit aan op het behoefteonderzoek en schept inpandig ruimte voor vaste maatschappelijke partners als medegebruiker. Denk aan o.a. Wijkracht, GGD-Jgz, EZH, Aveleijn en RIBW. Dit scenario beoogt de betrokkenheid van

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 6

professionele partijen vanuit de institutionele sociale basis te versterken. Het Huis van Haaksbergen biedt breder ruimte aan de behoefte bij maatschappelijke partners met als effect meer toeloop, meer ‘reuring’. Denk bij ‘traffic’ en ‘reuring’ aan functies zoals JGZ, EZH, deel Noaberpoort (groep en collectief), RIBW en Aveleijn. Het totaalconcept Huis van Haaksbergen wordt gefundeerd en versterkt door meerdere professionele partijen die aanhaken. Qua gebouw en ruimtes vraagt dit scenario enigszins (interne) bouwkundige aanpassing: herschikken qua ruimtegebruik, beperkte investering in ruimte indeling (wanden, deuren, werkplekken). Hierbij worden o.a. werkruimtes en spreekkamers gecreëerd. Door aanpassing entree in combinatie met expositieruimte kan de huidige kunstzaal een andere bestemming krijgen. Tijdens uw raadsessie van 11 mei is erover gesproken de volledige Noaberpoort in het Huis van Haaksbergen onder te brengen. Qua gebouw en ruimtes vraagt dit scenario om ruimtecreatie en herindeling door uitbreiding en door aan- en verbouw. Deze variant moet nader worden onderzocht op haalbaarheid, financieel en ruimtelijk. Dit vraagt forse incidentele investeringen en zal ook structureel tot gewijzigde lasten leiden. Wij volgen uw raad in het standpunt om bij geringe keuzeruimte de onderwijshuisvesting op de eerste plaats te prioriteren.

Stichting Groot Scholtenhagen Deze stichting is verantwoordelijk voor het onderhoud van het park, de kinderboerderij en het onderhoud van meerdere sportvelden. De stichting levert daarmee een belangrijke bijdrage aan ons uitgangspunt van sociale cohesie (vele inwoners komen daar samen), een voorzieningenniveau dat past bij de gemeente Haaksbergen en draagt bij aan de leefbaarheid en vitaliteit (sport en beweging). Er zijn vele verenigingen en andere organisaties die gebruikmaken van park Groot Scholtenhagen. Wij hebben in uw raadsessie van 11 mei steun gezien om u voor te stellen deze voorziening in stand te houden. Stichting Twente Marketing Deze stichting zet zich onder meer in voor het ‘op de kaart zetten’ van Twente en ook Haaksbergen in de recreatieve en toeristische sector. Meerdere voorzieningen zijn afhankelijk van recreatie en toerisme. Denk aan Groot Scholtenhagen, De Kappen en de MBS. De inzet op promotionele activiteiten achten wij van belang voor het karakter van Haaksbergen in relatie tot de kwaliteitspijler ‘een voorzieningenniveau passend bij Haaksbergen’. Naar aanleiding van uw raadsessie van 11 mei besteden wij aandacht aan de vraag of de lokale meerwaarde voor de inwoner, ondernemers en de bezoeker beter in beeld kan worden gebracht en -zo nodig- kan worden versterkt.

Wijkracht De diensten van Wijkracht zijn voornamelijk gericht op het bieden van preventieve hulp vanuit het voorliggend veld. In het naar Wijkracht uitgevoerde onderzoek (review) staat: “het besef groeit dat de (financiële) druk op individuele hulpverlening en zorg kan afnemen door vroeg te signaleren en problemen voor te zijn/te voorkomen”. Het werken vanuit positieve gezondheid, inzetten op de sociale basis en het versterken van de samenredzaamheid en regie van inwoners zijn thema’s die hoog op de agenda staan in Haaksbergen. Het versterken van samenredzaamheid draagt bij aan sociale cohesie in de samenleving. De review toont aan dat Wijkracht activiteiten uitvoert gericht op welzijns- en maatschappelijke diensten. De kracht is dat al deze activiteiten belegd zijn bij Wijkracht. In vergelijking met andere gemeenten is zichtbaar dat Wijkracht in de gemeente Haaksbergen een meer omvattend takenpakket heeft. In drie vergelijkgemeenten (Wierden, Twenterand en Aalten) is het dienstenpakket beperkt tot veelal of welzijns- of maatschappelijke diensten en zijn overige taken belegd bij meerdere partijen. Zichtbaar wordt dat de insteek op basis waarvan de subsidierelatie aan wordt gegaan verschilt tussen gemeenten.

Zo is zichtbaar dat de gemeente Haaksbergen in relatie tot Wijkracht gedetailleerd beschrijft over welke concrete activiteiten het gaat en hoe dit wordt vertaald naar fte-inzet. Wierden hanteert een andere subsidiesystematiek waardoor een financiële vergelijking niet te maken is. Hier zijn de ‘doelstellingen’ waaraan de subsidie dient bij te dragen leidend. In de vergelijking met Aalten en Twenterand blijkt uit de review het volgende: • Het subsidiebedrag per fte AMW is vergelijkbaar met Twenterand. • Het subsidiebedrag per fte Schoolmaatschappelijk Werk is vergelijkbaar met Twenterand. • Per inwoner is de besteding in Haaksbergen vergelijkbaar op het gebied van AMW. • Per inwoner is de besteding in Haaksbergen aan Schoolmaatschappelijk Werk in Haaksbergen ruim 1/3 beneden Twenterand. • De besteding per inwoner aan Mantelzorgondersteuning ligt in Haaksbergen 1/3 beneden Aalten. • De besteding aan Vrijwilligerservicepunt is gelijk aan Aalten.

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 7

Op deze onderdelen lijkt Haaksbergen niet uit de toon te vallen. Wij achten het in standhouden van de voorziening Wijkracht op het huidige niveau verstandig met het oog op de welzijns- en maatschappelijke diensten. Het is een belangrijke voorziening voor de leefbaarheid en met name de vitaliteit van de (kwetsbare) inwoners van Haaksbergen. Wij hebben ook in uw raadsessie van 11 mei aanleiding gevonden om u voor te stellen deze voorziening in stand te houden. Stichting Muziekonderwijs Haaksbergen Uit de factsheet blijkt dat aldus het bestuur een verlaging of beëindiging van de subsidie het opheffen van Stichting Muziekonderwijs Haaksbergen betekent. Opheffen van deze voorziening brengt voor de gemeente kosten met zich mee, aangezien de inkomsten van de muziekdocenten met ambtelijke aanstelling wegvallen. De publieke waarde van deze voorziening en de gerichte financiële mogelijkheid om op deze voorziening te bezuinigen leidt tot onze keuze deze educatieve voorziening in stand te houden. Wij hebben ook in uw raadsessie van 11 mei aanleiding gevonden om u voor te stellen deze voorziening in stand te houden. 6) Sluiting van de voorziening zwembad De Wilder We zien in, mede gelet op het onderzoek, dat zwembad De Wilder een belangrijke bijdrage levert in de leefbaarheid én vitaliteit van de samenleving.

Een voorziening die past bij het recreatieve en toeristische karakter van de gemeente. Met de sluiting van De Wilder verliezen we een belangrijke toeristische-recreatieve functie, maar ook een functie voor leszwemmen en doelgroep activiteiten. Wij erkennen het belang, maar zien dat in de regio verschillende mogelijkheden voor deze voorziening zijn. Uitwijkmogelijkheden zijn onder meer gelegen in Enschede, Hengelo en Neede. Als de financiële mogelijkheden zich in de toekomst voordoen (o.a. algemene uitkering van het Rijk waarover nu nog onzekerheid bestaat), behoort het tot de mogelijkheid om weer een zwemvoorziening te realiseren. Zoals ook uit het onderzoek blijkt, moet om het zwembad open te houden fors worden geïnvesteerd. Hetgeen direct leidt tot een grote stijging van de kosten voor de gemeente, waar alleen met extra financiële middelen (waar nu nog geen reëel zicht op is) dekking voor kan worden gevonden. Op 11 mei hoorden wij brede steun voor het in standhouden van het zwembad; zowel voor de variant buitenbad als binnenbad. Wij zien echter de financiële noodzaak aan u de keuze voor te leggen het zwembad te sluiten. Sluiting van het zwembad levert een directe besparing op, waarmee het mogelijk is de andere voorzieningen toekomstbestendig in stand te houden. De wens voor een zwembad in Haaksbergen verdwijnt hiermee niet; realisatie is alleen op dit moment niet mogelijk.

7) Stoppen met de subsidiëring aan Theater De Kappen De Kappen ontvangt in 2023 een subsidie voor de bibliotheek en het theater. Wij stellen voor, gezien de uitkomsten uit het participatietraject, het onderzoek naar De Kappen en de raadsessie van 11 mei jl. te stoppen met het subsidiëren van dit onderdeel binnen het Huis van Haaksbergen. De theaterfunctie op zichzelf kan in stand worden gehouden, maar dan moet dit deel binnen De Kappen zichzelf kostendekkend exploiteren. Voorstel is beëindiging van deze subsidierelatie. 5. Slotwoord Met deze aanbiedingsbrief hopen wij u inzicht te hebben gegeven in de integrale afweging die wij gemaakt hebben en welke heeft geleid tot keuzes in de Kadernota 2024-2027. De keuzes zijn gemaakt met het oog op de toekomst. Met de stortingen en het beroep dat op de algemene reserve wordt gedaan, houden we de algemene reserve op een niveau dat in overeenstemming is met de ‘nota weerstandsvermogen en risicobeheersing’ (weerstandsratio van 2,0 als streefwaarde). Het college van burgemeester en wethouders, Rob Welten Johan Niemans Pieter van Zwanenburg Jan-Herman Scholten

Aanbiedingsbrief Kadernota 2024 8