A6-1.Regioplan Twente 2023 - Twentse Koers

twentsekoers.nl

Inleiding In 2023 zijn diverse landelijke akkoorden opgesteld op het gebied van gezondheid, zorg en ondersteuning, zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA), Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). Deze akkoorden benadrukken het belang van samenwerking tussen organisaties vanuit verschillende domeinen. Alle partijen hebben afgesproken de samenwerking in de regio te bevorderen. (Inhoudelijke) verbindingen zijn in deze regio al gelegd: een mooie basis om op verder te bouwen. In Twente hebben we de feitelijke situatie in kaart gebracht middels een regiobeeld. Deze is in juni 2023 gepubliceerd. Op basis van het regiobeeld Twente en met de input van de verschillende betrokken partijen, hebben we een regioplan voor Twente opgesteld. In dit plan wordt beschreven wat de opgaven in Twente zijn, hoe we deze opgaven gaan aanpakken en met welke partijen in Twente we dit doen. De regio-opgaven zijn vertaald naar een werkagenda met verschillende themalijnen met projecten.

Het proces Het regioplan is tot stand gekomen in samenwerking met alle betrokken partijen in Twente. Uiteraard vormen de meest urgente opgaven van het regiobeeld Twente een belangrijke basis voor dit regioplan. In het voorjaar van 2023 is een lokale uitvraag gedaan bij en is afgestemd met de eigenaren van Twentse Koers (14 Twentse gemeenten, zorgverzekeraar en zorgkantoor Menzis, SamenTwente en provincie Overijssel). Ook zijn in de zomer veel overleggen geweest met de verschillende zorg- en welzijnspartners. In september 2023 hebben meer dan 500 partners en inwoners input voor het regioplan geleverd tijdens een interactieve bijeenkomst. Twentse Koers heeft alle behoeften en urgente opgaven gebundeld en deze vertaald naar een concrete aanpak in de vorm van een werkagenda met thema’s en projecten, met dit regioplan als resultaat. Dit regioplan is onze gezamenlijke agenda voor de komende jaren (2023-2026). Het is zeker niet in beton gegoten. Dit betekent dat onderwerpen en projecten in de komende jaren altijd kunnen worden toegevoegd of verwijderd van de agenda. Dit gebeurt altijd in goed overleg.

Bestuurlijke vaststelling Het regioplan is besproken in het ambtelijk en bestuurlijk overleg Twentse Koers, waarin alle 17 eigenaren van de Twentse Koers zijn vertegenwoordigd. Hier is het regioplan positief ontvangen. Met enkele kleine wijzigingen is dit de definitieve versie van het regioplan Twentse Koers. In november wordt deze door alle 17 eigenaren lokaal/intern vastgesteld. Medio december wordt het regioplan openbaar gepubliceerd en officieel ingediend bij het Rijk.

Geconsulteerde partijen 14 Twentse gemeenten, zorgverzekeraar en zorgkantoor Menzis, SamenTwente, provincie Overijssel, GGD Twente, verschillende zorgaanbieders (VTT, GGZ, gehandicaptenzorg, jeugdhulp), huisartsenorganisaties, paramedici (onder andere fysiotherapeuten, diëtisten, leefstijlcoaches, apothekers), regionale netwerken en samenwerkingsverbanden, advies- en cliëntraden, ziekenhuizen, welzijnsorganisaties en belangenorganisaties.

2

twentsekoers.nl

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................... 2 Het proces ........................................................................................................................................... 2 Samen koersen op gezondheid en goede zorg in Twente ....................................................................... 5 Over Twentse Koers ............................................................................................................................. 5 Visie Twentse Koers ............................................................................................................................. 5 Samenwerkingsstructuur Twentse Koers ............................................................................................ 5 Regio opgaven ......................................................................................................................................... 6 Uitgangspunten ....................................................................................................................................... 7 Algemene uitgangspunten ..................................................................................................................

7 Inhoudelijke uitgangspunten ............................................................................................................... 7 Themalijnen en projecten ....................................................................................................................... 9 Themalijn ouderen ................................................................................................................................ 10 Project | Gezond en zelfredzaam ouder worden .............................................................................. 13 Project | Respijtzorg .......................................................................................................................... 15 Project | Samenwerken in de wijk..................................................................................................... 16 Project | Doorstroom Wet langdurige zorg ....................................................................................... 18 Project | Wonen en zorg ................................................................................................................... 20 Themalijn mentale gezondheid .............................................................................................................

22 Project | Aanpak wachttijden ............................................................................................................ 25 Project | Participatie naar vermogen ................................................................................................ 27 Project | Mentale gezondheids- en herstelcentra............................................................................. 29 Project | (Onafhankelijke) Cliëntondersteuning (OCO) ..................................................................... 31 Project | Terugdringen instroom Wlz GGZ ........................................................................................ 33 Project | Mentale gezondheid jongeren ........................................................................................... 34 Themalijn preventie en gezondheid ...................................................................................................... 36 Project | Kansrijke start en kansrijk opgroeien ................................................................................. 39 Project | Gezonde koers voor kinderen............................................................................................. 41 Project | Volwassenen naar gezond(er) gewicht ...............................................................................

43 Project | Valpreventie........................................................................................................................ 45 Project | Aanpak middelengebruik ................................................................................................... 47 Project | In beweging met ................................................................................................................. 49 Project | Versterken zelfstandigheid bij licht verstandelijke beperking ............................................ 50 Themalijn bestaanszekerheid ................................................................................................................ 51 Project | Welzijn op recept............................................................................................................... 54 3

twentsekoers.nl Project | Jongeren en schulden ......................................................................................................... 56 Project | Kinderarmoede ................................................................................................................... 58 Project | Bereik vergroten aanpak geldzorgen .................................................................................. 60 Project | Collectieve zorgverzekering – gemeentepolis .................................................................... 62 Project | Maatwerk multiproblematiek ............................................................................................ 64

4

twentsekoers.nl

Samen koersen op gezondheid en goede zorg in Twente Over Twentse Koers Twentse Koers is een strategische samenwerking tussen de veertien Twentse gemeenten, zorgverzekeraar en zorgkantoor Menzis, SamenTwente en provincie Overijssel. Samen met meer dan 300 partners in het werkveld, werken we aan het realiseren van meer gezondheid en welzijn van onze inwoners. Door onze initiatieven, krachten en inzet slim te verbinden, versterken we slagvaardigheid in het realiseren van het beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar houden van goede zorg en ondersteuning in Twente.

Visie Twentse Koers De inwoner van Twente staat altijd centraal. Het overkoepelende doel hierbij is meer gezonde levensjaren voor inwoners van Twente te realiseren. Het functioneren van onze inwoners, en daarmee het verhogen van de kwaliteit van leven en zelfredzaamheid, is het vertrekpunt. We leggen de focus op positieve gezondheid, preventie en vroegsignalering. Samen zetten we ons in voor het normaliseren en demedicaliseren, een goede ketensamenwerking en ontwikkelen we preventieve en laagdrempelige aanpakken. Zo houden we de zorg kwalitatief goed, beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar. Binnen Twentse Koers werken we strategisch en regionaal samen. Samen kunnen we impact maken en lokale uitvoering ondersteunen en dienen. De uitvoering is altijd lokaal. Eigenaren en partners kunnen afspraken en beleid passend maken voor hun eigen organisatie en doelgroepen. Samen versterken we de samenwerking tussen het publieke-, medische- en sociale domein.

Samenwerkingsstructuur Twentse Koers Historie: Integrale samenwerkingsagenda Twente In 2017 startte het idee voor een brede Twentse samenwerking rondom zorg en het sociaal domein met een project rondom schulden. In de jaren daarna volgden steeds meer projecten en verbindingen. Toen nog onder de naam ‘Integrale Samenwerkingsagenda Twente’. Eind 2021 werd unaniem ingestemd met een vijfjarige verlenging op het samenwerkingsprogramma. Tegelijkertijd werd een vernieuwde werkagenda vastgesteld en de naam gewijzigd in ‘Twentse Koers’. Inhoudelijk stond de samenwerking stevig. Maar mede door de groei, de landelijke vraagstukken en het meerjarenperspectief, ontstond de noodzaak voor betere borging en organisatie van de governance van het programma. In april 2023 is de samenwerkingsovereenkomst vastgesteld door alle 17 eigenaren van de Twentse Koers. Dit betekent dat onze (financiële) afspraken en overleg- en besluitvormingsstructuren formeel zijn geborgd en dat de samenwerking toekomstbestendig is. We werken samen op basis van vertrouwen en spelen in op de gezamenlijke energie en urgentie.

5

twentsekoers.nl

Regio opgaven De afgelopen zes jaar bevond Twentse Koers zich midden in de Twentse wereld van zorg, welzijn en ondersteuning. Vanuit de juiste verbindingen en met de samenwerkingspartners, speelt Twentse Koers in op domein overstijgende actualiteiten en urgente en breed gedragen thema’s. Daarnaast zijn de urgente opgaven opgehaald bij de eigenaren, partners en inwoners, onder andere tijdens een interactieve bijeenkomst op 27 september 2023. Tot slot is een regiobeeld opgesteld, waarin de uitdagingen in Twente in kaart zijn gebracht. Deze punten samen, vormen flinke regio opgaven voor Twente. In Twente zien we steeds minder beschikbare zorgprofessionals en een toename van zorg. Een belangrijke oorzaak hiervan is de vergrijzing: het aantal jongeren in Twente blijft de komende jaren stabiel, terwijl het aantal 65-plussers verdubbelt. Dit betekent ook dat het mantelzorgpotentieel de komende jaren sterk gaat dalen (van 8,5% naar 3,6%). Daarnaast neemt het aantal zorgprofessionals af. Door de toenemende zorgvraag en de afnemende beschikbare professionals en mantelzorgers, neemt de druk op het zorgsysteem en de zorgkosten toe. Tegelijkertijd is de verwachting dat het aantal cliënten in de wijkverpleging fors gaat stijgen, namelijk met 54,6% in 2040. Dit benadrukt het belang van efficiënt en wijkgericht werken.

Daar komt bij dat de ervaren gezondheid van de inwoners van Twente de afgelopen twee jaar is gedaald. Ook de mentale gezondheid van jongvolwassenen staat onder druk: 47% van de jongeren en jongvolwassenen in Twente ervaart psychische klachten. Daarbij komt dat de gemiddelde wachttijden voor behandeling in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) in Twente hoger liggen dan het landelijk gemiddelde. Ook in de GGZ staat de zorg onder druk. Het is duidelijk dat we ziekte en zorg zoveel mogelijk moeten proberen te voorkomen door in te zetten op gezondheid en preventie en het vermogen van mensen om eigen regie te voeren. In Twente werken we domein overstijgend samen aan onze regio-opgaven. Dit doen we vanuit thema’s en projecten, waarin we samen afspraken maken hoe we de opgaven in Twente aanpakken. Bestaanszekerheid, kansen gelijkheid en gezondheid voor alle inwoners van Twente staan hierin centraal. Samen koersen we op gezondheid en goede zorg in Twente.

6

twentsekoers.nl

Uitgangspunten Algemene uitgangspunten Twentse Koers is en blijft een dynamisch programma, waarin we thematisch werken. Dit betekent dat we altijd kunnen werken op basis van actualiteiten en gezamenlijke urgentie. Hier kunnen we de agenda op aanpassen. Het programma kent een aantal uitgangspunten om de samenwerking optimaal in te zetten. •

•

Samen versterken we de samenwerking tussen het publieke-, medische- en sociale domein o Domein overstijgende samenwerking is noodzakelijk. Om tot passende oplossingen te komen voor de uitdagingen van de toekomst, leggen we verbinding tussen de zorg en het sociaal domein, met de focus op gezondheid. Daarom moet er commitment zijn vanuit de verschillende sectoren en organisaties. Hierbij moeten de partijen zich allemaal echt durven in te zetten voor de gezamenlijke opgaves en accepteren dat de kosten en baten verschillend kunnen vallen. De overkoepelende maatschappelijke opbrengst staat centraal. Urgentie en prioriteiten stellen o Er is veel te doen om de problemen van de toekomst aan te pakken. Helaas kunnen we niet alles tegelijk. Prioritering van thema’s en projecten gebeurt aan de hand van gezamenlijke urgentie. Verschillende projecten zijn inmiddels van start gegaan of staan in de startblokken. Andere projecten gaan we op de lange termijn oppakken. Dit betekent dat nog niet alle themalijnen en projecten even concreet zijn uitgewerkt. Sommigen zijn nu (nog) summier omschreven.

Inhoudelijke uitgangspunten Om te komen tot een duurzame verandering in ons zorgstelsel, is het belangrijk in te blijven zetten op een aantal inhoudelijke uitgangspunten. Binnen ieder thema is aandacht voor deze overkoepelende onderwerpen. Een kans van slagen zit namelijk niet alleen in de start of uitvoer van een project, maar ook in een omslag van de betrokken partijen en/of samenleving. De uitgangspunten dienen als basis en worden meegenomen in de projecten binnen dit regioplan. De inhoudelijke uitgangspunten komen dan ook, in meer of mindere maten, terug in alle projecten. •

•

•

Inwonersparticipatie o Alles dat we doen, doen we met en voor de inwoners van Twente. Daarom is het van groot belang dat alles wat we ontwikkelen en doen aansluit op hun behoeften. Dit kan alleen als we samen in gesprek blijven. We zetten dan ook actief in op het consulteren en betrekken van inwoners in de uitwerking en uitrol van projecten, ervaringsdeskundigheid, inwonersinitiatieven en mantelzorg. Positieve gezondheid o De uitdagingen in ons zorglandschap vragen om een flinke transformatie in hoe we omgaan met zorg en ondersteuning. Ook in Twente. Het is van groot belang de beweging nog meer in te zetten naar de voorkant en in te zetten op bijvoorbeeld zingeving, meedoen aan de maatschappij, kwaliteit van leven en eigen regie. We zetten in op de brede blik van gezondheid, want het omvat veel meer dan alleen fysieke gezondheid. Het terugdringen van sociaal economische gezondheidsverschillen o Bestaanszekerheid en kansengelijkheid zijn belangrijke thema’s in onze samenleving. Want iedereen moet kunnen deelnemen aan onze maatschappij. Dit vraagt om een

7

twentsekoers.nl intensieve en integrale aanpak van bijvoorbeeld eenzaamheid, laaggeletterdheid, een gezonde leefomgeving en sociaal economische zekerheid voor iedereen. •

•

•

•

•

Inclusie o Iedere inwoner wordt gelijk behandeld. Het maakt niet uit waar je bent geboren en wat je (etnische) achtergrond of geaardheid is: iedereen heeft recht op goede zorg, ondersteuning en gezondheid. Daarom hebben we in Twente aandacht voor diversiteit, kwetsbaarheden en de risico’s daarvan. Hierbij hebben we ook aandacht voor inwoners met een migratieachtergrond. Toekomstbestendige arbeidsmarkt o Ook in Twente zien wij een toenemende arbeidsmarktproblematiek in de zorg, ondersteuning en het welzijn. De tekorten op de arbeidsmarkt is een complex en steeds groter wordend probleem, die niet eenvoudig en snel op te lossen is. Dit probleem is dan ook niet alleen op te lossen met het opleiden en aantrekken van nieuw personeel. Het vraagt om innovatieve en alternatieve aanpakken. In Twente willen we samen bijdragen aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt in de zorg en welzijn. Technologie en digitalisering o Om onze zorg toekomstbestendig te houden, is het noodzakelijk ook naar alternatieve oplossingen te kijken. Denk hierbij aan het inzetten van technologie, hulpmiddelen en digitalisering in zorg en welzijn. Het gaat hierbij verder dan het inzetten van de reeds bekende en bestaande technologie.

Daarnaast gaat het niet alleen over het aanbieden van de technologie zelf, maar juist ook over hoe we dit goed kunnen faciliteren en hoe we mensen kunnen opleiden om dit op de juiste manier in te zetten. Denk hierbij aan inkoop, opleiden van personeel in het gebruik hiervan en het samen ontwikkelen. Datagedreven werken o Samen moeten we begrijpen wat we doen en dit zichtbaar maken. Zo kunnen we beter sturen op resultaat, in plaats van op inspanning. We moeten ook durven te kwantificeren in plaats van over subjectieve, niet-tastbare resultaten te blijven praten. We zetten in op duurzame verandering en dat vraagt een lange adem. Gelukkig hebben we in Twente toegang tot veel data. Denk aan data vanuit de gemeenten (o.a. Wmo, jeugdhulp, werk en inkomen), de zorgverzekeraar (o.a. zorgverzekeringswet en Wlz) en vanuit de GGD (gezondheid en epidemiologische gegevens). Door dit beter, simpeler en continu te monitoren, helpt het ons te begrijpen waar we mee bezig zijn. Zo kunnen we écht inzetten op de dingen die er toe doen en nodig zijn. Dit kan per wijk of gemeente verschillen. Zo voeren we samen het goede gesprek en helpt het ons de voortgang van alle projecten, die voortkomen uit dit regioplan, te monitoren. In samenwerking met onder andere Kennispunt Twente geven we dit de komende jaren verder vorm voor de verschillende projecten.

Inkoop, toezicht en kwaliteit o Inwoners maken regelmatig gelijktijdig, dan wel aansluitend, gebruik van verschillende vormen van zorg en ondersteuning. Daarom is het belangrijk dat de betrokken organisaties samenwerken. We stimuleren hierbij de verbinding tussen de vaste taken (zoals inkoop, toezicht, contractmanagement en administratieve verplichtingen) vanuit gemeenten, de zorgverzekeraar en het zorgkantoor. Voor zorgen welzijnspartijen is het noodzakelijk dat dit zoveel mogelijk op elkaar aansluit. Op deze manier dragen we bij aan het zo efficiënt en goed mogelijk leveren van zorg en ondersteuning en borgen we de kwaliteit. 8

twentsekoers.nl

Themalijnen en projecten Regio-opgaven zijn vertaald naar een concrete werkagenda voor Twentse Koers. Hierin komen onze regio-afspraken terug op thema- en projectniveau. Prioritering van thema’s en projecten wordt gezamenlijk bepaald. Dit betekent dat sommige projecten zijn gestart, anderen in de startblokken staan of juist op de lange termijn worden opgepakt. Dit betekent dat nog niet alle themalijnen en projecten even concreet zijn uitgewerkt. De projecten binnen Twentse Koers worden gefaseerd en in overleg met de betrokken partijen gestart. Op deze manier is de uitvoering voor elke betrokken partij haalbaar en verhoogt het de kans van slagen van ieder project. Genoemde cijfers en percentages bij themalijnen en projecten zijn voor heel Twente. Deze kunnen soms een vertekend beeld geven, omdat de aantallen per gemeente kunnen verschillen.

9

twentsekoers.nl

Themalijn ouderen

10

twentsekoers.nl

Themalijn ouderen Twente is een sterk vergrijzende regio (Regiobeeld, 2023). De verwachting is dat het percentage ouderen in Twente tussen 2020 en 2040 verdubbelt. Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder ligt in de regio Twente hoger dan het gemiddelde in Nederland (Regiobeeld, 2023). De dubbele vergrijzing speelt hierbij een significante rol. Niet alleen de groep ouderen wordt groter, maar de gemiddelde leeftijd wordt ook steeds hoger. Tevens zal het aantal ouderen met dementie sterk toenemen. Door de toename in het aandeel ouderen, zullen tekorten ontstaan binnen de zorg. Dit vraagt om verandering (Rijksoverheid, 2022). Kortom: het behouden van toegankelijke, goede en betaalbare zorg en welzijn vraagt om actie. Daarnaast is er in Twente grote vraag naar (wijk)verpleegkundigen, verzorgenden, huishoudelijke hulpen, (huis)artsen en psychologen. Van de 55.400 personen die in Twente werken in de sector zorg en welzijn, gaat binnen 10 jaar 25% met pensioen (RegioDeal, 2023). Naast het groeiende aantal ouderen en de tekorten in de zorg, zal ook het potentieel aan mantelzorg tot 2024 dalen (Regiobeeld, 2023). De financiële, personele en maatschappelijke houdbaarheid van het zorgstelsel, specifiek voor ouderen, in Twente staan daarmee onder druk.

Daarentegen zal de oudere van de toekomst langer vitaal blijven, waardoor het mantelzorgpotentieel vanuit deze groep mogelijk toeneemt. Inzet op gezondheid, bestaanszekerheid, preventie, verbeteren van samenwerking in de zorgketen en toepassen van nieuwe technologieën en hulpmiddelen, zijn daarom, naast het inzetten op het behoud en vergroten van het aantal medewerkers in de zorg, nodig.

Overkoepelend doel In Twente willen we de gezondheid en kwaliteit van leven van de oudere Twentenaar aantoonbaar verbeteren. Dit doen we door het optimaliseren van de samenwerking tussen het sociale en medische domein, waardoor toekomstbestendige passende ondersteuning en zorgaanbod kan worden geboden. Daarbij wordt de beschikbare capaciteit in de gehele zorg- en welzijnsketen optimaal ingezet, waardoor het beroep op de formele zorg minder hard stijgt.

Onze aanpak Dit betekent dat het belangrijk is om een gezonde leefstijl te bevorderen, samen met het versterken van de zelf- en samenredzaamheid van de oudere inwoners (IZA, 2023): Een omslag waar we ons de komende jaren steeds meer op focussen. We zetten de omslag in door ons te richten op het vermogen van mensen om zichzelf vanuit eigen regie te redden op alle levensterreinen, met zo min mogelijk professionele zorg en ondersteuning. Dit gedachtegoed staat centraal en we stimuleren de professionele zorg hierop aan te sluiten. ‘Zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’ wordt de nieuwe norm (Helder, 2022). Dit moet ook doorlopen in de intramurale setting en in tussenvormen zoals het Volledig Pakket Thuis (VPT). Hiermee houden wij de zorg beschikbaar voor alle inwoners wanneer dit écht nodig is. Om deze omslag te laten plaatsvinden, is nauwe samenwerking tussen het sociale en medische domein, nieuwe (inwoner)initiatieven en de inwoners in de regio van groot belang. Inwonerparticipatie is van belang om projecten te laten aansluiten op de behoeften en ervaringen van oudere inwoners. Daarnaast denken zij op deze manier actief mee en leveren zij een (relevante) bijdrage aan de maatschappij. Het verbeteren van de samenwerking tussen o.a.

huisartsen, wijkverpleegkundigen, apothekers, professionals van gemeenten en het voorliggende veld is essentieel in het vroegtijdig signaleren en aanpakken van kwetsbaarheid onder ouderen. De afgelopen jaren is hier door projecten als ‘samen indiceren’ en ‘het contactpersonennetwerk doorstroom Wlz’ al succesvol op ingezet. Met een betere 11

twentsekoers.nl samenwerking in de wijk, in combinatie met passende inzet van zorgtechnologie, kunnen we de gezondheid en het welbevinden van ouderen verhogen en bijvoorbeeld crisisopnames en onnodige (intensieve) zorg verminderen. Wanneer mensen langer thuis blijven wonen, moeten hun mantelzorgers kunnen rekenen op laagdrempelige ondersteuning op wijkniveau vanuit een krachtige sociale basis. Het samenspel tussen mantel-, vrijwillige- en professionele zorg moet versterkt worden. Naast het samenspel in de wijk, is ook de aansluiting tussen de wijk en de meer gespecialiseerde zorg in verpleeg- en ziekenhuizen van belang. Ook daarbij geldt dat we anders moeten denken en werken. Uitstroom vanuit het ziekenhuis is zoveel mogelijk naar huis, met aandacht voor mantelzorg en het netwerk van de oudere. Maar denk hierbij ook aan het gebruik van hulpmiddelen en technologie, om het beroep op de professionele zorg zo minimaal mogelijk te maken. Bij de doorstroom naar intramurale setting, zijn goed overzicht, goed inzicht in de beschikbare capaciteit en goede werkafspraken essentieel om de beschikbare capaciteit (in de ziekenhuizen, verpleeghuizen en wijkverpleging) optimaal te benutten. De spreiding van de beschikbare capaciteit versus de concentratie van zeer specialistische zorg moet hierin ook worden meegenomen. Hetzelfde geldt voor de doorstroom van huis naar het verpleeghuis.

Dit moet een vloeiende lijn zijn, waarbij inwoners en hun netwerk worden gestimuleerd ook intramuraal zo veel mogelijk zelf te doen. Tot slot geldt dat samenwerking tussen medische professionals, zoals huisarts, specialist ouderengeneeskunde, apotheker en specialist in het ziekenhuis, belangrijk is om de juiste deskundigheid op de juiste plek beschikbaar te hebben. Op deze manier bevorderen we zo lang mogelijk thuis wonen en een soepele doorstroom.

Betrokken partners en stakeholders Binnen de themalijn ouderen werken we nauw samen met 14 Twentse gemeenten, zorgorganisaties (wijkverpleging en intramurale zorg), welzijnsorganisaties, huisartsen (THOON/FEA), apothekers, Twentse Apothekers Organisatie (TAO-UA), ziekenhuizen, paramedische diensten, Twentse Fysiotherapeuten Organisatie (TFO), Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp Twente (OZJT), zorgkantoor en zorgverzekeraar Menzis, GGD Twente, Provincie Overijssel, Technologie en Zorg Academie (TZA), Zorgschakel, Alerta, Aanjaagteam Wonen en zorg, regionale programma’s/netwerken/samenwerkingsverbanden1, woningcorporaties, onderwijsinstellingen, bedrijven, belangenbehartigingsorganisaties en inwonerinitiatieven voor ouderen en andere lokale initiatieven waar afhankelijk van het project de verbinding mee gezocht wordt.

1

Samenwerken aan Waarden Twente Beter, Zorg voor Morgen, Dementie Twente, Netwerk Palliatieve Zorg

12

twentsekoers.nl

Project | Gezond en zelfredzaam ouder worden Doel In Twente willen we zorg of intensivering van zorg voorkomen of uitstellen, door behoud en/of versterking van de zelfredzaamheid en het creëren van bewustzijn bij de oudere doelgroep en professionals.

Aanleiding In Twente ervaren veel ouderen een matige tot onvoldoende beschikking aan gezondheidsvaardigheden. Het aantal ouderen is daarbij sterk aan het groeien. Om zorg en ondersteuning kwalitatief goed, beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar te houden, moeten we ons focussen op de bevordering van de gezondheidsvaardigheden van de oudere inwoner. Hierbij is de omslag van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag leidend.

Onze aanpak We streven ernaar oudere inwoners en professionals te inspireren om te handelen vanuit de visie op gezond en zelfredzaam ouder worden. Dit doen we door middel van vroegsignalering, het versterken van kennis en vaardigheden, preventieve maatregelen en gedragsaanpassingen. Het doel is om tijdig reflectie op het ouder worden en anticipatie op komende veranderingen te bevorderen bij ouderen. Tegelijkertijd zetten we diverse instrumenten, trainingen en andere producten in om bewustwording over dit thema te vergroten, zowel voor inwoners zelf als voor professionals. We werken met verschillende aanpakken aan ‘gezond en zelfredzaam ouder worden’: •

•

•

We ondersteunen partners actief bij het opzetten van aanpakken rondom reablement. Reablement is een strategisch middel om ouderen te ondersteunen bij het verbeteren van hun fysieke gezondheid en zelfstandigheid. Het hoofddoel van deze benadering is om ouderen in staat te stellen zo zelfstandig mogelijk te functioneren, met minimale afhankelijkheid van zorgverleners. Dit kan bijvoorbeeld door middel van een revalidatietraject of het aanbieden van hulpmiddelen na onderzoek en ondersteuning van een fysiotherapeut of ergotherapeut. Hiermee behouden en versterken we de zelfredzaamheid van de inwoners van Twente. Gemeente(n), zorg- en welzijnsaanbieders en paramedische diensten werken hierbij lokaal domein overstijgend samen. We zetten samen met gemeenten, OZJT en aanbieders deskundigheidsbevordering op voor professionals die werkzaam zijn in de huishoudelijke hulp, waarbij de professional leert signaleren en een balans te zoeken tussen stimuleren, ondersteunen, loslaten en overnemen. We zetten in op het vroegtijdig voeren van een gesprek met ouderen en hun netwerk over de manier waarop zij oud willen worden en welke zorg zij wel en niet willen ontvangen. Denk hierbij aan wel of geen opname in het verpleeghuis, wel of niet naar het ziekenhuis, et cetera. In het project Advance Care Planning (ACP) gaan we hier nader op in (onderdeel regioplan Twente Beter).

• Binnen het subproject ‘BennieOud’ focussen we ons op het regionaal faciliteren van scholing en deskundigheidsbevordering voor ouder wordende inwoners. Daarnaast ontwerpen we, samen met inwoners, zorg- en welzijnspartners, gemeenten, Menzis en overige partners, informatiemateriaal en andere ondersteuningsmiddelen die Twente breed beschikbaar worden gesteld middels een toolbox.

Inwonerparticipatie Binnen deze beweging en het project is de participatie van de ouder wordende inwoner van groot belang. We nemen de input van de inwoner mee aan de hand van co-creatie (denk hierbij aan 13

twentsekoers.nl deelname aan designdagen, het voeren van gesprekken en het organiseren van klankbordgroepen). Daarnaast wordt de inwoner actief geïnformeerd.

Effect voor de inwoner Met dit project wordt de oudere inwoner zich bewust van vraagstukken waar ouder worden mee gepaard gaat. Ook groeit het urgentiebesef, waardoor de ouder wordende inwoner aangezet wordt tot proactief gedrag in relatie tot zingeving, gezondheid en zelf- en samenredzaamheid.

Raakvlakken met andere regionale plannen Vanuit de connectie met de werkplaats Sociaal Domein Twente rondom het thema ‘thuiswonende ouderen’ werken we aan regionale aanvullingen en ontwikkelingen die aansluiten bij al lopende projecten rondom dit thema. Daarnaast heeft het project raakvlakken met de themalijn ‘preventie en gezondheid’ van Twentse Koers. Ook heeft dit project raakvlakken met het landelijke initiatief 'Praat vandaag over morgen’ vanuit Actiz. Vanuit het project leggen we hier actief de verbinding mee.

14

twentsekoers.nl

Project | Respijtzorg Doel In Twente willen we domein overstijgende respijtzorg (met en zonder Wlz-indicatie) inregelen in de vorm van logeerzorg. Hierdoor worden mantelzorgers ontlast en verpleeghuisopnames uitgesteld.

Aanleiding Met de extramuralisering en het langer zelfstandig thuis wonen van ouderen, neemt de druk op de mantelzorg toe en daalt het mantelzorg potentieel. Het gemiddelde ligt hiermee in Twente lager dan het gemiddelde in Nederland. Dit heeft als gevolg dat de druk op mantelzorgers nog verder gaat toenemen. In Twente worden vanuit veel verschillende organisaties vormen van mantelzorgondersteuning (zowel betaald als op vrijwillige basis) en respijtzorg georganiseerd. Binnen Twente is daarnaast behoefte aan planbare mogelijkheden van logeerzorg. Er is zelden beschikbaarheid van een bed, waardoor professionals binnen de huidige structuur geen mogelijkheid zien om hier gebruik van te maken. Respijtzorg is hard nodig om de mantelzorger te ontlasten en hiermee de volhoudtijd te vergroten. Respijtzorg is vervangende mantelzorg.

Onze aanpak Logeerzorg is een (zwaardere) vorm van respijtzorg. Het gaat om een tijdelijk verblijf voor mensen die zorg en/of ondersteuning nodig hebben om hiermee hun mantelzorgers te ontlasten. Hierdoor wordt het mogelijk om een mantelzorgvrije vakantie, weekend of bijvoorbeeld logeerzorg bij ziekte en tijdelijke uitval van de mantelzorger door een operatie in te regelen. In Twente werken we domein overstijgend samen (14 Twentse gemeenten, Menzis zorgkantoor en zorgaanbieders) aan het integraal inregelen van een planbare beschikbaarheid van logeerzorg. Deze werkwijze start voor een periode van één jaar als pilot. Tijdens deze pilot houden we zicht op vraag en aanbod en het effect op de mantelzorger. Na, hopelijk succesvolle, afloop van de pilot borgen we de aanpak in een structureel beleid.

Inwonerparticipatie Bij dit project informeren en raadplegen we de Twentse inwoner. De gebruiker van logeerzorg (inwoner en mantelzorger) wordt actief benaderd in het kader van monitoring en evaluatie.

Effect voor de inwoner Het organiseren van (planbare) logeerzorg maakt het mogelijk dat mantelzorgers ontlast worden, voor bijvoorbeeld een mantelzorgvrije vakantie, weekend, eventuele operatie, et cetera. Het preventieve karakter van dit project helpt mantelzorgers mentale en somatische problemen door overbelasting te voorkomen. Hiermee draagt het regionaal bij aan de ondersteuning en het vergroten van de volhoudtijd van mantelzorgers in Twente. Voor de persoon die zorg nodig heeft geldt dat hij/zij langer thuis kan blijven wonen en dat er deskundige zorg wordt geboden tijdens de periode dat de mantelzorg niet beschikbaar is.

15

twentsekoers.nl

Project | Samenwerken in de wijk Doel In Twente willen we de kwetsbaarheid onder ouderen vroegtijdig signaleren en een integrale afstemming van zorg en ondersteuning mogelijk maken door het verbeteren van de ketensamenwerking in de wijk. Dit draagt bij aan het verminderen van complexe zorgsituaties en crisissituaties bij de oudere inwoner.

Aanleiding Het verbeteren van de samenwerking tussen o.a. huisartsen, apothekers, wijkverpleegkundigen, professionals van gemeenten en het voorliggende veld, is essentieel in het vroegtijdig signaleren en aanpakken van kwetsbaarheid onder ouderen. Met een betere samenwerking in de wijk, kunnen we de gezondheid en het welbevinden van ouderen verhogen en bijvoorbeeld crisisopnames en onnodige (intensieve) zorg verminderen.

Onze aanpak In het project ‘Samenwerken in de wijk’ stimuleren we de verbetering binnen de samenwerking tussen de zorg en het sociaal domein. Hierbij is het tevens belangrijk dat de samenwerking tussen de formele en de informele zorg wordt bevorderd. We verbeteren onze lokale ketensamenwerking en streven naar meer focus op preventie, screening, vroegsignalering, inzet van zorgtechnologie, een efficiënt en passend indicatieproces en eigen regie van de inwoner. Ook is het belangrijk dat de oudere inwoner weet waar vragen gesteld kunnen worden. Het project draagt bij aan de versterking van de organisatie van eerstelijnszorg. De opgave vanuit het IZA is het optimaal inzetten van de beschikbare capaciteit die we hebben, zonder verspilling van tijd, energie en geld. De versterking tussen alle eerstelijnszorgprofessionals en de samenwerking van de eerste lijn op overige domeinen zijn hierbij ook uitgangspunten. •

Binnen het subproject samen indiceren binnen de Wmo, worden lokaal afspraken gemaakt over verschuiving van werkzaamheden m.b.t. het indiceren in de Wmo. Het stellen van de indicatie begint al bij de wijkverpleegkundige/casemanager dementie en wordt in een vloeiende lijn voortgezet en afgerond door de Wmo-consulent. Door middel van de verschuiving binnen het indiceren, vergroten we de ketensamenwerking, versnellen we processen, wordt onnodig en dubbel werk van (zorg)professionals voorkomen en vertrouwen wij op de kennis en expertise van de professional.

Inwonerparticipatie Inwoners worden betrokken door middel van de klankbordgroep met inwoners vanuit de themalijn ouderen van de Twentse Koers.

Effect voor de inwoner De zorg voor ouderen wordt minder complex, doordat de doorverwijzing effectiever en gerichter verloopt. Dit betekent dat de inwoner eerder en beter geholpen wordt. Dit zorgt voor rust en duidelijkheid. Vroegsignalering en preventie staan voorop. De oudere inwoner wordt daarmee vroegtijdig ondersteund bij het behouden of versterken van de zelfredzaamheid. Voor de inwoner betekent dit vanuit de eigen regie langer gezond en zelfredzaam blijven, wat bijdraagt aan het gevoel van welbevinden. Wanneer toch sprake is van een zorgvraag, kunnen welzijnsorganisaties en zorgorganisaties (wijkverpleging en intramurale zorg) deze gericht en effectief oppakken, waardoor de inwoner de juiste ondersteuning en/of zorg ontvangt.

16

twentsekoers.nl

Raakvlakken met andere regionale plannen •

•

• •

Zorg Voor Morgen met het project flexibele bedden in gemeente Hellendoorn. Dit project heeft betrekking op de Eerste Lijns Verblijf (ELV) bedden. Bij opschaling kan de huisarts patiënten plaatsen op een ELV-bed wanneer dit nodig is. Rond maart 2023 is er een SROI (Social Return On Investment) quick scan uitgewerkt van dit project. De SROI-ratio was 2,39 binnen het project Samen Indiceren. Dat betekent dat elke euro die in het project Samen indiceren wordt gestoken, na 3 jaar €1,39 meer waard is. Vanuit het maatschappelijke perspectief is het initiatief Samen Indiceren rendabel voor de coalitie van belanghebbenden. Het leidt tot verlaging van de Zorgverzekeringswet kosten, verhoging van kwaliteit van leven van thuiswonende ouderen en het krijgen van een snellere indicatie (bewezen doel). Binnen de quickscan is gemeente Hellendoorn als voorbeeld genomen als gemiddelde Twentse gemeente. Casemanagement dementie in Twente ‘goed geregeld’ vanuit het netwerk Dementie Twente Het project heeft raakvlakken met de themalijnen ‘preventie en gezondheid’ en ‘bestaanszekerheid’ (project Welzijn op Recept) van Twentse Koers.

17

twentsekoers.nl

Project | Doorstroom Wet langdurige zorg Doel We streven naar een betere, soepele en tijdige doorstroom van inwoners vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Zorgverzekeringswet (Zvw) naar de Wet langdurige zorg (Wlz). Het project is erop gericht om te komen tot: •

•

Effectievere en efficiëntere samenwerking tussen zorgprofessionals en indicatiestellers in de keten. Dit doen we door waar mogelijk wachttijden te verkorten, maar vooral de kwaliteit van de aanvragen te verbeteren. Verbeterde informatievoorziening door professionals aan ouderen met een zorgvraag en naasten, waardoor er een beroep gedaan wordt op de eigen verantwoordelijkheid van de inwoner en het maken van een juiste keuze wordt ondersteund.

Aanleiding Vanaf het moment dat inwoners intensieve zorg nodig hebben, zoals die is geregeld in de Wlz, moeten stappen worden gezet om hen die zorg daadwerkelijk te bieden. Zorgkantoren hebben daarbij een belangrijke rol. Op basis van hun zorgplicht moeten zij voor alle inwoners met een Wlzindicatie in hun regio(‘s) waarborgen dat tijdig passende zorg beschikbaar is. Zorg die zoveel mogelijk aansluit bij de wensen en voorkeuren van de inwoners. Dit is een lastige opdracht in verband met de groeiende, vaak ook complexer wordende zorgvraag van inwoners, een toenemende schaarste op de arbeidsmarkt en het voornemen van de regering om de capaciteit aan verpleeghuisplekken niet mee te laten groeien met de vraag.

Onze aanpak In de praktijk worden veel problemen ervaren in de doorstroom vanuit de Wmo of de Zvw naar de Wlz. Een goede aansluiting en samenwerking tussen de verschillende wet- en regelgeving en bijbehorende organisaties is cruciaal. Door de inwoner en de zorg centraal te stellen, kunnen we toewerken naar een soepelere en transparante doorstroom tussen de verschillende wet- en regelgeving. Het delen van onderlinge kennis en het aanpakken van organisatie overstijgende problemen, zijn hierbij belangrijk. Ook is het juist informeren van ouderen met een zorgvraag en hun naasten cruciaal. In dit project stimuleren we verbinding tussen contactpersonen van verschillende organisaties. Op deze manier kunnen zij voorafgaand en tijdens een Wlz-indicatieaanvraag onderling tijdig afstemmen. Zo bevorderen we de doorstroom, voorkomen we eventuele onjuiste Wlzaanvragen en worden de wachtlijsten in de Wlz aangepakt. In Twente faciliteren we een ‘netwerk doorstroom Wlz’ van professionals, vanuit onder andere gemeenten (Wmo/jeugd consulenten en wijkteams), Menzis zorgkantoor, Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ), Cimot, zorgorganisaties (wijkverpleging en intramurale zorg) en netwerk Dementie Twente. We zetten in op kennisdeling rondom actuele ontwikkelingen, het bespreken van casuïstiek, deskundigheidsbevordering en elkaar beter leren kennen, zodat we elkaar consulteren laagdrempeliger maken.

Inwonerparticipatie Inwoners worden betrokken middels de klankbordgroep met inwoners vanuit de themalijn ouderen van Twentse Koers.

Effect voor de inwoner Inwoners die afhankelijk zijn van intensieve zorg ervaren door dit project een verbeterde toegang tot zorg die aansluit op hun zorgvraag. Inwoners worden goed geïnformeerd door betrokken professionals, waardoor zij in staat zijn een passende keuze te maken. Wachtlijsten voor inwoners die 18

twentsekoers.nl dreigende zorg nodig hebben worden korter, inwoners profiteren van soepele zorgovergangen en ervaren een verbetering in de coördinatie van zorg. Professionals kennen de organisaties in de keten en kunnen inwoners hier goed in begeleiden.

Raakvlakken met andere regionale plannen Er zijn raakvlakken met projecten vanuit andere samenwerkingsverbanden ‘Samenwerken aan Waarde’ en ‘Zorg voor Morgen’ rondom doorstroom naar de Wlz, vanuit bijvoorbeeld het eerstelijnsverblijf (ELV) . Daarnaast heeft het project raakvlakken met de themalijn ‘mentale gezondheid’ van Twentse Koers, met betrekking tot het project ‘terugdringen instroom Wlz GGZ’.

19

twentsekoers.nl

Project | Wonen en zorg Doel In Twente willen we dat ouderen in de toekomst zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen op een plek waar ze zich thuis voelen. We streven naar een regionale woonzorgvisie, waarin plannen en afspraken zijn opgenomen om te voorzien in wonen, zorg en welzijn voor ouderen en andere kwetsbare groepen.

Aanleiding Het overheids- en zorgkantoorbeleid is de komende jaren gericht op het niet verder laten stijgen van het aantal intramurale verpleeghuisbedden. Het belang van geschikte woningen voor ouderen neemt daarmee sterk toe, maar de praktijk is hierin weerbarstig. Ook geeft het langer thuis wonen extra druk op de 1e lijn, in het bijzonder de huisartsenzorg en wijkverpleging (Regiobeeld, 2023). In Twente zijn onvoldoende woningen (ook voor inwoners met een zorgvraag), is een onevenwichtige verdeling van woningvoorraad tussen gemeenten en onvoldoende wederkerigheid bij uitvoering van lokale opgaven. Met de toenemende vergrijzing, tekorten aan zorgpersoneel en de krappe woningmarkt is er noodzaak aan slimme maatregelen. Dit vraagt een integrale aanpak en een samenwerking tussen o.a. gemeenten, zorgkantoor, zorgaanbieders en woningstichtingen. ‘Zelfstandig als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’ (WOZO, 2023). Ook ontwikkelingen rondom Volledig pakket thuis (VPT) en Modulair pakket thuis (MPT) - beide onderdeel van de Wlz - sluiten hierop aan. Om te bevorderen dat ouderen, en andere kwetsbare inwoners, in de toekomst langer zelfstandig kunnen blijven wonen op een plek waar ze zich thuis voelen, erkennen we als samenwerkingspartners een ontwikkeling die al gaande is maar waarbij de vrijblijvendheid nu voorbij is.

Onze aanpak Provincie Overijssel en Twente Koers zijn samen met alle partners verantwoordelijk voor de regionale woonvisie. De regionale woonzorgvisie zal de woonzorgopgave en de behoeften van de inwoners in kaart brengen, maar ook de samenwerking met partners en de uitvoering van de plannen benadrukken. In de woonzorgvisie komen onder andere een duiding van de woonzorgopgave en een overzicht van de woonbehoefte in relatie tot het regionale en lokale aanbod aan de orde. Daarnaast verwerken we het aanbod van zorg en ondersteuning, leefbaarheid en participatie van inwoners. Het gaat verder dan het bouwen van woningen zelf. Er moet ook aandacht zijn voor het slim inrichten en clusteren van woningen en de inrichting van de zorgcapaciteit daaromheen. Met welke partners de gemeente samenwerkt en tot uitvoering van de plannen komt, vormt ook een belangrijk onderdeel van de regionale woonzorgvisie. Samenwerking tussen gemeenten, zorgkantoor, (zorg)aanbieders en woningstichtingen is essentieel om dit grootschalige probleem aan te pakken. Ook het vroegtijdig betrekken van bedrijven is van belang om innovatieve technologische ontwikkelingen mee te nemen in planvorming. Vanuit de Twentse Koers leggen wij verbindingen en versterken we waar nodig. We stimuleren partners om afspraken vervolgens te vertalen naar concrete uitvoering.

Ouderen zijn vanzelfsprekend de grootste doelgroep binnen dit project, maar er zal ook aandacht zijn voor andere kwetsbare groepen, zoals statushouders. Hierbij leggen we ook verbinding met de aankomende ‘Wet versterking regie volkshuisvesting’ vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en het programma ‘Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen’ vanuit het Ministerie van VWS.

Inwonerparticipatie We betrekken inwoners bij beleidsvorming, werken samen met (ouderen)organisaties en creëren een actieve rol in lokale projecten. Met de betrokkenheid van de inwoners en professionals, zorgen we 20

twentsekoers.nl voor beter afgestemde projecten en beleidsmaatregelen. In dit project is het essentieel om de (oudere) inwoner op verschillende niveaus van participatie te betrekken. We betrekken inwoners door middel van een klankbordgroep vanuit de themalijn ouderen van Twentse Koers.

Effect voor de inwoner Het project zorgt ervoor dat ouderen, en andere kwetsbare inwoners, langer zelfstandig, in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen of dat ze kunnen wonen op een plek waar ze zich thuis voelen.

21

twentsekoers.nl

Themalijn mentale gezondheid

22

twentsekoers.nl

Themalijn mentale gezondheid Onze opgave in Twente is om samen met alle betrokken partners de kwaliteit van leven, zelfredzaamheid en welzijn van inwoners te verhogen vanuit een integrale kijk op mentale gezondheid. Op basis van de visie ‘Positieve Gezondheid’ werken wij aan meer mentale gezondheid. Hierbij kijken we naar wat de inwoner nodig heeft en welke partij dit (samen met anderen) laagdrempelig kan leveren. Voor een effectieve aanpak naar betere mentale gezondheid en het waar mogelijk voorkomen van psychische klachten, richten wij ons op onderliggende oorzaken die bij onze inwoners tot problemen in hun leven leiden, niet slechts op de symptomen. Uit het Regiobeeld en de Wijkscan GGZ (Twentse Koers, 2023) komen een aantal constateringen. Ondanks dat de meeste inwoners van Twente hun eigen gezondheid als (zeer) goed ervaren, staat met name de mentale gezondheid van jongeren (16-25 jaar) onder druk (GGD corona monitor 2022). Velen hebben lichte psychische klachten en ervaren (regelmatig) stress. Naast studie en school wordt als oorzaak het meest genoemd ‘alles wat ik moet doen’(45%) en ‘eisen aan mijzelf gesteld’ (43%). Daarbij valt op dat in met name grote steden (bijvoorbeeld Enschede) een relatief lage score (35%) van jongeren op ‘hoge veerkracht bij het omgaan met uitdagingen en stressvolle gebeurtenissen’ heeft.

De wachttijden voor behandeling geestelijke gezondheidszorg (GGZ) liggen in Twente hoger dan het landelijk gemiddelde, met name op somatische symptoomstoornissen en basis GGZ. Hierbij worden de zogenaamde treeknormen ruimschoots overschreden. In de afgelopen 10 jaar is het aantal angst- en stemmingsstoornissen toegenomen, met name bij jongvolwassen inwoners van de drie grootste steden. Ook het aantal inwoners met een ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) in de drie grote steden is hoger dan het landelijk gemiddelde. Deze steden kennen relatief veel EPA-problematiek. In Twente willen we inzetten op het voorkomen en/of verminderen van psychische klachten. Door de juiste zorg op de juiste plek en laagdrempelige alternatieven te bieden, streven we ernaar de mentale gezondheid van onze inwoners te verbeteren en waar mogelijk het beroep op (specialistische) zorg en ondersteuning te verkleinen.

Overkoepelend doel In Twente dragen we middels verschillende interventies bij aan een mentaal gezonde omgeving en een betekenisvol leven voor alle inwoners van Twente. Dit doen we door: • • •

Preventie: voorkomen van (licht) psychische klachten van inwoners binnen Twente Beschikbaarheid: als zorg nodig is, zorgen we dat deze snel en laagdrempelig beschikbaar is Het terugdringen van wachtlijsten GGZ.

Zo leveren we meer en betere ‘zorg op maat’ in Twente en kijken we bij ondersteuningsvragen over de verschillende domeinen heen.

Onze aanpak We staan voor een preventieve aanpak, door de versterking van het lokale netwerk, sociaal domein en de zorg. Dat betekent dat wij met betrokken zorg- en welzijnspartners vroegtijdig inspelen op signalen, die kunnen wijzen op psychische problemen. Zo voorkomen wij onnodige medicalisering waar een andere vorm van hulp of specialisme beter past. Ook versterken wij de samenwerking aan de voorkant bij het bespreekbaar maken en het verminderen van stigma’s rondom psychische 23

twentsekoers.nl kwetsbaarheid. De projecten moeten grotendeels nog opgestart worden, maar de initiatieven bij Twentse Koers hebben tot doel de zorg beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar te houden en een goed werkend integraal zorgnetwerk te stimuleren. Voorbeeld hiervan is de opzet van lokale inloopcentra, waarbij door een goed eerste verkennend gesprek tijdig de juiste hulp kan worden ingezet. Door de verbetering en aansluiting van zorgvoorzieningen en vanzelfsprekende samenwerking in het netwerk, komt de best passende zorg of ondersteuning voor onze inwoners met psychische kwetsbaarheid beschikbaar op de juiste plek. Een ander voorbeeld is de focus op het verbeteren van de mentale gezondheid van de jongeren, door hier preventief met verschillende partners (GGD, scholen, jeugd- en jongerenwerk, etc.) aan de voorkant aan te werken, moet dat uiteindelijk psychische klachten en daarmee een zorgvraag voorkomen. Samen koersen we op meer mentale gezondheid in Twente.

Betrokken partners en stakeholders Binnen het thema ‘mentale gezondheid’ is Twente Beter onze partner die als netwerkorganisatie de zorg vertegenwoordigt. Denk hierbij aan ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingstehuizen, de GGZ, etc. Daarnaast werken we nauw samen met de 14 Twentse gemeenten, zorgverzekeraar en zorgkantoor Menzis, GGD Twente, Federatie Eerstelijnszorg Almelo (FEA), SHT-THOON, Hogeschool Saxion, Universiteit Twente, Kennispunt Twente, ROC van Twente, welzijnsinstellingen, GGZ-instellingen, Werkplein UWV, Twentse Apothekers Organisatie UA, Zorg & Veiligheidshuis, Platform IVZ, provincie Overijssel, gehandicaptenzorginstellingen, ervaringsdeskundigen (bijv. Ixta Noa, Bureau Herstel van Mediant, netwerk HET, Mensdoormens) en cliëntondersteuningsorganisaties die werkzaam zijn vanuit de Wmo en Wlz (o.a. Wijkracht, Zorgbelang Overijssel, SCOT en MeeSamen).

24

twentsekoers.nl

Project | Aanpak wachttijden Doel In het project ‘Aanpak wachttijden’ streven we naar geen, dan wel verminderde, wachtlijsten in de GGZ. Dit doen we door het voorkomen van onnodige of niet-passende instroom in de GGZ en de achterliggende problematieken aan te pakken. De juiste zorg op de juiste plek draagt bij aan een betere cliënttevredenheid. Concreet streven we naar: •

• •

•

Vermindering van het aantal wachtenden en de duur dat onze inwoners op zorg en ondersteuning moeten wachten (waarbij de treeknorm vanuit de Zorgverzekeringswet in 2026 van de huidige 14 naar 5 weken zal gaan); We beschikken over kwalitatief goede (up-to-date en zonder dubbelingen), éénduidige wachtlijsten op regionaal niveau; Het verbeteren van toegankelijkheid en het verminderen van de wachttijden van zorg en ondersteuning, door onder andere te zorgen voor voldoende capaciteit en ordening en betere samenwerking binnen en met de GGZ. Door aandacht te hebben voor de multiproblematiek, wordt een deel van de oplossing naar verwachting steeds vaker vanuit een andere discipline dan de GGZ gevonden.

Aanleiding Zorgaanbieders en zorgverzekeraars hebben met elkaar afspraken gemaakt over maximaal toelaatbare wachttijden in de GGZ. Deze zogenaamde Treeknorm beschrijft de maximaal aanvaardbare wachttijd. Deze ligt voor de basis-GGZ en de gespecialiseerde GGZ op vier weken voor de aanmeldwachttijd, tien weken voor de behandelwachttijd en dus op veertien weken voor de totale wachttijd. Vanuit het Regiobeeld zien we dat, bij 13 van de 16 vormen van behandeling, de wachttijden voor GGZ in Twente hoger liggen dan het landelijk gemiddelde en de treeknormen worden overschreden. De toenemende zorgvraag in combinatie met een schaarste aan personeel in Twente, zet de ondersteuning en zorg aan onze inwoners met psychische klachten vanuit het sociaal domein, huisartsenzorg en GGZ onder hoge druk. De instroom, doorstroom en uitstroom in de specialistische GGZ loopt niet soepel. Eén van de effecten hiervan is dat er lange wachttijden bestaan voor de specialistische GGZ. Gevolg hiervan kan zijn dat de inwoners niet tijdig en passend geholpen worden waardoor symptomen verergeren, uiteindelijk een langere GGZ behandeling nodig is en nog schrijnender in sommige gevallen zelfs kan resulteren in crisissituaties.

Onze aanpak Vanuit verschillende invalshoeken willen we werken aan interventies die bijdragen aan de verbetering van de mentale gezondheid van de inwoners van Twente. Deze interventies moeten bijdragen aan een lagere instroom in de GGZ. We zetten in op het eerder opvangen van de zorgvraag met andere oplossingen dan vanuit alleen de GGZ. In sommige situaties is een andere vorm van ondersteuning een meer passende oplossing voor de inwoners. Daarvoor moet wel aan de voorkant het goede verkennende gesprek met de inwoner worden gevoerd. Uiteindelijk moet dit leiden tot minder en kortere aanvragen die bij de GGZ terecht komen en daarmee een betere toegankelijkheid van de GGZ in Twente creëren. Zo zorgen we ervoor dat de cruciale GGZ infrastructuur (zowel in mensen als middelen) voldoende beschikbaar blijft.

25

twentsekoers.nl We streven ernaar om gerichte, alternatieve en laagdrempelige ondersteuning te bieden in de doorstroom tijdens de wachtlijstperiode, zodat klachten niet toenemen en behandeling daardoor niet langer hoeft te duren. Ook de inzet van digitale hulpmiddelen kan hiertoe bijdragen.

Inwonerparticipatie In de uit te werken projecten vragen we de inzet en betrokkenheid van familie, vrijwilligers en ervaringsdeskundigen.

Effect voor de inwoner Inwoners ontvangen sneller, passende en laagdrempelige GGZ zorg en ondersteuning die toegankelijk is.

Raakvlakken met andere regionale plannen Het project ‘Aanpak wachttijden’ heeft raakvlakken met de themalijn bestaanszekerheid (projecten ‘maatwerk multiprobleemhuishoudens’ en ‘welzijn op recept’) van Twentse Koers.

26

twentsekoers.nl

Project | Participatie naar vermogen Doel We streven naar optimale benutting van de ontwikkelmogelijkheden van inwoners met een psychische kwetsbaarheid. Doel is dat psychische kwetsbaarheid vermindert en participatie in bijvoorbeeld de arbeidsmarkt helpt bij herstelmogelijkheden. Participatie in de samenleving zorgt voor structuur, voor sociale contacten en draagt bij aan het gevoel van eigenwaarde. Onderzoek toont aan dat het hebben van een zinvolle participatie in de samenleving een positieve bijdrage levert aan het herstel van mensen met een psychische kwetsbaarheid.

Aanleiding Inwoners met een afstand tot de samenleving, door bijvoorbeeld psychische kwetsbaarheid, hebben recht deel te nemen in de samenleving, net als iedereen. Participatie heeft een belangrijke bijdrage in de verbetering van de persoonlijke situatie, want zo kunnen inwoners eigen talenten benutten en meer betekenis geven aan het dagelijks leven, bijvoorbeeld door werk. Werk kan het gevoel van zingeving en eigenwaarde bevorderen, wat positief kan bijdragen aan de mentale gezondheid van de inwoner met psychische problematiek. Werk biedt daarnaast de kans om sociale contacten te leggen en een gevoel van verbondenheid te ontwikkelen.

Onze aanpak Binnen het lopende project ‘Werk als beste Zorg’ worden GGZ-cliënten in Twente, die kunnen en willen werken, naar werk begeleid. Dit doen we door de gezamenlijke inzet van GGZ instellingen Mediant en Dimence en Werkplein Twente, waarin de 14 Twentse gemeenten en het UWV vertegenwoordigd zijn. ‘Werk als beste zorg’ is een lopend project. In 2018 is gestart met het ontwikkelen van samenwerking tussen gemeenten, UWV, Mediant en Dimence. Eind 2020 is de samenwerking vertaald naar de methodiek ‘Werk als beste Zorg’. Vanaf dat moment zijn begeleidingstrajecten opgestart. Medewerkers van GGZ en gemeente/UWV begeleiden kandidaten samen naar werk, waarbij we kunnen profiteren van de expertise van beide invalshoeken. Ook is er afstemming tussen de zorg- en de uitkeringsorganisatie. Dat voorkomt problemen in de inkomenssituatie van de kandidaat. Ruim 100 kandidaten zijn inmiddels gestart met een begeleidingstraject en de eerste resultaten naar betaald werk zijn reeds behaald. Naast de voortzetting van het bestaande project, willen we nieuwe soortgelijke initiatieven ondersteunen en hiermee een steeds bredere doelgroep zinvol laten participeren in de samenleving.

Enerzijds willen we verkennen of de doelgroep (nu alleen GGZ-cliënten) kan worden verbreed, anderzijds willen we verkennen of de begeleiding naar betaald werk kan worden verbreed naar bijvoorbeeld vrijwilligerswerk e.d.. Hierbij houden we uiteraard rekening met reeds bestaande initiatieven. Tot slot willen we zorgen voor een duurzame borging van deze initiatieven en projecten.

Inwonerparticipatie Binnen het project zetten we ervaringsdeskundigen in vanuit de GGZ en werkgevers die eerder hebben deelgenomen. Op deze manier kunnen we het project nog verder uitbouwen.

Effect voor de inwoner Werk kan het gevoel van doel in het leven en eigenwaarde bevorderen, wat positief kan bijdragen aan de mentale gezondheid van de inwoner met psychische problematiek. Werk biedt daarnaast de kans 27

twentsekoers.nl om sociale contacten te leggen en een gevoel van verbondenheid te ontwikkelen. Dit kan ervoor zorgen dat de sociale isolatie van een inwoner wordt verminderd. Belangrijk daarbij is dat het in dienst nemen van inwoners met een psychische kwetsbaarheid kan bijdragen aan het verminderen van stigma en discriminatie rondom psychische aandoeningen, aangezien deze inwoners in staat zijn om bij te dragen aan de arbeidsmarkt. Daarnaast vergroten we de arbeidskracht en verminderen we de afhankelijkheid van de uitkering.

Raakvlakken met andere regionale plannen Dit project heeft raakvlakken met de themalijn ‘bestaanszekerheid’ van Twentse Koers.

28

twentsekoers.nl

Project | Mentale gezondheids- en herstelcentra Doel Samen met onze partners werken we aan het opzetten van gezondheids- en herstelcentra rondom mentale gezondheid, met een dekking over heel Twente. Dit zijn centra met een sterk verbonden netwerk waarin inwoners, ervaringsdeskundigen, naasten, zorgprofessionals en welzijnsorganisaties inwoners met mentale problemen (waar nodig) laagdrempelig bijstaan. Daarnaast is dit een plek waarin gezamenlijk nieuwe concepten voor de zorgverlening uitgedacht en uitgevoerd worden vanuit een brede blik op mentale gezondheid.