Document · PDF

A4-1.Evaluatie Afvalbeleid 2017-2021 Haaksbergen

Gemeenteraad 29 november 2023, gemeente HaaksbergenBij agendapunt: Vaststelling ingekomen stukken8.361 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Evaluatie Afvalbeleid 2017-2021 Gemeente Haaksbergen

Colofon Opdrachtgever Gemeente Haaksbergen Ronald Ringenoldus Auteur Cyber Advies Ben Blokhuis Julia Kloosterboer Tom Penning de Vries Versie Referentie 42023024 Definitief 18-7-2023

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................................................................................................. 2 Samenvatting ................................................................................................................................................................ 3 Inleiding......................................................................................................................................................................... 6 Bureauanalyse ............................................................................................................................................................... 6 Beleid ........................................................................................................................................................................ 6 Rapportages .............................................................................................................................................................. 7 Benchmark ................................................................................................................................................................

7 Afvalbrengpunt ......................................................................................................................................................... 9 Toetsingskader ............................................................................................................................................................ 10 Wettelijk & Juridisch ............................................................................................................................................... 10 Beleid ...................................................................................................................................................................... 10 Prestatie-indicatoren .............................................................................................................................................. 12 Evaluatie ...................................................................................................................................................................... 13 Service ..................................................................................................................................................................... 13 Milieu ......................................................................................................................................................................

14 Kosten ..................................................................................................................................................................... 19 Toekomst .................................................................................................................................................................... 23

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Samenvatting De gemeente Haaksbergen wil een heldere evaluatie van het afvalbeleid 20172021. Een dergelijke evaluatie vindt doorgaans plaats binnen de zogenaamde ‘afvaldriehoek’ en gaat in op de volgende prestatiegebieden: -

Service: De mogelijkheden die inwoners hebben om zich van hun afval te ontdoen Milieu: De hoeveelheid afval die vrijkomt in de gemeente en hoeveel hiervan gescheiden wordt ingezameld Kosten: De inzamel- en verwerkingskosten

De intentie van het in 2017 vastgestelde beleid was dat de gemeente bij wil dragen aan een duurzame samenleving. Daarnaast streeft de gemeente naar vermindering van afval, tegengaan van verspilling en een zuinig gebruik van energie. Uit het toetsingskader en de bureauanalyse zijn een aantal prestatie-indicatoren afgeleid voor het afvalbeleid van de gemeente Haaksbergen. Specifieke doelstellingen uit het beleid waren:  

Het verlagen van de hoeveelheid huishoudelijk restafval naar maximaal 100 kilogram per inwoner per jaar in 2020, en naar maximaal 50 kilogram per inwoner per jaar in 2030. Het verhogen van het aandeel afvalscheiding huishoudelijk afval naar minimaal 75% in 2020.

Uit de gehele evaluatie op alle prestatie-indicatoren komen de volgende conclusies:

Service • Afvalstromen • Inzamelplekken • Frequentie • Regie

Milieu • Hoeveelheid restafval • Scheidingspercentage

Kosten • Kosten inwoner • Kosten gemeente

Op het prestatiegebied Service is het afvalbeleid van de gemeente Haaksbergen relatief succesvol geweest. Er is een afvalstroom toegevoegd die aan huis wordt ingezameld, PMD. Hier werd door bewoners ook om gevraagd. Met de toevoeging van deze afvalstroom, die één keer in de twee weken wordt opgehaald, is de frequentie van het restafval verlaagd naar één keer in de vier weken. Hiermee is de service voor het scheiden van huishoudelijk afval verhoogd. De frequentie van de overige afvalstromen is niet veranderd. Dit speelt een rol in het scheidingspercentage van de gemeente Haaksbergen. De plek waar afvalstromen worden ingezameld is grotendeels ongewijzigd. Er zijn containers van verschillende formaten die aan huis worden opgehaald of bij hoogbouw geplaatst zijn. Wel is er een milieuplein gerealiseerd en zijn op twee hoogbouwlocaties verzamelcontainers geplaatst. In vergelijking met de benchmark scoort de gemeente lager dan gemiddeld op dienstverlening en regie. Ook inwoners gaven aan behoefte te hebben aan duidelijkere communicatie op het gebied van gescheiden inzameling. Op deze twee gebieden valt dus nog veel te winnen. Het uitvoeren van deze evaluatie en het opstellen van een grondstoffenvisie is daar onderdeel van.

Figuur: Vergelijking met het landelijk gemiddelde 18 juli 2023

hoeveelheid restafval door de invoering van PMD. Dit heeft gezorgd voor een eerste trendbreuk. Om de doelstelling van 2020 alsnog en ook de doelstelling van 50 kilo in 2030 te halen is er een tweede trendbreuk in de hoeveelheid restafval nodig. Uit onderzoek blijkt dat een financiële prikkel het meest effectief is in het faciliteren van een trendbreuk in dit stadium, zie figuur hiernaast. De gemeente Haaksbergen is daar op nationaal niveau zeker niet alleen in, maar in vergelijking met de Twentse gemeenten, de hoogbouwklasse Figuur: Oorzaak trendbreuk in hoeveelheid restafval en de landelijke benchmark scoort Haaksbergen onder gemiddeld. Uit de evaluatie blijkt dat het grootste verschil tussen de gemeenten die de doelstelling wel halen en Haaksbergen ligt in het tariefsysteem, de kosten. Dit zorgt ervoor dat de hoeveelheid restafval omlaag en het scheidingspercentage omhoog gaat. Om het scheidingspercentage te verhogen zijn er twee interventies die hieraan een positieve bijdrage kunnen leveren. Inzetten op kwaliteitsverbetering van het ingezamelde PMD en het nog beter en consequenter scheiden van stromen uit het restafval. Op het prestatiegebied kosten doet de gemeente het relatief goed, er is voor de gemeente grip op de kosten en voor de inwoner zijn de tarieven betaalbaar gebleven. De kosten liggen onder het landelijk gemiddelde.

De kosten voor de inwoner zijn zelfs laag voor gemeenten met hetzelfde tariefsysteem. De drie prestatiegebieden staan niet los van elkaar. Door een prikkel in de kosten scoren de hoeveelheid restafval en het scheidingspercentage juist beter (Milieu). En door meer te communiceren of de frequentie aan te passen op het gewenste scheidingsgedrag (Service) kan ook invloed uitgeoefend worden op het prestatiegebied Milieu. Samen heeft dit weer invloed op de kosten voor de inwoner en de gemeente. De gemeente Haaksbergen heeft met het afvalbeleid 2017-2021 en de bijbehorende doelstellingen een eerste stap in de goede richting gezet. In de toekomst zullen verdere stappen in deze richting ervoor zorgen dat de landelijke en regionale doelstellingen wel gehaald worden.

Aanbevelingen Om de doelstellingen van 2020 alsnog te halen en in de toekomst te voldoen aan de ambitie voor 2030 komen er uit de evaluatie van het beleid een aantal aanbevelingen naar voren:  Vanuit het principe “de vervuiler betaald” is het genereren van inzameldata noodzakelijk om deze te kunnen vergelijken en inzicht te krijgen in het gedrag van inwoners rond afval. Een andere aanbeveling vanuit dit principe is het tegengaan van meelift-gedrag. Hiervoor wordt aanbevolen de containers te chippen en het gebruik van ondergrondse containers te registreren. Op deze manier worden de minicontainers waarvoor betaald wordt ook geleegd. Hierdoor kan ook effectiever gestuurd worden op de hoeveelheid restafval.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

 Een financiële prikkel is nodig om een tweede trendbreuk te faciliteren. Hiermee gaat de hoeveelheid restafval omlaag en het scheidingspercentage omhoog. Er zijn hiervoor twee bewezen opties: omgekeerd inzamelen en tarief differentiatie (diftar), waarvan diftar het meest effectief is. Er wordt aanbevolen bij de nieuwe grondstoffenvisie diftar op basis van volume/frequentie in te gaan voeren. Om dit te kunnen registreren is een waterdicht systeem nodig, waarbij ook de verschillende inzamelmiddelen worden geregistreerd.  Om de kosten voor inwoner en gemeente betaalbaar te houden is het noodzakelijk in te zetten op het effectief scheiden van de verschillende grondstoffen uit het afval. Vooral het inzamelen van de herbruikbare afvalstromen te vergemakkelijken draagt bij aan effectiever scheiden. Het meest voor de hand liggend bij de gemeente Haaksbergen hiervoor is het afschaffen van het tarief voor de GFT-minicontainer. Daarnaast is de aanbeveling meer in te zetten op service door te communiceren.  Integrale afstemming is nodig voor maximale effectiviteit. Zorg dat de grondstoffenvisie, Langezaal, de papier-inzamelaars en Twente Milieu goed met elkaar afstemmen en op elkaar aansluiten om de doelstellingen te halen.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Inleiding De gemeente Haaksbergen wil graag een heldere evaluatie van het afvalbeleid 2017-2021. Een dergelijke evaluatie vindt doorgaans plaats binnen de zogenaamde ‘afvaldriehoek’ en gaat in op de volgende prestatiegebieden: -

Service: De mogelijkheden die inwoners hebben om zich van hun afval te ontdoen

Milieu: De hoeveelheid afval die vrijkomt in de gemeente en hoeveel

hiervan gescheiden wordt ingezameld Kosten: De inzamel- en verwerkingskosten

Figuur 1: Afvaldriehoek

We beginnen met het verzamelen van alle gegevens. Dit doen we doen doormiddel van een bureauanalyse en het opstellen van een toetsingskader. In de bureauanalyse brengen we informatie bij elkaar over het huidige beleid, de beschikbare rapportages en de benchmark. Het afvalbrengpunt is een onderwerp wat we hierin apart evalueren. We richten ons toetsingskader in met beleidskaders en juridische kaders. Deze kaders worden gebaseerd op het Activiteitenbesluit milieubeheer, het programma VANG, de afvalstoffen(heffings)verordening en de afspraken/overeenkomsten met Langezaal en Twente Milieu. Vervolgens evalueren we het beleid en de bijbehorende prestatie-indicatoren. Deze indicatoren zijn verbonden aan de eerder genoemde prestatiegebieden service, milieu en kosten. De resultaten van de gemeente Haaksbergen zetten we af tegen de prestatie-indicatoren en de landelijke benchmark afval van de NVRD.

Bureauanalyse Beleid Het afvalbeleid 2017-2021 is destijds opgesteld omdat de gemeente Haaksbergen meer bij wil dragen aan een duurzame samenleving. De gemeente streeft naar een lager energieverbruik, het verminderen van afval en het tegengaan van verspilling. Hieronder vindt u een samenvatting van het beleid op basis van service, milieu en kosten. Service Binnen een gemeente zijn er verschillende afvalstromen die ingezameld kunnen worden. Dit zijn met name GFT, papier/karton, restafval, plastic, glas, klein chemisch afval en grof huishoudelijk afval. Wanneer bepaalde stromen zoals papier, glas en kunststoffen worden gescheiden, kunnen deze naderhand gerecycled worden. Ongescheiden afval wordt niet gerecycled, maar verbrand. Papier en karton worden binnen de gemeente van oudsher ingezameld door lokale verenigingen. Deze inzameling verloopt naar tevredenheid. Er is daarom geen aanleiding om hier veranderingen in aan te brengen. In 2016 is er via het Meldpunt Afvalinzameling een enquête afgenomen bij de inwoners van de gemeente Haaksbergen. Inwoners kregen de kans hun mening en ideeën te geven over de afvalinzameling binnen de gemeente. De belangrijkste uitkomsten van deze enquête zijn:    

Er is behoefte om verpakkingsafval (kunststoffen, metalen verpakkingen en drankenkartons) aan huis op te halen in een minicontainer. Er is behoefte aan een vrije keuze voor het volume van afvalcontainers Er is een voorkeur voor betaling per leging Er is behoefte aan meer en duidelijkere communicatie op gebied van gescheiden inzameling

Milieu Het afvalbeleid 2017-2021 van de gemeente Haaksbergen volgt de landelijke doelstelling: een scheidingspercentage van 75% in 2020. Bij het percentage afvalscheiding gaat het om het aandeel van het van het huishoudelijk afval dat gescheiden wordt ten behoeve van hergebruik en nuttige toepassing. Afvalstromen zoals GFT, Papier, Glas en PMD worden hiermee bedoeld. Deze doelstelling komt neer op 100 kilo restafval per inwoner per jaar vanaf het jaar 2020.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Niet alleen Haaksbergen neemt deze doelstelling over, alle 14 gemeenten in de regio Twente hebben de doelstelling onderschreven in het rapport ‘Afvalloos Twente’. Daarnaast hebben de gemeente binnen de regio Twente een aanvullende doelstelling geformuleerd om in 2030 nog maar 50 kilo restafval per inwoner te hebben. Voor de verdere optimalisatie van het afvalbeleid zijn in 2017 verschillende scenario’s opgesteld. Er is destijds gekozen voor scenario 1b. -

Scenario 1a: minder frequent inzamelen restafval Scenario 1b: minder frequent inzamelen restafval, PMD 1x per 2 weken uitgevoerd Scenario 2a: Tariefprikkel restafval Scenario 2b: Tariefprikkel restafval, PMD 1x per 2 weken Scenario 3: Omgekeerd inzamelen en tariefprikkel restafval

Kosten In 2016 lagen de inzamelkosten binnen de gemeente onder het landelijk gemiddelde. Dit lijkt veroorzaakt te worden door lagere inzamelkosten voor restafval, gft-afval en PMD ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De verwerkingskosten waren in 2017 wel hoger dan gemiddeld. Dit is te verklaren door meer restafvalaanbod dan gemiddeld en een relatief hoog verwerkingstarief per ton. De oorzaak van dit hoge tarief is dat de Twentse gemeenten binnen een regionaal verband een afspraak hadden met de afvalverwerker Twence. Er is afgesproken dat het tarief dat gehanteerd werd hoger lag dan de daadwerkelijke kosten, zodat het geld dat overbleef besteed kon worden aan de ‘Agenda van Twente’. De Agenda van Twente ondersteunt allerlei projecten binnen de regio Twente. Inmiddels is het tarief weer marktconform en wordt de Agenda van Twente op een andere manier gefinancierd.

Rapportages De afvalinzameling in de gemeente Haaksbergen wordt uitgevoerd door Twente Milieu. Twente Milieu is werkzaam voor negen Twentse gemeenten: Almelo, Borne, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Wierden. Naast het inzamelen van huishoudelijk afval zijn ze ook verantwoordelijk voor het beheer van afvalstromen en het beheer van de openbare ruimte. De verschillende jaarrapportages van Twente Milieu geven veel informatie en vormen een belangrijke input voor de evaluatie. Aanvullende informatie die voortkomt uit deze rapportages is dat het voor het bereiken van de doelstellingen wenselijk is om hogere service aan te bieden voor het inzamelen van gescheiden afvalstromen, en minder service voor de inzameling van restafval. Verder betalen huishoudens een vast basistarief, aangevuld met een tarief op basis van welke containers een huishouden heeft. Gezamenlijk vormt dit de afvalstoffenheffing. Het legen van de containers aan huis is verwerkt in de afvalstoffenheffing.

Benchmark De Benchmark Huishoudelijk Afval is een prestatiemeting op het gebied van afval en grondstoffenbeheer. Deze wordt jaarlijks uitgevoerd door de Koninklijke Vereniging voor Afval- en Reinigingsmanagement (NVRD). Gemeenten en inzamelbedrijven kunnen hier vrijwillig aan deelnemen, de gemeente Haaksbergen doet ieder jaar mee. In de benchmark staat het ‘van elkaar leren’ centraal. De data die met deze benchmark wordt verkregen maakt het mogelijk om milieu- en kosteneffectiviteitsanalyses te maken. Door de inzamelprestaties te koppelen aan gemeentelijke kenmerken (bijv. aandeel hoogbouw), toegepaste inzamelstrategieën (tariefdifferentiatie, omgekeerd inzamelen) en inzamelmiddelen (bijv. minicontainers, zak, verzamelcontainers), wordt inzicht verkregen in de effecten van beleidskeuzes. Aan de benchmark peiljaar 2020 hebben 98 partijen deelgenomen, die in totaal 169 gemeenten vertegenwoordigen (sommige inzamelbedrijven doen namens meerdere gemeenten mee). Daarmee beslaat de benchmark 48% van de Nederlandse gemeenten. De gemiddelde hoeveelheid huishoudelijk afval (gescheiden + ongescheiden ingezameld) bedroeg in 2021 528 kilogram per inwoner. Dat is 8% meer dan in 2020. De dalende trend van de afgelopen vijf jaar lijkt daarmee ten einde. De voornaamste reden hiervoor is dat het huishoudelijk afvalaanbod, mede door corona en de economische opleving, flink is gestegen.

Het afvalscheidingspercentage in 2021 bleef met een gemiddelde 66% op exact hetzelfde niveau liggen als in 2020. Afhankelijk van gemeentelijke kenmerken is er een grote spreiding in prestaties. Hoogbouw blijkt zo'n kenmerk. De NVRD deelt gemeenten binnen de Benchmark Huishoudelijk Afval in op basis van hoogbouwklasse (A t/m E). Deze 42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

zijn min of meer vergelijkbaar met de stedelijkheidsklassen die het CBS hanteert. Met een aandeel hoogbouw van tussen de 6 en 20 procent bevindt gemeente Haaksbergen zich in hoogbouwklasse D. De omstandigheden voor het goed scheiden van afval zijn in het algemeen in de hoogbouw minder gunstig dan in de laagbouw.

Service: Voor het prestatiegebied Service scoort de benchmark op dienstverlening en regie. Dienstverlening is gebaseerd op gegevens omtrent het aantal ophaalrondes, het aantal huishoudens per verzamelvoorziening, afvalscheiding bij gestapelde bouw en de milieustraat. Er worden vier soorten regievaardigheden onderscheiden: -

Beleidsregie gaat om de mate waarin beleid wordt geëvalueerd en geformuleerd op huishoudelijk afvalbeheer, Burgerregie gaat om de mate waarin interactie plaatsvindt met de burger, Circulariteit gaat om de mate waarin invloed wordt uitgeoefend op de circulaire economie en Informatiesturing gaat om de mate waarin gestuurd wordt op managementinformatie.

Milieu: De belangrijkste score voor het prestatiegebied milieu is het aantal kilo restafval per inwoner per jaar. Verder gaat de benchmark in op het percentage afscheiding en de kilo’s aan huishoudelijk afval per inwoner per jaar. Ook de hoeveelheden aan GFT, Papier PMD en Glas worden vergeleken. Om inzicht te krijgen in de samenstelling van huishoudelijk restafval worden er sorteeranalyses uitgevoerd. Een goede sorteeranalyse bestaat uit 4 stappen. Bij de start van het onderzoek vindt er eerst een doelbepaling plaats. Vervolgens wordt er een representatieve steekproef getrokken en wordt deze gesorteerd op minimaal tien hoofdcomponenten plus ‘overig’. Als laatste worden de gegevens gepresenteerd. Doormiddel van sorteeranalyses kan het scheidingspotentieel worden vastgesteld: Welke herbruikbare grondstoffen zitten er nog in het restafval die ook gescheiden ingezameld hadden kunnen worden?

Kosten: Een belangrijke indicator voor gemeenten die deelnemen aan de Benchmark, zijn de totale beheerkosten. Deze kosten bestaan uit drie componenten:   

De directe kosten van inzameling, op-, overslag en verwerking Indirecte kosten (overhead) die ten laste komen van de afvalstoffenheffing (Min-kosten) vergoedingen en verwerkingsopbrengsten

Tariefdifferentiatie (ook wel diftar genoemd) blijkt een zeer belangrijke factor in de verklaring van gemeentelijke prestaties. In alle hoogbouwklassen hebben diftar-gemeenten significant minder restafval en lagere kosten dan gemeenten die geen diftar hanteren. Daarnaast presteren gemeenten die inzetten op servicedifferentiatie beter dan gemeenten die dat niet doen. Servicedifferentiatie betekent een serviceverlaging bij restafvalinzameling (bijvoorbeeld omgekeerd inzamelen of frequentieverlaging) en/of een serviceverhoging bij de grondstofinzameling (bijvoorbeeld met extra containers). Ook in hoogbouwklasse D, waar Haaksbergen onder valt, zorgt diftar voor grootste vermindering van restafval. Diftar in combinatie met servicedifferentiatie is daarnaast ook de strategie met de laagste kosten. Servicedifferentiatie zonder diftar zorgt hoogbouwklasse D ook voor lagere kosten, maar de hoeveelheid restafval ligt wel hoger dan bij gemeentes die wel diftar hanteren.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Afvalbrengpunt Er bevindt zich op de Industriestraat 20 in Haaksbergen een Milieustraat/Afvalbrengpunt. Deze wordt geëxploiteerd door de firma Langezaal. Inwoners van Haaksbergen kunnen hier hun afval inleveren. Een deel van de afvalstromen kan gratis worden ingeleverd, voor andere stromen betaalt de inwoner een vergoeding. In 1994 heeft de gemeente Haaksbergen besloten om het overlaadstation aan de industrieweg te privatiseren en de exploitatie over te dragen aan Langezaal. Er is een mon- Figuur 2: Tarieven afvalbrengpunt delinge overeenkomst gesloten met afspraken over de koop, erfpacht, opstal, bruikleen en exploitatie. De gemeente heeft hierbij de rechten van erfpacht, opstal en bruikleen afgestaan. Deze rechten op 6 juni 1994 overgedragen voor een duur van 30 jaar. Na afloop zullen de rechten met tien jaar verlengd worden, tenzij één van de partijen tenminste een jaar van tevoren de overeenkomst opzegt. In 1998 heeft de gemeente het perceel aan de Industriestraat verkocht. Deze sluit aan op het huidige perceel van 22.423 vierkante meter. Langezaal heeft het overlaadstation hiernaartoe verplaatst. Er is bepaald dat er vanaf 2005 een nieuwe overeenkomst aangegaan moet worden, maar wat hierin geregeld moet/kan worden en wat de looptijd hiervan is wordt niet duidelijk. De exploitatie is in beginsel een dienst die moet worden aanbesteed, tenzij sprake is van een concessie.

Omdat het een voortzetting/wijziging van de bestaande overeenkomst lijkt te zijn, hoeft er niet opnieuw aanbesteed te worden. Als de lopende overeenkomst wordt vervangen door een nieuwe, moet er wel Europees worden aanbesteed. Als de voorwaarden worden veranderd, bijvoorbeeld de looptijd of andere condities, gaat het ook om een nieuwe overeenkomst – dus Europees aanbesteden.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Toetsingskader Hieronder beschrijven we de kaders waarin het afvalbeleid van de gemeente Haaksbergen opereert. We sluiten af met de prestatie-indicatoren die voortkomen uit het toetsingskader en het afvalbeleid 2017-2021.

Wettelijk & Juridisch De gemeente wordt in haar afval- en grondstoffenbeleid gestuurd door de Europese en Nederlandse wet- en regelgeving. Gemeenten worden geacht bij te dragen aan het realiseren van de Europese en landelijke doelstellingen op gebied van afvalbeheer. Het accent ligt op het voorkomen van afval en afvalstoffen die ontstaan her te gebruiken als grondstof. Wat hierbij de hoogste prioriteit heeft wordt bepaald doormiddel van de ladder van Lansink. Deze ladder wordt ook wel de afvalhiërarchie genoemd. Het beleid moet erop gericht zijn zo veel mogelijk afval de Ladder van Lansink te laten 'beklimmen'. Je wil kijken of iets op een zo hoog mogelijke trede gerealiseerd kan worden. Pas als dit niet Figuur 3: de Ladder van Lansink het geval is zal een volgende, lagere stap in aanmerking komen. In de Wet milieubeheer is vastgelegd dat ieder bestuursorgaan de taak heeft om bij de uitoefening van haar bevoegdheden rekening te houden met het door de Minister van Infrastructuur en Milieu vastgestelde afvalbeheerplan: het Landelijk Afvalbeheerplan 2009 - 2021. Gelet op artikel 10.7 van de Wet milieubeheer, in combinatie met artikel 28 en 29 van de kaderrichtlijn afvalstoffen, moet een afvalbeheerplan ten minste de volgende elementen bevatten:    

Afvalpreventieprogramma Hoofdlijnen voor het voorkomen of beperken van het ontstaan van afvalstoffen Een analyse hoe afvalverwerking milieuvriendelijker te maken Kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen

Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval. Elke gemeente moet zorgen voor een adequate organisatie van het afvalbeheer. Dat is meer dan alleen het inzamelen van afval. Een adequaat gemeentelijk afvalbeheer omvat een optimale balans tussen onderling samenhangende beleidsinstrumenten. Onder deze beleidsinstrumenten valt de inzamelstructuur, de uitvoering van de inzameling, het acceptatiebeleid (de voorwaarden waaronder afval door inwoners mag worden aangeboden), communicatie (marketing en voorlichting), de handhaving en de registratie. Gemeenten hebben de plicht om het huishoudelijk restafval en het (gescheiden aangeboden) GFT-afval nabij of bij elk perceel in te zamelen. Ook zijn ze verplicht papier en karton, kunststof verpakkingsafval, glas, textiel, klein chemisch afval, elektr(on)ische apparaten en asbesthoudend afval gescheiden in te zamelen. Voor grof huishoudelijk afval geldt een plicht tot inzameling bij elk perceel, en dient de gemeente te beschikken over een afvalbrengpunt. Al deze verplichtingen zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm).

Beleid De Europese afvalwetgeving is geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving in de vorm van de Wet milieubeheer en het Landelijk afvalbeheerplan (LAP). Het Landelijk afvalbeheerplan (LAP) is het beleidskader voor afval in de circulaire economie in Nederland. Alle overheden moeten bij de uitvoering van hun taken op het gebied van afval rekening houden met het LAP. Op 28 december 2017 is het derde LAP in werking getreden. LAP3 ondersteunt de overgang naar een circulaire economie en loopt tot 2029. De doelen uit het LAP 3 die van toepassing zijn op gemeenten zijn:

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Verhogen van het aandeel afvalscheiding (fijn en grof) huishoudelijk afval van 52% in 2014 naar minimaal 75% in 2020. Afvalscheiding heeft hier betrekking op zowel bron- als nascheiding. Verlagen van de hoeveelheid huishoudelijk restafval van 240 kilogram per inwoner per jaar in 2014 naar maximaal 100 kilogram per inwoner per jaar in 2020, maximaal 30 kilogram per inwoner per jaar in 2025.

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM), Vereninging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de NVRD hebben het Publiek Kader voor het afvalbeheer en het uitvoeringsprogramma Huishoudelijk Afval opgesteld. Belangrijk hierbij is het VANG principe (Van Afval Naar Grondstof). Hiermee wordt gewerkt aan de overgang naar een circulaire economie, een economie waarin zo min mogelijk wordt verspild en zo veel mogelijk wordt hergebruikt. Het programma bevat diverse acties om verspilling van potentiële grondstoffen tegen te gaan. Het streven is om vanaf 2020 75% van het huishoudelijk afval te scheiden. De afgeleide doelstelling daarbij is een maximum van 100 kg restafval per inwoner per jaar. Afvalpreventie en hergebruik van ingezameld afval wordt steeds belangrijker en langzaam ook steeds meer vanzelfsprekend. Het milieu, duurzaamheid en de financiën zijn daarbij belangrijke redenen. In de komende decennia worden veel grondstoffen schaarser, waardoor grondstofprijzen verder zullen stijgen. Gemeenten staan voor de uitdaging om de hoeveelheden huishoudelijk restafval terug te dringen en het hergebruik van grondstoffen verder te optimaliseren. De 14 gemeenten in Regio Twente streven naar een verdere verbetering van de grondstoffenrecycling.

Vanwege deze ambitie en de landelijke en Europese doelstellingen hebben de Twentse gemeenten onderzocht welke meerwaarde kan worden behaald met intergemeentelijke samenwerking en afstemming van het afvalstoffenbeleid. Een andere reden is het besef dat dat het speelveld steeds complexer wordt, en dat voor een doeltreffend en doelmatig afvalbeheer kennis, expertise, financieel draagvlak en schaalgrootte van belang zijn. Keuzes rond het afvalstoffenbeleid en de wijze waarop dit binnen de gemeente wordt ingericht en uitgevoerd, worden door elke gemeente autonoom gemaakt. Een beleidsplan met concrete doelstellingen en ambities is van belang om gerichte maatregelen te kunnen bepalen. Er is een trendbreuk noodzakelijk om de ambities waar te kunnen maken Dit geldt des te meer bij de ambitie “een afvalloos Twente”. Er is een omslag in denken nodig bij de Twentse gemeentes om de omslag te maken naar een meer circulaire economie. Een circulaire economie waarin grondstoffen worden hergebruikt. Helemaal zonder afval is een utopie, maar op basis van onderzoek in regio Twente is een reële ambitie bepaald: 90% (is nu nog 53%) hergebruik en nog slechts 50 kg restafval per inwoner per jaar. Omdat het inzamelen en hergebruiken van grondstoffen vaak minder kost dan het als restafval verbranden, ontstaat bovendien financiële ruimte.

Financiële ruimte om het afvalbeheerbeleid verder te ontwikkelen en tegelijk de kosten voor de inwoners beheersbaar te houden. Een dergelijke trendbreuk is erop gericht dat inwoners worden verleid en gestimuleerd om zo weinig mogelijk restafval aan te bieden en zo veel mogelijk grondstoffen her te gebruiken. Een trendbreuk kan worden bewerkstelligd door het vinden en implementeren van nieuwe impulsen in het afvalbeheer op de volgende gebieden:  



Overtuigen: communicatie, marketing, voorlichting, bewustwording, het goede voorbeeld geven, et cetera. Verleiden: het bieden van goede service zodat inwoners gestimuleerd worden om grondstoffen gescheiden aan te bieden. Gewenst aanbiedgedrag – waarmee grondstoffen worden herwonnen - wordt gestimuleerd door het aanbieden ervan te vergemakkelijken. Het aanbieden van minder gewenste afvalstromen zoals restafval wordt minder makkelijk. Prijsprikkels: het bieden van prijsprikkels zoals een beloning (of lager afval stoffenheffing) voor het scheiden van grondstoffen of het moeten betalen voor het aanbieden van minder gewenste afvalstromen. Er zijn nog diverse andere mogelijkheden (instrumenten) om gewenst afval aanbiedgedrag te belonen. Dwingen: dit betreft onder meer het toezien op en het controleren op het aanbied gedrag en indien daar aanleiding voor is het uitdelen van een berisping of boete.

Op de langere termijn zullen (bijna) alle gemeenten ook prijsprikkels toepassen om inwoners extra te motiveren om grondstoffen te scheiden en de hoeveelheid restafval te beperken.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Prestatie-indicatoren De gemeente Haaksbergen heeft een aantal prestatie-indicatoren voor het afvalbeleid binnen de gemeente. Deze indicatoren zijn afgeleid uit het toetsingskader en de bureauanalyse. Hieronder worden per prestatiegebied de verschillende prestatie-indicatoren beschreven. Op basis van deze indicatoren evalueren we in het volgende hoofdstuk het afvalbeleid van de gemeente Haaksbergen.

Service Het onderdeel service gaat over de mogelijkheden voor inwoners om zich van hun afval te ontdoen. De specifieke prestatie-indicatoren van de gemeente Haaksbergen zijn:   

Het aantal afvalstromen dat wordt onderscheiden De plek waar afvalstromen worden ingezameld De frequentie van huis aan huis inzameling

Milieu Het onderdeel milieu heeft betrekking op hoeveel afval er vrijkomt en hoeveel hiervan gescheiden wordt ingezameld. Hiervoor zijn verschillende doelstellingen bepaald. De eerste doelstelling is het scheidingspercentage van minimaal 75% in 2020. De tweede doelstelling is het verlagen van de hoeveelheid huishoudelijk restafval naar maximaal 100 kilogram per inwoner per jaar in 2020, en naar maximaal 50 kilogram per inwoner per jaar in 2030. Daarmee zijn de prestatie-indicatoren:  

Het scheidingspercentage En de hoeveelheid huishoudelijk restafval

Kosten Het onderdeel kosten gaat over de inzamel- en verwerkingskosten. Het beleid van de gemeente Haaksbergen is dat beide niet te hoog mogen zijn om de kosten voor inwoners betaalbaar te houden. De prestatie-indicatoren zijn dus:  

De kosten voor de gemeente De kosten voor de inwoner

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Evaluatie Hieronder evalueren we het afvalbeleid van de gemeente Haaksbergen. We beschrijven per prestatie-indicator wat het resultaat is, of dat voldoet aan het beleid en vergelijken dit met de resultaten van andere gemeenten en de landelijke benchmark. De evaluatie ordenen we weer op basis van de prestatiegebieden service, milieu en kosten.

Service Voor het prestatiegebied Service onderscheidt de gemeente Haaksbergen drie prestatie-indicatoren:   

Het aantal afvalstromen dat wordt onderscheiden De plek waar afvalstromen worden ingezameld De frequentie van huis aan huis inzameling

In Haaksbergen wordt afval huis aan huis ingezameld, conform een vast inzamelschema (Figuur 4). Aan huis worden de volgende stromen ingezameld: gft, verpakkingen en restafval. De standaardformaten minicontainers waarmee wordt gewerkt hebben een inhoud van 140 en 240 liter. Voor gft zijn er ook kleinere containers beschikbaar van 120 en 60 liter. Er is besloten om in 2017 een aparte container voor plastic, metalen en drankkartons in te voeren, die één keer per twee weken wordt ingezameld. Met het toevoegen van deze container is de inzamelfrequentie van het restafval verlaagd naar één keer per vier weken.

Figuur 4: Overzicht frequenties huis aan huis afval

In 2021 is er een milieuplein met ondergrondse verzamelcontainers gerealiseerd aan de Stationsstraat. Daarmee zijn de bovengrondse verzamelcontainers op deze locatie vervangen. Op andere locaties staan nog wel metalen rolcontainers. Daarnaast zijn er op twee locaties met hoogbouwwoningen verzamelcontainers met toegangscontrole voor restafval geplaatst. Ook zijn er op vijf nieuwe locaties textielcontainers geplaatst vanuit het project Circulair Textiel Twente. Dit project is onderdeel van Regio Deal Twente. Deze textielcontainers zijn bewust niet bij de bestaande milieupleintjes geplaatst, maar in wijken en buurten. Dit heeft als doel om zowel de kwaliteit als kwantiteit van het ingezamelde textiel te verbeteren. Wat betreft service kreeg Twente Milieu in 2021 nog een 7.2 als tevredenheidscijfer van de inwoners van de gemeente Haaksbergen. In 2022 is dat cijfer gestegen naar een 7.7. Benchmark: Als we kijken naar de dienstverlening zit gemeente Haaksbergen onder het gemiddelde van hoogbouwklasse D. Gemeente Haaksbergen heeft een score van 225, terwijl het gemiddelde van de klasse op 242 ligt. Ook voor de regievaardigheden scoort de gemeente Haaksbergen lager dan gemiddeld met een score van 7, terwijl het gemiddelde van hoogbouwklasse D 14 is. Deze lage score komt voort uit onvoldoende scores op gebied van beleidsregie, burgerregie en circulariteit.

Op informatiesturing scoort de gemeente op vier van de zes punten wel voldoende.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

En de hoeveelheid huishoudelijk restafval Het afvalscheidingspercentage

Hoeveelheid restafval Het invoeren van het gescheiden ophalen van PMD heeft een groot effect gehad op de hoeveelheid fijn restafval. Deze is gedaald van 216 kilo in 2017 naar 134 kilo per inwoner per jaar in 2019. Daarmee is de hoeveelheid restafval met 38% gedaald. Na 2019 heeft deze daling zich niet verder doorgezet. De hoeveelheid fijn restafval is zelfs gestegen de afgelopen twee jaar. Dit is ook te zien in figuur 5. Bij een ongewijzigde koers werd al verwacht dat de daling na 2019 zou stagneren. Hierdoor is er in 2020 niet voldaan aan de Figuur 5: Vergelijking met het landelijk gemiddelde landelijke en regionale doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner per jaar. Als we de resultaten vergelijken met de andere Twentse gemeenten zitten die bijna allemaal onder of rond de doelstelling van 100 kilo in 2020. Naast Haaksbergen steekt alleen Almelo hier nog ver bovenuit. Vooruitkijken naar de doelstelling van 50 kilo per inwoner per jaar van Afvalloos Twente in 2030 is te zien dat de meeste Twentse gemeenten aardig op weg zijn. Haaksbergen is hier, na Almelo, nog het verst van verwijderd. Figuur 6: prestaties Twentse gemeenten in 2020

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Benchmark: In vergelijking met alle gemeenten die mee hebben gedaan met de benchmark in 2021 scoort Haaksbergen boven het gemiddelde. Figuur 7 laat ook zien dat de gemeenten die de doelstelling van 100 kilo (bijna) halen allemaal tariefdifferentiatie hebben, eventueel aangevuld met servicedifferentiatie. Figuur 7: Vergelijking hoeveelheid restafval benchmark-gemeenten

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Ook in vergelijking met de benchmark van hoogbouwklasse D zit Haaksbergen met de hoeveelheid restafval per inwoner boven het gemiddelde van 126. We vergelijken daarnaast ook met specifieke gemeenten die in dezelfde hoogbouwklasse vallen, vergelijkbaar zijn als het gaat om landelijkheid én eenzelfde aantal inwoners hebben. Waar deze gemeenten op verschillen is het gehanteerde tariefsysteem voor huishoudelijk afval, zie voor alle informatie Figuur 9. Waar het tariefsysteem van de geFiguur 8: Vergelijking hoeveelheid restafval meente Haaksbergen gebaseerd is op volume – in dit geval het volume van de miHoogbouw inwoners tariefsysteem nicontainer, geldt voor de andere gemeenHaaksbergen 17% 24.229 volume ten een tariefsysteem gebaseerd op volume Wierden 15% 24.538 volume & frequentie & frequentie. Hierbij geldt dat het basistaBorne 15% 23.668 volume & frequentie rief lager is en de inwoners apart betalen 15% 21.227 aantal personen per lediging. De uitzondering hierop is de Urk Dinkelland 15% 26.606 volume & frequentie gemeente Urk, hier wordt voor het aantal Losser 15% 20.888 volume & frequentie personen betaald. Figuur 9: informatie vergeleken gemeenten

De landelijke ambitie was om in 2020 75% afvalscheiding en een gemiddelde van maximaal 100 kilo restafval per inwoner te realiseren. Dit doel is door de gemeente Haaksbergen, en veel andere gemeenten, niet gehaald, zoals te zien in figuur 9. Gemeenten hebben echter wel forse stappen gezet in het verbeteren van huishoudelijke afvalscheiding. De ambities van 2020 zijn duidelijk dichterbij gekomen. In de periode 2015-2020 daalde de gemiddelde hoeveelheid restafval van 240 kg naar 180 kg. In 2020 Figuur 10: hoeveelheid restafval per gemeente. Bron: https://vang-hha.nl/programma/ behaalden 31% van de gemeenten 75% afvalscheiding, tegenover slechts 7% in 2015. Ruim 15% van de gemeenten hadden minder dan 100 kg restafval per inwoner. Wat opvalt is dat het gemeenten steeds beter lukt hun ambitieuze doelstellingen daadwerkelijk uit te voeren. Het scheiden van PMD heeft bij de invoering een enorme impuls gekregen. Hierdoor is de kwaliteit van bepaalde deelstromen echter wel onder druk komen te staan. Daarom zijn de eisen voor de kwaliteit van deelstromen de afgelopen jaren aangescherpt, en zijn verwerkers daar beter op gaan controleren.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Door een extern adviesbureau is de vergelijking van figuur 11 gemaakt. Deze gebruikt de hoeveelheid restafval t/m 2021 en maakt een prognose voor de toekomst tot 2025. Deze gegevens van de gemeente Haaksbergen zijn afgezet tegen de VANG doelstelling en vergelijkbare gemeenten die tariefdifferentiatie toepassen. Ook hier blijkt dat de gemeente Haaksbergen niet aan de doelstelling voldoet en dat het in de toekomst niet aannemelijk is dat ze daar wel aan gaat voldoen zonder iets te veranderen aan het tariefsysteem.

Figuur 11: Uit Afvalscan KplusV

Afvalscheiding Bij het percentage afvalscheiding gaat het om het aandeel van het van het huishoudelijk afval dat gescheiden wordt ten behoeve van hergebruik en nuttige toepassing. Als we kijken naar het percentage afvalscheiding gaat de gemeente Haaksbergen de laatste paar jaar gelijk op met het landelijk gemiddelde (zie figuur 12). Te zien is dat beide percentages sinds 2019 stagneren op een percentage rond de 71%. Dat is dichtbij het doel van 75%, maar ook hier geldt dat deze doelstelling niet gehaald is. Figuur 12: vergelijking met het landelijk gemiddelde

De oorzaak voor dit percentage is te vinden in de grondstoffen die nog in het restafval blijven zitten. Uit de verschillende sorteeranalyses (figuur 13) blijkt dat het percentage aan overige fracties in het restafval is toegenomen tussen 2016 en 2022. Hetzelfde geldt voor kunststof verpakkingen en papier. Deze stromen worden dus minder goed gescheiden dan voorheen. Tegelijkertijd is het keukenafval en tuinafval afgenomen. Toch vormen beide stromen samen een hoog percentage van het restafval. Zie ook figuur 14. Hier liggen dus kansen voor de toekomst. Figuur 13: sorteeranalyse voor 2016, 2019 en 2022

Kijkend naar de overige afvalstromen doet Haaksbergen het goed op het inzamelen van glas. Met 24 kilo per inwoner behoort Haaksbergen tot de top van de Twentse gemeenten op dit gebied. Wat betreft het PMD is uit de cijfers op te maken dat de kwaliteit van de ingezamelde verpakkingen erg slecht is. Bij verzamelcontainers is 93% volledig afgekeurd en huis-aan-huis is 92% geheel of gedeeltelijk goedgekeurd. In het verhogen van de kwaliteit van het restafval en daarmee ook de stromen van Papier, GFT en PMD liggen nog kansen.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Figuur 14: Ongescheiden en brongescheiden afvalstromen

Ten opzichte van gemeenten met een vergelijkbaar hoogbouwpercentage en inwonersaantal heeft Haaksbergen nog veel te winnen als het gaat om afvalscheiding. Ook hier is het grootste verschil tussen deze gemeenten het tariefsysteem. Figuur 15: Vergelijking afvalscheiding

Daarnaast is er op basis van verschillende rapportages van Twente Milieu ook gekeken hoe de gemeente Haaksbergen het doet op het scheiden van verschillende afvalstromen in vergelijking met andere Twentse gemeenten. Deze cijfers samenvattend scoort de gemeente Haaksbergen op het gebied van de gescheiden afvalstromen gft en glas gemiddeld. Op gebied van verpakkingen, papier, textiel en restafval presteert de gemeente Haaksbergen onder het gemiddelde.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Kosten De kosten voor zowel inwoner als gemeente moeten betaalbaar blijven. In vergelijking met het landelijk gemiddelde nemen de kosten in de gemeente Haaksbergen even snel toe. De startpositie van de gemeente Haaksbergen ligt onder het landelijk gemiddelde.

Figuur 16: vergelijking met het landelijk gemiddelde

In figuur 17 is te zien dat de kosten per aansluiting in Haaksbergen ook lager zijn dan in de benchmark gemeenten. Het valt nog extra op dat van gemeenten met alleen het basis-tariefsysteem Haaksbergen de laagste kosten heeft.

Figuur 17: Totale afvalbeheerkosten per aansluiting – benchmark 2021

Een vergelijking van de benchmarkgemeenten op kosten én hoeveelheid restafval zorgt voor het beeld in figuur 18. Dit laat zien dat Haaksbergen inderdaad lage kosten heeft voor een basis-tariefsysteem. Als ook gekeken wordt naar andere tariefsystemen is snel te zien dat gemeenten met tariefdifferentiatie (eventueel inclusief servicedifferentiatie) vergelijkbare of lagere kosten hebben en vooral veel lager zitten in de hoeveelheid restafval.

Uit onafhankelijk onderzoek blijkt dat de afvalbeheerkosten in gemeenten met diftar gemiddeld lager zijn dan in overige gemeenten. Uit het onderzoek blijkt dat inwoners in gemeenten met diftar hun afval meer gescheiden aanbieden, waardoor er minder restafval ontstaat. In 2021 zaten de afvalbeheerkosten van het restafval in een diftargemeente gemiddeld op €237 per huishouden. Dit is een stijging van €26,14 ten opzichte van 2019. In gemeenten waar een vast tarief werd geheven – ongeacht de grootte van het huishouden – stond de teller op €309 per huishouden, een verhoging van €20,05 ten opzichte van 2019.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Figuur 18: Kosten-effectiviteit benchmark gemeenten 2021

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Conclusie

Service

Milieu

• Afvalstromen • Inzamelplekken • Frequentie • Regie

• Hoeveelheid restafval • Scheidingspercentage

Kosten • Kosten inwoner • Kosten gemeente

Andere mogelijkheden zijn het opstellen van een communicatiekalender, het werken met een mobiele-app voor inwoners, het registreren van aanbiedgedrag en het opstellen van een monitor afval-grondstoffen. Beide doelen van het prestatiegebied Milieu zijn niet gehaald door de gemeente Haaksbergen. De doelen waren om in 2020 100 kilo restafval per inwoner per jaar te hebben en een afvalscheidingspercentage van 75% te bereiken. De gemeente Haaksbergen zat in 2021 op 168 kilo restafval per inwoner per jaar en had een afvalscheidingspercentage van 71%. Tot en met 2019 was er wel een daling van de hoeveelheid restafval door de invoering van PMD. Dit heeft gezorgd voor een eerste trendbreuk. Om de doelstelling van 2020 alsnog en ook de doelstelling van 50 kilo in 2030 te halen is er een tweede trendbreuk in de hoeveelheid restafval nodig. Uit onderzoek blijkt dat een financiële prikkel het meest effectief is in het faciliteren van een trendbreuk in dit stadium, zie figuur 19. De gemeente Haaksbergen is daar op nationaal niveau zeker niet alleen in, maar in vergelijking met de Twentse gemeenten, de hoogbouwklasse en de landelijke benchmark scoort Haaksbergen onder gemiddeld. Uit de evaluatie blijkt dat het grootste verschil tussen de gemeenten die de doelstelling wel halen en Haaksbergen ligt in het tariefsysteem, de kosten.

Dit zorgt ervoor dat de hoeveelheid restafval omlaag en het scheidingspercentage omhoog gaat. 'Om het scheidingspercentage te verhogen zijn er twee interventies die hieraan een positieve bijdrage kunnen leveren. Inzetten op kwaliteitsverbetering van het ingezamelde PMD en het nog beter en consequenter scheiden van stromen uit het restafval. Op het prestatiegebied kosten doet de gemeente het relatief goed, er is voor de gemeente grip op de kosten en voor de inwoner zijn de tarieven betaalbaar gebleven. De kosten liggen onder het landelijk gemiddelde. De kosten voor de inwoner zijn zelfs laag voor gemeenten met hetzelfde tariefsysteem.

Figuur 19: Oorzaak trendbreuk in hoeveelheid restafval

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

De drie prestatiegebieden staan niet los van elkaar. Door een prikkel in de kosten scoren de hoeveelheid restafval en het scheidingspercentage juist beter (Milieu). En door meer te communiceren of de frequentie aan te passen op het gewenste scheidingsgedrag (Service) kan ook invloed uitgeoefend worden op het prestatiegebied Milieu. Samen heeft dit weer invloed op de kosten voor de inwoner en de gemeente. De gemeente Haaksbergen heeft met het afvalbeleid 2017-2021 en de bijbehorende doelstellingen een eerste stap in de goede richting gezet. In de toekomst zullen verdere stappen in deze richting ervoor zorgen dat de landelijke en regionale doelstellingen wel gehaald worden.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

Toekomst Tussen 2017 en 2021 heeft het afvalbeleid van de gemeente Haaksbergen effect gehad op service, milieu en kosten. Dit effect was echter niet genoeg om de specifieke doelstelling van het beleid te halen. Uit deze evaluatie van het beleid van de afgelopen jaren komen wel een aantal aanknopingspunten naar voren die kunnen helpen om deze doelstellingen in de toekomst wel te halen. Om op landelijke niveau te komen tot een kwalitatief nóg betere recycling, richt het uitvoeringsprogramma VANGHHA zich in de periode 2021 – 2025 op twee belangrijke aspecten: Het nog beter scheiden van restafval en het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen. Twee derde van het huishoudelijk restafval bestaat uit waardevol, recyclebaar materiaal. Momenteel belandt een te groot percentage hiervan in de verbrandingsoven. Verder zorgen vervuiling en de aanwezigheid van stoorstoffen ervoor dat de deelstromen die gescheiden worden ingezameld niet optimaal zijn. Kosten Om ervoor te zorgen dat de kosten voor het inzamelen van huishoudelijk afval ook in de toekomst aanvaardbaar blijven, is het nodig om beter te scheiden. Het verwerken van restafval, niet gescheiden grondstoffen uit het afval en afkeur op het PMD gaat meer kosten dan dat het oplevert. Het verwerken van gescheiden afval brengt namelijk minder kosten met zich mee dan het verbranden van restafval.

Echter worden inwoners van de gemeente Haaksbergen nog niet genoeg aangezet om afval te scheiden, en zodoende minder restafval aan te bieden. Uit de benchmark en andere onderzoeken blijkt dat dit beïnvloed kan worden door in te zetten op de prestatiegebieden service en kosten. Op het gebeid van kosten is het differentiëren van tarieven (diftar) de meest effectieve tool om de hoeveelheid restafval per inwoner te verminderen. Inwoners hebben met diftar invloed op hun eigen kosten. Hoe beter je scheidt, hoe lager de kosten. Ervaringen uit andere gemeenten leren dat gemiddeld de kosten voor inwoners lager worden met diftar, en dat er minder restafval ontstaat dat verbrand moet worden. Door deze financiële prikkel gaan mensen afvalstromen zoals gft, verpakkingen, papier en glas ook beter scheiden. Op dit moment betalen inwoners die hun afval al goed scheiden indirect mee aan de verwerkingskosten van het huishoudelijk afval van mensen die minder goed scheiden. Hetzelfde principe geldt voor mensen die niet betalen voor het ophalen van restafval terwijl ze daar niet voor betalen. Op dit moment is namelijk niet duidelijk welke minicontainers afkomstig zijn van de gemeente. Het is aan te bevelen om de minicontainers te chippen om zo meer grip te krijgen op de inzameling van het restafval en de kosten voor de inzameling.

Voor de gemeente is de investering in diftar is relatief klein als je dit vergelijkt met de invoering van omgekeerd inzamelen. Dit komt omdat het afval in de meeste gevallen gewoon aan huis wordt ingezameld. In het geval van gestapelde bouw wordt dat nu al ingezameld door middel van containers. Deze zijn echter verouderd en gaan in de komende periode vervangen worden door ondergrondse containers. Er is veel onderzoek gedaan naar neveneffecten van diftar, zoals bijplaatsingen en dumpingen. Uit deze onderzoeken blijkt dat in een vergelijkbare gemeenten de invoering van diftar niet tot nauwelijks leidt tot een toename in bijplaatsingen en dumpingen. Wel is het vaak de eerste zes maanden wat onrustig en zijn er meer meldingen. Dit komt omdat het een verandering is en de aandacht erop gevestigd is. Bij omgekeerd inzamelen brengen mensen hun restafval naar en ondergrondse container, terwijl andere stromen nog wel aan huis worden opgehaald. Dit is een strategie op het prestatiegebied service om de hoeveelheid restafval omlaag te brengen. Bij omgekeerd inzamelen gaat het serviceniveau voor restafval omlaag terwijl het niveau voor de andere afvalstromen omhoog gaat. Voor inwoners betekent dit dat als ze hun afval goed scheiden ze zo min mogelijk naar de ondergrondse container hoeven te lopen.

In het geval van deze strategie moeten er circa 100 tot 120 ondergrondse containers geplaatst worden in de gemeente om dit te faciliteren. Dit zou een grote investering voor de gemeente betekenen. Service Om de doestellingen in de toekomst wel te halen zijn er meerdere opties op gebied van service. Een mogelijke strategie is dus omgekeerd inzamelen, een andere is inzetten op de frequentie. Met het huidige beleid is daar al op ingezet door de frequentie van het restafval te verlagen en PMD apart op te halen. Er zijn op het gebied van service

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

nog meerdere strategieën mogelijk, die ook met elkaar te combineren zijn. Het gaat dan om inzetten op de communicatie over het belang van scheiden en hoe dit goed te doen en de service verhogen van de gescheiden afvalstromen. In het geval van de gemeente Haaksbergen wordt er betaald voor de GFT-container. Een optie is het afschaffen van dit tarief om het scheidingspercentage te verhogen en de hoeveelheid restafval te verlagen. Omdat het scheiden van GFT makkelijker wordt gemaakt komt er minder terecht in het restafval dat verbrandt wordt. Ook op de inzameling van papier en textiel valt nog veel te winnen, maar de situatie in Haaksbergen is niet standaard en moet dus goed overwogen worden wat de opties zijn.

Participatie Hoewel de aanleiding van het participatiebeleid de Omgevingswet is, geldt het participatiebeleid van de gemeente Haaksbergen ook voor andere beleidsdomeinen. De nota biedt handvatten om een goed participatieproces op te zetten bij bijvoorbeeld het opstellen van nieuw beleid. Ook is participatie verplicht bij het opstellen van de overige juridische instrumenten van de gemeente. Binnen een aantal door de gemeenteraad vast te stellen activiteiten kan participatie verplicht worden gesteld. Het gaat hierbij om initiatieven met veel impact op de fysieke leefomgeving. Dit wordt beoordeeld aan de hand van de volgende aspecten:    

De omvang van het initiatief, het maatschappelijk/ individueel belang van een initiatief, De mate van hinder van een initiatief en De maatschappelijke/ politieke aandacht bij een initiatief.

Als bij drie van de vier aspecten de inschatting wordt gemaakt dat de impact groot zal zijn, dan is participatie verplicht. De kaders hiervoor worden nog verder uitgewerkt. Bij het opstellen van nieuw beleid is het belangrijk deze mee te nemen. Milieu Het niveau van service en kosten zijn twee middelen om de doelstellingen voor het milieu te behalen. De ambitie van Afvalloos Twente is 30 kg per inwoner per jaar in 2030. Om deze doelstellingen in de gemeente Haaksbergen te halen is een trendbreuk nodig. De eerste trendbreuk is gefaciliteerd door het invoeren van PMD. Puur door intrinsieke motivatie en communicatie lukt het niet om te voldoen aan de ambitie. Er moet dus een prikkel komen. Een financiële prikkel is het meest effectief om de hoeveelheid restafval te verlagen naar minder dan 100 kilo per inwoner per jaar. De volgende uitdaging is om door middel van een serviceprikkel te komen naar de ambitie voor 2030. In het schema hiernaast wordt beschreven hoe deze extra prikkels van invloed kunnen zijn op de gemiddelde jaarlijkse hoeveelheid restafval van inwoners binnen de gemeente Haaksbergen.

18 juli 2023

 Vanuit het principe “de vervuiler betaald” is het genereren van inzameldata noodzakelijk om deze te kunnen vergelijken en inzicht te krijgen in het gedrag van inwoners rond afval. Een andere aanbeveling vanuit dit principe is het tegengaan van meelift-gedrag. Hiervoor wordt aanbevolen de containers te chippen en het gebruik van ondergrondse containers te registreren. Op deze manier worden de minicontainers waarvoor betaald wordt ook geleegd. Hierdoor kan ook effectiever gestuurd worden op de hoeveelheid restafval.  Een financiële prikkel is nodig om een tweede trendbreuk te faciliteren. Hiermee gaat de hoeveelheid restafval omlaag en het scheidingspercentage omhoog. Er zijn hiervoor twee bewezen opties: omgekeerd inzamelen en tarief differentiatie (diftar), waarvan diftar het meest effectief is. Er wordt aanbevolen bij de nieuwe grondstoffenvisie diftar op basis van volume/frequentie in te gaan voeren. Om dit te kunnen registreren is een waterdicht systeem nodig, waarbij ook de verschillende inzamelmiddelen worden geregistreerd.  Om de kosten voor inwoner en gemeente betaalbaar te houden is het noodzakelijk in te zetten op het effectief scheiden van de verschillende grondstoffen uit het afval. Vooral het inzamelen van de herbruikbare afvalstromen te vergemakkelijken draagt bij aan effectiever scheiden.

Het meest voor de hand liggend bij de gemeente Haaksbergen hiervoor is het afschaffen van het tarief voor de GFT-minicontainer. Daarnaast is de aanbeveling meer in te zetten op service door te communiceren.  Integrale afstemming is nodig voor maximale effectiviteit. Zorg dat de grondstoffenvisie, Langezaal, de papier-inzamelaars en Twente Milieu goed met elkaar afstemmen en op elkaar aansluiten om de doelstellingen te halen.

42023024 Evaluatie afvalbeleid Haaksbergen

18 juli 2023

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13531305/1