A1-1.Memo verdieping circulaire economie

Bijlage: Verdieping circulaire economie

Memo verdieping circulaire economie Zoals aangegeven in de ‘Raadsinformatiebrief inleiding ce’ zijn we binnen regio Twente bezig met de transitie van een lineaire, naar een circulaire economie. We zijn ons ervan bewust dat ‘circulaire economie’ een nog niet algemeen bekend concept is en dat de transitie vragen kan oproepen. In deze bijlage gaan we in op de noodzaak van de transitie van een lineaire, naar een circulaire economie. Verder gaan we in op wat een circulaire economie inhoudt en welke voordelen het biedt ten opzichte van een lineaire economie. Als laatste wordt benoemd hoe circulaire economie zich verhoudt tot de verschillende beleidsterreinen en teams binnen de gemeente Haaksbergen.

Waarom een circulaire economie? De gevolgen van ons huidige, ongelimiteerd gebruik van grondstoffen in een grotendeels lineaire economie zijn groot. Niet-hernieuwbare grondstofvoorraden zijn beperkt en het herstelvermogen van de aarde kent zijn grenzen. De welvaartsgroei heeft ertoe geleid dat we in Nederland 3,6 keer zoveel grondstoffen gebruiken als die de aarde in één jaar tijd kan genereren1. In onze lineaire economie gebruiken we grondstoffen alsof ze oneindig voorradig zijn. Zo werd in 2020 van de 60 miljoen ton afval in Nederland, 7.6 miljoen ton (13%) verbrand, grondstoffen die hergebruikt hadden kunnen worden, maar in plaats daarvan herwonnen moeten worden uit steeds schaarsere voorraden2. Ondanks dat meer dan 78% van onze materialen wordt hergebruikt, bestaan nieuwe producten voor nog geen 13% uit gerecyclede materialen3. Dit komt omdat wij vooral laagwaardig recyclen, materialen worden dan hergebruikt in producten van lagere economische waarde.

Gevolgen van een lineaire economie voor de energietransitie en het klimaat Een lineaire economie leidt op lange termijn tot het steeds schaarser worden van cruciale materialen. Zo waarschuwen experts al langere tijd dat o.a. koper schaarste de energietransitie kan vertragen, tegelijkertijd worden bijvoorbeeld zonnepanelen, die afhankelijk zijn van koper, nog nauwelijks gerecycled4. Naast deze gevolgen voor de energietransitie heeft de lineaire economie ook impact op hoeveel energie er moet worden opgewekt. Ons materiaalgebruik, inclusief de productie, consumptie en sloop van grondstoffen, producten en infrastructuur draagt voor 77% bij aan de uitstoot van broeikasgassen5.

1 Dutch Overshoot day 2022, berekend door de Global Footprint Network in 2022. Flyer online beschikbaar op:

https://www.overshootday.org/content/uploads/2022/04/Dutch-Overshoot-Day-2022-EN.pdf 2 Gegevens afvalverwerking in Nederland van Rijkswaterstaat van februari 2022. Online beschikbaar op: https://www.afvalcirculair.nl/publish/pages/91894/afvalverwerking-in-nederland-gegevens-2021.pdf 3 Integrale Circulaire economie Rapportage van het Planbureau van de Leefomgeving van januari 2023. Online beschikbaar op: https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2023-icer-2023-4882.pdf 4 Hoe circulair is een Zonnepaneel? Interview met prof. Dr. Zeman van TU Delft van april 2018. Beschikbaar op: Hoe circulair is een zonnepaneel? (tudelft.nl) 5 Rapport Circulaire Strategieën voor LAO PDR van de UNDP van 3 oktober 2017. Te downloaden van: https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/undp-lecb-circular-economy-strategies-for-laos-pdr20170911_0.pdf

Bijlage: Verdieping circulaire economie

De afbeelding hiernaast maakt inzichtelijk hoe groot de klimaat-impact is van de gemiddelde Nederlander door de productie en het gebruik van producten uit verschillende categorieën.6 Naast de gevolgen voor het klimaat, leidt lineair materiaalgebruik tot een afname van biodiversiteit, tot grote plasticvervuiling, ontbossing, wateren luchtvervuiling, en een steeds groter wordende schaarste van materialen. Om verdere gevolgen van broeikasgassen en overconsumptie en de uitputting van onze aarde zoveel mogelijk te beperken is een transitie naar een circulaire economie nodig.

Van een lineaire naar een circulaire economie Het kan anders: in een circulaire economie (ook wel donut- of kringloopeconomie genoemd) maken we zoveel mogelijk gebruik van dat wat er al is, of dat wat hernieuwbaar is, binnen de grenzen van de aarde. Een circulaire economie is een manier om wereldwijd het materiaalverbruik en de bijbehorende milieu-impact terug te dringen. Daarmee draagt een circulaire economie bij aan de integrale duurzaamheids-opgave waarvoor we staan: het tegengaan van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en overbelasting van de aarde. Dit vraagt om een wijziging van onze huidige, lineaire, manieren van werken. Door het reduceren van primaire grondstofwinning en productie van nieuwe voorwerpen, kunnen we tot wel twee derde van de broeikasgasemissie uitstoot besparen. Zo werken we aan een toekomst die duurzaam is.

6 Babette Porcelijn, 2018. Beschikbaar op: https://babetteporcelijn.com/#home-hidden-impact

Bijlage: Verdieping circulaire economie

Wat is een circulaire economie? In een circulaire economie voorkomen we verspilling door de waarde van producten, onderdelen en grondstoffen zo lang mogelijk te behouden in gesloten kringlopen. Dat zal ertoe leiden dat we minder afval overhouden. Op deze manier besparen we zowel op het milieu als op de kosten, zonder in welvaart in te leveren (Zie box 17). Zo gaan we meer delen met elkaar, meer hergebruiken en meer repareren. Generiek kan gezegd worden dat een circulaire economie 3 doelen dient, namelijk: het beschermen van eindige of schaarse materiaalvoorraden; het beschermen van het milieu; en het behouden van bestaande waarde van gedolven grondstoffen, materialen en producten.

Box 1 De potentie van een omschakeling naar een circulaire economie is voor de gemeente Amsterdam berekend. Hergebruik van materialen kan in de bouw tot 85 miljoen euro per jaar aan waarde toevoegen en tot 150 miljoen euro voor organische afvalstromen. Dit kan leiden tot een besparing van 900 duizend ton materiaal per jaar. Als bijkomend voordeel heeft een Circulaire economie de potentie om in totaal 1900 extra banen te creëren, verdeeld over verschillende sectoren.

In een circulaire economie wordt de waarde van grondstoffen zoveel mogelijk behouden tijdens de gehele levensloop van een product: van ontwerp tot afdanking. Er zijn 3 categorieën van circulaire verwerking: we gebruiken minder primaire grondstoffen door van producten af te zien, producten te delen of door ze efficiënter te produceren: we produceren alleen nieuw als het niet anders kan; we vertragen de vraag naar nieuwe grondstoffen door de levensduur van producten en onderdelen te verlengen, door producten te hergebruiken en te repareren; we sluiten de kringloop door recycling of verbranding ten behoeve van energie.

8

7 The Circle Economy 2016 Beschikbaar via: Developing a Roadmap for the First Circular City: Amsterdam - Insights - Circle

Economy (circle-economy.com) 8 Kamerstuk 33 043 nr.28: Groene economische groei in Nederland (Green Deal) van 28 januari 2013. Beschikbaar op: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33043-28.html

Bijlage: Verdieping circulaire economie

Hiernaast kijken we ook of substitutie mogelijk is, waarbij we eindige grondstoffen vervangen door hernieuwbare grondstoffen of door grondstoffen met een lagere milieudruk. Het sluiten van kringlopen vereist dus meer dan alleen recyclen. Het verandert de manier waarop waarde wordt gecreëerd en wordt behouden, hoe de productie wordt verduurzaamd en welke businessmodellen daarvoor worden gebruikt. Daarvoor moet ook onze perceptie veranderen: gebruikte materialen zijn geen afval, maar waardevolle grondstoffen en producten als dienst in plaats van bezit.

Plaats van een circulaire economie in beleidsdomeinen De overgang van een lineaire- naar een circulaire economie vraagt om een systeemverandering. Het is een vergaande transitie die vraagt om domeinoverstijgende afwegingen en veranderingen. Een circulaire economie draagt bij aan het tegengaan van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, vervuiling en leveringsrisico’s, daarmee raakt het dus ook de daaraan verwante beleidsdomeinen. Dit is weergegeven in de bovenste helft van de onderstaande afbeelding.

Naast deze beleidsdomeinen heeft een circulaire economie ook impact op andere domeinen binnen de gemeente. Dit komt doordat de gemeente, in haar rol als inkoper van goederen, diensten en werken; en als ontwerper, inrichter en beheerder van de openbare ruimte de transitie naar een circulaire economie kan stimuleren. Daarmee heeft de transitie dus ook impact op hieraan gerelateerde beleidsdomeinen als inkoop, infrastructuur, en omgeving en ontwikkeling. De hieraan verwante teams, weergegeven in de onderste helft van de afbeelding, zullen dan ook betrokken worden bij de op te stellen duurzaamheidsvisie.

Sterinsamenduurzaam.nl/ce Op Ster in Samen Duurzaam is voor de inwoners van Haaksbergen een pagina over circulaire economie ontwikkeld. Via deze pagina kunnen onze inwoners ontdekken wat een circulaire economie inhoudt en waarom het belangrijk is om deze omslag te maken. Bovendien biedt de website praktische tips en informatie over onderwerpen zoals afvalinzameling, reparatie, voedselverspilling en ontspullen. Wij geloven dat het essentieel is om onze inwoners actief te betrekken bij het realiseren van een circulaire economie in onze gemeente. Door hen te informeren en te inspireren, kunnen we samen de nodige veranderingen teweegbrengen.