2025-R75 Raadsinformatiebrief Rekenkameronderzoek Twentse samenwerking zicht op zeggenschap (geanonimiseerd)

Raadsinformatiebrief

Aan

Uw kenmerk Uw datum Behandeld door Telefoonnummer

Onderwerp:

Geachte

Op

1

de

gemeenteraad

Zaaknummer Kenmerk

E :

(geanonimiseerd) (053)

:

573 45 67

Rekenkameronderzoek

Twentse

samenwerking:

Bijlagen

8

Datum

:

Zicht op

23-9-2025

zeggenschap.

gemeenteraad,

juli 2025 ontving

Twentse

rekenkamers

uw

raad

naar

de

het

“Zicht op zeggenschap” van de gezamenlijke samenwerking in Twente (hierna: “rapport”. De

rapport

gezamenlijke

Twentse

diversiteit

samenwerkingsvormen

van

doelstellingen

daarvan

rekenkamers en

willen met dit rapport hun raden inzicht geven in de die in Twente aan de orde zijn, alsmede in de

de mate waarin

de

raden

hierop

kunnen

reflecteren

en

er

invloed op kunnen uitoefenen. De achtergrond van de vraag ligt in de ontvlechting van de Regio Twente. Het onderzoek kent aanbevelingen die betrekking hebben op zowel de

rol

reactie

van

uw

die

u

raad,

als die

van

mogelijkerwijs kunt

het

college.

betrekken

Met deze

brief geven

bij uw behandeling

van

wij

onze

het

bestuurlijke

rapport.

Belang regionale samenwerking In het onderzoek zijn 87 samenwerkingsverbanden geïdentificeerd, waaraan Twentse gemeenten deelnemen. Landelijk bezien valt Twente in de middenmoot qua aantal samenwerkingsverbanden. Het aantal onderstreept het belang en de behoefte aan regionale samenwerking. Met name op terreinen voor gezondheid, zorg en sociaaleconomische structuurversterking, is de Twentse samenwerking volgens het rapport het meest intensief. Twente is een ‘daily urban system’. Daarmee is Twente vanuit ruimtelijk-economisch perspectief een logische schaal om bestuurlijk op samen te werken. Daarnaast is Twente een herkenbare regio voor inwoners, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven, een regio waarin zij zich economisch en sociaalmaatschappelijk organiseren. Het belang van een sterke regio voor de werkgelegenheid is voor Haaksbergen groot: uit de Twente Index uit 2023 volgt dat 2700 werknemers uit Haaksbergen naar Enschede gaan. Daarnaast werken 1300 mensen in Hengelo. Ook bij andere afzonderlijke gemeenten in de regio werken honderden werknemers uit Haaksbergen. Een

sterke

regionale samenwerking sluit aan bij het door de raad omarmde besturingsmodel voor de gemeente Haaksbergen als netwerkgemeente (link raadsbesluit). Uw raad heeft in een vroeg stadium van de ontvlechting van de Regio Twente het belang van regionale samenwerking in een unaniem aangenomen motie bekrachtigd (link motie 27 november 2019). In de motie legde u de link tussen het rapport “Rijnconsult” dat aan de keuze voor het besturingsmodel in Haaksbergen ten grondslag lag en regionale samenwerking.

Postbus

102

Gemeentehuis Haaksbergen Blankenburgerstraat 28 7481 EB Haaksbergen, Tel: (053) 573 45 67, Fax: (053) www.haaksbergen.nl gemeente@haaksbergen.nl Kijk voor openingstijden en het maken van een afspraak op www.haaksbergen.nl

7480

AC,

IBAN

NL56

BNGH

028.50.03.194

572

80 75

Democratische legitimatie De toegevoegde waarde van de Twentse samenwerking staat volgens het rapport niet onder druk. Er is zorg omtrent de democratische legitimatie van samenwerkingsverbanden. Dat ziet met name op de vrijwillige samenwerkingsverbanden die onder meer na de ontvlechting van de Regio Twente zijn ontstaan. “Inzicht” en “invloed” zijn sleutelbegrippen in de bevindingen van het rapport. Hoe de samenwerking ook is vormgegeven raadsleden ervaren een democratisch tekort. Het geheel aan samenwerking thans is dezelfde kluwen die ook bestond binnen de Regio Twente maar dan zonder paraplu. De Twentse samenwerking is in de loop der jaren gedeformaliseerd zo wordt in het rapport opgemerkt. ,

,

,

,

Vrijwillige samenwerking is laagdrempelig maar maakt dat formele instrumenten uit de Wet gemeenschappelijke regelingen niet rechtstreeks van toepassing zijn. Ten tijde van besluitvorming over de ontvlechting van de Regio Twente nam u reeds een motie aan (link motie 26 mei 2021) waarin het begrip “inzicht” centraal stond. Met deze motie gaf uw raad er blijk van goed kennis te hebben genomen van de Eindtoets van de “Integrale bestuurlijke eindtoets veranderopdracht Regio Twente” en riep u het dagelijks bestuur van de toenmalige Regio Twente op “inhoudelijk en financieel inzicht” te verschaffen in de vrijwillige samenwerkingsverbanden die na de ontvlechting onder gemeentelijk gastheerschap zouden voortbestaan. “Inzicht’ was ook uw boodschap ten tijde van de invoering van de wet “Versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen” op 1 juli 2022. Uw raad nam unaniem een motie aan waarin u opriep om in de algemeen besturen in te zetten op uniforme factsheets rond maatschappelijke doelen beleidsvoornemens financiële risico’s en effecten (link motie 29 juni 2022. Wij hebben uw motie met begeleidende brief met gemeenten en verbonden partijen gedeeld.

Daarnaast besloot uw raad op voorstel van ons college in navolging van deze motie een zienswijze in te dienen om in de regelingen een facultatieve bepaling op te nemen over het instellen van gemeenschappelijke raadsadviescommissies. Een aantal verbonden partijen hebben deze mogelijkheid ook daadwerkelijk in hun regeling opgenomen. ,

,

,

,

,

,

Aanbevelingen In het rapport worden een viertal aanbevelingen gedaan die zich richten op de basis die nodig is om raadsleden in staat te stellen hun kaderstellende en controlerende rol ten aanzien van regionale samenwerking te versterken. Drie van deze aanbevelingen richten zich (ook) tot ons college. Deze zullen wij van onze reactie voorzien. ,

,

Aanbeveling 1 aan de individuele colleges: Zorg voor overzicht. De gezamenlijke rekenkamers bevelen aan om jaarlijks via de P&C-cyclus niet alleen inzicht te geven in de formele samenwerkingsverbanden de zogeheten verbonden partijen maar ook in de informele samenwerkingsverbanden. ,

,

Op 9 januari 2024 hebben wij een bestuursopdracht vastgesteld om nadere uitvoering te geven aan het model van de netwerkgemeente als onderdeel van het meerjarig programma ‘Haaksbergen Ster(ker) in Ontwikkeling’ en daartoe een bestuursopdracht vast te stellen (link collegebesluit 9 januari 2024). Deze kent als onder meer als resultaten: een actuele nota verbonden partijen; overzicht en analyse van alle huidige samenwerkingen; positionering van het netwerk van samenwerkingen in de P&C-documentatie. Wij hebben uw raad per raadsinformatiebrief over deze opdracht geïnformeerd (link raadsinformatiebrief van 12 januari 2024). ,

2

Tijdens de behandeling van de ontwerpbegrotingen van de gemeenschappelijke regelingen op 3 juni 2025 in uw commissie Samenleving & Bestuur hebben wij aangegeven dat op grond van de Financiële verordening Haaksbergen de Nota verbonden partijen in 2026 moet worden geactualiseerd. Deze is laatstelijk met een addendum in 2018 herzien. De bevindingen uit het rapport sluiten aan bij de bestuursopdracht. Wij zijn voornemens de eerste aanbeveling uit het rapport bij de actualisatie van de Nota verbonden partijen te betrekken. Daarin willen wij nader invulling geven aan de informatievoorziening aan uw raad zowel voor wat betreft de formele als informele samenwerkingsverbanden. Wij nemen daarbij de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen in acht waarin de wet “Versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen” is verwerkt. ,

,

,

Aanbeveling 3 aan de individuele gemeenteraden en colleges: stuur vanuit inhoud en maak in een regionale agenda concreet hoe je samen stuurt. De gezamenlijke rekenkamers bevelen de raden aan met hun colleges het gesprek aan te gaan over de belangrijkste regionale doelstellingen over de strategie om deze te realiseren en over wat dit vraagt van de wisselwerking tussen raad en college. Leg dit vast in een ‘regionale agenda’ voor je eigen gemeente. ,

,

Wij kunnen ons voorstellen dat u de eventuele opvolging van deze aanbeveling betrekt of afweegt bij afspraken die uw raad maakt in de nieuwe raadsperiode vanaf 2026. Eén regionale agenda lijkt ons vanuit de diversiteit van de uiteenlopende samenwerkingen geen sinecure. Evenwel kunnen strategische doelstellingen vanuit gemeentelijke opgave(n) onderzocht worden. Bedacht moet evenwel worden dat de meeste samenwerkingen op uitvoering of voorbereiding van beleid zien waarbij geen bevoegdheden van uw raad zijn overgedragen. Ook voor het onderwerp gezamenlijke sturing geldt dat de Nota verbonden partijen ons de meest aangewezen plek lijkt om afspraken vorm te geven. ,

Aanbeveling 4 aan de individuele gemeenteraden en colleges: bespreek dit rapport met de zittende raad en formuleer op basis daarvan een advies aan de nieuwe raad. De rekenkamers bevelen aan het gesprek vóór de verkiezingen te doen maar de opvolging van de aanbevelingen over te laten aan de nieuwe raad. De rekenkamers bevelen aan vóór de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 wél uitvoering te geven aan de eerste aanbeveling. Op die manier beschikken de zittende raden over een actueel overzicht van de regionale samenwerkingsverbanden. Wij stellen voor de aanpak van het onderwerp evenwel integraal te benaderen en uitvoering te geven aan eerdergenoemde bestuursopdracht. ,

Wij zien de behandeling van het rapport door uw raad tegemoet en gaan desgewenst daarover graag met u het gesprek aan. Hoogachtend burgemeester en wethouders ,

M. (Marcel) Broekhuis gemeentesecretaris

,

G. J. (Gerard) van den Hengel burgemeester

3