2024-C145 Red het essenlandschap van Honesch 12 sep 2024

Red het essenlandschap van Honesch Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen september 2024

Voorwoord ‘Red het essenlandschap van Honesch’. Deze oproep is gericht aan het hoogste bestuursorgaan van Haaksbergen, de gemeenteraad, maar ook bestemd voor het college van burgemeester en wethouders en voor iedereen die zich vanuit een andere positie betrokken voelt bij dit onderwerp. De raad bepaalt de belangrijkste punten van het beleid en delegeert het dagelijks bestuur aan het college van burgemeester en wethouders. De raad controleert vervolgens of het college haar taak goed uitvoert. Het college informeert in voorkomende gevallen de raad tijdig, juist en volledig, zodat de raad haar taak goed kan uitvoeren. Ook legt het college verantwoording af aan de raad. Speerpunten in ruimtelijk beleid zijn bouwen en wonen, maar ook natuur en landschap. Wonen is een basisbehoefte van iedereen. Om passend en betaalbaar te kunnen wonen moeten er genoeg geschikte huizen zijn. Die zijn er niet. Het aantal inwoners neemt weliswaar nauwelijks toe, maar het aantal huishoudens stijgt fors. Er moet dus gebouwd worden. Om te kunnen bouwen hebben we bouwgrond nodig. Dat vraagt om keuzes met respect voor natuur en landschap, voor (cultuur)historie en toekomst, voor flora en fauna, volgens wetten, regels en gebruiken op basis van feiten en commitment.

Eind 2023 presenteerde het college van Haaksbergen een addendum, bedoeld als een extra hoofdstuk op de ‘Structuurvisie 2030 Haaksbergen: groenste dorp van Twente’, die in 2014 werd vastgesteld. De titel van het addendum: ‘Locatieonderzoek uitbreiding wonen en werken’. In het essenlandschap van Honesch (= Hoge es), ten zuiden van de rondweg (de voormalige N18), zijn locaties geselecteerd voor de bouw van 450 woningen, elders (in het noordwesten) 480 woningen. Overige opties bleven buiten serieuze beschouwing. Als betrokken inwoner van Honesch, maar vooral als liefhebber van het Twentse essenlandschap, was ik – en velen met mij – verbijsterd door de plannen om het essenlandschap van Honesch grotendeels op te offeren voor woningbouw, terwijl er goede alternatieven zijn. Later werd ik gerustgesteld door het telkens herhaalde statement van het college dat “op essen niet wordt gebouwd”, wat overigens provinciaal beleid is. Toen echter van een prominent perceel de status ‘esgrond’ eerst werd gerespecteerd maar later ter discussie gesteld, was duidelijk dat er actie moest worden ondernomen. Hierbij bedank ik de buurtgenoten uit Honesch en andere betrokkenen die informatie hebben aangedragen die ik voor deze notitie heb kunnen gebruiken.

In het bijzonder dank aan Theo Spek, hoogleraar Landschapsgeschiedenis aan de RUG, die als essen-expert zijn gefundeerde mening over de materie heeft gegeven.

Honesch, 12 september 2024 Albert Brouwer, redactie

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

2/30

Inhoudsopgave Voorwoord

2

Inhoudsopgave

3

Samenvatting

4

Inleiding

5

1. Essen

6

2. Essen en landschap

7

3. Essen en bodem

9

4. Essen, archeologie en (cultuur)historie

11

5. Toepassing van de Wet voorkeursrecht gemeenten

15

6. Status perceel gemeente Haaksbergen sectie S nummer 106

16

7. Kadaster en Bodemkaart gecombineerd

22

8. Resultaat

24

Conclusie

25

Aanbeveling

26

Persoonlijke communicatie

27

Geraadpleegde bronnen

28

Nawoord

30

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

3/30

Samenvatting De titel van deze notitie is ‘Red het essenlandschap van Honesch’. Daarmee wordt impliciet gesteld dat dit landschap bedreigd wordt in haar voortbestaan. Dat is overduidelijk het geval omdat er concrete plannen zijn voor grootschalige woningbouw aan deze zuidelijke rand van Haaksbergen, een gebied dat door de provincie Overijssel als essenlandschap is aangemerkt. Bouwen op essen is echter niet toegestaan. Dat is door de provincie Overijssel besloten en herhaaldelijk bevestigd door het gemeentebestuur van Haaksbergen. Daarmee staat dat uitgangspunt vast. In deze notitie worden vragen beantwoord en concrete gevolgen geïnventariseerd. Uiteindelijk wordt de enige mogelijke conclusie getrokken. In hoofdstuk 1 t/m 4 worden vragen beantwoord als: Wat is een es? Wat is een essenlandschap? Waar liggen de essen tussen Haaksbergen en Honesch? Hoe ziet de bodem van een es er uit? Wat is het verband tussen essen(landschap), archeologie en (cultuur)historie? De vele geraadpleegde bronnen geven telkens gelijksoortige informatie, zodat ze elkaar bevestigen en er geen discussie kan ontstaan. Vervolgens worden in hoofdstuk 5 t/m 8 de consequenties voor de status van geselecteerde bouwlocaties geïnventariseerd (percelen waarop de Wvg is toegepast en enkele andere, aangrenzende percelen).

Daaruit blijkt dat deze percelen geheel of grotendeels essen zijn waardoor ze niet bebouwd mogen worden. De conclusie kan niet anders zijn dan dat er in het essenlandschap van Honesch ten zuiden en zuidoosten van Haaksbergen geen ruimte is voor woningbouw, zodat dit karakteristieke buitengebied gerespecteerd en bewaard blijft.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

4/30

Inleiding Deze notitie gaat over essen, meer specifiek over essen en bodem, essen en archeologie, essen en (cultuur)historie en essen en landschap. Ook over geselecteerde en andere mogelijke bouwlocaties aan de randen van het dorp Haaksbergen. De definitieve keuze van mogelijke bouwlocaties wordt normaliter pas gemaakt als het addendum, al dan niet in gewijzigde vorm als gevolg van de meer dan 100 zienswijzen, is vastgesteld, waarschijnlijk in oktober/november van dit jaar (2024). Echter, de gemeente wijkt van die volgorde af en is van plan (of al bezig) om ruim voor de beoogde vaststelling al vergaande ingrijpende besluiten te nemen. Zo is eind 2023 op diverse percelen de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) toegepast en recent budget gevraagd deze aan te kunnen kopen. Daarnaast overweegt de gemeente aangeboden grond te kopen die eerder vanwege de status (esgrond) uitgesloten was als mogelijke bouwlocatie. Tenslotte is door de gemeente enkele keren ‘eigen onderzoek’ gedaan dat die kwalificatie niet verdient omdat de opzet niet goed is, de bronnen discutabel en de conclusies subjectief of soms zelfs onjuist zijn. Deze situatie doet voor inwoners van Honesch en andere betrokkenen de alarmbellen rinkelen en vraagt om relevante, feitelijke en complete informatie gebaseerd op betrouwbare bronnen.

Met deze notitie wordt die aangereikt en wordt u als raad alsnog tijdig, juist en volledig geïnformeerd.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

5/30

1. Essen

Schets van essenlandschap (Overijssel, Gelderland, Drenthe)

Essen, een eeuwenoud en afwisselend landschapsbeeld Het essenlandschap bestaat uit een samenhangend systeem van essen, flanken, lager gelegen maten en fliergronden, – voormalige – heidevelden en kenmerkende bebouwing rond de es (esdorpen en verspreide erven). Het landschap is geordend vanuit de erven en de essen, de eeuwenoude akkercomplexen die op de hogere dekzandkoppen en flanken van stuwwallen werden aangelegd. Eeuwenlange bemesting - met heideplaggen en stalmest - heeft geleidt tot een karakteristiek reliëf met soms hoge stijlranden. Onder en in de es heeft zich op deze wijze een waardevol archeologisch archief opgebouwd. De dorpen en erven lagen op de flanken van de es, op overgang naar het lager gelegen maten- en flierenlanden. Zo lagen ze droog en werden tegelijkertijd de werklijnen zo kort mogelijk gehouden. De zandpaden volgen steeds de lange ‘luie’ lijnen van het landschap, Zo ontstond vanuit de dorpen een organische spinragstructuur naar de omliggende gronden en de dorpen in de omgeving. Het landschapsbeeld is afwisselend en contrastrijk, volgend aan de organische patronen van het natuurlijke landschap. Typerend zijn de losse hoeven rond de es en de esdorpen met hun karakteristieke boerderijen en herkenbaar dorpssilhouet met vaak de kerktoren als markant element. > Bron: 2023 PROVINCIE OVERIJSSEL Catalogus gebiedskenmerken, 2.1 Essenlandschap pag.

67 hyperlink: klik hier

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

6/30

2. Essen en landschap

Essenlandschap Honesch ten zuiden en zuidoosten van Haaksbergen > Bron: 2024 RIJKSOVERHEID e.a. Overheid.nl CIO portaal officiële bekendmakingen essenlandschap hyperlink: klik hier

Kenmerken van essen ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Ruimtelijk begrensde eenheid Akkerbouwland met esdek op dekzandruggen/koppen Bestaande uit meerdere percelen Omringd door houtwallen (knotwilgen, essen) en steilranden Solitaire bomen (meestal eiken) Gescheiden door greppels, grensvoren e.d. Bodem bestaat uit dikke eerdgrond en/of hoge zwarte enkeerdgrond Essen lopen af via flanken Hoge archeologische verwachtingswaarde

> Bronnen Bodemdata WUR, Spek, Ernst, SLG, Bodemkaart van Nederland

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

7/30

Voormalig beekje, nu waterloop tussen de Rosinkweg en Morsinkhofweg, Honesch

‘Open ruimtes van de essen moeten gevrijwaard blijven van bebouwing’ In het landschap van de oude ontginningen is het belangrijk om de aanwezige landschapselementen (houtwallen, houtsingels, geriefbosjes, solitaire bomen, hagen, zandpaden) en erfbeplantingen te behouden en aan te vullen. De open ruimtes van de essen en kampen moeten gevrijwaard blijven van bebouwing (passage uit vastgestelde geldende Structuurvisie 2030). > Bron: 2013/2014 STROOTMAN LANDSCHAPSARCHITECTEN Structuurvisie 2030 Haaksbergen (vastgesteld: 05 maart 2014) (pag. 63 essen en kampen moeten gevrijwaard blijven van bebouwing, beken weer herkenbaar) hyperlink: klik hier > Bron: 2013/2014 STROOTMAN LANDSCHAPSARCHITECTEN Structuurvisie 2030 Haaksbergen, plankaarten 1 en 2 (essen/kampen Honesch en beken herkenbaar, bergingscapaciteit vergroten) hyperlink: klik hier

Vastgestelde landschappelijke kaders en natuurlijk wetgeving over natuur zijn hierbij ook sturend; denk bijvoorbeeld aan de vele (beschermde) beekdalen en essen dat het landschap van Haaksbergen rijk is. Op de kaart hierboven (zie addendum) de locaties die zijn uitgesloten voor de bouwopgave. > Bron: 2023/…. STROOTMAN LANDSCHAPSARCHITECTEN Addendum (op Structuurvisie 2030): Locatieonderzoek … (pag. 10: beekdalen en essen zijn uitgesloten voor de bouwopgave) (addendum nog niet vastgesteld) hyperlink: klik hier

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

8/30

3. Essen en bodem De bodem betreft het uit los materiaal bestaande, allerbovenste deel van de aardkorst tot op een diepte die van belang is voor de vegetatie. Onder invloed van uitwendige omstandigheden treedt bodemvorming op, waarbij veranderingen in het moedermateriaal ontstaan door omzetting, uitspoeling en ophoping van minerale en organische stoffen. Elke grond heeft dus, zowel als gevolg van de afzettingwijze (geogenese) als van de bodemvorming (pedogenese), min of meer horizontale lagen die verschillen in samenstelling en eigenschappen. Deze lagen heten horizonten.

> Bron: 2023 RIJKSOVERHEID e.a. Atlas van de leefomgeving > kaarten > bodem > bodemkaart van NL (hoge zwarte enkeerdgronden zEZ21 = esgrond) hyperlink: klik hier

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

9/30

De essen van Haaksbergen-Honesch: (hoge zwarte) enkeerdgronden Enkeerdgronden (code EZ bijv. EZ53) zijn dikke eerdgronden met een esdek bestaande uit zand. Hoge zwarte enkeerdgronden (code zEZ21 of zEZ23 afhankelijk van de leem-component) zijn enkeerdgronden ontwikkeld op zandgrond (dekzandrug of -kop) onder invloed van de mens (potstal-systeem) en worden (in Noord- en Oost- Nederland) ook wel essen genoemd.

> Bron: WUR WAGENINGEN UNIVERSITY & RESEARCH Bodemdata.nl/bodemclassificatie > dikke eerdgronden (essen bestaan uit dikke eerdgronden, enkeerdgronden en/of zwarte enkeerdgronden) hyperlink: klik hier

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

10/30

4. Essen, archeologie en (cultuur)historie Het dekzandlandschap van Haaksbergen-Honesch Op de verwachtingskaart van de gemeente Haaksbergen is binnen de landschappelijke eenheid van dekzandruggen en -koppen onderscheid gemaakt in dekzand ruggen en -koppen met plaggendek en dekzandruggen en -koppen zonder plaggendek. Bij de verspreiding van dekzandruggen en -koppen binnen de gemeente gaat het hoofd zakelijk om hoog opgestoven ruggen en koppen van Jong Dekzand uit het Laat Glaciaal. Ze verheffen zich over het algemeen één tot enkele meters boven hun omgeving. Vanwege de hoge ligging en zandige bodemgesteldheid zijn ze goed ontwaterd (over het algemeen grondwatertrap VI en VII). Bodemkundig gezien kenmerken ze zich door hoge enkeerdgronden, veldpodzolen en laarpodzolen (veldpodzolen met cultuurdek). De dekzandruggen en -koppen liggen vooral in en langs de randen van de beekdalen, zoals de dalen van de Buurserbeek, de Hegebeek en de Zoddebeek. Ze rijzen in veel gevallen als hoge eilanden uit de beekdalen omhoog. De laaggelegen, voormalige broek- en moerasgebieden ten westen van Haaksbergen, kenmerken zich door het voorkomen van veel kleine dekzandkoppen en enkele dekzandruggen die hierin veelal geïsoleerd liggen. Daarnaast komen in de zwak glooiende tot vlakke dekzandwelvingen ten noorden van Haaksbergen sporadisch hoge(re) dekzand ruggen en -koppen voor.

Vanwege de goede ontwatering en ligging langs beekdalen en overstromingsvlakten vormden zich in de Middeleeuwen en Nieuwe tijd op veel dekzandruggen en -koppen enkeerdgronden. Deze gronden worden in de gemeente Haaksbergen aangeduid met de term es(ch) en (br)ink (elders) ook wel met de term eng of enk). Het ontstaan van enkeerdgronden is in veel gevallen het resultaat van eeuwenlange intensieve bemesting. Over het algemeen wordt aangenomen dat de mest voornamelijk bestond uit materiaal dat via het potstalsysteem werd verkregen. Dit materiaal kon bestaan uit een mengsel van stalmest, huisafval, bosstrooisel, heide plaggen en zand. Het resultaat is een minimaal 0,5 m tot soms meer dan 1 m dikke humeuze bovenlaag.

Hoge archeologische verwachting Voor de dekzandkoppen en -ruggen geldt een hoge archeologische verwachting; ze vormen daarmee in archeologisch opzicht de belang rijkste landschappelijke eenheid binnen het dekzandlandschap. De meerderheid van de bekende archeologische vindplaatsen in het dekzandlandschap ligt op een dekzandkop of -rug. De variatie van de in deze landschappelijke eenheid aanwezige archeologische resten is groot. Het gaat om resten uit vrijwel alle archeologische perioden van het Laat Paleolithicum t/m Late Middeleeuwen. Voor de dekzandruggen met plaggendek geldt dat eventueel aanwezige archeologische resten door de afdek kende laag beter geconserveerd zijn dan archeologische resten zonder een dergelijke beschermende laag. Door hun dikte verhinderen plaggendekken dat archeologische resten door bodembewerking eroderen. > Bron: 2009 RAAP rapport Archeologische waarden- en verwachtingenkaart, beleidsadvieskaart AMZ adv. (6.1 pag. 37: Deze (enkeerd)gronden worden in de gemeente Hb aangeduid met de term es(ch) (Verklarende woordenlijst: pag. 62 enkeerdgronden (= es) en esdek, oud verhoogd bouwland (=es) hyperlink: klik hier

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

11/30

Archeologische waarden- en verwachtingenkaart

> Bron: 2009 RAAP kaartbijlage 1 blad 2 Archeologische waarden- en verwachtingenkaart, beleidsadvieskaart (drc: dekzandrug met cultuurdek) hyperlink: klik hier N.B. 2553 terrein van hoge archeologische waarde (restanten nederzetting)

Prof. dr. ir. M. (Theo) Spek, essen-expert Hoogleraar Landschapsgeschiedenis, hoofd Kenniscentrum Landschap Rijksuniversiteit Groningen hyperlink: klik hier

Citaten uit mail (16 augustus 2024): “Het landschap rond Haaksbergen is een zogenaamd dekzandlandschap, dat wil zeggen dat het uit golvingen van matig fijn zand bestaat dat in de laatste ijstijd in een dik pakket is afgezet. Waar dit zand hoog opgeblazen is ontstonden dekzandruggen, daartussen liggen dekzandlaagten en dekzandvlakten. Door de laagten werd oppervlakte- en grondwater afgevoerd richting de beken, hier de Buurserbeek. De omvang van de dekzandruggen varieert rond Haaksbergen heel sterk: soms zijn het hele grote ruggen, soms kleinere ruggen of zelfs geïsoleerde kleine dekzandkopjes. In de middeleeuwen kozen de vroegere bewoners juist deze hogere dekzandruggen uit om hun akkers aan te leggen, waarbij ze zelf vaak op de flanken van deze ruggen hun boerderijen bouwden. Dat patroon is ook bij Honesch goed te zien, want deze buurschap ligt op de zuidwestflank van een grote dekzandrug. En ook het nog altijd bestaande erf Rosink ligt op de noordwestflank van een dekzandkop.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

12/30

In Drenthe zien we vaak dat een dorp één of twee grote dorpsessen heeft die in het landschap gemakkelijk te herkennen zijn. In Oost-Nederland - zo ook in Haaksbergen - is de situatie wat complexer, omdat hier dekzandruggen van allerlei verschillende grootte voorkomen die vroeger elk op een eigen manier in gebruik zijn genomen voor akkerbouw: a. De hele grote dekzandruggen kregen grote essen. Dat is bijvoorbeeld het geval met de eigenlijke Honesch (hoge es) die ten noordoosten van de huidige buurschap Honesch ligt, dat wil zeggen ten noorden en zuiden van het huidige Honeschpad. Hier was genoeg hoge en droge grond beschikbaar voor een reeks van boerenerven. Die lagen in kleine gehuchtjes of geïsoleerd op de lagere flanken van de es. Langs de huidige Klaashuisstraat, Smitterijweg en Kalkovenweg liggen nog een aantal van die oude erven. b. De allerkleinste dekzandkopjes boden slechts ruimte aan bouwland voor één boerderij. Daar ontstond een zogenaamd éénmansesje (ook wel bouwlandkamp genoemd). Het gebied tussen de Morsinkhofweg, Hasseltweg en Sonderenstraat is zo'n kleinschalig dekzandkopjeslandschap. Nog altijd liggen hier verspreide boerderijtjes (Morsinkhof, Jaasker, De Vriejer, Molenveld etc.) c.

Dekzandruggen van een gemiddelde grootte vormen het midden tussen de bovengenoemde grote essen en éénmansesjes en hadden voldoende ruimte voor het bouwland van twee tot vier boerderijen. Hier kwamen kleinere meermansesjes te liggen.” (einde citaten)

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

13/30

Archeologische verwachtingenkaart De Archeologische Verwachtingenkaart van Overijssel geeft de kans op het aantreffen van archeologische waarden aan. Archeologische waarden zijn overblijfselen (in het landschap) van menselijke activiteiten uit het verleden. De kaart geeft een indicatie van de ligging van gebieden met een hoge, een middelhoge of een lage verwachtingswaarde. (Zie ook de Cultuurhistorische Waardenkaart)

> Bron: PROVINCIE OVERIJSSEL Archeologische verwachtingenkaart Overijssel hyperlink: klik hier > Bron: PROVINCIE OVERIJSSEL Cultuurhistorische Waardenkaart > kaart archeologie > archeologische essen (archeologische essen: hoge zwarte enkeerdgronden zEZ21) hyperlink: klik hier

Archeologische essen De kaart met archeologische essen maakt onderdeel uit van de Archeologische gebieden Gebieden met archeologische waarden en monumenten die bekend zijn op basis van vondsten. Archeologische waarden zijn overblijfselen (in het landschap) van menselijke activiteiten uit het verleden. De kaart kan worden gebruikt bij het ontwikkelen van een visie op ruimtelijke plannen van regionale of provinciale aard. De kaart is niet aangepast tijdens de herziening van de CHWK.

Contouren komen overeen De contouren van essen en gebieden met een hoge archeologische verwachting komen vrijwel overeen. Dat is voor de hand liggend omdat dorpen en erven op de flanken van de essen lagen/liggen.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

14/30

5. Toepassing van de Wet voorkeursrecht gemeenten

Zicht op Wvg-percelen gelegen naast het historische erf Morsinkhofweg 22 (gemeentelijk monument)

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

15/30

6. Status perceel Gemeente Haaksbergen sectie S nr. 106 Ook als er geen WVG is toegepast kunnen grondeigenaren uiteraard op eigen initiatief een perceel te koop aanbieden, in dit geval aan de gemeente Haaksbergen. Dat is in april 2024 gebeurd met het perceel met kadastrale aanduiding Gemeente Haaksbergen sectie S nummer 106. Hoewel deze kavel grotendeels een es is (o.a. volgens Strootman Landschapsarchitecten in de Structuurvisie 2030 en het addendum), wordt dat door de gemeente na het aanbod ontkent (“… geen es meer is …” en “…. geen es is ….”) e.e.a. op basis van verklaringen van de eigenaar en van eigen onderzoek. Het college heeft de raad vervolgens geïnformeerd d.m.v. een kopie van het memo (gedateerd 1 juli 2024) van de gemeente Haaksbergen aan de Provincie Overijssel (t.a.v. de accounthouder), dat als bewijs moet dienen dat het betreffende perceel S 106 geen es is. Op verzoek van de raad heeft het college de raad vervolgens aanvullend geïnformeerd door de mailwisseling (gedateerd tussen 3 en 11 juli 2024) m.b.t. dit memo openbaar te maken. De inhoud van het memo volgt hieronder (tekst cursief). De redactie heeft alle argumenten geanalyseerd en becommentarieerd. Daarnaast is er advies ingewonnen van een expert, in dit geval prof. dr. ir. M. (Theo) Spek, hoogleraar Landschapsgeschiedenis en hoofd Kenniscentrum Landschap aan de RUG.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Inhoud memo gemeente Haaksbergen aan provincie Overijssel (1 juli 2024) Onderwerp: Perceel S 106 Haaksbergen, oordeel wel of geen essenlandschap (onderstaande cursieve tekst) (Opm. Analyse en commentaar redactie per argument in kaders: niet cursief)

Op 15 februari 2024 heeft de raad van de gemeente Haaksbergen het voorkeursrecht bestendigd op diverse percelen aan de randen van Haaksbergen. Op 18 april 2024 heeft de grondeigenaar zijn perceel S nummer 833 te koop aangeboden aan de gemeente. Ook heeft hij hierbij zijn naast gelegen perceel sectie S nummer 106 aangeboden. Perceel S 106 is niet opgenomen in het ontwerp addendum van Strootman, omdat dit perceel volgens de provinciale kaarten onderdeel uit maakt van het essenlandschap. Ontwerp addendum bij de Structuurvisie Haaksbergen 2030 (Licht bruinige kleur is essenlandschap) De eigenaar van het perceel is van mening, gezien de ligging van het perceel, dat dit geen es is, nooit geweest is en dat er graafwerkzaamheden in het verleden hebben plaatsgevonden. Het perceel sectie S, nummer 106 zouden wij als gemeente graag willen betrekken bij de toekomstige woningbouwprojecten in het gebied Honesch. Alvorens wij tot aankoop over kunnen gaan, is het essentieel te weten of het perceel onderdeel uit maakt van het essenlandschap in verband met de toekomstige bouwmogelijkheden.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

16/30

Onderbouwing Onderbouwing vanuit de eigenaar van het perceel en de gemeente waarom wij verwachten dat dit perceel geen es kan zijn: Hoogtekaart van Nederland Uit bovenstaande foto’s en kaartmateriaal is te zien dat het perceel S nummer 106 een laaggelegen gebied is in de Honesch, waardoor de term es niet aan dit perceel toegekend kan worden. Het essenlandschap aan de zuidkant van Haaksbergen ligt meer oostelijk, zoals blijkt uit bovenstaande hoogtekaart. Analyse en commentaar redactie: De gemeente heeft blijkbaar een oude versie van AHN gebruikt. De nieuwste versie laat zien dat de kavel aan de noordzijde hooggelegen is (+26.80 NAP) en de voor een es kenmerkende glooiing heeft met een verschil in hoogte van maximaal 2.20 m. Het noordelijke gedeelte (> 50%) is een es, via een flank loopt de es af naar een zuidelijk gedeelte met beekeerdgrond (< 50%) met als laagste punt +24.60 NAP. Zie ook hoofdstuk 2. Essen, kenmerken van essen. > Bron: AHN Hoogtekaart van Nederland laag AHN4 DTM dynamische stijl (nieuwe versie) (perceel gemeente Haaksbergen sectie S nummer 106: variatie in hoogte van+ 24.60 tot +26.80 NAP) hyperlink: klik hier

Bodemkaart Nederland Essen zijn vaak enkeergronden en de lage delen beekeerdgronden. Op basis van de bodemkaart Nederland en de hoogtekaart blijkt dat het perceel de overgang is van de beek naar de enk. Het perceel is dus zelf geen es. Analyse en commentaar redactie: De bodem bestaat voor plm. 50% uit hoge zwarte enkeerdgrond type zEZ21 (kenmerk van een es). Het laaggelegen gedeelte aan de zuidzijde bestaat uit beekeerdgrond type pZG23 > Bron: 2023 RIJKSOVERHEID e.a. Atlas van de leefomgeving > kaarten > bodem > bodemkaart van NL (hoge zwarte enkeerdgronden zEZ21 = esgrond) hyperlink: klik hier

Cultuurhistorisch Het perceel sectie S, nummer 106 is, zoals blijkt uit kaartmateriaal ook nooit een es geweest. Op basis van het historische veldnamenboek heeft het perceel waar het nu over gaat de nummers 933 en 938. Deze gronden hebben de namen: Witte land, Kolkstukke, Martenskamp (933) en Morskamp en Weiakker (938). Deze veldnamen wijzen er op dat het gaat om een land, akker en lager gelegen, nat perceel gelegen nabij een beek (mors). Analyse en commentaar redactie: De inhoud van historische veldnamenboeken is geen erkend criterium om te beoordelen of een bepaald perceel een es is of niet.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

17/30

Uit de Topografische kaarten blijkt dat het betreffende perceel geen es was. De essen liggen meer oostelijk richting de Onlandsbrug en de Kalkoven Analyse en commentaar redactie: Oude topografische kaarten zijn geen erkend middel om te beoordelen of een bepaald perceel een es is of niet.

Archeologische waarden Op basis van de Archeologische beleidsadvieskaart blijkt dat een deel van het perceel S 106 een “dekzandkop en -rug” is met hoge archeologische waarden en een deel “beekdal en beekoverstromingsvlakte” is met lage archeologische waarden. Dit komt overeen met de bodemkaart. Het gebied is een overgangsgebied tussen es en beek Analyse en commentaar redactie: De hier getoonde kaart laat inderdaad zien dat perceel S 106 een dekzandrug met cultuurdek is (code drc). Deze is kenmerkend voor een es en heeft een hoge archeologische verwachtingswaarde. De contouren van essen en gebieden met een hoge archeologische verwachting komen vrijwel overeen. Dat is voor de hand liggend omdat dorpen en erven op de flanken van de essen lagen/liggen. Zie ook de opmerkingen van prof. dr. ir. M. Spek (pag.19/20). > Bron: 2009 RAAP kaartbijlage 1 blad 2 Archeologische waarden- en verwachtingenkaart, beleidsadvieskaart (drc: dekzandrug met cultuurdek) hyperlink: klik hier > Bron: 2009 RAAP rapport Archeologische waarden- en verwachtingenkaart, beleidsadvieskaart AMZ adv. (6.1 pag. 37: Deze (enkeerd)gronden worden in de gemeente Hb aangeduid met de term es(ch) (Verklarende woordenlijst: pag. 62 enkeerdgronden (= es) en esdek, oud verhoogd bouwland (=es) hyperlink: klik hier

Ruilverkaveling In 2000/2001 heeft er een ruilverkaveling plaatsgevonden in Haaksbergen. Toen hebben er werkzaamheden plaatsgevonden op het perceel. Een aantal bomen (berk, els eik en wilg) zijn verwijderd en er zijn nieuwe bomen geplant in de stijlrand ten zuiden van het perceel. Grenzen zijn aangepast en daarmee hebben er ook graafwerkzaamheden / egalisatiewerkzaamheden plaatsgevonden op het betreffende perceel. Van een totale afgraving van de gronden was geen sprake, omdat het perceel al laag lager was dan de meer zuidelijk gelegen kamp.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

18/30

Analyse en commentaar redactie: STIBOKA/WUR heeft destijds vastgesteld dat de betreffende locatie (S 106) bestaat uit enkeerdgronden (EZ53) en dus esgrond is. Er zijn volgens de provincie Overijssel geen vergunningen verstrekt voor ontgrondingen (diepe bewerking, ophoging of afgraving). Ook diverse omwonenden van hoge leeftijd kunnen verklaren dat deze in hun tijd niet hebben plaatsgevonden. Tenslotte bevestigt bodemdata.nl het voorgaande. Wel is op perceel S 106 nog in 2021 een solitaire eik (zie kenmerken van essen) gerooid. > Bron: 1972 STIBOKA/WUR De bodemgesteldheid ruilverkavelingsgebied Haaksbergen (3.4.3.1 pag. 20 enkeerdgronden) hyperlink: klik hier > Bron: 1972 STIBOKA/WUR Idem (kaart Haaksbergen Honesch EZ53 enkeerdgronden) hyperlink: klik hier > Bron: WUR WAGENINGEN UNIVERSITY & RESEARCH Bodemdata.nl/themakaarten > bodemeigenschappen > vergraven gronden. (Geen ‘diepe’ grondbewerkingen, ophogingen en afgravingen) hyperlink: klik hier > ESRI Luchtfototijdreis.nl > Honesch > 2006 tot 2023 (Perceel gemeente Haaksbergen sectie S nummer 106: solitaire boom (eik) gerooid in 2021) hyperlink: klik hier

Conclusie Op basis van bovenstaande gegevens zijn wij tot de conclusie gekomen dat het perceel S, nummer 106 geen es betreft. Het perceel markeert op basis van de bodemgesteldheid en de geomorfologie de overgang van de beek naar de enk/es. Het essenlandschap ligt meer oostelijk richting Buurserstraat. > Bron: Memo Gemeente Haaksbergen aan Provincie Overijssel 01 juli 2024 (bovenstaande cursieve tekst)

Analyse en conclusie redactie: Uit voorgaande analyse van redactie en prof. dr. ir. Spek blijkt dat perceel S 106 grotendeels als een es gekarakteriseerd dient te worden. Zie ook hoofdstuk 2. Essen en landschap, kenmerken van essen: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Ruimtelijk begrensde eenheid Akkerbouwland met esdek op dekzandruggen/koppen Bestaande uit meerdere percelen Omringd door houtwallen (knotwilgen, essen) en steilranden Solitaire bomen (meestal eiken) Gescheiden door greppels, grensvoren e.d. Bodem bestaat uit dikke eerdgrond en/of hoge zwarte enkeerdgrond Essen lopen af via flanken Hoge archeologische verwachtingswaarde

Perceel S 106 voldoet aan alle criteria. > Bron: SLG Stichting Landschapsbeheer Gelderland > kennisbank > kenmerken essenlandschap (Kenmerken essenlandschap: zie ook onder 4. Landschap) hyperlink: klik hier

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

19/30

Analyse en commentaar prof. dr. ir. M. (Theo) Spek, essen-expert Hoogleraar Landschapsgeschiedenis, hoofd Kenniscentrum Landschap Rijksuniversiteit Groningen hyperlink: klik hier

Citaten uit mail (24 augustus 2024): “Met enige verbazing heb ik kennis genomen van het memo van de gemeente, omdat uit hun bewijsmateriaal zonneklaar blijkt dat de volledige noordelijke helft van perceel S106 wel degelijk esgrond is. Zoals ik eerder al schreef is dit voor het zuidelijke deel niet het geval. Wel weten we vanuit archeologisch onderzoek dat juist op de overgang van dekzandrug naar dekzandlaagte - oftewel van es naar beekdal - verreweg de meeste archeologische vindplaatsen voorkomen. De kans lijkt mij dan ook levensgroot dat dit perceel van grote cultuurhistorische waarde is. Op grond van het provinciale essenbeleid zou een groot deel van het perceel überhaupt al beschermd dienen te zijn en daardoor niet geëigend om te bebouwen. Anderzijds zou een zorgvuldig archeologisch onderzoek dienen te bewijzen welke archeologische waarden in zowel het noordelijke als het zuidelijke deel van dit perceel aanwezig zijn.” (einde citaten)

Aanvullend bodemonderzoek “De gemeente laat aanvullend bodemonderzoek uitvoeren, voordat tot definitieve aankoop wordt overgegaan” (gemeente Haaksbergen in mail 15 juli 2024) Analyse en conclusie redactie: In 2009 heeft bureau RAAP reeds onderzoek gedaan naar de bodem rond HaaksbergenHonesch. In het betreffende rapport staat bij hoofdstuk 6.1 pag. 37: Deze (enkeerd)gronden worden in de gemeente Haaksbergen aangeduid met de term es(ch). Zie ook de bijbehorende kaart. Op 23 augustus 2024 heeft RAAP opnieuw een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd door middel van handmatige boringen tot plm. 50 cm diep en onder voortdurende begeleiding van de eigenaar van perceel S 106. Mogelijk was de eigenaar de opdrachtgever. Als echter de gemeente opdrachtgever is, zou (ook) een vertegenwoordiger van de gemeente tijdens de boring aanwezig moeten zijn. De rapportage is op dit moment nog niet bekend. Overigens mag verwacht worden dat de uitslag hetzelfde is als in 2009. Opm.: Perceel S 106 is in het voorjaar van 2024 omgeploegd tot een diepte van plm. 50 cm. > 2009 RAAP rapport Archeologische waarden- en verwachtingenkaart, beleidsadvieskaart AMZ adv. (6.1 pag. 37: Deze (enkeerd)gronden worden in de gemeente Hb aangeduid met de term es(ch) (Verklarende woordenlijst: pag.

62 enkeerdgronden (= es) en esdek, oud verhoogd bouwland (=es) hyperlink: klik hier > 2009 RAAP kaartbijlage 1 blad 2 Archeologische waarden- en verwachtingenkaart, beleidsadvieskaart (drc: dekzandrug met cultuurdek) hyperlink: klik hier

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

20/30

Overzicht en berekening beperkingen perceel S 106 De mogelijkheden van perceel S 106 als mogelijke woningbouwlocatie zijn zeer beperkt. Het gedeelte dat als esgrond is bestempeld is plm. 50% van de totale oppervlakte. De afstand van eventuele nieuwbouw tot bestaande bebouwing aan de Klaashuisstraat en Rosinkweg is gesteld op minimaal 100 m. Dat is m.b.t. S 106 plm. 30% extra van de totale oppervlakte. De afstand van eventuele nieuwbouw tot de schaapskooi (rijksmonument) aan de Rosinkweg is ook 100 m. Dat is m.b.t. S 106 plm. 10% extra van de totale oppervlakte. Er resteert 10% (100 – 50 – 30 – 10) van de totale oppervlakte van perceel S 106 als mogelijke woningbouwlocatie.

Legenda -- . -- . -- . -- . grens esgrond/beekeerdgrond (es = noordkant) --- --- --- --- -- afstand 100 m vanaf bestaande bebouwing Klaashuisstraat/Rosinkweg . . . . . . . . . . . afstand 100 m vanaf rijksmonument Rosinkweg (schaapskooi) Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

21/30

7. Kadaster en Bodemkaart gecombineerd Perceelgrenzen geprojecteerd in de essen van Haaksbergen-Honesch geven een scherp beeld. > BRON: 2023 RIJKSOVERHEID e.a. Atlas Leefomgeving > kaarten > bodem > bodemkaart van NL samen met algemene kaarten > kadastrale kaart (hoge zwarte enkeerdgronden zEZ21 = esgrond) hyperlink: klik hier De Atlas Leefomgeving komt tot stand onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in samenwerking met provincies, gemeenten en diverse kennisinstituten.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

22/30

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

23/30

8. Resultaat Nu de grenzen van de Wvg-percelen en S-106 zijn geprojecteerd in de essen van Haaksbergen-Honesch (zie hoofdstuk 7.), kan worden berekend welk percentage van de totale oppervlakte van deze percelen eventueel beschikbaar is als mogelijke bouwlocatie.

Kadastraal nummer perceel

K 7160 K 1154 K 1150 K 7724 K 7163 I 5803 I 5789 I 5788 S 13 S 788 S 15 S 789 S 14 S 833 S 32 S 832 S 34 S 873 K 4850 I 3510 I 5720 S 106 Totaal

Wvg toegepast J/N

J J J J J J J J J J J J J J J J J J J J J N

Opp. in m2

200 1.390 2.230 3.316 2.470 12.400 9.791 3.177 5.832 20.480 8.029 3.020 10.225 9.580 3.620 2.905 1.045 17.225 355 26.185 8.891 25.885

Percentage eventueel beschikbaar voor woningbouw (%)

0 0 0 0 0 50 20 95 0 90 1 95 5 2 0 0 0 30 0 60 0 10

Beperking door E = Esgrond G = Geluidshinder A = Afstand tot bebouwing 100m

G G G E E E E E water E E E E/G E/G/A E/G E/G E/G E/G G E E/G E/A

178.251

Resterend eventueel beschikbaar voor woningbouw (m2)

Opmerking

0 0 0 0 0 6.200 > 1 ha. 1.958 3.018 0 18.432 > 1 ha 80 2.869 1.022 192 0 S1056/1057 0 S1056/1057 0 5.167 0 15.711 > 1 ha 0 2.589 57.238

32,1 %

Legenda E = Esgrond (zie hoofdstuk 3. Essen en bodem) G = Geluidhinder en luchtkwaliteit, afstand tot weg 25 meter A = Afstand tot bestaande bebouwing 100 m (zie pag. 21)

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

24/30

Conclusie Het percentage van de totale oppervlakte van de percelen waarop de Wvg is toegepast en perceel S 106 blijkt na aftrek van de diverse beperkingen slechts voor 32,1 % beschikbaar te zijn als mogelijke bouwlocatie. Er blijven drie locaties (percelen groter dan 1 ha.) over waar eventueel woningbouwprojecten van enige omvang mogelijk rendabel kunnen worden ontwikkeld. In de tabel op pag. 24 zijn deze groen gemarkeerd. Deze versnipperde locaties liggen vanuit de dorpskern van Haaksbergen bezien over de rondweg echter klem tussen de eerste strook essen en de zuidelijker gelegen essen, richting het beekdal van de Buurserbeek. Dat geeft een hoge druk op dit waardevolle gebied. De conclusie kan niet anders zijn dan dat er in het essenlandschap van Honesch ten zuiden en zuidoosten van Haaksbergen geen ruimte is voor woningbouw van enige omvang, zodat dit karakteristieke buitengebied gerespecteerd en bewaard blijft.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

25/30

Aanbeveling In de conclusie is gesteld dat er in het essenlandschap van Honesch ten zuiden en zuidoosten van Haaksbergen geen ruimte is voor woningbouw van enige omvang. Er is vanaf medio 2023, maar vooral vanaf november 2023, heel veel tijd, energie en geld besteed aan dit thema en het beschouwen van deze optie. Nu is het hoog tijd maar nog niet te laat om andere, bijna vergeten opties te onderzoeken. ‘De Veldmoate neugt oe’ Het bijzondere is dat naast Honesch ook de locaties Kolderveld en Wissinkbrink zijn onderzocht, maar nauwelijks naar de mogelijkheden in De Veldmaat is gekeken, terwijl daar geen sprake is van een beschermd landschap met essen en beekdalen (zie onderstaande kaart). Ook heeft De Veldmaat een oorspronkelijke eigen dorpskern, een eigen zelfbewuste en gastvrije cultuur (‘De Veldmoate neugt oe’ en ‘Weerkom’n) en goede uitvalswegen zoals naar de N18. De Veldmaat verdient nu een eerlijke kans.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

26/30

Persoonlijke communicatie ▪

prof. dr. ir. M. (Theo) Spek, Hoogleraar Landschapsgeschiedenis, hoofd Kenniscentrum Landschap Rijksuniversiteit Groningen hyperlink: klik hier Citaten uit mailwisseling (16 augustus 2024): 1) “Ik heb de mij beschikbare kaarten geraadpleegd en constateer dat het overgrote deel van perceel S 106 inderdaad als esgrond gekarakteriseerd dient te worden.” 2) “Wanneer ik de bredere landschappelijke context van uw omgeving bekijk, zou het overigens ten behoeve van het behoud van de waardevolle landschappen in uw gemeente heel verstandig zijn wanneer de woningbouw zich niet ten zuiden van de Rondweg zou uitbreiden. Deze zaak gaat zo bezien ook over veel meer dan één woningbouwlocatie ("Als er één schaap over de dam is... etc.'). Hopelijk komt de gemeente niet alleen op voor woningbouw, maar ook voor het eeuwenoude fraaie cultuurlandschap ten zuiden van Haaksbergen dat talloze generaties voor hen met heel veel inspanning hebben opgebouwd en dat het ook waard is om ook voor toekomstige generaties Haaksbergenaren te bewaren. Erfgoed- en landschaps-beleid vraagt om een langetermijnvisie en niet om korte termijngewin. Er zijn ongetwijfeld veel geschiktere locaties voor woningbouw." Expertise Theo Spek heeft ruim dertig jaar ervaring met wetenschappelijk onderzoek naar de geschiedenis van de Nederlandse en Europese cultuurlandschappen.

Zijn werk kenmerkt zich door een brede interdisciplinaire benadering waarin cultuurhistorische, aardwetenschappelijke en ecologische concepten en methoden met elkaar worden verbonden tot een samenhangende analyse van de opbouw en ontstaansgeschiedenis van het landschap. Waar mogelijk wordt deze kennis ook toepasbaar gemaakt voor de praktijk van natuur- en landschapsbeheer, erfgoedzorg, ruimtelijke ordening en waterbeheer.

▪

drs. ing. J.J. (Joris) Ernst, Landschapsecoloog provincie Gelderland Telefonisch interview 29 augustus 2024 n.a.v. casus en studie naar ‘Opbouw en ontstaansgeschiedenis essen en bouwlandkampen Oost Nederland’ masterscriptie, 2017 hyperlink: klik hier

▪

drs. S. (Suzanne) Wentink, provinciaal archeoloog provincie Overijssel, Stichting Het Oversticht Mailwisseling 22 en 26 augustus 2024 n.a.v. casus, specifiek m.b.t. enkeerdgronden (esdek), beekeerdgronden, geomorfologische en archeologische aspecten. hyperlink: klik hier

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

27/30

Geraadpleegde bronnen 2023 PROVINCIE OVERIJSSEL Catalogus gebiedskenmerken, 2.1 Essenlandschap pag. 67 (kenmerken essenlandschap) hyperlink: klik hier 2024 RIJKSOVERHEID e.a. Overheid.nl CIO portaal officiële bekendmakingen essenlandschap (kaart aaneengesloten essenlandschap ten zuiden en zuidoosten van Haaksbergen) hyperlink: klik hier 2013/2014 STROOTMAN LANDSCHAPSARCHITECTEN Structuurvisie 2030 Haaksbergen: groenste dorp van Twente (pag. 63 … essen moeten gevrijwaard blijven van bebouwing .../… beken weer herkenbaar maken ..) hyperlink: klik hier 2013/2014 STROOTMAN LANDSCHAPSARCHITECTEN Structuurvisie 2030 Haaksbergen, plankaarten 1 en 2 (essen/kampen Honesch en beken herkenbaar, bergingscapaciteit vergroten) hyperlink: klik hier 2023/…. STROOTMAN LANDSCHAPSARCHITECTEN Addendum (op Structuurvisie 2030): Locatieonderzoek … (pag. 10: beekdalen en essen zijn uitgesloten voor de bouwopgave) hyperlink: klik hier 2023 RIJKSOVERHEID e.a. Atlas Leefomgeving > kaarten > bodem > bodemkaart van NL (hoge zwarte enkeerdgronden zEZ21 = esgrond) hyperlink: klik hier WUR WAGENINGEN UNIVERSITY & RESEARCH Bodemdata.nl/bodemclassificatie > dikke eerdgronden (essen bestaan uit dikke eerdgronden, enkeerdgronden en/of zwarte enkeerdgronden) hyperlink: klik hier 2009 RAAP rapport Archeologische waarden- en verwachtingenkaart, beleidsadvieskaart AMZ adv. (6.1 pag.

37: Deze (enkeerd)gronden worden in de gemeente Hb aangeduid met de term es(ch) (Verklarende woordenlijst: pag. 62 enkeerdgronden (= es) en esdek, oud verhoogd bouwland (=es) hyperlink: klik hier 2009 RAAP kaartbijlage 1 blad 2 Archeologische waarden- en verwachtingenkaart, beleidsadvieskaart (drc: dekzandrug met cultuurdek) hyperlink: klik hier PROVINCIE OVERIJSSEL Archeologische verwachtingenkaart Overijssel hyperlink: klik hier PROVINCIE OVERIJSSEL Cultuurhistorische Waardenkaart > kaart archeologie > archeologische essen (archeologische essen: hoge zwarte enkeerdgronden zEZ21) hyperlink: klik hier Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

28/30

AHN Hoogtekaart van Nederland laag AHN4 DTM dynamische stijl (nieuwe versie) (perceel gemeente Haaksbergen sectie S nummer 106: variatie in hoogte van+ 24.60 tot +26.80 NAP) hyperlink: klik hier 1972 STIBOKA/WUR De bodemgesteldheid ruilverkavelingsgebied Haaksbergen (3.4.3.1 pag. 20 enkeerdgronden) hyperlink: klik hier 1972 STIBOKA/WUR De bodemgesteldheid ruilverkavelingsgebied Haaksbergen (kaart Haaksbergen Honesch EZ53 enkeerdgronden) hyperlink: klik hier WUR WAGENINGEN UNIVERSITY & RESEARCH Bodemdata.nl/themakaarten > bodemeigenschappen > vergraven gronden. (Geen ‘diepe’ grondbewerkingen, ophogingen en afgravingen) hyperlink: klik hier ESRI Luchtfototijdreis.nl > Honesch > 2006 tot 2023 (Perceel gemeente Haaksbergen sectie S nummer 106: solitaire boom (eik) gerooid in 2021) hyperlink: klik hier SLG Stichting Landschapsbeheer Gelderland > kennisbank > kenmerken essenlandschap (Kenmerken essenlandschap: zie ook onder 4. Landschap) hyperlink: klik hier BRON: 2023 RIJKSOVERHEID e.a. Atlas Leefomgeving > kaarten > bodem > bodemkaart van NL samen met algemene kaarten > kadastrale kaart (hoge zwarte enkeerdgronden zEZ21 = esgrond) hyperlink: klik hier

(bronnen via het internet geraadpleegd in week 36-2024)

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

29/30

Nawoord Passage uit het voorwoord: ……………. Dat vraagt om keuzes met respect voor natuur en landschap, voor (cultuur)historie en toekomst, voor flora en fauna, volgens wetten, regels en gebruiken op basis van feiten en commitment…………………..

De redactie, de buurtgenoten e.a. hopen en verwachten dat politici (raad) en bestuurders (college) zich hiertoe moreel verplicht voelen en ‘met de kennis van nu’ besluiten nemen die daar bij passen en later, daarop terugkijkend, denken: “Daar hebben we toen goed aan gedaan”.

Colofon Red het essenlandschap van Honesch © 2024 Redactie: Albert Brouwer i.s.m. buurtgenoten Honesch e.a. Foto’s, vormgeving: redactie (tenzij anders aangegeven) Correspondentieadres: redhetessenlandschapvanhonesch@gmail.com (o.a. voor het aanvragen van deze notitie als pdf-bestand)

Deze uitgave mag zonder toestemming van de redactie, maar uitsluitend integraal worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, geluids- of beelddrager, elektronisch of op welke wijze dan ook.

Red het essenlandschap van Honesch |

Notitie t.a.v. de gemeenteraad van Haaksbergen |

September 2024

30/30