2024-A24-1.Rapportage - Financiële scan Haaksbergen - KokxDeVoogd d d 20 februari 2024

Financiële scan Haaksbergen Casco analyse 2024-2027 (geverifieerd) Rapportage Woensdag 20 februari 2024

Maxim ter Hedde Bram Renzen

Bestuurlijke samenvatting Haaksbergen heeft de weg naar boven ingezet, maar behoedzaamheid richting de toekomst blijft gepast Bevindingen en aandachtspunten (1/2) Aanleiding voor de eerste financiële scan De gemeente Haaksbergen heeft tot en met 2021 onder preventief toezicht van de provincie Overijssel gestaan. De vele ontwikkelingen in de gemeentelijke financiën hebben substantieel gedrukt op de financiële perspectieven van Haaksbergen. Door een strikt financieel beleid te voeren is Haaksbergen er in geslaagd om met ingang van het jaar 2022 weer zelfstandig verantwoordelijk te zijn voor de financiële positie. Aanleiding voor de tweede financiële scan Om goed voorbereid te zijn op de toekomst is in 2022 in overleg met de provincie Overijssel een toekomstgerichte financiële scan uitgevoerd. Besloten is om deze scan te herhalen ten behoeve van de kadernota 2025 en de methodiek van de financiële scan in de eigen planning- en control cyclus en werkwijze te integreren. In de voorliggende rapportage en bestuurlijke samenvatting treft u de uitkomsten van de geactualiseerde financiële scan aan. Er wordt ingegaan op de huidige financiële situatie, verdieping van inkomsten en uitgaven en inzicht gegeven in de bestuurlijk-financiële ruimte voor bestuurders in de komende jaren.

Rapportage d.d. 1 februari 2024

Reflectie op de huidige financiële situatie In deze rapportage hebben we de financiële situatie van gemeente Haaksbergen weergegeven. De positieve trend die ingezet is vanaf 2021 (zowel op begrotingssaldo als op de ontwikkeling van de algemene reserve) zet zich door tot het begrotingsjaar 2025. Vanaf ‘Ravijnjaar’ 2026 duikt echter het begrotingssaldo structureel onder nul. Financieel herstel: vooral door incidentele gelden en meevallers Het waargenomen financieel herstel is primair het gevolg van incidentele meevallers in de afgelopen jaren en ontwikkelingen in de algemene uitkering. Ook voor de jaren 2024 en 2025 wordt een positieve ontwikkeling waargenomen als gevolg van dezelfde ontwikkelingen en als gevolg van het beleid om de algemene reserve te herstellen.

De VNG heeft vorig jaar opgeroepen om de urgentie van de situatie bij het Rijk onder de aandacht te brengen door het indienen van een tekortbegroting. Dit is echter formeel niet toegestaan. Tijdens de Algemene Ledenvergadering van de VNG in 2023 bleek tevens dat een meerderheid van de gemeenten bereid was om taken terug te geven aan het rijk. De gemeente Haaksbergen moet een strategische keuze maken: gaat zij met ombuigingsmaatregelen het tekort voor 2026 weg werken of presenteert zij net als veel andere gemeenten een tekortbegroting. In dat laatste geval zal het tekort moeten worden gedekt uit de algemene reserve, maar dat is geen structurele oplossing. Ook teruggeefgesprekken zullen geen (financieel) soelaas bieden voor het begrotingstekort vanaf 2026.

Ook Haaksbergen ontkomt niet aan Ravijnjaar 2026 Behoedzaamheid blijft echter gepast bij het besluiten over nieuwe bestuurlijke keuzes en ambities. Het prille herstel wordt echter bedreigd door een inkomensval in 2026. Waar in de vorige scan al werd ingeschat dat de algemene uitkering na 2025 stevig daalt is dit ook daadwerkelijk te zien in het meerjarenperspectief. Omdat het Rijk vanaf 2026 € 3 miljard minder in het Gemeentefonds stort, stevenen veel gemeenten dat jaar af op een aanzienlijk tekort. Slechts één op de vijf gemeenten denkt vanaf 2026 genoeg geld te hebben, en vaak ook nog maar net aan. Zo’n 280 gemeenten presenteren voor 2026 en 2027 een negatief resultaat in hun meerjarenbegroting. De overige twintig procent heeft een nipt sluitende begroting.

2

Bestuurlijke samenvatting Consolidatie van de huidige gezonde financiële situatie ondanks negatief perspectief. Bevindingen en aandachtspunten (2/2) Casco-analyse Vanuit een casco-perspectief is de bestuurlijk-financiële ruimte van de gemeente Haaksbergen aanwezig, maar nog altijd beperkt Op basis van de analyse is in kaart gebracht hoe de financiële kaders van gemeente Haaksbergen zich verhouden tot haar wettelijke verplichtingen. Zo is inzichtelijk gemaakt welk aandeel van haar begroting wettelijk verplicht is en waar de theoretische ruimte ligt voor andere keuzes. Uit deze analyse blijkt dat gemeente Haaksbergen vooral bestuurlijke keuzeruimte heeft op de programma’s Economie, Sport, Cultuur & Recreatie en subonderdelen van Sociaal domein en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. In de rapportage is aangegeven welke financiële omvang en welke kostensoorten dit betreffen. Deze uitkomsten vormen het vertrekpunt voor de verdere analyses van de rapportage. De taakstellingen zijn (voorlopig) gerealiseerd De Begroting 2024 en het meerjarenperspectief 2025-2027 bevat geen nieuwe taakstellingen. Met de gemaakte keuzes inzake de voorzieningendiscussie bij de Kadernota 2024 en het verwerken van de kadernota in de begroting 2024 is de taakstelling voorzieningendiscussie gerealiseerd.

De gerealiseerde taakstellingen hebben samen met het voorzichtige begrotingsbeleid van de afgelopen jaren geleid tot een financieel gezonde situatie, hoewel er risico’s bestaan in de gemeentelijke vastgoedportefeuille (waaronder Het Assink en sporthallen).

Rapportage d.d. 1 februari 2024

In deze rapportage zijn handvatten gegeven voor een ‘geobjectiveerd’ inzicht in de bestuurlijk-financiële ruimte. Door de wettelijke kaders en beleidsruimte inzichtelijk te maken is duidelijk gemaakt aan welke vlakken in eerste instantie kan worden gedacht. Dit is voorzien van een check in vergelijking met andere gemeenten op basis van openbare data. Maak pas nieuwe keuzes als de financiële strategie voor het ravijnjaar 2026 is bepaald. Het is verleidelijk om nieuw beleid te ontwikkelen met oog op de positieve ontwikkelingen. Echter, de structurele begrotingsruimte is nog niet adequaat genoeg om grote, nieuwe uitgaven te doen. Er is een bestuurlijke pas op de plaats nodig: welke nieuwe ideeën zijn dermate van belang dat omgebogen wordt op oud beleid? De casco-analyse kan helpen om dit gesprek te rationaliseren. In overleg met concern control van gemeente Haaksbergen wordt onderzocht hoe deze nieuwe manier van denken ook in de toekomst meegenomen kan worden bij het voeren van bestuurlijk-financiële discussies. Gebruik de opgebouwde buffer verstandig In de nieuwe nota risicobeheersing en weerstandsvermogen 2023 worden reële componenten aan het weerstandsvermogen toegewezen en wordt toegewerkt naar minimaal een ratio van 2 voor de omvang van het weerstandsvermogen om te voorkomen dat het regelmatig moet worden aangevuld.

Dit is te rechtvaardigen omdat de risico’s in de publieke taakuitvoering complexer zijn geworden, Bovendien biedt het weerstandsvermogen een buffer voor incidentele uitgaven en risico’s die anders zwaar op de begroting kunnen drukken.

Aanbevelingen ten aanzien van financiële strategieën Houdt bij de integrale afweging van nieuw beleid ook oog voor de houdbaarheid van de inkomsten op de langere termijn Bij het maken van keuzes dient altijd een integrale afweging van ambities en beleid in relatie tot het ozb-tarief plaats te vinden, aangezien Haaksbergen een relatief hoog ozb-tarief heeft ten opzichte van het landelijk en regionaal gemiddelde. Vanuit een toezichthoudersperspectief kan namelijk ook overwogen worden om als mogelijke maatregel het ozb-tarief gedeeltelijk te verlagen voor robuustere financiële uitgangspositie in de komende jaren. De ‘onbenutte belastingruimte’ is namelijk ook een algemeen dekkingsmiddel, die gebruikt kan worden om structurele financieringsruimte te creëren. Dit is nadrukkelijk een politieke keuze die vanuit dit onderzoek meegegeven wordt voor het bestuurlijke keuzeproces voor de komende jaren. Omdat er geen structurele begrotingsruimte beschikbaar en het herstel van de algemene reserve is gerealiseerd, is het zonder maatregelen niet mogelijk de onroerende zaakbelasting voor 2025 te laten dalen. Nadat vanaf 2021 een daling van het OZBtarief is ingezet, is deze voor 2024 weer licht gestegen.

3

Inleiding

4

Inleiding | Aanleiding, vraagstelling en opdrachtformulering Beschrijving van de opdracht Context van de vraag Aanleiding Om goed voorbereid te zijn op de nabije toekomst wil de gemeente Haaksbergen een robuust en toekomstgerichte financieel beleid kunnen voeren. Deze financiële scan moet een beeld opleveren van de financiële ruimte en mogelijke keuzes voor Haaksbergen voor de komende jaren en daarmee voor de te maken strategische keuzes ten behoeve van het tweede deel van de raadsperiode 2022-2026 met een doorkijk naar 2027. De scan bestaat in hoofdlijnen uit de volgende onderdelen:  Reflectie op de huidige begroting en meerjarig perspectief;  Scan op de begroting in relatie tot de (invulling) van wettelijke taken en lopende verplichtingen;  Scan op (financiële) ontwikkelingen, die van invloed zijn op de keuzeruimte voor Haaksbergen  Consequenties van mogelijke strategische keuzes door Haaksbergen. Opdrachtformulering Voer een financiële analyse uit naar de financieel-bestuurlijke beweegruimte van gemeente Haaksbergen in de komende jaren. Geef daarbij inzicht in de huidige begroting, risico’s, kansen, zwaktes en krachten.

Op basis van de korte doorlooptijd en de vraagstelling is KokxDeVoogd de opdracht gegeven om een financiële scan uit te voeren naar de financieel-bestuurlijke ruimte in de komende jaren. Op basis van onze aanpak wordt op programmaniveau inzicht geboden in keuzemogelijkheden, beïnvloedbaarheid en financiële aspecten op hoofdlijnen. Duiding van de analyses en cijfers In deze rapportage wordt voor de scan gebruik gemaakt van een zogenaamde ‘casco-aanpak’. In het kort komt deze aanpak erop neer om de taken en financiën van de gemeente Haaksbergen te beoordelen op het wettelijk minimale karakter. Aan de hand van de uitkomsten wordt duiding gegeven aan de begroting, risico’s, kansen en de bestuurlijke keuzeruimte van gemeente Haaksbergen in de komende jaren. Deze rapportage is tot stand gekomen op basis van een financiële scan. Alle cijfers zijn op hoofdlijnen gepresenteerd en afkomstig van gemeente Haaksbergen zelf. Alle bevindingen en toelichtingen zijn gebaseerd op de verstrekte cijfers en documenten. De casco-aanpak en analyse zijn verrijkt met de professionele expertise van KokxDeVoogd.

De analyse biedt een manier om meer inzicht te verkrijgen in de financieel-bestuurlijke beweegruimte van gemeente Haaksbergen. KokxDeVoogd neemt zelf geen positie in over de richting die de gemeente zou moeten kiezen.

De aangegeven getallen zijn geen harde bedragen die als ombuigingsmaatregel direct ter gelde kunnen worden gemaakt, maar vormt de basis voor een bestuurlijk-financiële discussie over de theoretische ruimte die gemeenten als autonome, decentrale overheid hebben. Aan de hand van de uitkomsten kan bijvoorbeeld een gesprek worden aangegaan over Zero Based Budgeting, de hoogte van de OZB in relatie tot de ambities en het weerstandsvermogen, samenwerkingsvraagstukken en het opstarten van ombuigingen en transformaties. In de scan geeft KokxDeVoogd op diverse plekken advies over mogelijke denkrichtingen. Reikwijdte van de werkzaamheden Onze werkzaamheden bestaan met name uit het verkrijgen, analyseren en duiden van gegevens die door gemeente Haaksbergen beschikbaar zijn gesteld. De aard van deze opdracht brengt mee dat door ons geen controle of beoordeling op rechtmatigheid is uitgevoerd. Eventuele conclusies en oordelen over de bevindingen uit deze rapportage zijn aan de opdrachtgever zelf. Waar KokxDeVoogd haar werkzaamheden zo nauwgezet mogelijk uitvoert betekent dit niet dat mogelijke risico’s, tekortkomingen of fouten in de onderliggende informatie kunnen worden uitgesloten. De onderzoekswerkzaamheden zijn afgerond op 25 januari 2024. Nieuwe informatie en ontwikkelingen na deze datum zijn niet meer verwerkt in deze financiële scan. Het definitief concept is opgeleverd op [datum].

Rapportage d.d. 1 februari 2024

5

Inleiding | Gehanteerde aanpak Reflectie op financiën Ontwikkeling financiële positie Pagina 5-8

Beleidsruimte (Casco-)analyse inkomsten en uitgaven Pagina 9-12 & Bijlage

Traditioneel begrotingsproces

Nieuw beleid

Wettelijke kerntaken (Casco-)analyse inkomsten en uitgaven Pagina 9-12 & Bijlage

Oud beleid

Bijv. indexatie Recent beleid

‘Casco’ Bestuurlijk-financiële ruimte Pagina 13-21 Vrije ruimte

Wettelijk minimaal = casco = Niet beïnvloedbaar

Wettelijk minimaal Essentieel = casco = Niet beïnvloedbaar

Beïnvloedbaar

Inkomsten

Herijken

Waardecreatie • Gebaseerd op historische grondslag • Inzicht in ontwikkeling weerstandsvermogen (basisscenario) • Inzicht in kostensoorten en -patronen

‘Casco’-aanpak In het onderzoek hebben wij gebruik gemaakt van een ‘cascobenadering’. De ‘Casco-benadering’ is een vorm van ‘zero based budgeting’ om inzicht te verkrijgen in de theoretische vrije ruimte van de gemeentelijke financiën. Dit vormt een startpunt voor een discussie over gemeentelijke uitgaven en de bestuurlijk financiële ruimte in meerjarenperspectief. In dat kader hebben wij de aanpak ‘Casco gemeente’ ontwikkeld. Door inzicht te geven in de theoretische financiële ruimte die bij een minimale wettelijke taakuitvoering ontstaat kunnen uitspraken worden gedaan over keuzeruimte en de beïnvloedbaarheid van kosten. Het vormt de aanleiding van een gesprek over kerntaken, gemeentelijke autonomie en bestuurlijk-financiële ruimte. In deze paragraaf lichten we deze aanpak op hoofdlijnen toe.

Rapportage d.d. 1 februari 2024

• Inzicht in ambitieniveau per kerntaak • Onderscheid tussen oud, staand en nieuw beleid • Subjectieve beoordeling van beleidsruimte en beïnvloedbaarheid

• Wettelijke basis als minimale inzet • Inzicht in juridische grondslag, financiering en beleidsvrijheid

Stap 1: Ontwikkeling financiële positie De analyse trapt af met een financiële reflectie op de huidige financiën van gemeente Haaksbergen. We geven daartoe eerst inzicht in het huidige en de verwachte ontwikkeling van de weerstandscapaciteit. Vanuit een geobjectiveerd financieel beeld wordt de financiële gezondheid van Haaksbergen ingeschat en verrijkt aan de hand van een casco-analyse. Stap 2: (Casco-)analyse inkomsten en uitgaven In de analyse wordt eerst inzicht geboden in de inkomsten en uitgaven van Haaksbergen. We geven inzicht in kostensoorten, beleidsruimte en het wettelijk karakter van de uitgaven. Ook wordt een benchmark op hoofdlijnen uitgevoerd. Vervolgens worden de minimale wettelijke kerntaken per programma beschreven. Deze indicatie op basis van het wettelijk karakter en beleidsruimte op taakveld- en programmaniveau wordt grofmazig ingeschat (bijv. 0%-33%-66%-100%).

• Analyse op themaniveau • Rol van waardecreatie en maatschappelijke opgaven

Transformatie

Stap 3: Bestuurlijk-financiële ruimte Tenslotte wordt de casco-analyse met duiding op hoofdlijnen doorvertaald naar de lopende begroting. Aan de hand van de bevindingen wordt inzicht gegeven in de ‘casco’ ruimte. Daarmee komt een bandbreedte met bestuurlijk-financiële speelruimte in beeld. Belangrijk aandachtspunt is dat de gepresenteerde ‘cascoruimte’ geen oordeel bevat over effectiviteit of efficiëntie, maar ook niet over wat wel of niet zou moeten gebeuren. Het geeft hooguit een indicatie van beïnvloedbaarheid en speelruimte. Het is een eerste stap richting een ‘Zero Based Budgeting’ onderzoek. In dat opzicht kan de stap gezet worden om themaof per dossier de uitkomsten van de scan verder te verdiepen en het gesprek hierover aan te gaan. In de rapportage worden adviezen gegeven over hoe Haaksbergen met deze rapportage opvolging kan geven aan de bestuurlijk-financiële discussie.

6

Ontwikkeling financiële positie Leeswijzer In dit onderdeel gaan we in op de financiële prognoses voor komende jaren. Deze technische analyse is gebaseerd op cijfermatige informatie van gemeente Haaksbergen. Na het lezen van dit onderdeel heeft de lezer inzicht in de ontwikkeling van de financiële situatie.

7

Ontwikkeling financiële positie | Begrotingssaldo Pril herstel wordt bedreigd door inkomstenval in 2026 Begrotingssaldo Begrotingssaldo Het begrotingssaldo is de ‘motor’ achter een gezonde financiële uitgangspositie. Indien sprake is van een begrotingstekort dient dit gedekt te worden vanuit de algemene middelen. Dit gaat ten koste van het weerstandsvermogen. Daarom is het van belang om structureel naar een positief begrotingssaldo te werken, zodat de gemeente voldoende financiële ruimte heeft om risico’s op te vangen. In de MJB ‘24-’27 (programmabegroting 2024) wordt na een aanvankelijk oplopend positief saldo in 2024 en 2025 een negatief begrotingssaldo verwacht vanaf 2026. In de jaren 2024-2025 ziet het financieel perspectief van gemeente Haaksbergen er nog positief uit, maar dit positieve saldo zal moeten worden benut om de effecten van de herijking van het gemeentefonds vanaf 2026 op te kunnen vangen. Gemeenten mogen tot tien procent van een surplus in de algemene reserve aanwenden om structurele tekorten te dekken. Dit onder de voorwaarde dat de solvabiliteit van de gemeente groter of gelijk aan 20 procent is en blijft. Afhankelijk van het jaarresultaat 2023 kan Haaksbergen zich op basis van deze beelden voorlopig geen nieuwe substantiële beleidsuitgaven permitteren en zal mogelijk zelfs voor de jaren 2026 en daarna een ombuigingsoperatie moeten inzetten.

Bestuurlijk financiële ruimte: afhankelijk van begrotingssaldo Op lange termijn is het wenselijk om een positief begrotingssaldo te realiseren. Hier heeft de gemeente reeds hard aan gewerkt met het Financieel Herstelplan. Als gevolg hiervan zijn structurele taakstellingen opgenomen (algemeen, tot €400.000,-; sociaal domein). Deze taakstellingen zijn alle ingevuld. Thans staan geen taakstellingen meer open.

Rapportage d.d. 1 februari 2024

€ 4.000

€ 3.000

€ 2.891 € 2.602

€ 2.000

€ 1.000

€2024

2025

2026

2027

€ -1.000 € -1.395

€ -2.000

€ -1.788

€ -3.000

Ontwikkeling structureel saldo begroting Structureel saldo begroting 2024-2027 p111 Structureel saldo amendementen begroting 2024-2027 Structurele mutaties eindejaarsrapportage 2023 Saldo begroting

Begroot Begroot Begroot Begroot 2024 2025 2026 2027 € 2.336 € 3.017 € -1.691 € -1.254 € -125 € -125 € -125 € -125 € 391 € -1 € 28 € -16 € 2.602 € 2.891 € -1.788 € -1.395

8

Ontwikkeling financiële positie | Algemene reserve Meest recente financiële perspectief op basis van programmabegroting en septembercirculaire Algemene reserve Verwachte ontwikkeling algemene reserve De stand van de algemene reserve is afhankelijk van de stortingen die worden gedaan. In de figuur is inzicht gegeven in de mogelijke ontwikkeling van de algemene reserve op basis van de eindejaarsrapportage 2023. Hierin zijn tevens de effecten van de septembercirculaire meegenomen. Bij het beschikbaar komen van de jaarstukken 2023 en de meicirculaire kan dit beeld verder worden geactualiseerd. Het herstel van de algemene reserve is voornamelijk het gevolg van incidentele stortingen, meevallers, ombuigingsinspanningen van de van het afgelopen jaar en in gevallen handelingsverlegenheid door personeelstekorten. Zonder maatregelen zal door het geprojecteerde negatieve begrotingssaldo vanaf 2026 de algemene reserve vanaf 2026 weer dalen, wanneer voor het tekort op de begroting geen alternatieve dekking voorhanden is. Bij het gepresenteerde beeld zal de gemeente Haaksbergen eind 2025 een zeer goede solvabiliteit hebben (inclusief bestemmingsreserves richting 30%). Hierdoor voldoet de gemeente aan de voorwaarden om het ‘Ravijnjaar’ 2026(en ook het opvolgende jaar 2027) door te komen met een eenmalige dekking van het begrotingstekort uit de algemene reserve.

Op langere termijn is het dekken van structureel tekort uit de reserve geen optie. Wanneer de gemeente Haaksbergen ervoor kiest om in het meerjarenperspectief voor het jaar 2026 een tekortbegroting te tonen, leidt dit derhalve niet direct tot een solvabiliteit van minder dan 20%.

25.000

20.000

15.000

10.000

5.000

2023

A B C D E F G

2024

Geactualiseerd op basis Eindejaarsrapportage 2023 Verwachte ontwikkeling algemene reserve ( x 1.000) Startpunt Algemene reserve Eindejaarrapportage 2023

Verwacht structureel Saldo MJB 2024-2027 (excl. Resultaat) Mutaties eindejaarsrapportage 2023 Bestemming resultaat 2022 Begrote Stortingen 1) Begrote onttrekkingen voor EJR 2023 Saldo begroting na EJR 2023 Verwachte eindstand op basis Eindejaarsrapportage

Rapportage d.d. 1 februari 2024

2025

2026 2023 7.129

2027

2024

2025

2026

2027

18.378 381 391

18.750 2.144 -1

20.112 -1.190 28

17.924 -1.170 -16

-400

-781

-1.026

-209

18.750

20.112

17.924

16.529

7.410 250 3.589 18.378

9

Ontwikkeling financiële positie | Weerstandscapaciteit Beleid omtrent weerstandscapaciteit is geactualiseerd (Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2023) Weerstandsvermogen

Risico's - Meerjarenperspectief (Eindrapportage 2023)

2023

2024

2025

2026

2027

Kaders rondom het weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is cruciaal om tegenslagen in de toekomst te kunnen pareren. Bij het maken van nieuw beleid is een reflectie op het weerstandsvermogen cruciaal in relatie tot het verwachte begrotingssaldo. In de tabellen aan de rechterzijde zijn de drie scenario’s van het weerstandsvermogen afgezet tegen de benodigde weerstandscapaciteit. De regels omtrent het weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn opgenomen in art. 16 van de Financiële verordening. Deze bepaalt dat de raad minimaal iedere vier jaar haar beleid rondom weerstandsvermogen en risicobeheersing vast laat leggen. De nota weerstandsvermogen en risicobeheersing is recent geactualiseerd in 2023. De risicoparagraaf uit de lopende programmabegroting 2024 is gebaseerd op deze geactualiseerde nota.

Algemene reserve

18.378

18.750

20.112

17.924

16.529

Totaal incidentele weerstandscapaciteit

18.378

18.750

20.112

17.924

16.529

40

40

40

40

40

-

652

652

652

652

40

692

692

692

692

Totaal incidenteel en structurele weerstandscapaciteit

18.418

19.442

20.804

18.616

17.221

Benodigde weerstandscapaciteit

4.185

4.185

4.185

4.185

4.185

4,4

4,6

5,0

4,4

4,1

Risico’s, weerstandsvermogen en incidentele meevallers De benodigde weerstandsvermogen (financieel effect van een risico x optreedkans) voor 2024 is begroot op €4.185.000,-. Mocht echter het risico van een cyberaanval zich voordoen, dan is het financieel gevolg € 4.000.000 terwijl voor dit risico maar 10% van dit bedrag aan benodigd weerstandsvermogen is opgenomen. De buffers zouden dan bij een ratio van 1 in zijn geheel dienen te worden ingezet. Om deze reden wordt met een minimale ratio van 2 gerekend, conform de geactualiseerde nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2023. Dat wil zeggen dat de buffers minimaal tweemaal zo hoog dienen te zijn dan het benodigd weerstandsvermogen. Een groot deel van de algemene reserve is daarmee in die zin ‘beklemd’.

Bestemmingsreserve zonder verplichtingen

876

13

13

13

Bestemmingsreserve met verplichtingen

-

-

-

-

4,9

5,0

4,5

4,1

Rapportage d.d. 1 februari 2024

Onvoorzien Onbenutte belastingcapaciteit (structureel) Totaal structurele weerstandscapaciteit

Ratio

Ratio inclusief bestemmingsreserves

4,4

Conclusie Met de vastgestelde minimale ratio van 2 voor het weerstandsvermogen en een realisatie van 4,6 in 2024 voert de gemeente Haaksbergen het aanbevolen behoedzame begrotingsbeleid. Het weerstandsvermogen is uitstekend te noemen (op basis van de normering in de Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2023). Door in de planning- en control documenten structureel aandacht te besteden aan de toetsing aan deze ratio’s in combinatie met een opgevoerd risicomanagement, is de robuustheid van de balans geborgd. Het kan een stootje hebben.

10

(Casco-)analyse Inkomsten en uitgaven Leeswijzer Vanuit het financieel vertrekpunt van het vorige hoofdstuk worden de inkomsten en uitgaven van gemeente Haaksbergen in dit onderdeel geanalyseerd. Gestart wordt met een scan op inkomsten en uitgaven; vervolgens wordt ingezoomd op het bijbehorend wettelijk kader en de beleidsruimte. De lezer heeft hiermee inzicht in de beïnvloedbaarheid en theoretische ruimte per programma.

11

(Casco-)analyse | Algemene dekkingsmiddelen Samenstelling, aandachtspunten en mogelijkheden aan de inkomstenkant Inkomsten Inkomsten gemeente Haaksbergen In de grafiek is een splitsing van de inkomsten te zien op basis van de meerjarenbegroting 2024-2027 en de eindejaarsrapportage 2023.

Geen algemeen dekkingsmiddel Heffingen en leges  Relatief hoge kostendekkendheid. Beperkte verhogingen in theorie mogelijk, maar niet in praktijk

De totale begrote inkomsten komen uit op € 74.158.000,- in 2024, waarbij de algemene uitkering de grootste inkomensbron is. De algemene uitkering is voor 65% verantwoordelijk voor de inkomsten. De inkomsten uit de algemene uitkering zijn niet beïnvloedbaar en worden bepaald op basis van de verdeling vanuit het gemeentefonds. Deze wordt geüpdatet op basis van circulaires. De septembercirculaire 2023 is hierin nog niet verwerkt.

OZB  Beperkte onbenutte belastingcapaciteit Stijging theoretisch mogelijk, maar niet acceptabel.

De heffingen, leges en OZB zijn samen verantwoordelijk voor 20% van de inkomsten. Deze inkomsten zijn beïnvloedbaar door middel van het verhogen of verlagen van de desbetreffende tarieven. Overige inkomsten zijn eigen bijdragen, teruggaven, reserveringen of programma-gerelateerde inkomsten. Bestuurlijk-financiële ruimte aan de inkomstenkant In 2021 heeft gemeente Haaksbergen als voordeelgemeente een stijging gezien in haar algemene uitkering door de herijking van het gemeentefonds en de (incidentele) compensatie jeugdhulp. Op gebied van OZB, heffingen en leges lijkt gemeente Haaksbergen haar financiële ruimte nagenoeg volledig uit te nutten. Er zijn weinig mogelijkheden voor verdere verhogingen van inkomsten.

Rapportage d.d. 1 februari 2024

Algemene uitkering  Positieve bijstellingen als gevolg van herverdeeleffecten gemeentefonds en acres op korte termijn, maar op middellange termijn (na 2025) structureel onzeker door diverse ontwikkelingen (Jeugdhulp, mondiale spanningen, conjunctuur, etc.)

A B C D

Ontwikkeling inkomsten (x € 1.000) Algemene uitkering Ongebonden lokale heffingen Gebonden lokale heffingen Overig (incl. dividenden) TOTAAL

Inkomsten Gemeente Haaksbergen

€ € € € €

2024 48.472 € 7.833 € 6.821 € 11.032 € 74.158 €

2025 51.632 € 8.157 € 6.821 € 11.120 € 77.730 €

2026 49.120 € 8.445 € 6.821 € 10.893 € 75.279 €

2027 49.931 8.713 6.821 11.027 76.492

12

(Casco-)analyse | Uitgaven Nadere beschouwing van de uitgaven biedt inzichten in de financiële prestaties van Haaksbergen Uitgaven Samenstelling uitgaven naar kostensoort In de grafiek is een splitsing van de uitgaven te zien per taakveld. De totale uitgaven van gemeente Haaksbergen bedragen € 74.000.000,(afgerond). De kosten bestaan uit subsidies en bijdragen, sociale uitkeringen, salarissen en doorbetaalde lasten, reserveringen, regionale samenwerking, overig, kapitaallasten en goederen en diensten. Het Sociaal Domein is het duurste programma, gevolgd door het programma Bestuur en Ondersteuning en Volksgezondheid en Milieu. De samenstelling van uitgaven geeft gedeeltelijk inzicht in de kostenstructuur en beïnvloedbaarheid. Zo zijn afdrachten aan regionale samenwerkingen en salarissen beperkt beïnvloedbaar. Subsidies, goeden en diensten zijn daarentegen enigszins beïnvloedbaar. Hier wordt in de analyse rekening mee gehouden. Benchmark met vergelijkbare en omliggende gemeenten In een vereenvoudigde benchmark op basis van openbare Iv3gegevens is onderzocht hoe de saldi (verschil tussen inkomsten en uitgaven) van Haaksbergen op programmaniveau zich verhouden tot vergelijkbare en omliggende gemeenten. Uit deze analyse volgt dat Haaksbergen in relatie tot beide referentiegroepen per saldo minder uitgeeft per inwoner aan 2. Verkeer, vervoer en waterstaat, 4. Onderwijs en 8.

Volkshuisvesting en RO. Daarentegen spendeert Haaksbergen aanzienlijk meer euro per inwoner op taakveld 3. Economie, 5. Sport, cultuur en recreatie en 6. Sociaal Domein. Uit deze vergelijking kan opgemaakt worden dat gemeente Haaksbergen relatief veel uitgeeft aan de beleidsvelden die ook in de casco-benadering veel theoretisch vrije ruimte kennen. Rapportage d.d. 1 februari 2024

Benchmark saldi vergelijkbare gemeenten (‘23) Benchmark saldi omliggende gemeenten (‘23)

-10%

+0%

-240%

+69%

-63%

+22%

+19%

-15%

-176%

-17%

+0%

-134%

+82%

-60%

+2%

+8%

-3%

-262%

13

(Casco-)analyse | Wettelijke grondslag en beleidsruimte Op basis van het model is een indicatie op programmaniveau afgegeven van de mogelijke bestuurlijk-financiële ruimte Casco-ruimte Wettelijke grondslag (‘casco’) Onder de grafiek is per taakveld op basis van de wettelijke grondslag bepaald hoe groot de wettelijke grondslag is per taakveld. De taakvelden Bestuur en ondersteuning (0), Veiligheid (1), Verkeer, vervoer en waterstaat (2), Onderwijs (4), Sociaal domein (6) en Volksgezondheid en milieu (7) hebben een hoge wettelijke grondslag (> 80%) wat de keuzemogelijkheden en daarmee de financiële vrije ruimte met betrekking tot de invulling van deze taakvelden beperkt. De taakvelden Economie (3) en Sport, cultuur en recreatie (5) hebben een lagere wettelijke grondslag (< 20%). Beleidsruimte Soms kunnen de gemeenten wel nadere regels stellen of invulling geven met eigen beleid (‘mate van beleidsvrijheid’). Dit is vastgelegd in beleidsplannen, verordeningen, mandaten, begrotingen, etc. Uit deze indicatie volgt in hoeverre de gemeente invloed heeft op de invulling van haar wettelijke of autonome taak. Aandachtspunten Vanuit de casco-aanpak wordt vooral binnen programma’s met een lage wettelijke grondslag en een hoge indicatie van eigen beleid financiële ruimte gezien. Dit betekent niet dat geen ruimte wordt gezien bij programma’s waar dit niet het geval is.

Zo is het financieel belang van het sociaal domein erg groot, zelfs bij een hoog wettelijke grondslag en beperkt eigen beleid. De casco-ruimte op de lasten bedraagt bruto circa 25% van de gemeentelijke begroting. Omdat dit het resultaat is van een technische analyse kan blijken dat aan bepaalde kostensoorten langerdurende verplichtingen gekoppeld zijn. Daarnaast is het mogelijk dat het wettelijk minimum juist vraagt om hogere uitgaven. Rapportage d.d. 1 februari 2024

Wettelijke grondslag (‘casco’ of ‘casco-plus’) Indicatie beleidsruimte (beïnvloedbaarheid)

> 80%

> 80%

> 80%

> 80%

< 20%

< 10%

60% 80%

60% 80%

> 80%

< 20%

< 20%

40% 60%

> 80%

> 80%

60% 80%

< 20%

60% 80%

> 80%

14

Bijlagen

15

Financiële scan | Verdieping per taakveld Op basis van vergelijking op hoofdtaakveldniveau met vergelijkbare en omliggende gemeenten Benchmarkresultaten op hoofdtaakveldniveau Onderdeel van deze quickscan is een richtinggevende vergelijking van het programmasaldo per inwoner op hoofdlijnen met vergelijkbare gemeenten. Er is gekozen voor drie soorten vergelijkingen: • Vergelijkbare kenmerken: Gemeenten zijn gekozen o.b.v. inwonersaantal, bevolkingsdichtheid, demografische druk en het gemiddelde inkomen: Elburg, Losser, Oldebroek, Ooststellingwerf, Putten, Reimerswaal, Voorst, Wierden, Zwartewaterland. • Regionale gemeenten: Gemeenten zijn gekozen o.b.v. hun ligging ten opzichte van Haaksbergen: Berkelland, Hof van Twente, Lochem, Borne, Oldenzaal, Losser, Dinkelland. • Nederland: Voor een algemene doorkijk naar Nederlands gemiddelde (inclusief niet-vergelijkbare gemeenten). In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten(1) heeft de gemeente Haaksbergen een lager saldo van kosten en baten per programma per inwoner op de programma’s Verkeer, vervoer en waterstaat (2), Onderwijs (4), Volksgezondheid en milieu (7) en Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing (8). Dit zijn relatief grote verschillen.

In vergelijking met de regionale gemeenten(2) heeft de gemeente Haaksbergen lagere kosten per programma op de programma’s; Bestuur en ondersteuning (0), Verkeer, vervoer en waterstaat (2), Onderwijs (4) en Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing (8). In vergelijking met het gemiddelde van Nederland heeft de gemeente Haaksbergen een hoger saldo van baten en lasten per inwoner op het taakveld Economie (3), Sport, cultuur en recreatie (5) en Sociaal Domein (6). De grootste relatieve verschillen zijn op de programma’s Economie (3), Verkeer, vervoer en waterstaat (2) en Volkshuisvesting (8). De verschillen worden nader toegelicht in de bijlage bij analyse per programma (3).

Euro’s (x € 1.000) Bestuur en ondersteuning

Gemiddelde Gemiddelde vergelijkbare Verschil per Verschil regionale Haaksbergen gemeenten inwoner (€) (%) gemeenten 2004

2197,6

-193,6

Veiligheid

0

4,1

-4,1

Verkeer, vervoer en waterstaat

5

17,0

-12,0

Economie

252

79,0

Onderwijs

14

Sport, cultuur en recreatie

51

Sociaal domein

-10%

Verschil per Verschil inwoner (€) (%)

2345,9

-341,9

-17%

3,9

-3,9

-240%

11,7

-6,7

-134%

173,0

69%

44,9

207,1

82%

22,8

-8,8

-63%

22,4

-8,4

-60%

39,6

11,4

22%

50,0

1,0

2%

310

252,6

57,4

19%

286,6

23,4

8%

Volksgezondheid en milieu

276

318,6

-42,6

-15%

283,9

-7,9

-3%

Volkshuisvesting, RO en SV

76

209,8

-133,8

-176%

275,0

-199,0

-262%

(1) voor de lijst met vergelijkbare gemeenten zie bijlage 3. (2) voor de lijst met regionale gemeenten zie bijlage 3. (3) Bron: Jaarrekening 2020; IV3 data. Rapportage d.d. 3 mei 2022

16

Programma 0 | 0. Bestuur en ondersteuning Analyse van exploitatiebudgetten Bestuur en Ondersteuning De baten en lasten zijn voor het programma Bestuur en ondersteuning gescheiden om het verschil in baten door het gemeentefonds beter inzichtelijk te maken. Op deze baten hebben de gemeenten geen invloed en zijn daarom minder relevant in de vergelijking. De baten en lasten per inwoner in vergelijking met de regionale en vergelijkbare gemeenten zijn beduidend lager. De baten voor Haaksbergen zijn €1.793 waar het gemiddelde voor de omringende en vergelijkbare gemeente rond de €2.060 ligt. Dit verschil is te verklaren door de verdeling van het gemeentefonds. De baten van dit programma bestaan voor meer dan 80% uit de baten van het gemeentefonds waar de gemeente geen invloed op heeft. De overige inkomsten bestaan uit de OZB, heffingen en leges welke eerder al zijn besproken. De lasten voor Haaksbergen zijn €466 waar het gemiddelde voor de omringende en vergelijkbare gemeenten rond de €736 ligt. Dit verschil is voornamelijk te verklaren door de relatief lage overhead kosten per inwoner voor de gemeente Haaksbergen. In de programmabegroting wordt aangegeven dat om toekomstbestendig te zijn de bedrijfsvoering versterkt dient te worden.

Ontwikkelingen, kansen en risico’s -

-

-

“Haaksbergen ster(k) in ontwikkeling” is een meerjarig programma dat reikt tot in 2026 waarbij Haaksbergen de verbinding met de samenleving wil herstellen en effectief en efficiënt de samenleving wilt bedienen/faciliteren op basis van de wettelijke plichten, behoeften en wensen. Diverse samenwerkingen voor bedrijfsvoeringstaken worden onderzocht. De IT-functies worden belegd bij gemeente Hengelo. Het uitplaatsen van overige bedrijfsvoeringsonderdelen, zoals informatiemanagement, wordt nog onderzocht. Het karakter van Bestuur en Ondersteuning is hoog-wettelijk met veel eigen beleidsruimte. Vanuit de ‘casco-aanpak’ kan zowel betoogd worden dat er daarmee financiële ruimte bestaat, maar ook dat in de komende jaren meer van het personeelsbestand en de overheadfuncties gevraagd wordt in het licht van nieuwe maatschappelijke opgaven. De bezuinigingen van de afgelopen jaren hebben het ambtelijk apparaat verzwakt. Mogelijkheden kunnen ook nog onderzocht worden gemeentelijk vastgoed te herijken, bijvoorbeeld door het afstoten van panden of het verhogen van inkomsten. Dit kan beperkte incidentele en structurele baten opleveren.

Rapportage d.d. 3 mei 2022

Vergelijkende cijfers Bestuur en ondersteuning 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0

Baten per inwoner per hoofdtaakveld Lasten per inwoner per hoofdtaakveld Haaksbergen

Nederland

Gemiddelde Gemiddelde omringende vergelijkbare gemeenten (excl. gemeenten (excl. Haaksbergen) Haaksbergen)

Casco-beoordeling per subtaakveld € 10.000.000 € 8.000.000 € 6.000.000 € 4.000.000 € 2.000.000 €0.1

0.10

0.2

0.3

Casco (-plus)

0.4

0.5

0.64

0.7

0.8

Vrije ruimte

17

Toelichting per programma | 1. Veiligheid Analyse van exploitatiebudgetten Benchmark In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €15 per inwoner. In vergelijking met de omringende gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €5 per inwoner. Deze verschillen kunnen verklaard worden door andere verbonden partijen waarmee de vergelijkbare gemeenten samenwerken. Bij de regionale gemeenten is het verschil kleiner door samenwerking in de Veiligheidsregio Twente. Beleidsruimte Er is weinig beleidsmatige keuzevrijheid in dit domein doordat overgroot deel uit wettelijke taken bestaat. Om deze taken in te vullen wordt er wettelijk verplicht samengewerkt met de regio. Er zijn weinig ombuigingen mogelijk, omdat het huidige veiligheidsniveau gehandhaafd moet worden zodat de samenleving in ieder geval niet onveiliger of risicovoller wordt. Binnen dit beleid is weinig ruimte voor verandering aangezien de meeste taken een wettelijke grondslag hebben.

Ontwikkelingen, kansen en risico’s

Vergelijkende cijfers 0 Veiligheid

Haaksbergen

-50

Saldo per inwoner

Veiligheid

-100

Gemiddelde vergelijkbare gemeenten (excl. Haaksbergen)

-150

Gemiddelde omringende gemeenten (excl. Haaksbergen)

-200 -250

Gemiddelde Nederland -300

Casco-beoordeling per subtaakveld € 1.800.000 € 1.600.000 € 1.400.000 € 1.200.000 € 1.000.000 € 800.000 € 600.000 € 400.000 € 200.000 €1.1 Casco (-plus)

Rapportage d.d. 3 mei 2022

1.2 Vrije ruimte

18

Toelichting per programma | 2. Verkeer, vervoer en waterstaat Analyse van exploitatiebudgetten Benchmark In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €30 per inwoner. In vergelijking met de omringende gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €25 per inwoner. Beleidsruimte Er is weinig beleidsmatige keuzevrijheid in dit domein doordat overgroot deel uit wettelijke taken bestaat. Om deze taken in te vullen wordt er wettelijk verplicht samengewerkt met de regio. Er zijn weinig ombuigingen mogelijk, omdat het huidige veiligheidsniveau gehandhaafd moet worden zodat de samenleving in ieder geval niet onveiliger of risicovoller wordt. Binnen dit beleid is weinig ruimte voor verandering aangezien de meeste taken een wettelijke grondslag hebben.

Vergelijkende cijfers 0 Verkeer, vervoer en waterstaat

Haaksbergen

-50

Saldo per inwoner

Verkeer, vervoer en waterstaat

-100

Gemiddelde vergelijkbare gemeenten (excl. Haaksbergen)

-150

Gemiddelde omringende gemeenten (excl. Haaksbergen)

-200 -250

Gemiddelde Nederland -300

Ontwikkelingen, kansen en risico’s

Casco-beoordeling per subtaakveld

Het saldo voor de gemeente Haaksbergen zal verder negatief worden in de toekomst gelet op het nieuwe wegenbeheerplan 2021-2025 zoals in de programmabegroting 2022 is aangegeven. Voor het handhaven van de huidige onderhoudsnormen is structureel €152.000 extra nodig per jaar.

€ 4.500.000

Het huidige beleid is gefocust op het behouden en realiseren van duurzame en veilige verkeersvoorzieningen waarbij de wegen moeten voldoen aan de eisen van de CROW. Verder wil Haaksbergen een hoog niveau van bereikbaarheid, groene setting en een aantrekkelijke omgeving voor het winkelgebied. Binnen dit beleid is weinig ruimte voor verandering aangezien de meeste taken een wettelijke grondslag hebben en hier niet van afgeweken kan worden.

€ 4.000.000 € 3.500.000 € 3.000.000 € 2.500.000 € 2.000.000 € 1.500.000 € 1.000.000 € 500.000 €2.1

Rapportage d.d. 3 mei 2022

2.2

2.5

19

Toelichting per programma | 3. Economie Analyse van exploitatiebudgetten Benchmark In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is € 28 per inwoner. In vergelijking met de omringende gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €45 per inwoner. Vermoed wordt dat deze verschillen kunnen voornamelijk verklaard worden door het verschil in baten, met name de baten van fysieke bedrijfsinfrastructuur welke in Haaksbergen 0 zijn. Beleidsruimte Er zijn op dit programma weinig wettelijke kaders en daarom is het saldo goed beïnvloedbaar. Er zijn op dit programma kansen voor concrete ombuigingen. Deze zullen in absolute zin een marginaal effect hebben omdat het om een relatief klein programma gaat.

Vergelijkende cijfers 0 Economie

Haaksbergen

-50

Saldo per inwoner

Economie

-100

Gemiddelde vergelijkbare gemeenten (excl. Haaksbergen)

-150

Gemiddelde omringende gemeenten (excl. Haaksbergen)

-200 -250

Gemiddelde Nederland -300

Ontwikkelingen, kansen en risico’s

Casco-beoordeling per subtaakveld

Economie is geen wettelijke taak, maar een gezonde lokale economie bepaalt wel of een gemeente ook op de lange termijn aantrekkelijk blijft.

€ 450.000 € 400.000 € 350.000 € 300.000 € 250.000 € 200.000 € 150.000 € 100.000 € 50.000 €-

Onduidelijk op dit moment is waar de baten van de fysieke bedrijfsinfrastructuur (grondexploitatie) nu zijn verantwoord.

3.1

Rapportage d.d. 3 mei 2022

3.2

3.3

Casco (-plus)

Vrije ruimte

3.4

20

Toelichting per programma | 4. Onderwijs Analyse van exploitatiebudgetten Benchmark In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen hoger. Het verschil is €12 per inwoner. In vergelijking met de omringende gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €3 per inwoner. Dit zijn beide relatief kleine verschillen. Beleidsruimte De gemeente heeft diverse wettelijke verplichtingen in het programma Onderwijs, o.a. het voorzien in adequate huisvesting van in haar gemeente. Het beleid is gericht op het veilig en gezond opgroeien van alle kinderen in Haaksbergen zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Vergelijkende cijfers 0 Onderwijs

Haaksbergen

-50

Saldo per inwoner

Onderwijs

-100

Gemiddelde vergelijkbare gemeenten (excl. Haaksbergen)

-150

Gemiddelde omringende gemeenten (excl. Haaksbergen)

-200 -250

Gemiddelde Nederland -300

Ontwikkelingen, kansen en risico’s

Casco-beoordeling per subtaakveld

Er moet hier wel rekening gehouden worden met de verouderde huisvesting. In de praktijk kan dit in de toekomst leiden tot hogere kosten. Door het hoge wettelijk verplichte karakter is er niet veel keuzeruimte en is deze uitgave onvermijdelijk.

€ 1.200.000

Gemeente Haaksbergen voorziet ook in het gebruikersdeel van de kosten van scholen. Aandachtspunt is energiekosten (stijgen) en verduurzaming (snellere terugverdientijd);

€ 1.000.000 € 800.000

€ 600.000 € 400.000 € 200.000 €4.1

4.2 Casco (-plus)

Rapportage d.d. 3 mei 2022

4.3

Vrije ruimte

21

Toelichting per programma | 5. Sport, cultuur en recreatie Analyse van exploitatiebudgetten Benchmark In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen hoger. Het verschil is €8 per inwoner. In vergelijking met de omringende gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €50 per inwoner. Haaksbergen heeft veel uitgaven op dit Programma reeds geschrapt, waardoor de kosten lager uitvallen. Beleidsruimte Er zijn nagenoeg geen wettelijke kaders op gebied van sport, cultuur en recreatie. De beleidsruimte is groot en gemeenten kunnen nagenoeg autonoom invulling geven aan het beleid. Op gebied van recreatie is er de post ‘openbaar groen’. Voor dit taakveld gelden wel normen en vereisten, die gebaseerd zijn op CROWkwaliteitsnormen.

Vergelijkende cijfers 0 Sport, cultuur en recreatie

Haaksbergen

-50

Saldo per inwoner

Sport, cultuur en recreatie

-100

Gemiddelde vergelijkbare gemeenten (excl. Haaksbergen)

-150

Gemiddelde omringende gemeenten (excl. Haaksbergen)

-200 -250

Gemiddelde Nederland -300

Ontwikkelingen, kansen en risico’s

Casco-beoordeling per subtaakveld

Op welke kwaliteitsniveau zit Haaksbergen op dit moment voor het openbaar groen? Planterra voert bijvoorbeeld onderzoeken uit naar de mogelijkheden om hierop keuzes te maken naar een nog minimalere wettelijke uitvoering.

€ 2.500.000

Veel voorzieningen uit de voorzieningendiscussie (zie Kadernota 2022 en MJB 2022-2025) worden verantwoord binnen programma 5.

€ 1.500.000

€ 2.000.000

€ 1.000.000 € 500.000 €5.1

5.2

5.3

Casco (-plus) Rapportage d.d. 3 mei 2022

5.4

5.5

5.6

5.7

Vrije ruimte

22

Toelichting per programma | 6. Sociaal Domein Analyse van exploitatiebudgetten Benchmark Ruim zeven jaar na de decentralisaties zien veel Nederlandse gemeenten zich geconfronteerd met stijgende zorgafname en financiële tekorten in het sociaal domein. Ook gemeente Haaksbergen heeft financiële tekorten ervaren als gevolg van ontwikkelingen in het sociaal domein. In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen hoger. Het verschil is €4 per inwoner. In vergelijking met de omringende gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen hoger. Het verschil is €19 per inwoner. De prestaties van Haaksbergen in het sociaal domein zijn daarmee in grote lijnen vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten. Beleidsruimte Het sociaal domein kent een hoog wettelijk karakter, waarbij slechts voor enkele sub-taakvelden beleidsruimte bestaat voor nadere invulling. Veel regelingen in het sociaal domein betreffen ‘open einde’ regelingen, waarbij de overheid bij een juiste grondslag van de aanvrager geen keuze heeft en moet voorzien in een voorziening.

Vergelijkende cijfers 0

Haaksbergen

Sociaal domein -200

Saldo per inwoner

Sociaal domein

Gemiddelde vergelijkbare gemeenten (excl. Haaksbergen)

-400 -600

Gemiddelde omringende gemeenten (excl. Haaksbergen)

-800

Gemiddelde Nederland

-1000 -1200

Ontwikkelingen, kansen en risico’s

Casco-beoordeling per subtaakveld

-

€ 7.000.000

-

-

-

Er is weinig informatie beschikbaar over hoe gemeente Haaksbergen wil inzetten op de transformatie van het sociaal domein. De meeste ruimte ligt in taakveld 6.1 (beperkte wettelijke kaders). Vanuit het gedachtegoed van de transformatie zijn juist deze uitgaven in de ‘theoretisch vrije ruime’ essentieel voor de transformatie op de lange termijn. In de toegang zijn de meeste baten vanuit uitvoeringsperspectief te bereiken. De cascoaanpak gaat hier niet inhoudelijk op in en vormt hoogstens een aanzet voor een verdiepende businesscase. Saldi van de Wsw-uitvoering kunnen mogelijk verslechteren door de uitstroom van het huidige bestand en de resultaten van Nieuw Beschut (op basis van de Participatiewet). Binnen Wmo wordt voor Hulp bij het Huishouden onderzocht of een inkomensafhankelijke bijdrage wenselijk is. Invoering van deze wetswijziging vertaalt zich in deze exercitie door dit in de ‘casco theoretisch vrije ruimte’ te worden meegenomen. Binnen Jeugdhulp worden diverse uitgaven geboekt die mogelijk meer in de sfeer van het onderwijsveld liggen (dyslexie).

Rapportage d.d. 3 mei 2022

€ 6.000.000 € 5.000.000 € 4.000.000 € 3.000.000 € 2.000.000 € 1.000.000 €6.1

6.2

6.3

6.4

Casco (-plus)

6.5

6.6

6.71

6.72

6.81

6.82

Vrije ruimte

23

Toelichting per programma | 7. Volksgezondheid en milieu Analyse van exploitatiebudgetten Benchmark In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen hoger. Het verschil is €17 per inwoner. In vergelijking met de omringende gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €2 per inwoner. Beleidsruimte Een substantieel deel van de uitgaven op dit programma zijn gelegen in wettelijk verplichte samenwerkingen (OD Twente, GGD) voor wettelijke taken.

Vergelijkende cijfers 0 Volksgezondheid en milieu

Haaksbergen

-50

Saldo per inwoner

Volksgezondheid en milieu

-100

Gemiddelde vergelijkbare gemeenten (excl. Haaksbergen)

-150

Gemiddelde omringende gemeenten (excl. Haaksbergen)

-200 -250

Gemiddelde Nederland -300

Ontwikkelingen, kansen en risico’s -

Overwogen kan worden om plustaken te verstrekken aan de OD Twente. Mogelijk worden hiermee schaalen synergievoordelen bereikt voor de plustaken, maar gaat dit ten koste van de eigen beleidsruimte en sturingsmogelijkheden.

Casco-beoordeling per subtaakveld € 3.000.000 € 2.500.000 € 2.000.000 € 1.500.000 € 1.000.000 € 500.000 €7.1

7.2 Casco (-plus)

Rapportage d.d. 3 mei 2022

7.3

7.4

7.5

Vrije ruimte

24

Toelichting per programma | 8. Volkshuisvesting & RO Analyse van exploitatiebudgetten Benchmark In vergelijking met de vergelijkbare gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen lager. Het verschil is €-10 per inwoner. In vergelijking met de omringende gemeenten is het saldo per inwoner voor de gemeente Haaksbergen hoger. Het verschil is €4 per inwoner. Beleidsruimte De vrije ruimte op het programma Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening wordt primair gezien binnen subtaakveld 8.2 en 8.3, namelijk woningbouw en grondexploitatie. De gemeente heeft relatief veel beleidsruimte om hier eigen invulling aan te geven.

Vergelijkende cijfers 0 Volkshuisvesting, RO en sted. ver

Haaksbergen

-50

Saldo per inwoner

Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening

Gemiddelde vergelijkbare gemeenten (excl. Haaksbergen)

-100 -150

Gemiddelde omringende gemeenten (excl. Haaksbergen)

-200

Gemiddelde Nederland

-250 -300

Ontwikkelingen, kansen en risico’s

Casco-beoordeling per subtaakveld € 2.500.000 € 2.000.000 € 1.500.000 € 1.000.000 € 500.000 €8.1

8.2 Casco (-plus)

Rapportage d.d. 3 mei 2022

8.3

Vrije ruimte

25

Belastingcapaciteit (J2022)

Dashboard - Gemeentelijke rekening kengetallen - Haaksbergen (financiengemeenten.nl)

26

Structurele exploitatieruimte (J2022)

Dashboard - Gemeentelijke rekening kengetallen - Haaksbergen (financiengemeenten.nl)

27

28