2024-A12-1.Bijlage Selectie-collectieplan Haaksbergen 2024

Selectie en collectieplan kunstcollectie gemeente Haaksbergen Om te komen tot een toekomstbestendige en waardevolle collectie voor Haaksbergen!

Stichting Beeldende Kunst Haaksbergen Gemeente Haaksbergen

De gemeente Haaksbergen bezit een gevarieerde kunstcollectie. De collectie omvat ruim 200 werken waarvan er zo’n 30 in de openbare ruimte staan of nagelvast verbonden zijn aan gebouwen. Het andere deel van de collectie – de zogenoemde binnencollectie - bestaat uit tekeningen, schilderijen, prenten, sculpturen en foto’s. Van de binnencollectie is maar een klein deel zichtbaar voor het publiek. De meeste werken hangen of staan achter gesloten deuren in de werkruimten van het gemeentehuis. Een klein deel staat opgeslagen in de kelder van het gemeentehuis. Het doel is te komen tot een toekomstbestendige en representatieve collectie Haaksbergen. Om hiertoe te komen is dit selectie- en collectieplan opgesteld. Het heeft tot doel de kwaliteit en samenstelling van de Collectie Haaksbergen te verbeteren. Het opnieuw waarderen en wellicht ook afstoten van "minder waardevolle" werken, waaronder werken die minder goed in de collectie passen, biedt een oplossing om waardevolle werken beter te kunnen beheren en ontsluiten. Een andere reden om werken af te stoten is dat het mogelijkheden biedt om nieuwe kunstwerken aan te kopen die ontbreken in een representatieve collectie. Tot slot biedt het afstoten de mogelijkheid dat opslag van kunst overzichtelijker en beheersbaarder uitgevoerd kan worden.

Om een selectie te maken wordt eerst opnieuw door de stichting Beeldende Kunst Haaksbergen in beeld gebracht welke kunstwerken in de totale collectie zijn opgenomen. In 2012 is er een start gemaakt met het in kaart brengen van de gemeentelijke kunstcollectie. De toenmalige adviescommissie Beeldende Kunst Haaksbergen heeft een inventarisatie gemaakt met foto’s van de collectie, die jarenlang te vinden was op de website van de Kunstkring Haaksbergen. In 2013 is de kunst in de openbare ruimte geïnventariseerd. In 2019 heeft de gemeente in een diensverleningsovereenkomst (DVO) de verantwoordelijkheid voor onderhoud, beheer en promotie van de kunstcollectie overgedragen aan de Stichting Beeldende Kunst Haaksbergen. In de Coronaperiode is de inventarisatie van de aanwezige kunst, zoals die in het overzicht van de gemeente stond, geactualiseerd door de SBKH. Renovatie gemeentehuis aanleiding voor opnieuw waarderen collectie Het gemeentehuis (nieuwe deel) wordt tussen het derde kwartaal 223 en tweede kwartaal 2024 gerenoveerd. De kunstwerken zijn tijdelijk opgeslagen in de opslag van de gemeente op de Textielstraat. De Stichting Beeldende Kunst Haaksbergen maakt gebruik van deze situatie door: - De collectie en de conditie ervan vast te leggen.

- Een keuze te maken uit de kunstwerken voor behoud of afstoting van kunstwerken op basis van de criteria die zijn vastgesteld om te komen tot een evenwichtige en representatieve collectie. - Waar nodig en mogelijk restauratie van werk en de lijsten. - In overleg met de gemeente bepalen waar en hoe de collectie wordt beheerd en weer wordt teruggeplaatst in het gemeentehuis. - Een lijst op te stellen met criteria voor van mogelijke toekomstige aankopen. Selectiecriteria In dit plan stellen we criteria voor die leiden tot een indeling naar twee collecties van de beeldende kunst in bezit van de gemeente Haaksbergen. collecties: 1. De kerncollectie (ook wel genoemd de collectie Haaksbergen) a. Binnencollectie (tekeningen, schilderijen, prenten, sculpturen en foto’s). b. Collectie met kunst in de openbare ruimte. 2. De afstootcollectie

Ad.1 Kerncollectie  Deze collectie bevat ongeveer 125 werken die in het bezit zijn van de gemeente Haakbergen en vooral in het gemeentehuis te bezichtigen zijn. Het is een collectie die volgens bepaalde criteria is samengesteld en voor het grootste deel aan de bewoners van Haaksbergen is onttrokken, omdat ze in de werkruimtes van de werknemers van de gemeente hangen.  Kunst in de openbare ruimte bestaande uit ongeveer 30 kunstwerken. Ad. 2 Afstootcollectie  De afstootcollectie omvat ongeveer 75 tot 100 werken.  In dit plan van aanpak staat het proces van afstoten beschreven. We gaan in 2024 bezig met het afstootproces van een deel van onze vaste collectie schilderijen. Een deel van de schilderijen stond in de opslag en de lijsten of de kunstwerken zelf zijn beschadigd. Voor alle werken geldt dezelfde voorwaarde: past het werk in de collectie Haaksbergen en/of Is het werk het waard om gerestaureerd te worden.

Kaders tot het vaststellen van een compacte en beheersbare kerncollectie Haaksbergen Om tot waardering van kunstwerken over te kunnen gaan, moeten de selectiecriteria worden vastgesteld. De waardering van de werken gebeurd op basis van de volgende criteria: a. deelcollectie ‘geschiedenis Haaksbergen’ Het kunstobject of voorwerp heeft representatieve en (cultuur)historische waarde voor de gemeente Haaksbergen. Na vaststelling van de collectie wordt deze als een gesloten deelcollectie gezien. Objecten worden alleen aan de collectie toegevoegd als aan de volgende toelatingscriteria wordt voldaan: 1. het voorwerp gedenkt of refereert aan een belangrijke personen of gebeurtenissen in de geschiedenis van Haaksbergen en/of; 2. het object toont fysieke elementen van Haaksbergen: gebouwen, straten, interieurs en completeert het historisch of actuele beeld van de stad en/of; 3. het voorwerp is bijzonder en heeft een mate van uniciteit; En: 4. de conditie van het object ofwel restauratie-, beheer - en behoudskosten wegen op tegen het belang dat het heeft voor de collectie Haaksbergen. b. deelcollectie ‘moderne hedendaagse kunst’ Het kunstwerk wordt aan de Collectie Haaksbergen toegekend als aan minstens 1 van onderstaande criteria: 1. kunstenaar wordt internationaal of nationaal erkend in de naoorlogse Nederlandse kunstgeschiedenis of; 2.

kunstenaar is regionaal of lokaal van betekenis geweest voor het kunstklimaat van Haaksbergen of; 3. kunstenaar draagt (of droeg destijds) bij aan ontwikkelingen in de hedendaagse kunst. In combinatie met minstens 1 van de onderstaande criteria is voldaan: 1. het kunstwerk is representatief voor het oeuvre van de kunstenaar en laat zijn/haar handschrift zien of; 2. kunstwerk laat samen met andere werken in de collectie een ontwikkelingslijn binnen het oeuvre van kunstenaar zien of; 3. het kunstwerk representeert samen met andere werken van andere kunstenaars een belangrijke stroming, groep of discipline; 4. het kunstwerk heeft artistieke kwaliteit – zeggingskracht/verbeeldingskracht – monumentaliteit – en is origineel;_

En onderstaand criterium geldt: 1. de conditie van het werk ofwel restauratie-, beheer en behoudskosten wegen op tegen het belang van het werk voor de collectie Enschede. 2. het object verkeert in matige of goede staat, of is het tegen geringe kosten in die staat terug te brengen; en 3. er zijn van het object geen doublures aanwezig in de gemeentelijke collectie

Af te stoten werken De verbouwing van het gemeentehuis en de toestand waarin een deel van de collectie zich bevindt (sommige kunstwerken hebben ongerechtigheden en deze bevinden zich in een staat dat ze niet meer te restaureren zijn, of waarvan de kosten van herstel in geen verhouding staan tot het resultaat van het herstelwerk) vormt een praktische aanleiding de collectie van de gemeente onder de loep te nemen. Vanwege personele en financiële capaciteit is het raadzaam dit op een zo praktisch mogelijke manier aan te pakken, met inachtneming van de grootst mogelijke zorgvuldigheid en gebruik te maken van landelijke richtlijnen bij afstoten van kunst en erfgoed. (de LAMO). De waarde van de af te stoten werken is soms moeilijk te bepalen omdat, in geval van BKRwerken geen aankoopbedrag is betaald.

Werkwijze De gemeente Haaksbergen hanteert bij het afstoten de Leidraad voor het Afstoten van Museale Objecten (LAMO). De LAMO is een professionele norm die door musea en overheden wordt gehanteerd bij het afstoten van werken. Het Instituut Collectie Nederland is verantwoordelijk voor het opstellen van de LAMO, en adviseert over de toepassing ervan. Kernbegrippen van de LAMO zijn: a. Zorgvuldigheid b. Transparantie c. Verantwoordelijkheid Vanwege de onevenwichtige collectie en de povere staat van sommige kunstwerken, wordt de collectie opnieuw beoordeeld en wordt nader bepaald welke werk voor de toekomst behouden moet blijven en welk werk er afgestoten kan worden. De selectie wordt in eerste instantie gedaan door de vier bestuursleden van de Stichting Beeldende Kunst Haaksbergen, in overleg met Bart ten Bruggencate, voorheen lid van de adviescommissie. Waar nodig wordt in het traject ondersteuning ingeroepen van experts van het Rijksmuseum Twenthe.

Inzet Voor de uitvoering zijn verantwoordelijk de stichting Beeldende Kunst Haaksbergen in samenwerking met de gemeente Haaksbergen. Zij dragen zorg voor:  voeren van een administratie;  inschakelen van derde partijen m.b.t. transport en vernieting van werken;  verhuizen en presenteren kunstwerken;  het voornemen te ontzamelen melden op www.overheid.nl ;  de af te stoten werken met foto op een afstotingsdatabase plaatsen www.afstotingsdatabase.nl/ ;  het organiseren van een ophaaldag voor de afgestoten kunstwerken door de kunstenaars of hun erven ( indien dit van toepassing is);  kunstwerken waar geen belangstelling voor is getoond, worden verkocht, nadat ze in de Kunstzaal Haaksbergen aan het publiek zijn getoond; De veiling zal als titel hebben Kunst voor Kunst, met als idee dat de opbrengst gebruikt wordt om de collectie van de gemeente passend bij de criteria te laten zijn door deze aan te vullen met bijvoorbeeld kunst van plaatselijke gerenommeerde kunstenaars;  Controle/second opinion omtrent af te stoten werken door conservatoren van het Rijksmuseum Twenthe.

Tijdspad/planning  November - december 2023: selectie en collectieplan;  December 2023: Opstellen Collegevoorstel en besluitvorming;  November2023 tot maart 2024: collectie beoordeling en besluitvorming over welke kunstwerken worden afgestoten;  Publicatie op de afstotingsdatabase; organiseren ophaaldag;  Maart - April 2024: tentoonstelling af te stoten werk in De Kappen  April 2024: verkoop via veiling in De Kappen.

Juridisch kader Wanneer kunstwerken voor vernietiging in aanmerking komen is het verstandig hierover goed te communiceren met de maker. Juridisch gezien is het vernietigen van een kunstwerk echter geen aantasting van het werk in de zin van artikel 25 auteurswet. Wij kiezen er voor om aan het begin van het afstoottraject de kunstenaars uitgebreid te informeren over de procedure. In het begin van het traject heeft de kunstenaar altijd de mogelijkheid zijn of haar kunstwerk terug te nemen. Indien de kunstenaar het werk niet terugneemt, het werk vervolgens ook niet voor schenking in aanmerking komt én verkoop niet slaagt, dan leidt dit automatisch tot vernietiging van het werk of worden de kunstwerken opgeslagen.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Bijlage: - Uitgewerkt stappenplan

Bijlage: Uitgewerkt stappenplan In dit hoofdstuk wordt het proces van selecteren en afstoten stap voor stap beschreven.

STAP 1 – selectie Collectie Haaksbergen Het object voldoet aan de criteria voor opname in de Collectie Haaksbergen: a. deelcollectie ‘geschiedenis Haaksbergen’ Het kunstobject of voorwerp heeft representatieve en (cultuur)historische waarde voor de gemeente Haaksbergen. Na vaststelling van de collectie wordt deze als een gesloten deelcollectie gezien. Objecten worden alleen aan de collectie toegevoegd als aan de volgende toelatingscriteria wordt voldaan: 1. het voorwerp gedenkt of refereert aan een belangrijke personen of gebeurtenissen in de geschiedenis van Haaksbergen en/of; 2. het object toont fysieke elementen van Haaksbergen: gebouwen, straten, interieurs en completeert het historisch of actuele beeld van de stad en/of; 3. het voorwerp is bijzonder en heeft een mate van uniciteit; En: 4. de conditie van het object ofwel restauratie-, beheer - en behoudskosten wegen op tegen het belang dat het heeft voor de collectie Haaksbergen. b. deelcollectie ‘moderne hedendaagse kunst’ Het kunstwerk wordt aan de Collectie Haaksbergen toegekend als aan minstens 1 van onderstaande criteria: 1. kunstenaar wordt internationaal of nationaal erkend in de naoorlogse Nederlandse kunstgeschiedenis of; 2. kunstenaar is regionaal of lokaal van betekenis geweest voor het kunstklimaat van Haaksbergen of; 3. kunstenaar draagt (of droeg destijds) bij aan ontwikkelingen in de hedendaagse kunst.

In combinatie met minstens 1 van de onderstaande criteria is voldaan: 1. het kunstwerk is representatief voor het oeuvre van de kunstenaar en laat zijn/haar handschrift zien of; 2. kunstwerk laat samen met andere werken in de collectie een ontwikkelingslijn binnen het oeuvre van kunstenaar zien of; 3. het kunstwerk representeert samen met andere werken van andere kunstenaars een belangrijke stroming, groep of discipline; 4. het kunstwerk heeft artistieke kwaliteit – zeggingskracht/verbeeldingskracht – monumentaliteit – en is origineel;_ En onderstaand criterium geldt: 1. de conditie van het werk ofwel restauratie-, beheer en behoudskosten wegen op tegen het belang van het werk voor de collectie Enschede. 2. het object verkeert in matige of goede staat, of is het tegen geringe kosten in die staat terug te brengen; en 3. er zijn van het object geen doublures aanwezig in de gemeentelijke collectie JA: behouden op locatie of opslagruimte in gemeentehuis NEE: zie stap 2

STAP 2 – selectie afstootcollectie Het kunstwerk wordt toegewezen aan de afstootcollectie indien: 1. De selectiecommissie na een laatste controle van mening blijft dat het kunstwerk kwaliteit en/of artistieke zeggingskracht mist; of 2. De adviseur i.s.m. de SBKH en de gemeente van mening is dat de staat van het werk dermate slecht is dat de restauratiekosten de waarde van het werk te boven gaan. JA: opslaan en door naar stap 3. NEE: terug naar stap 1. I. Retourneren Is het werk een bruikleen, dan gaat het werk terug naar de eigenaar (bruikleengever). Betreft het werk een schenking, gift of legaat, dan hebben respectievelijk de schenker, de gever of de erfgenamen het eerste recht het werk terug te nemen. De lijst met af te stoten weken wordt op de afstotingsdatabase geplaatst. Betreft het werk een aankoop, opdracht of BKR-werk dan geldt dit voorkeursrecht voor de kunstenaar. We zullen zo mogelijk zullen persoonlijk contact met kunstenaars of erven van leggen. Wanneer men de kunstwerken niet terugwenst wordt dit vastgelegd met dien verstande dat de rest van de stappen worden gevolgd (wat uiteindelijk kan leiden tot vernietiging van het werk). Bij terugname geldt wel de voorwaarde dat alle werken die op dat moment aan de kunstenaar worden aangeboden, terug genomen worden en er geen selectie uit kan worden gemaakt. II.

Herplaatsingsdatabase Overtollige objecten dienen volgens de LAMO altijd aangeboden te worden aan andere museale instellingen. Wij zullen daarvoor de gemeentelijke website en de landelijke herplaatsingsdatabase gebruiken. Alle werken worden gedurende een periode van drie maanden op de database getoond. Regionale instellingen met vergelijkbare collecties zullen hierop attent gemaakt worden. Als gunningscriteriumvoor belangstellenden geldt: wie het eerst komt, die het eerst maalt. Na 3 maanden wordt de balans opgemaakt van de stappen I en II. De werken die niet opgehaald zijn door een kunstenaar, maar waarvoor wel belangstelling geuit binnen de herplaatsingsdatabase worden direct overgedragen aan de geïnteresseerde museale instelling. De overige werken worden voor schenking en verkoop aangeboden. III. Schenking Het is mogelijk dat niet-museale instellingen geïnteresseerd zijn in (delen van) de af te stoten kunstwerken. Hierbij valt te denken aan scholen, zorginstellingen, etc. Bij beslissingen omtrent schenkingen zijn de zichtbaarheid, aandacht en de zorg voor de objecten van doorslaggevend belang. Commerciële instellingen komen niet in aanmerking voor schenkingen. IV. Verkoop Onder de naam Kunst voor Kunst worden kunstobjecten geveild. Dit is conform de LAMO. De opbrengsten van deze veiling worden verrekend met de kosten van het afstotingsproces.

Een eventueel batig saldo zal ten goede komen aan het behoud en beheer van de collectie.

STAP 3 – Vernietiging Indien de voorgaande stappen zijn doorlopen en het kunstwerk is niet herplaatst dan wordt overgegaan tot vernietiging van een werk. Het werk wordt zodanig vernietigd dat het niet meer op de markt kan komen. Hierop zal een medewerker van de gemeente toezien.