2024 09 23 Gemeente Haaksbergen-WRP-concept ontwerp-V4
Tekst van het document
Gemeente Haaksbergen
Water en Riolering Programma WRP 2025-2030
Eén van de programma’s in het kader van de Omgevingswet augustus 2024
2
Samenvatting met leeswijzer In dit WRP 2025-2030 (Water en Riolering Programma) geeft gemeente Haaksbergen aan hoe ze invulling geeft aan de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater.
de vernieuwingsopgaven voor de riolering op andere opgaven zoals ruimtelijke ontwikkelingen, wegbeheer, klimaatadaptatie en energietransitie vraagt blijvende aandacht in de gemeentelijke organisatie.
Kort samengevat: Afvalwater wordt met riolering ingezameld en getransporteerd naar de zuivering van het waterschap. De afvoer van afvalwater uit de directe leefomgeving dient voor de bescherming van de volksgezondheid en het milieu en is mede bedoeld om stankoverlast tegen te gaan. Hemelwater wordt steeds meer gescheiden gehouden van afvalwater, met de bedoeling het te infiltreren in de bodem of te lozen op oppervlaktewater. Door de klimaatverandering komen extreme buien vaker voor. Om de bewoonbaarheid van de leefomgeving te verzorgen zijn er nieuwe of grotere opgaven vanuit klimaatadaptatie. Voor grondwater heeft de gemeente een beperkte rol. Bij grondwateroverlast wordt door de gemeente een afweging gemaakt om in te grijpen in de grondwaterstand.
Het beheren, in stand houden en verbeteren van de riolering en aanverwante objecten kost geld. Deze middelen worden in de vorm van de rioolheffing opgehaald bij burgers en bedrijven. In het laatste hoofdstuk wordt aangegeven op welke manier de lasten worden verdeeld over de generaties en op welke manier tariefschommelingen worden gedempt. Vervolgens wordt benoemd welk tariefsysteem wordt gehanteerd. De uitkomst van de berekeningen resulteert in de benodigde hoogte van de rioolheffing voor de planperiode. De vaststelling hiervan gebeurt jaarlijks door de gemeenteraad in de vorm van de verordening rioolheffing.
De gemeente beschikt over een groot en fijnmazig systeem van riolering, rioolgemalen, kolken, wadi’s, waterbergingen en dergelijke om de genoemde doelen te realiseren. In dit WRP wordt een beeld gegeven hoe het beheer van dit systeem wordt gedaan, wat er allemaal bij komt kijken, welke afstemming en samenwerking een rol speelt en welke formatie hiertoe benodigd is. Het WRP geeft een programmering voor de activiteiten in de planperiode. Het gaat naast het dagelijkse beheer en onderhoud om onderzoeksactiviteiten en om vernieuwing van objecten die het einde van de levensduur hebben bereikt. Het afstemmen van
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Belangrijke aandachtspunten voor de planperiode: Burgers en bedrijven betrekken bij klimaatadaptatie. Zij kunnen veelal maatregelen treffen die helpen om wateroverlast bij zware buien te verminderen. De opgave voor de gemeente is om te communiceren, om voorbeelden aan te dragen en wellicht om prikkels te geven. Projecten realiseren. Door personele krapte is achterstand opgetreden bij het voorbereiden van de projecten uit het vorige plan. De uitdaging is om de vaart erin te krijgen. Afgelopen jaren hoefde de rioolheffing niet te stijgen omdat de rente daalde en omdat achterstand optrad bij de projecten. De achterstand moet worden ingelopen en helaas is de rente niet langer extreem laag. Daarnaast is er sinds 2022 sprake van forse inflatie die ook doorwerkt in de kosten van de rioleringszorg. Deze drie punten leiden ertoe dat de rioolheffing moet stijgen om kostendekkend te blijven.
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
3
Samenvatting met leeswijzer De rioolheffing is voor de planperiode 2025-2030 berekend. De resultaten staan in onderstaande tabel. De rioolheffing voor het jaar 2025 dient met 4,7% te stijgen ten opzichte van 2024, van €379 tot €397 voor de meest voorkomende tariefklasse. Ook voor de jaren erna wordt een verhoging voorzien. Afgelopen jaren is de rioolheffing nauwelijks gestegen doordat de rente en inflatie zeer laag waren en doordat diverse projecten vertraging hadden opgelopen. Nu komt er een soort correctie ten gevolge van de forse inflatie die is opgetreden en door de programmering van noodzakelijke projecten. In de tabel is al rekening gehouden met 2% verwachte inflatie.
Het WRP is opgesteld vanuit het gedachtengoed van de nieuwe Omgevingswet, maar past ook in de kaders van de (oude) Wet milieubeheer. Het haakt zoveel mogelijk aan bij de gemeentelijke Omgevingsvisie en is qua beleid gericht op doorvertaling in het Omgevingsplan. De hoofdtekst van het WRP is gericht op lezers met enige afstand tot het vakgebied. Op diverse plekken kan de lezer doorklikken naar kaders met nadere uitwerking. Daar wordt meer gebruik gemaakt van vakjargon en afkortingen.
2025
2026
2027
2028
2029
2030
€ 397
€ 414
€ 433
€ 453
€ 477
€ 501
* In de tabel staat de berekende rioolheffing voor de meest voorkomende tariefklasse in gemeente Haaksbergen. Voor kleine lozers en voor bedrijfsmatige lozingen kan het tarief naar rato worden bepaald. * Bij de berekende waarden zit 2% verwachte inflatie verrekend, dit kan van jaar tot jaar variëren. * Aan de berekende waarden kunnen geen rechten worden ontleend. Jaarlijks wordt de hoogte van de rioolheffing vastgesteld door de gemeenteraad in de verordening rioolheffing.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
4
Samenvatting met leeswijzer
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
5
WRP gemeente Haaksbergen in het kort Wet en doelstellingen
Wat doet de gemeente?
Wat kunt u doen?
Hoeveel kost dat?
Loos alleen het afvalwater waarvoor de riolering is bedoeld, vanuit toilet, badkamer en keuken, zonder doekjes, verband, vet, olie, verf, zand, cement en dergelijke. Het riool en de pompen raken verstopt als u wel doekjes, verband, olie, vet, zand of cement loost, waardoor storingen optreden en de kosten voor iedereen oplopen. Lees de spelregels als er een verstopping is in de riolering bij uw woning.
Riolering kost geld. Denk aan de eerste aanleg, maar ook aan het dagelijkse beheer en onderhoud en aan het vervangen van versleten onderdelen. Riolering is er voor ons allemaal en wordt mede mogelijk gemaakt door ons allemaal. Het is een collectieve voorziening die wordt bekostigd vanuit de rioolheffing. Vanuit de gemeentewet heeft de gemeente de bevoegdheid tot een verordening rioolheffing. Burgers en bedrijven krijgen de rioolheffing opgelegd door de gemeente en dienen deze te betalen. Het is geen abonnement of collecte, maar een verplichte belasting. Als u de rioolheffing niet kunt betalen, kijk dan of u in aanmerking komt voor kwijtschelding. De opbrengst van de rioolheffing wordt alleen gebruikt voor de riolering. Het is wettelijk niet toegestaan er andere zaken mee te bekostigen. De rioolheffing wordt in onze gemeente opgelegd aan de gebruiker van een perceel. Het tarief bedraagt in 2024 €379 voor de meeste huishoudens. Voor kleine lozingshoeveelheden en voor niet-woningen gelden andere tarieven, zie paragraaf 5.3 van het WRP of check de website van de gemeente. Voor 2025 dient het tarief verhoogd te worden tot €397. Ook voor de jaren erna wordt een verhoging voorzien. De gemeenteraad beslist jaarlijks over de hoogte van de rioolheffing.
Afvalwater Afvalwater (vuil water) vanuit woningen en bedrijven inzamelen en transporteren naar de zuivering. Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om de volksgezondheid te beschermen. Riolering biedt comfort en voorkomt veel stankoverlast in bebouwd gebied. Het waterschap heeft aansluitend de wettelijke taak voor zuivering van het afvalwater. Het drinkwaterbedrijf zorgt voor de levering van water in huis. Inwoners en bedrijven gebruiken het water en lozen dit als afvalwater op de riolering.
Afvalwater wordt door de gemeente ingezameld met riolering. Het rioolstelsel bestaat uit meer dan honderd kilometers riolering en vele rioolgemalen. Deze riolering wordt door de gemeente beheerd en onderhouden. Op bepaalde momenten wordt met camera’s en andere technieken gekeken naar de staat van de objecten en worden maatregelen genomen om alles op lange termijn in stand te houden.
Hemelwater (regen) inzamelen en verwerken voor zover de eigenaar het niet redelijkerwijs zelf kan hergebruiken of infiltreren in de bodem of lozen op oppervlaktewater. Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om de bewoonbaarheid te bevorderen. Wateroverlast in bebouwd gebied wordt tot een minimum beperkt. Hemelwater is in principe schoon en hoeft niet te worden gezuiverd. Het waterschap heeft aansluitend de wettelijke taak voor beheer van het oppervlaktewater (kwantiteit en kwaliteit).
Hemelwater wordt in veel buurten door de gemeente ingezameld met riolering, wadi’s, goten, kolken en dergelijke voorzieningen. Het is een omvangrijk systeem dat door de gemeente wordt beheerd en onderhouden. De gemeente beoordeelt de staat van de objecten en neemt maatregelen om alles op lange termijn in stand te houden De klimaatverandering leidt tot zwaardere buien en meer wateroverlast. De gemeente neemt maatregelen in de openbare ruimte om de gevolgen te beperken en vraagt om uw medewerking.
Hemelwater Probeer het hemelwater nuttig te gebruiken in uw woning en uw tuin. Een regenton is de eerste stap die u kunt zetten. Kijk of uw perceel geschikt is om het hemelwater na een bui vast te houden in lage delen van uw tuin en te infiltreren in de bodem. Kies voor meer groen in uw tuin en minder verharding. Bij zware buien stroomt het hemelwater anders vanaf uw verharding naar de openbare ruimte en veroorzaakt extra wateroverlast. Als u hemelwater loost vanaf uw perceel, doe dat dan op de manier die de gemeente voorschrijft voor uw buurt of straat.
Grondwater Maatregelen in openbaar gemeentelijk gebied overwegen om structurele grondwateroverlast te beperken. Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om bewoonbaarheid te bevorderen. Het waterschap en de provincie hebben aansluitende wettelijke taken op het gebied van grondwater.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Grondwaterstanden worden door de gemeente gemeten en beoordeeld. Indien nodig neemt de gemeente maatregelen in de openbare ruimte, zoals drainage, en zorgt voor beheer en onderhoud.
Beleid gemeentelijke watertaken
Zorg voor ventilatie in uw woning om vochtoverlast te voorkomen. Zorg dat uw kelder waterdicht is. Lees de beleidsregels voor vocht- of grondwateroverlast als u last heeft van vocht of grondwater. Zorg bij houten fundering van uw woning dat deze in goede conditie blijft.
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
6
Inhoud Samenvatting met leeswijzer
2
1 1.1 1.2 1.3 1.4
Context Bedoeling van het WRP Positie van het WRP Evaluatie van het vorige plan Besluitvormingstraject van het WRP
7 7 8 9 11
2 2.1 2.2 2.3
Beleid gemeentelijke watertaken Beleid afvalwater Beleid hemelwater Beleid grondwater
12 12 14 16
3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7
Beheer Bespreking van het areaal Contact met de gebruikers van de riolering Gegevensbeheer, berekeningen en monitoring Integrale besluitvorming rondom rioolvernieuwing Riolering en calamiteiten Samenwerking bij het beheer van de riolering Formatiecheck
17 17 18 19 20 20 21 21
4 4.1 4.2 4.3
Programmering Beheer en onderhoud Onderzoeksprojecten Programmering van vernieuwingsprojecten
22 22 23 23
5 5.1 5.2 5.3 5.4
Rioolheffing Wettelijk kader voor de rioolheffing Lastenverdeling over generaties en tariefs-egalisatie Vormgeving van het tariefsysteem van de rioolheffing Berekening van de benodigde rioolheffing
24 24 25 25 26
Bijlage
27
7
1 Context In dit eerste hoofdstuk wordt het Water en Riolering Programma (WRP) in zijn context geplaatst. Een hoofdstuk rondom de vraag: Wat is dit voor document? Het gaat in op de bedoeling van het WRP en de positie ten opzichte van andere beleidsdocumenten. Verder wordt teruggeblikt op de voorloper van dit nieuwe WRP, te weten het GRP 2017-2020. Tot slot volgt een overzicht van het besluitvormingstraject.
Het WRP is geschreven voor bestuurders, gemeenteraadsleden, vakmensen van de riolering, beleidsambtenaren van andere vakgebieden, bestuurders en medewerkers van waterschap en provincie en ook voor geïnteresseerde leken. Deze brede doelgroep heeft uiteenlopende voorkennis en interesses. Er is daarom gekozen voor een beknopte hoofdtekst waarin de essenties aan bod komen. Via doorklikken zijn diepere lagen van het document te bereiken die meer details geven en logischerwijs meer jargon bevatten.
1.1 Bedoeling van het WRP
Het WRP heeft de volgende doelstellingen: Het beleid formuleren voor de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. De samenhang tonen met andere beleidsterreinen. Daarbij wordt ook ingegaan op de verhouding met de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. De samenhang tonen met taken van het waterschap. Verantwoording afleggen over het gevoerde beheer van het systeem. Laten zien welke programmering wordt aangehouden in de planperiode. Inzichtelijk maken welke kosten worden toegerekend aan de rioolheffing. Aangeven hoe schommelingen in de rioolheffing worden geëgaliseerd. Bespreken aan wie de rioolheffing wordt opgelegd en welk tariefsysteem geldt. Berekenen welke hoogte van de rioolheffing nodig is in de planperiode, inclusief een doorkijk naar een periode van 20 jaar.
De riolering vormt een omvangrijk collectief systeem. Het hoofddoel is bescherming van de volksgezondheid door contact met afvalwater te voorkomen. Het tweede doel is het bevorderen van de leefbaarheid van het stedelijk gebied, door wateroverlast en stank zo veel mogelijk te voorkomen. Tot slot is het milieu gediend doordat riolering verontreiniging van bodem en oppervlaktewater tegengaat. Het is een grote verantwoordelijkheid om dit kostbare en complexe systeem goed te beheren en door te ontwikkelen. Daarover gaat het in dit WRP. Bij het woord riolering in dit WRP moet u niet alleen denken aan buizen. De rioolbuizen zijn weliswaar het bekendste onderdeel van de riolering, maar er is meer. Er zijn bijvoorbeeld rioolgemalen, drukriolering, kolken, goten, drainage, wadi’s, sloten en bergingsvijvers. Dit vormt een samenhangend systeem voor de inzameling en transport van afvalwater, het verwerken van hemelwater en het regelen van de grondwaterstand. Gemeenten hebben wettelijke taken op het gebied van waterbeheer. Beleidskeuzes moeten passen binnen de wettelijke kaders. Het gaat om afvalwater, hemelwater en grondwater. In het WRP wordt het beleid verwoord dat de gemeente voert om invulling te geven aan deze wettelijke taken.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
8
1 Context
Omgevingsvisie/ structuurvisie
1.2 Positie van het WRP
Bijgaande afbeelding toont de positie van het WRP te midden van andere documenten:
Waterplannen: - Waterbeheerprogramma waterschap ZZL - RAS / LAS (deels) - Waterprogramma provincie Flevoland - Nationale plannen/regels - RIONED / VNG aanbevelingen
Vakgebieden / ontwikkelingen:
WRP
- Wegen - Groen - Ruimtelijke Ordening - Energietransitie - Klimaatadaptatie - Participatie - Handhaving
-Samenvatting - Context - Watertaken - Beheer - Programmering - Rioolheffing
Onderliggende documenten Bovenaan staat de Gemeentelijke Omgevingsvisie. In het regime van de Omgevingswet is dit één van de belangrijkste documenten voor elke gemeente. Het laat zien wat voor gemeente je bent en welke kant de gemeente op wil in de toekomst. In gemeente Haaksbergen is op het moment van schrijven van het WRP nog geen Omgevingsvisie beschikbaar, maar wel de geestelijke voorvader ervan, namelijk de Structuurvisie Haaksbergen.
Omgevingsplan
- BRP hydraulische berekeningen - Stresstest wateroverlast en droogte - Handboek of leidraad openbare - Beheersysteem riolering - Degradatie-analyse - Beheersysteem rioolgemalen
Structuurvisie 2030 gemeente Haaksbergen
Aan de linkerkant staan diverse “waterplannen”. Zowel Rijk als provincie en waterschap maken beleidsplannen op het gebied van water. Van deze plannen zijn bij waterschap Vechtstromen de Watervisie 2050 en het waterbeheerprogramma 2022-2027 het meest relevant voor het WRP terwijl dit bij waterschap Rijn en IJssel de Watervisie 2030 en het waterbeheerprogramma 2022-2027 betreft.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
9
1 Context Aan de rechterkant staan de vele onderwerpen binnen de gemeentelijke organisatie die raken aan het vakgebied riolering en stedelijk waterbeheer. Van deze onderwerpen is klimaatadaptatie momenteel erg actueel en sterk van invloed op het hemelwaterbeleid. Aan de onderkant staat het gemeentelijke Omgevingsplan. In het omgevingsplan is te zien hoe het beleid voor riolering en water uit het WRP doorwerkt op perceelniveau. In het WRP wordt het beleid geformuleerd en onderbouwd. Op onderdelen is in de planperiode nog een gebiedsgerichte uitwerking nodig, terwijl te zijner tijd in het omgevingsplan per perceel de juridische doorwerking van dit beleid in bindende regels is te vinden. Het WRP is een document van beperkte omvang. In de afbeelding is te zien dat er diverse onderliggende documenten zijn. Het betreft tekeningen, databestanden, berekeningen, leidraden en geautomatiseerde beheer- en informatiesystemen voor de watergangen, vijvers, wadi’s, drainage, infiltratie- en bergingsvoorzieningen, het grondwater, de riolering en voor de rioolgemalen. Deze zijn op de vak-afdeling beschikbaar.
1.3 Evaluatie van het vorige plan
Voorafgaand aan dit WRP was er het GRP 2017-2020. Stilzwijgend is de looptijd hiervan verlengd tot en met 2024. In deze paragraaf wordt teruggekeken op de (verlengde) planperiode van dit GRP. In de planperiode is een aantal projecten gerealiseerd, zie bijgaand kader. De conclusie is dat het GRP 2017-2020 erg ambitieus was voor de in de organisatie aanwezige capaciteit om projecten te realiseren. Lange tijd is er te weinig tijd geweest om alle voorgenomen projecten ook daadwerkelijk in de geplande periode uit te voeren. Voor het beheer was er gedurende de looptijd net voldoende capaciteit aanwezig om dit op adequate wijze in te vullen. Bijgaand kader toont de ontwikkeling van de rioolheffing tijdens planperiode GRP 2017-2024. Te zien is dat de rioolheffing eerst enkele jaren constant is gebleven, daarna licht is gedaald ten gevolge van lage rente en achterblijvende projecten en tenslotte gestegen door de opgetreden inflatie. In het kader wordt dit verder toegelicht. Ontwikkeling rioolheffing tijdens planperiode GRP 2017-2024
In de aanloop naar het nieuwe WRP heeft een serie interviews plaatsgevonden. Deze zijn medio 2022 afgenomen bij collega’s die direct of indirect betrokken zijn bij riolering en stedelijk waterbeheer. Het ging van rioolbeheerder tot wethouder. In bijgaand kader een weergave van de uitkomsten van de interviews. Samengevat leidt het tot de volgende conclusies en aandachtspunten: Weergave van de interviews in de aanloop naar het WRP
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
10
1 Context Het rioolstelsel in gemeente Haaksbergen wordt goed beheerd en de inzameling van afvalwater verloopt overwegend probleemloos en leidt tot weinig klachten. De verwerking van hemelwater verdient aandacht omdat op sommige plekken wateroverlast optreedt bij zware buien en omdat het risico op overlast door extreme buien toeneemt door de verandering van het klimaat. Zorg dat het beleid voor afvalwater, hemelwater en grondwater duidelijk in het WRP staat en dat dit beleid goed vindbaar is, zodat inwoners, bedrijven en projectontwikkelaars weten hoe het beleid is bedoeld en waaraan ze zich dienen te houden. Probeer, vanwege duurzaamheid, met goede communicatie en met gerichte prikkels de inwoners en bedrijven te bewegen om het hemelwater op eigen perceel te benutten en te infiltreren in de bodem.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Streef naar een programmering van rioolrenovaties en rioolvervanging waarbij werk met werk wordt gemaakt in de openbare ruimte. Zorg voor een financiële administratie met goed overzicht over lopende projecten en transparante verantwoording over de mate van kostendekking van de rioolheffing. Overweeg een nieuw tariefsysteem voor de rioolheffing dat aansluit bij een nieuw VNG-model en dat recht doet aan kostenveroorzaking en aansluit bij duurzaamheid. Zorg dat het eenmalig aansluitrecht wordt geëvalueerd inclusief de inning ervan. Overzicht uitgevoerde maatregelen tijdens planperiode GRP 2017-2024
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
11
1 Context 1.4 – Besluitvormingstraject van het WRP
Onder de Omgevingswet is het opstellen van een programma een autonome gemeentelijke bevoegdheid. Het nieuwe WRP past in de geest van de Omgevingswet. Het WRP heeft het volgende bestuurlijke traject doorlopen: B&W – 3 september 2024 Commissie Ruimte – 18 september 2024 Gemeenteraad – 2 oktober 2024 Na vaststelling van het WRP wordt een exemplaar toegezonden aan de provincie Overijssel en aan de beide waterschappen.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
12
2 Beleid gemeentelijke watertaken Dit hoofdstuk behandelt het beleid voor de gemeentelijke watertaken, voorheen aangeduid als de zorgplichten riolering. Het gaat om afvalwater, hemelwater en grondwater. Deze watertaken hebben een wettelijke basis. Uitgaande van deze wetsteksten worden de drie gemeentelijke watertaken uitgewerkt tot concreet beleid. Centraal staat de bedoeling om het systeem integraal te benaderen, om samen met het waterschap de laagst maatschappelijke kosten te zoeken, om burgers en bedrijven zo goed mogelijk te bedienen en om te handelen met oog voor klimaat, energie en biodiversiteit. 2.1 – Beleid afvalwater In deze paragraaf staat het gemeentelijke beleid voor afvalwater. De basis voor dit beleid staat in de Omgevingswet artikel 2.16. De wet gaat uit van inzameling van het afvalwater door de gemeente met een openbaar vuilwaterriool, behoudens enkele uitzonderingen. OMGEVINGSWET ATIKEL 2.16
afvalwater vrijkomt vrijwel altijd verplicht om een aansluiting te hebben op de riolering. Uitwerking van het afvalwaterbeleid Hierna volgen enkele gebiedsgerichte en thematische uitwerkingen van het afvalwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link.
Afvalwaterbeleid voor woningen binnen de bebouwde kom Gemeenten hebben de plicht om afvalwater in te zamelen in de bebouwde kom. Voor lozers geldt een vrijwel volledig lozingsverbod richting bodem en oppervlaktewater. Het is daarmee vrijwel 100% verplicht om woningen binnen de bebouwde kom aan te sluiten op de riolering. Dit beleid geldt vanwege de volksgezondheid en vanwege de leefbaarheid in de zin van het voorkomen van stankoverlast. Afvalwaterbeleid voor woningen binnen de bebouwde kom
Kernformulering van het afvalwaterbeleid Gemeente Haaksbergen voert als beleid om het huishoudelijk afvalwater en het bedrijfsafvalwater voor bijna 100% in te zamelen met riolering. Het belangrijkste motief hiervoor is het beschermen van de volksgezondheid, door afvalwater te verwijderen uit de directe leefomgeving. Daarnaast gaat het om leefbaarheid (voorkomen stankoverlast), bescherming van de waterkwaliteit en milieubescherming. Het stedelijk afvalwater (dat is de mix van afvalwater en (zo min mogelijk) hemel- en grondwater)) wordt getransporteerd naar een overnamepunt en daar overgedragen aan het waterschap, die zorg draagt voor het verdere transport naar en de zuivering op de RWZI. Het is voor eigenaren van gebouwen waar
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Afvalwaterbeleid voor niet-woningen binnen de bebouwde kom Voor niet-woningen geldt in principe hetzelfde beleid als voor woningen, namelijk aansluiten op de riolering vanwege de volksgezondheid. Het ligt alleen anders bij gebouwen waar geen afvalwater vrijkomt en bij bedrijven met bijzonder afvalwater of grote hoeveelheden afvalwater. Afvalwaterbeleid voor niet-woningen binnen de bebouwde kom
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
13
2 Beleid gemeentelijke watertaken Afvalwaterbeleid in het buitengebied In het buitengebied wordt vrijwel overal (druk)riolering aangeboden. In die gebieden geldt door de aanwezigheid van riolering een lozingsverbod richting bodem en oppervlaktewater. In de gebieden zonder (druk)riolering is een individuele zuiveringsvoorziening (IBA) verplicht, die gezuiverd water loost in de bodem of op het oppervlaktewater. Zie bijgaand kader voor meer informatie. Het is de vraag welke veranderingen komende jaren optreden in het buitengebied en hoe de voorzieningen voor afvalwater eventueel worden aangepast. Denk aan ontwikkelingen op en rond het boerenerf zoals nieuwe verdienmodellen. Denk ook aan de veroudering van bestaande systemen met de vraag of bij vernieuwing wordt gekozen voor bestaande of nieuwe oplossingen. Dit vergt gebiedsgerichte uitwerking in de planperiode in samenwerking tussen gemeente en waterschap. Afvalwaterbeleid in het buitengebied
Beleid voor nieuwe aansluitingen of grotere lozingen op bestaande riolering De riolering heeft een bepaalde capaciteit. Dat geldt voor het inzamelstelsel, voor het transportsysteem van gemalen en persleidingen en voor de RWZI. Nieuwe aansluitingen zijn niet zomaar mogelijk en bestaande lozingen mogen niet zomaar worden vergroot. Eerst moet de gemeente checken wat de mogelijkheden zijn. Bij grote lozingen moet ook het waterschap worden betrokken. Het gaat naast technisch inhoudelijke zaken ook over de kosten. Als een bestaande lozing aanmerkelijk wordt verzwaard, dan geldt dit als een nieuwe aansluiting.
Beleid voor nieuw aanleg in uitbreidingswijken In nieuwe gebieden is aanleg van nieuwe riolering vereist. Dit gaat in nauw overleg tussen gemeente en waterschap. Beleid voor afvalwater bij nieuwe aanleg in uitbreidingswijken:
Beleid voor lozingen op de riolering Riolering is bedoeld voor huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater dat daarop lijkt. Andere lozingen zijn niet zomaar toegestaan omdat het schade kan berokkenen aan de riolering en/of aan de zuivering en/of aan het milieu. Het gaat om de algemene zorgplicht om de goede werking van riolering en zuivering niet te verstoren. Specifiek gelden eisen voor olie- en vetafscheiders. Voor lozingen op de riolering geldt het volgende beleid:
Beleid om foutaansluitingen tegen te gaan Foutieve aansluitingen kunnen problemen veroorzaken. Ze zijn verboden (of op zijn minst ongewenst) en dienen te worden verholpen. In de praktijk wordt gekeken naar de omvang van de problemen. Bij grote problemen wordt ingegrepen. Het loopt vanaf het constateren van een knelpunt, via onderzoek en communicatie tot aan een eventuele juridische aanpak. Beleid tegen foutaansluitingen:
Beleid voor nieuwe aansluitingen of grotere lozingen op bestaande riolering:
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
14
2 Beleid gemeentelijke watertaken 2.2 – Beleid hemelwater
In deze paragraaf staat het gemeentelijke beleid voor hemelwater. De basis voor dit beleid staat in de Omgevingswet artikel 2.16. De wetgever heeft gezocht naar balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van de particulier en de collectieve verantwoordelijk¬heid van de gemeente. Het is aan de gemeente om hierin lokale afwegingen te maken. Artikel 2.16 Omgevingswet
Kernformulering van het hemelwaterbeleid Gemeente Haaksbergen voert als beleid om het hemelwater zoveel mogelijk lokaal te benutten, te infiltreren in de bodem of te lozen op oppervlaktewater. Als lokale oplossingen ontoereikend zijn, zamelt de gemeente het overtollige hemelwater in, liefst gescheiden van het afvalwater, om het op een geschikte plek te lozen op oppervlaktewater. Hemelwater wordt in veel oudere gebieden gemengd met afvalwater afgevoerd naar de RWZI, met overstorten naar het oppervlaktewater. De klimaatverandering noopt ons tot klimaatadaptatie, zoals infiltratie en buffering van hemelwater. De al ingeslagen weg wordt voortgezet om bij alle werkzaamheden in de openbare ruimte deze zodanig in te richten dat overlast bij extreme buien beperkt blijft. Hiervoor is het van belang dat groene gebieden in bestaande woonwijken beschikbaar komen voor hemelwateropvang. Bewoners en bedrijven worden gevraagd om maatregelen te treffen op eigen terrein.
Uitwerking van het hemelwaterbeleid Hierna volgen enkele specifieke uitwerkingen van het hemelwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link. Principes voor het hemelwaterbeleid. Bij de opvang en verwerking van hemelwater zijn diverse keuzes te maken en er zijn uiteenlopende combinaties van keuzen mogelijk. Het hangt af van de lokale omstandigheden welke combinatie van keuzen de voorkeur verdient. Daarbij is het volgen van enkele principes behulpzaam. Het gaat om de principes schoonhouden, benutten, vertragen, infiltreren, direct lozen en inzamelen. Omstandigheden per buurt van het hemelwaterbeleid
Concrete uitwerking hemelwaterbeleid. Zie bijgaand kader met hemelwaterbeleid voor nieuwbouw en renovatie concreet uitgewerkt. Dit beleid geldt voor elke nieuwbouw en renovatie in de gehele gemeente Haaksbergen. In een later stadium wordt het gebiedsgericht uitgewerkt. Hemelwaterbeleid voor nieuwbouw en renovatie
Gebiedsgerichte nadere uitwerking van het hemelwaterbeleid. Per buurt of wijk zijn er uiteenlopende omstandigheden die maken dat je tot andere keuzes komt voor de omgang met hemelwater. Op een hoge zandgrond wil je het hemelwater bijvoorbeeld infiltreren op de plek waar het valt. Maar op een lage plek met kwel en/of kleigrond is een traditioneel gescheiden rioolstelsel soms de beste keuze. Een volgend punt is dat je in een nieuwe wijk meer mogelijkheden hebt om duurzaam hemelwaterbeleid te voeren dan in bestaande situaties. Omstandigheden per buurt van het hemelwaterbeleid
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
15
2 Beleid gemeentelijke watertaken Tijdens de planperiode van dit WRP kan deze gebiedsgerichte nadere uitwerking plaatsvinden. Tot die tijd geldt bovengenoemde concrete uitwerking. Het beleid per buurt laat zich naderhand uitwerken tot perceelniveau in het Omgevingsplan. Bij een perceel staat dan aangegeven welk beleid er geldt en welke voorzieningen worden aangeboden. Op dat moment wordt het beleid voor afvalwater, hemelwater en grondwater concreet toegespitst op de betreffende omstandigheden. Voorbeeld uitgewerkt beleid voor een perceel in het Omgevingsplan:
In gemeente Haaksbergen is een aantal rioolstelsels van het gemengde type. Hierin wordt hemelwater in dezelfde buis afgevoerd als afvalwater. Gemengde stelsels hebben overstorten. In enkele kaders wordt nader ingegaan op deze overstorten:
Extreme buien geven steeds vaker problemen met wateroverlast. Het geeft een nieuwe opgave en is onderdeel van de klimaatadaptatie. Beleid voor wateroverlast bij extreme buien
Hierin staat wateroverlast gedefinieerd. De gemeente heeft een wettelijke taak voor hemelwater, het waterschap voor beheer van het watersysteem, zowel kwantitatief als kwalitatief. Tussen deze taken bestaat een overgangsgebied, waarin lokale keuzes moeten worden gemaakt. Tussen gemeente en waterschap zijn afspraken gemaakt over wie waar het beheer voert van het stedelijk watersysteem. Taken in het oppervlaktewater vanuit de hemelwatertaak
Functie en problematiek van riooloverstorten Basisinspanning Overzicht van de overstorten vanuit gemengde stelsels
Hemelwaterbeleid kan worden ondersteund door particulier initiatief, vooral bij de gemengde rioolstelsels. Dit geeft kleine voordeeltjes per keer, maar vormt op termijn een krachtig middel om het bestaande gemengde rioolstelsel te ontlasten. Voor- en nadelen van afkoppelen hemelwater bij gemengde rioolstelsels
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
16
2 Beleid gemeentelijke watertaken 2.3 – Beleid grondwater
In deze paragraaf staat het gemeentelijke beleid voor grondwater. De basis voor dit beleid staat in de Omgevingswet artikel 2.16. De gemeentelijke grondwatertaak is beperkt van omvang en staat in relatie tot de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar en in relatie tot de taken van waterschap, provincie en Rijk. Het komt er op neer dat de gemeente een taak heeft voor het beïnvloeden van de grondwaterstand in openbaar gebied en voor het aanbieden van een afvoerroute voor grondwater vanaf aanliggende percelen, voor zover doelmatig. Het is aan de gemeente om hierin lokale afwegingen te maken.
Uitwerking van het grondwaterbeleid. Hierna volgen enkele specifieke uitwerkingen van het grondwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link. Meldingen over vocht of grondwater. Meldingen van burgers of bedrijven die overlast ervaren van vocht of grondwater worden zorgvuldig getoetst. Bouwkundige gebreken vormen vrijwel nooit een legitieme reden voor de gemeente om maatregelen te treffen maar zijn vrijwel altijd de verantwoordelijkheid van de eigenaar. Naast de verantwoordelijkheid voor de eigenaar is er een verantwoordelijkheid voor de bewoner, met name ventilatie. Beleid bij meldingen over vocht of grondwateroverlast:
Artikel 2.16 Omgevingswet
Kernformulering van het grondwaterbeleid. Gemeente Haaksbergen voert als beleid om te overwegen om de grondwaterstand in het openbare gemeentelijke gebied te beteugelen op die plekken waar zonder ingrijpen sprake is van structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand. Bij deze overweging spelen de vragen of maatregelen doelmatig zijn, of het niet de verantwoordelijkheid is van de eigenaar/gebruiker van een perceel en of het niet hoort bij de taak van waterschap, provincie of Rijk.
Het veranderende klimaat kan leiden tot langere droge perioden in het zomerhalfjaar. De zomers van 2018, 2019 en 2020 illustreerden dit. Het leidt onder meer tot verdord gras, een droogvallend watersysteem, vissterfte, lage grondwaterstanden, boomsterfte, verminderde opbrengsten in de landbouw en kans op bodemdaling en als gevolg daarvan funderings¬schade. Provincies, waterschappen en de landbouwsector hebben in Nederland de knoppen in handen om te acteren tegen de gevolgen van langdurige droogte. Gemeenten hebben nauwelijks invloed tegen de gevolgen van droogte. Informatie over droogte in relatie tot het WRP
Gemeenten kunnen beleid tegen droogte steunen met communicatie en door het stimuleren van infiltratie van hemelwater in bebouwd gebied.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
17
3 Beheer Dit hoofdstuk gaat in op het beheer van de riolering en van de voorzieningen die hier aan gerelateerd zijn. Dit wordt ook wel assetmanagement genoemd, ofwel het goed omgaan met hetgeen je in beheer hebt. Het gaat daarbij niet alleen om de afzonderlijke objecten maar om het functioneren van het hele systeem en van de organisatie die met het beheer is belast. Dus beheer in brede zin van het woord. Eerst wordt het beheerde areaal vermeld, daarna wordt ingegaan op het contact met de gebruikers van de riolering. Vervolgens wordt stilgestaan bij het systeembeheer, inclusief besluitvorming bij rioolvervanging en omgang met calamiteiten. Daarna wordt ingegaan op het samenwerken met andere disciplines binnen de eigen organisatie en met het waterschap. Tot slot wordt de omvang van de formatie belicht. Al deze onderwerpen worden kort belicht om het WRP compact te houden en toch verantwoording af te leggen. In onderliggende documenten en systemen is meer informatie beschikbaar.
3.1 – Bespreking van het areaal
Goed beheer begint met weten wat je hebt. In bijgaand kader een overzicht van de voorzieningen die de gemeente in eigendom en beheer heeft om invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken. Het gaat om een beschrijving van het areaal op hoofdlijnen. Gedetailleerde informatie is te vinden in de beheersystemen.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Areaal Type object:
Aantal:
Hoofdriolering voor afvalwater
25,6 km
Hoofdriolering voor hemelwater
38,5 km
Gemengde hoofdriolering voor afval- en hemelwater
92,2 km
Inspectieputten
3400
watergangen
288,6 km
Kolken
11.000
Rioolgemalen
34
Pompunits drukriolering (buitengebied)
842
Mechanische leiding (buitengebied incl. Persleiding)
220 km.
Drainage
53,6 km
Wadi’s
37 stuks (vlakken)
Doorlatende verharding
onbekend
Bergbezinkbassins
9
Externe overstorten
45
Interne overstorten, stuwputten, ventielen, etc.
42
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Opmerkingen: IT- en DT-riolen hierbij gerekend
Bijlage
18
3 Beheer Ter informatie wordt een korte toelichting gegeven op essentiële onderdelen van de riolering. Riolering bestaat uit diverse objecten, zoals bijvoorbeeld: Klik op genoemde objecten voor een toelichting. Huis- en bedrijfsaansluitingen Kolken en lijngoten
Spelregels bij verstopping in de aansluitleiding
Vrij-verval riolen
Kijk voor een actuele versie op de website van gemeente Haaksbergen. De hoofdregel is dat de lozer, door het opgraven van het ontstoppingsstuk, inzichtelijk maakt waar de verstopping zit. De eventuele kosten hiervoor zijn voor de lozer. Alleen bij verwijtbaar gedrag van de kant van de gemeente liggen de zaken anders.
Gemalen en persleidingen Buitengebied met pompunits en drukriool Drainage
3.2 – Contact met de gebruikers van de riolering
Deze paragraaf gaat in op de enkele contactmomenten die er zijn tussen de gebruikers van de riolering en de gemeente. Meldingen van burgers en bedrijven Meldingen van burgers en bedrijven zijn een belangrijke bron van informatie en dikwijls reden om in actie te komen. Denk aan een verstopte kolk, een probleem dat vlot door de gemeente kan worden verholpen. Klachten over water op straat bij zware buien zijn minder makkelijk te verhelpen, maar van belang bij het valideren van hydraulische berekeningen en bij het zoeken naar oplossingen. Zorgvuldige registratie van meldingen heeft als voordeel dat op termijn bepaalde trends zichtbaar worden die van belang zijn voor inzicht in het functioneren van de riolering. Een lastig punt bij registratie van meldingen is dat burgers niet altijd zuivere meldingen doen. Wateroverlast door riolering is iets anders dan last hebben van een lekke kelder of een lekke dakgoot, maar door leken kan dit op één hoop worden gegooid.
Leeswijzer
Inhoud
Spelregels bij verstoppingen Woningen en overige panden zijn op de riolering aangesloten met aansluitleidingen. Hierin kan onverhoopt een verstopping ontstaan. Zo’n situatie gaat vaak gepaard met stress en is een belangrijk moment van contact met de gemeente. Duidelijkheid is op zo’n moment van belang. Op of nabij de erfgrens is op particulier terrein veelal een ontstoppingsstuk ingebouwd.
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Communicatie en bewustwording Burgers zijn zich dikwijls nauwelijks bewust van de aanwezigheid van riolering. Slechts een deel van de mensen weet hoe belangrijk de riolering is voor de volksgezondheid en voor de bewoonbaarheid van de leefomgeving. Bewustwording is belangrijk voor draagvlak voor de rioolheffing en om achteloos lozingsgedrag te voorkomen. Naast bewustwording over het belang van goed lozingsgedrag kan worden aangesloten bij initiatieven voor educatie gericht op het bredere spectrum van duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit. Bewustwording lozingen
Communicatie bij de aanslag rioolheffing Veel inwoners en bedrijven komen vrijwel nooit in contact met de gemeente over de riolering. Het enige moment is dan die van de aanslag rioolheffing. De inwoner of het bedrijf wordt geacht te betalen voor het in stand houden van de riolering. Dit moment kan worden aangegrepen om enige uitleg te geven over nut en noodzaak van de riolering, over het gesloten huishoudboekje van de rioleringszorg en dus over de redelijkheid van de rioolheffing. Naast uitleg in algemene zin kunnen enkele projecten uit het afgelopen jaar worden benoemd zodat men enig besef krijgt waaraan het geld wordt besteed.
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
19
3 Beheer 3.3 – Gegevensbeheer, berekeningen en monitoring
In deze paragraaf draait het om het systeem als geheel, dus niet om losse objecten. Inzicht in het functioneren van het systeem in z’n geheel, is essentieel om te weten wanneer onderhoud, reparatie, vervanging, verbetering of andere maatregelen noodzakelijk zijn. Het gaat onder meer om de volgende zaken: • De basis is het gegevensbeheer, weten wat je hebt. De uitdaging is om te werken volgens standaarden zoals GWSW en uitwisseling van gegevens met derden mogelijk te maken. Gegevensbeheer
• Hydraulische berekeningen helpen om het systeem-functioneren te begrijpen en te toetsen. Het nieuw op te stellen SSW kijkt naar het systeem als geheel en past daarmee bij het samenwerken tussen gemeente en waterschap. Hydraulische berekeningen
• Monitoring is gericht op de vraag hoe het systeem in de praktijk functioneert. Hier liggen kansen voor verbetering door de monitoring op te pakken in samenwerking tussen gemeenten en waterschap in de regio. Monitoring van het systeem-functioneren
• Degradatie-analyse en risicogestuurd beheer zijn methoden die helpen om de kosten op lange termijn te beperken en inzichtelijk te maken. Risicogestuurd rioolbeheer
In dit WRP worden deze berekeningen en beschouwingen slechts kort aangetipt. Elk onderwerp gaat gepaard met modellen, berekeningen en rapportages. Deze zijn aanwezig op de beherende afdeling.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
20
3 Beheer 3.4 – Integrale besluitvorming rondom rioolvernieuwing
Het besluit om een rioolbuis te repareren, relinen of vervangen staat meestal niet op zichzelf. Gezien de consequenties van de rioolvervanging qua omvang van de werkzaamheden (straat open, brede sleuf en wegdek vervangen) hangt het besluit samen met andere aspecten die spelen in de openbare ruimte, zoals de kwaliteit en ouderdom van de weg, plannen om openbare ruimte anders in te richten, al of niet via burgerinitiatieven, en nieuwe opgaven zoals klimaatadaptatie, aanleg warmtenet of uitbreiding elektriciteitsnet. Het gaat bij de besluitvorming over rioolvervanging dus om meer dan alleen de riolering! Riool repareren, relinen of vervangen?
In de praktijk is sprake van een besluit dat is gebaseerd op een meervoudige optimalisatie van aspecten die spelen in de openbare ruimte in een buurt of wijk. Vanuit het perspectief van de riolering is er dus sprake van optimalisaties op twee niveaus: 1. Niveau riolering: deze is gericht op de programmering van het in stand houden van de vrij verval riolering. Het optimum komt voort uit het risico-gestuurde rioolbeheer. 2. Niveau openbare ruimte: deze is gericht op een bredere programmering van opgaven. Het optimum komt voort uit de met elkaar samenhangende opgaven in een buurt of wijk.
3.5 – Riolering en calamiteiten
In de praktijk komen calamiteiten voor. Dat kan zijn door het falen van een object in de riolering zelf (defect of storing), waardoor het functioneren van het gehele systeem in het geding is. Maar een calamiteit kan ook worden veroorzaakt door een externe gebeurtenis, waarbij de riolering een rol speelt bij de gevolgen ervan. Bij grote calamiteiten moet worden opgeschaald. Het valt buiten het WRP om dit te beschrijven. Calamiteiten door falende objecten in de riolering Calamiteiten door externe factoren
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
21
3 Beheer 3.6 – Samenwerking bij het beheer van de riolering
3.7 – Formatiecheck
Relaties van rioleringsbeheer gemeentelijke vakgebieden
Personele aspecten van de rioleringszorg
Gemeenten en waterbeheerders komen elkaar op diverse punten tegen. Goede samenwerking met de waterbeheerder is van groot belang gezien de vele raakvlakken tussen gemeente en waterbeheerders. Het managen van deze relaties vergt aandacht van beide kanten en in beide organisaties van verschillende betrokken collega’s. Goede samenwerking tussen gemeente en waterschap past bij de geest van de Omgevingswet. De overheid mag niet versnipperd optreden, maar verschillende overheidsinstanties werken samen ten behoeve van de maatschappij.
Uit de globale check van blijkt dat gemeente Haaksbergen een krappe formatie kent voor het onderwerp riolering en water. Er is bewust gekozen om een zogenaamde regiegemeente te zijn die werkt met een kleine eigen formatie en met veel uitbesteding van taken. Tijdens de looptijd van het vorige GRP was er sprake van onderbezetting waardoor minder maatregelen zijn uitgevoerd dan de bedoeling was. Investeringsprojecten liepen vertraging op ten opzicht van de programmering. Medio 2024, tijdens het schrijven van de tekst van het onderhavige WRP is de situatie verbeterd. Tijdens de looptijd van dit WRP moet worden bekeken of de programmering met het nieuwe team uitvoerbaar is.
Riolering en stedelijk waterbeheer vormt een eigen vakgebied, maar geen sectorale aangelegenheid. Op diverse punten bestaan raakvlakken met andere afdelingen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. In het overzicht staan relaties van rioleringsbeheer met aanpalende gemeentelijke vakgebieden. Al deze relaties vragen direct of zijdelings aandacht van de rioleringsbeheerder.
Aspecten samenwerking tussen de gemeente en de waterbeheerder(s)
Rioleringsbeheer is een veelomvattende aangelegenheid en vraagt inzet van menskracht. Bijgaand kader geeft een overzicht van de personele aspecten van de rioleringszorg. Het overzicht volgt de indeling van de Leidraad Riolering / Kennisbank van RIONED. De methode geeft een globale check op de omvang van de beherende organisatie van de gemeente.
Twents waternet is de naam van het regionale samenwerkingsverband tussen de Twentse gemeenten, waterschap Vechtstromen, Vitens en provincie Overijssel. Samenwerkingsverband Twents waternet – Regionale samenwerking
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
22
4 Programmering Dit hoofdstuk draait om de programmering van activiteiten die nodig zijn om invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken. Dat gaat in de eerste plaats om het dagelijkse beheer en onderhoud. Daarna wordt stilgestaan bij onderzoeksprojecten. Tot slot wordt gekeken naar investeringen om delen van stelsel te renoveren, verbeteren of vernieuwen. De programmering is inclusief jaartallen en kosten. Alle bedragen zijn op prijspeil 2024 met het inzicht van dat moment. In de jaarlijkse begroting en bij kredietaanvragen worden de bedragen geactualiseerd.
4.1 – Beheer en onderhoud
Het beheer en onderhoud van de riolering is van essentieel belang om het systeem goed te laten functioneren. In hoofdstuk 3 van dit WRP is uiteengezet hoe het beheer en onderhoud wordt georganiseerd in gemeente Haaksbergen. In de planperiode wordt dit voortgezet. Activiteiten die worden uitgevoerd ten behoeve van gemeentelijke watertaken mogen worden toegerekend aan het rioleringsbeheer. Onderwerp
Kosten per jaar
Sommige activiteiten worden enkel uitgevoerd ten behoeve van de gemeentelijke watertaken en worden daaraan geheel toegerekend, bijvoorbeeld het inspecteren en reinigen van de riolering. Daarnaast zijn er gemengde activiteiten, zie bijgaand kader. Activiteiten die niet tot de riolering behoren
Voor deze activiteiten geeft de begroting aan welk gedeelte van de kosten ten laste van de riolering wordt gebracht, op basis van het beleid uit het WRP. Tot slot zijn er activiteiten die niet bij de riolering horen. Deze zijn natuurlijk niet uitputtend op te sommen. Enkele worden wel aangetipt in hetzelfde kader, omdat er discussie over kan ontstaan. I Bijgaande tabel geeft een overzicht van de kosten (met afgeronde bedragen en exclusief BTW) voor het beheer en onderhoud van de rioleringszorg op prijspeil 2025. In deze tabel zijn geen vernieuwingsprojecten opgenomen. Deze komen in §4.3 aan de orde.
Toelichting
Rioolgemalen
€ 230.000
Energie, onderhoud, storingen, monitoring, etc.
Vrijvervalriolering
€ 330.000
Onderhoud, inspecties, reparaties, etc.
Drukriolering
€ 360.000
Energie, onderhoud, storingen, monitoring, etc.
Waterbeheer
€ 100.000
Onderhoud, etc.
Diversen
€
Contributies, adviezen, etc.
GBT
€ 200.000
Uren eigen medewerkers
€ 270.000
Overhead
€ 230.000
Totaal (afgerond)
€ 1.800.000
Leeswijzer
Inhoud
70.000
Context
Rioolheffing aanslagen, inning, etc.
Zie de jaarlijkse begroting voor de actuele exacte bedragen
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
23
4 Programmering 4.2 – Onderzoeksprojecten
Onderzoek en planvorming zijn nodig om goed zicht te houden op de ontwikkeling van het rioolstelsel. Het helpt om de goede koers te houden binnen de rioleringszorg. Bijgaand overzicht toont de geplande projecten. Doorklikken op een onderwerp brengt u bij een kader met extra informatie. Het is goed denkbaar dat tijdens de looptijd van dit WRP nog enkele acties worden toegevoegd vanuit actuele ontwikkelingen. Onderzoeksprojecten met een regionaal karakter worden voorgedragen voor uitvoering onder de paraplu van het Twents waternet.
Programma onderzoeksprojecten in de planperiode 2025-2030 Onderwerp
Periode 2025-2026 2027-2028 2029-2030
Variantenstudie tariefsysteem rioolheffing (eventueel samen met Twn) Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) opstellen Hemelwaterbeleid gebiedsgericht uitwerken Rioleringsbeleid concreet verwoorden per perceel voor Omgevingsplan Onderzoek inspectieputten
Risicogestuurde rioolvernieuwing met behulp van model Rasmariant
4.3 – Programmering van vernieuwingsprojecten
De riolering is opgebouwd uit een groot aantal objecten, zoals in §3.1 omschreven. Deze objecten verouderen en moeten om de zoveel tijd worden gerenoveerd of vervangen, zoals in §3.3 is toegelicht. Dit is een doorgaand proces met de bedoeling om de riolering op lange termijn in stand te houden.
Degradatie-analyse Onderzoek persleidingen (eventueel samen met Twn) Monitoring systeem-functioneren opzetten (eventueel samen met Twn)
Programmering van vernieuwingsprojecten
Een belangrijk aspect is de vernieuwing van verouderde riolen. Zie bijgaand kader met meer informatie over risicogestuurde rioolvernieuwing met behulp van model Rasmariant. Op deze wijze wordt balans gezocht tussen aanvaardbare risico’s en beperking van de kosten. Zie bijgaand kader met de programmering van vernieuwingsprojecten gedurende de planperiode.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
24
5 Rioolheffing Dit hoofdstuk draait om de bekostiging van de gemeentelijke watertaken via de rioolheffing. Als eerste wordt ingegaan op het wettelijke kader voor de rioolheffing. Daarna staan wij stil bij de vraag welke generatie opdraait voor kosten van investeringen en hoe je jaarlijkse schommelingen in de rioolheffing kunt voorkomen. Vervolgens komt aan de orde welk tariefsysteem de gemeente hanteert voor de rioolheffing. Tot slot volgt de doorrekening tot de benodigde rioolheffing.
5.1 – Wettelijk kader voor de rioolheffing
De wettelijke basis voor de rioolheffing is opgenomen in artikel 228a van de Gemeentewet. Artikel 228a van de Gemeentewet
De rioolheffing is een bestemmingsheffing. De inkomsten uit de rioolheffing zijn alleen beschikbaar voor uitgaven gerelateerd aan de gemeentelijke zorgplichten. De inkomsten uit de rioolheffing mogen wel aangevuld worden met inkomsten uit de algemene middelen. In fiscaal-juridische zin betekent dit dat de heffing een zuivere belasting is.
• De vormgeving van de heffing moet een relatie hebben met de gemeentelijke watertaken. De gemeente treft de voorzieningen in het algemeen belang, maar zij moet de kosten wel op een aanvaardbare manier verdelen. Dit houdt in dat er een zekere relatie moet zijn tussen het kostenverhaal via de rioolheffing en het belang dat de belastingplichtige heeft bij de voorzieningen (profijtbeginsel). De kaders van de begrotingsregels liggen vast in: • Gemeentewet • Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken • Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) • Notitie riolering commissie BBV • Jurisprudentie (i.o.) In bijgaand kader wordt in negen onderwerpen ingegaan op de specifieke onderdelen van de begrotingsregels voor de rioolheffing vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Begrotingsregels voor de rioolheffing
Belangrijke aandachtspunten van de rioolheffing zijn: • De opbrengsten zijn bestemd voor het doel waarvoor de heffing in het leven is geroepen: • het inzamelen en transporteren van afvalwater; • het verwerken van hemelwater; • het ingrijpen in de grondwaterstand. • De heffing mag niet hoger zijn dan de kosten die de gemeente voor dit doel maakt (maximaal 100% kostendekkend). Ook mag de gemeente de opbrengst niet aan andere zaken uitgeven.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
25
5 Rioolheffing 5.2 – Lastenverdeling over generaties en tariefs-egalisatie
Het berekenen van de benodigde rioolheffing is in essentie het in balans brengen van de inkomsten en uitgaven. Tussen beide staat de keuze van afschrijven en/of sparen. Deze keuze heeft een dempend effect maar omvat ook een keuze welke generatie profijt heeft van een werk en welke ervoor betaalt. Daarnaast is een demper gewenst als tariefs-egalisatie, zodat de heffing niet van jaar tot jaar varieert afhankelijk van de projecten van dat jaar en van eventuele mee- of tegenvallers. In bijgaand kader meer informatie over verdeling van de lasten over huidige en toekomstige generaties: Verdeling van de lasten over huidige en toekomstige generaties
In gemeente Haaksbergen groeien we in de loop van tijd naar het ideaalcomplex. De eerste tientallen jaren zijn er echter nog (afnemende) kapitaalslasten van projecten uit het verleden. De rioolvoorziening wordt benut als buffer om jaarlijkse mee- en tegenvallers op te vangen en om het tarief egaal te houden terwijl de investeringen in projecten iets schommelen van jaar tot jaar. Deze voorziening mag niet onder nul uitkomen. Enkele miljoenen positief is geen probleem als dit vooruit loopt op grotere investeringen in de daarop volgende jaren. Bijgaand kader toont het verwachte verloop van de rioolvoorziening uitgaande van de in dit WRP geprogrammeerde uitgaven en de berekende rioolheffing (zie §5.4).
5.3 – Vormgeving van het tariefsysteem van de rioolheffing Gemeenten hebben vanuit de Gemeentewet – artikel 2.28 de mogelijkheid tot een heffing om de kosten voor de gemeentelijke watertaken te bestrijden. Artikel 2.28 van de Gemeentewet
Bijgaand kader schetst enkele wetenswaardigheden rondom de rioolheffing en mogelijke varianten. In het volgende kader staat een overzicht van de belangrijkste kenmerken van de verordening rioolheffing in onze gemeente. Tijdens de voorbereiding van dit WRP kwam de gedachte naar voren om de rioolheffing anders te gaan vormgeven. Dit wordt voorzien als onderzoek tijdens de looptijd van het WRP. Het is extra relevant geworden door een nieuwe modelverordening van de VNG. Achtergrondinformatie bij het tariefsysteem van de rioolheffing Kenmerken van de verordening rioolheffing
Het verwachte verloop van de rioolvoorziening
Bijgaand kader toont de tabel met de jaarlijkse dotaties aan de rioolvoorziening waarmee is gerekend in dit WRP. Jaarlijkse dotaties aan de rioolvoorziening
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
26
5 Rioolheffing 5.4 – Berekening van de benodigde rioolheffing
Deze paragraaf geeft de doorrekening naar de benodigde rioolheffing om voldoende geld te hebben voor het beheer en de geplande projecten. De gegevens en de keuzes van de voorgaande delen uit het WRP komen hier bij elkaar en leiden tot de benodigde rioolheffing. In bijgaand kader staan de uitgangspunten bij de berekening van de benodigde rioolheffing beknopt weergegeven. Uitgangspunten bij de berekening van de benodigde rioolheffing
De rioolheffing is voor de planperiode 2025-2030 berekend. De resultaten staan in onderstaande tabel. De rioolheffing voor het jaar 2025 dient met 4,7% te stijgen ten opzichte van 2024, van €379 tot €397 voor de meest voorkomende tariefklasse. Ook voor de jaren erna wordt een verhoging voorzien. Afgelopen jaren is de rioolheffing nauwelijks gestegen doordat de rente en inflatie zeer laag waren en doordat diverse projecten vertraging hadden opgelopen. Nu komt er een soort correctie ten gevolge van de forse inflatie die is opgetreden en door de programmering van noodzakelijke projecten. In de tabel is al rekening gehouden met 2% verwachte inflatie.
2025
2026
2027
2028
2029
2030
€ 397
€ 414
€ 433
€ 453
€ 477
€ 501
* In de tabel staat de berekende rioolheffing voor de meest voorkomende tariefklasse in gemeente Haaksbergen. Voor kleine lozers en voor bedrijfsmatige lozingen kan het tarief naar rato worden bepaald. * Bij de berekende waarden zit 2% verwachte inflatie verrekend, dit kan van jaar tot jaar variëren. * Aan de berekende waarden kunnen geen rechten worden ontleend. Jaarlijks wordt de hoogte van de rioolheffing vastgesteld door de gemeenteraad in de verordening rioolheffing.
Leeswijzer
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
27
Bijlage
1 Context
Bijlage
1.2 Structuurvisie 2030 gemeente Haaksbergen Haaksbergen: groenste dorp van Twente Met de structuurvisie wordt een omslag gemaakt van aanbod gestuurd ontwikkelen naar vraag gestuurd ontwikkelen. Hiermee wil de gemeente flexibel kunnen inspelen op ontwikkelingen. Dit maakt dat plannen van tevoren lastiger zijn in te schatten laat staan te plannen. In de structuurvisie zijn 9 ambities benoemd, waarbij vooral de 9de ambitie letterlijk iets over water zegt: 9. Verduurzamen en beleefbaar maken van het watersysteem. Hierbij gaat het er vooral om, dat het gemeentelijk watersysteem geschikt gemaakt wordt voor de komende veranderingen in het klimaat. De ruimte die voor de aanpassingen nodig is, wordt daarbij deels ook geschikt gemaakt om er te verblijven of te recreëren.
Terug naar 1.2 Context
1.3 Overzicht uitgevoerde maatregelen tijdens planperiode GRP 2017-2024 Aanleg hemelwater en vervangen vuilwaterriolering in de Eibergsestraat. Afronding wacht op aanpak van de kruising Eibergsestraat met de oude N18. Hier moet het hemelwaterriool nog goed worden aangesloten op de Poelsbeek Verlegging van de persleiding Buurse. De aansluiting is verplaatst van de Wiedenbroeksingel naar de Noordsingel. Hierdoor is de
Leeswijzer
28
Inhoud
Context
Beleid gemeentelijke watertaken
aantasting van het stelsel en het ontstaan van stankoverlast bij het Wiedenbroek nagenoeg niet meer aan de orde. Kortsluitingen op de Bolscherbeek. Om de kans op wateroverlast bij oa de Blankenburgerstraat te verminderen hebben we een aantal directe aansluitingen van het regenwater op de duiker van de Bolscherbeek gerealiseerd. Aanleg regenwaterriolering in de Werfheegde als onderdeel van het regenwaterradialen plan Inpassing wadistructuur in de Ravelstraat en de Schubertstraat als onderdeel van groenadoptie. Door zeer slechte conditie van het asfalt in de Beethovenstraat ging de hele straat op de kop en hebben we van het moment gebruik gemaakt om hier een regenwaterriolering aan te leggen. Relinen riolering Julianastraat Renovatie Gemaal Nijekerkestraat Watergangen rond Kolenbranderweg als afvoer bergingsvijver Veldzichtweg aangepast Aanleg regenwaterriolering in de Volmer Aanleg regenwaterriolering voor parkeerterrein achter de Hibbertstraat Herprofileren van watergangen rondom Buurse Oplossen vraagstuk rond oude waterkelder in de Waanderstraat door omvormen naar wadi Relinen riolering Nachtegaalstraat Relinen deel riolering Wiedenbroeksingel Afkoppelen en aanleg regenwaterriolering Mulderstraat en Hazemolenweg Oplossen grondwateroverlast Kemerij en omgeving
Terug naar 1.3 Context
Beheer
Programmering
Rioolheffing
Bijlage
1 Context
Bijlage
1.3 Ontwikkeling rioolheffing tijdens planperiode GRP 2017-2024 Hieronder een overzicht van de hoogte van de rioolheffing in gemeente Haaksbergen gedurende de planperiode van het vorige GRP. Hierbij wordt uitgegaan van het meest voorkomende tarief., dat is voor lozingen tussen 60m3 en 500m3 per jaar. De andere tarieven zijn hieraan gerelateerd en hebben dus een vergelijkbaar verloop in de tijd gehad. 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024