20.203 Aanvullende demografische scenario's

Goed wonen in Haaksbergen Aanvullende demografische scenario’s Stec Groep aan gemeente Haaksbergen

Luuk Lentferink & Beer Janssens 24 november 2021

2

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1 1.2

2

2.2 2.3

3

3.2

4

Huishoudens- en bevolkingsontwikkeling gemeente Haaksbergen ............................................................................................. 4 Uitgangspunten van basis-scenario ....................................................... 5 Kwalitatieve woningvraag gemeente Haaksbergen in basisscenario..................................................................................................... 6

Woningbehoefte in migratie-scenario 3.1

4

Aanleiding................................................................................................. 3 Leeswijzer ................................................................................................. 3

Woningbehoefte in basis-scenario 2.1

3

8

Bevolkingsontwikkeling gemeente Haaksbergen: migratie belangrijk .................................................................................................. 8 Uitgangspunten migratie-scenario ......................................................... 8

Woningbehoefte in plus-scenario

10

4.1 4.2 4.3

Verhuisrelaties gemeente Haaksbergen .............................................. 10 Uitgangspunten plus-scenario .............................................................. 11 Kwalitatieve woningvraag gemeente Haaksbergen in plusscenario................................................................................................... 12 Verdieping woningbehoefte scenario’s op kernniveau ................................... 15

Bijlagen 18 Bijlage 1: Vergelijking 3 scenario’s .................................................................... 18 Bijlage 2: Huishoudensontwikkeling in de gemeente Haaksbergen per doelgroep en kern .................................................................................. 19

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

3

1 Inleiding 1.1 Aanleiding De woningmarkt in Haaksbergen is in beweging en de gemeente Haaksbergen signaleert een vraag naar nieuwe woningen. De gemeente vraagt zich daarom af of, en in welke mate, er in de komende jaren behoefte is aan nieuwe woningen in de gemeente Haaksbergen. Afgelopen jaar hebben wij het woningbehoefteonderzoek voor u uitgevoert. De gemeente Haaksbergen wil nu een verdieping op de kwalitatieve woningbehoefte in het kader van het woningbehoefteonderzoek, rekening houdend met de regionale afspraken rondom de woonprogrammering. Momenteel liggen er nieuwe afspraken over de regione woonprogrammering voor ter besluitvorming. De Woonagenda Twente 2021 volgt daarmee het RWP Twente op. De Woonagenda bevat een deel ‘lokale’ behoefte en daarnaast een extra ambities van 5.000 tot 7.000 woningen voor heel Twente. De nieuwe Woonagenda bevat nog geen onderbouwing van deze extra ambitie en geen verdeling naar gemeenten. In het woningbehoefteonderzoek dat wij voor het gemeente Haaksbergen hebben uitgevoerd is de Primos prognose (2020) als uitgangspunt genomen om de woningbehoefte in Haaksbergen te onderbouwen. Primos2020 laat (net als eerdere Primos prognoses) voor Haaksbergen een balans en omslag in de huishoudensontwikkeling laat zien de komende 10 tot 20 jaar.

Voordat de gemeente Haaksbergen keuzes maakt over wonen in de woonvisie bespraken we dat het ons verstandig lijkt te onderzoeken in hoeverre de extra ambitie uit de regionale Woonagenda Twente 2021 te onderbouwen is voor Haaksbergen en aan welke voorwaarden voldaan moet worden om die extra groei te realiseren. In drie scenario’s verkennen we wat de gevolgen zijn op de huishoudensontwikkeling en daarmee de woningbehoefte in de gemeente Haaksbergen. We gaan in op de volgende scenario’s: een basis-scenario, een migratie-scenario en een plus-scenario. Met het opstellen van scenario’s voor huishoudensontwikkeling krijgt u in beeld welk deel van de extra regionale ambitie voor Haaksbergen te onderbouwen is. Dit is cruciaal om de ruimte die de Woonagenda biedt ook daadwerkelijk te kunnen benutten om nieuwe woonplannen de onderbouwen. Daarnaast maakt het inzichtelijk aan welke knoppen de gemeente kan draaien en welke keuzes de gemeente in kan maken.

1.2 Leeswijzer We zetten hierna de verschillende scenario’s uiteen. We starten daarbij met het basis-scenario (hoofdstuk 2), gevolgd door een migratie-scenario (hoofdstuk 3) en het plus-scenario (hoofdstuk 4). In de bijlage is een tabel opgenomen waarin de vergelijking is gemaakt tussen de verschillende scenario’s. NOOT VOORAF: BEHOEFTE IN SCENARIO IS GEBASSEERD OP HUISHOUDENSONTWIKKELING, EXTRA SLOOP EN NIEUWBOUW HEEFT INVLOED OP UITEINDELIJK TEKORT OF OVERSCHOT Voor het alle scenario’s en de beschreven kwantitatieve en kwalitatieve behoefte, geldt dat deze gebaseerd is op de huishoudensontwikkeling. We gaan ervan uit dat ieder huishouden in één woning woont. Huishoudensgroei zorgt voor een grotere behoefte aan nieuwbouw, huishoudensafname voor overschotten in de bestaande voorraad. De scenario’s gaan nadrukkelijk in op de vraag naar woningen. Dit betreft de bruto behoefte. Hierbij blijven woningbouwplannen, zowel toevoeging als sloop, nog buiten beschouwing. Als er in de gemeente Haaksbergen meer woningen worden toegevoegd in segmenten waar al overschotten bestaan, nemen die overschotten verder toe. Daar staat tegenover dat onttrekken van incourante woningen aan de bestaande voorraad zorgt voor meer ruimte voor toevoeging van kwalitatief goede nieuwbouwconcepten.

4

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

2 Woningbehoefte in basis-scenario Het basis-scenario baseren we op de huishoudensgroei die logischerwijs te verwachten is, op basis van de meest recente Primos-prognoses (2020). Dit is de ontwikkeling van het aantal huishoudens in de gemeente Haaksbergen zoals ook opgenomen in het reeds uitgewerkte woningbehoefteonderzoek. Eerst gaan we kort in op de huishoudens- en bevolkingsontwikkeling in gemeente Haaksbergen. Vervolgens zetten we de uitgangspunten van het basis-scenario uiteen. Ten slotte laten we de woningbehoefte in het basisscenario zien.

2.1 Huishoudens- en bevolkingsontwikkeling gemeente Haaksbergen Naar verwachting neemt tot 2030 het aantal huishoudens toe (+230), tegelijkertijd daalt het aantal inwoners (-770) Op basis van de geraamde Primos prognose 2020 groeit het aantal huishoudens tot 2030 met circa 230 huishoudens tot circa 10.520 huishoudens. Dit is een toename van 2% ten opzichte van 2020. Het aantal inwoners neemt naar verwachting de komende jaren af, in lijn met de ontwikkeling van de afgelopen jaren (zoals weergegeven in figuur 1). Het aantal huishoudens groeit licht terwijl het aantal inwoners afneemt. Verklaring hiervoor zijn de vergrijzing en individualisering van huishoudens. Hierdoor neemt het aantal eenpersoonshuishoudens en huishoudens zonder kinderen relatief sneller toe. Figuur 1: Bevolkingsontwikkeling (linker as) en huishoudensontwikkeling (rechter as) 2020 – 2030 25000

11000

24800

10900

24600

10800

24400

10700

24200

10600

24000

10500

23800

10400

23600

10300

23400

10200

23200

10100 10000

23000 2020

2021

2022

2023

2024 Inwoners

2025

2026

2027

2028

2029

Huishoudens

Bron: Primos (2020), bewerking Stec Groep (2020).

Tabel 1: Geprognotiseerde bevolkings- en huishoudensontwikkeling Haaksbergen 2020-2030 Periode

2020 2024 2029

Inwoners Aantal

Toename t.o.v. 2020 in % 24.320 24.070 23.550

-1,0% -3,2%

Huishoudens Aantal

Toename t.o.v. 2020 in % 10.290 10.470 10.520

+1,7% 2,2%

Bron: Primos (2020), bewerking Stec Groep (2020). Kolom 2 en 4 afgerond op 10-tallen, kolom 3 en 5 afgerond op één decimaal.

5

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

Groei huishoudens van 65 jaar en ouder, afname van aantal jongere huishoudens en gezinnen Kijken we naar zowel de leeftijden van huishoudens als naar de samenstelling van huishoudens dan zien we dat met name het aantal alleenstaanden & stellen van 65 jaar en ouder de komende jaren zal toenemen, van 3.490 in 2020 tot 4.025 in 2029. Dit is een groei van circa 15%. Ook zien we dat het aantal alleenstaanden & stellen tot 35 jaar tot 2025 nog toenemen met circa 9%. Vervolgens zal deze doelgroep in omvang afnemen tot circa 735 in 2029, een daling van circa -3% ten opzichte van 2020. Gezinnen en alleenstaanden & stellen van 35 tot 65 jaar nemen de komende jaren naar verwachting in omvang af. Tabel 2: Huishoudensontwikkeling gemeente Haaksbergen 2020-2030 Doelgroep Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35 tot 65 jaar Alleenstaanden & stellen 65+ Overig 1 Totaal

Huishoudens Huishoudens Ontwikkeling Huishoudens Ontwikkeling 2020 2024 2020 tot 2025 2029 2020 tot 2030 760 825 9% 735 -3% 3.730 3.645 -2% 3.565 -4% 2.260 2.180 -4% 2.130 -6% 3.490 3.755 8% 4.025 15% 50 60 20% 65 30% 10.290 10.465 2% 10.520 2%

Bron: Primos (2020), bewerking Stec Groep (2020).

2.2 Uitgangspunten van basis-scenario Uitgangspunten van basis-scenario • Dit scenario is gebaseerd op de Primos 2020 prognose. De Primos 2020 prognose doet onder andere aannames over de binnenlandse migratie, buitenlandse migratie en de natuurlijke aanwas van personen. In principe kijkt Primos voor zowel migratie als natuurlijke aanwas idealiter naar dezelfde 8-jaarsperiode. Vanwege bepaalde omstandigheden – in dit geval het begin van de BAG per 1-1-2012 met bijbehorende trendbreuk in de woningvoorraad, wat wél een rol speelt bij de afleiding van de migratieparameters maar niet bij de afleiding van de geboorte- en sterfteparameters, is een uitzondering gemaakt. Er wordt voor de Primos 2020 voor de migratiecijfers teruggekeken naar de jaren 2012 t/m 2018 (7-jaarsperiode) en voor natuurlijke aanwas naar de periode 2011 t/m 2018 (8-jaarsperiode). Voor de natuurlijke aanwascijfers telt het jaar 2011 overigens minimaal mee: voor 1/35e deel. Voor de komende tien jaar gaat Primos 2020 uit van een groei van zo’n 230 huishoudens in de gemeente Haaksbergen. • De woningbehoefte is bepaald aan de hand van het doorstroommodel (zie onderstaand). Dit is een vraaggestuurd model, wat ervan uit gaat dat huishoudens de gewenste stappen kunnen zetten op de woningmarkt. Door woningen te bouwen waar behoefte aan is ontstaat doorstroming.

Door deze doorstroming komen vervolgens ook weer woningen in de bestaande woningvoorraad vrij. Deze vrijkomende woningen kunnen ook weer in een kwalitatieve behoefte voorzien. • We houden in het doorstroommodel wel rekening met de betaalbaarheid van de woningvoorraad in Haaksbergen. Er zijn huishoudens die bijvoorbeeld een koopwoning willen, maar dit niet kunnen betalen. De totale woningvraag is daarom gecorrigeerd met inkomensontwikkeling. Hierdoor wordt de vraag naar koopwoningen licht gedempt, en is de vraag naar huurwoningen iets groter. • Het uitgangspunt van Primos 2020 geldt ook voor de twee andere scenario’s. Aanvullende uitgangspunten worden bij de desbetreffende scenario’s benoemd.

Onder overige huishoudens wordt de overige ‘restgroep’ verstaan. Hieronder vallen onder andere mensen in instellingen (bijvoorbeeld in verzorgingstehuizen en psychiatrische instellingen) of bijvoorbeeld twee samenwonende broers.

1

6

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

UITLEG STEC-DOORSTROOMMODEL Het doorstroommodel is een methode om de opgave in de woningmarkt te benaderen. Het is een dynamisch en vraag gestuurd model dat jaarlijks de vraag en het aanbod van woningen tegen elkaar afzet. De bestaande voorraad, het verhuisgedrag (op basis van leeftijd en omvang huishouden) en demografische ontwikkelingen liggen hieraan ten grondslag. Het model simuleert de jaarlijkse in- en uitgaande verhuizingen op basis van verhuis- en woonwensen (WoON 2015 & WoON 2018). Zo ontstaat een vraag-aanbodconfrontatie die per saldo een jaarlijkse opgave oplevert. Door de simulatie in het model kan de jaar op jaar opgave sterk fluctueren. We adviseren bij grote fluctuaties uit te gaan van de gemiddelde jaarlijkse opgave over een langere periode om zo de pieken te scheren. Het doorstroommodel is een theoretische benadering. De uitkomsten moeten als indicatief worden beschouwd. Het is een ideaalscenario op basis van verhuis- en woonwensen en volledige keuzevrijheid. De woningmarkt is een aanbodmarkt, waardoor huishoudens in de praktijk ander gedrag kunnen vertonen dan op basis van hun woonwensen kan worden verwacht. Daarnaast houdt het model geen rekening met het effect van scheefwonen. Ook de neemt de betrouwbaarheid van demografische prognoses af naarmate we verder vooruit kijken.

De behoefte uit het doorstroommodel kan ook deels worden ingevuld door aanpassen van bestaande woningen (bijvoorbeeld door een reguliere grondgebondenwoning aan te passen naar een nultredenwoning).

2.3 Kwalitatieve woningvraag gemeente Haaksbergen in basis-scenario Totale uitbreidingsbehoefte Haaksbergen: circa 230 woningen tot 2030 De totale opgave tot 2030 is uitgezet in onderstaand figuur. Op basis van het doorstroommodel zal de totale opgave tot 2030 uitkomen op zo’n 595 appartementen en levensloopbestendige woningen. Ook ontstaat er een theoretisch overschot aan circa 370 grondgebonden woningen. In totaal is er in de periode 2020 tot 2030 behoefte aan circa 230 woningen. Figuur 2: Opgave voor de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar type en eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel

Levensloopbestendig

Grondgebonden

-300 Sociale huur

-200

-100

Sociale huur Vrijesectorhuur Koop

100

200

300

400

-255

Vrijesectorhuur Koop

-

-30 -85 105 185 305

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020). Door afronding kan optelling afwijken

Kwalitatieve behoefte: meer appartementen en levensloopbestendige woningen in alle segmenten Onderstaande figuren laten de indicatieve opgave per jaar zien voor de gemeente Haaksbergen. Wat opvalt: • Tot 2030 is behoefte aan bijna 600 appartementen en levensloopbestendige woningen in vrijwel alle segmenten. Dit kan verklaard worden door de toename van het aantal huishoudens van 65 jaar en ouder.

7

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

•

De eerste jaren zien we nog een verwachte additionele behoefte in het reguliere grondgebonden koopsegment. De behoefte aan grondgebonden koopwoningen komt vooral vanuit jonge stellen en gezinnen, met een midden of hoog inkomen, die willen doorstromen vanuit bijvoorbeeld een grondgebonden huurwoningen of een appartement. Naar verwachting slaat dit om vanaf 2023, omdat het aanbod aan deze woningen groter is dan de vraag vanuit doelgroepen (die in omvang afnemen). De vraag in het grondgebonden huursegment is tot 2030 negatief. Het aanbod van grondgebonden woningen is groter dan de vraag, bijvoorbeeld vanuit oudere huishoudens die juist een grondgebondenwoning zouden willen verruilen voor een levensloopbestendige woning.

•

Figuur 3: Additionele behoefte grondgebonden woningen over de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel

Grondgebonden woningen

60 40 20

Sociale huur (-255)

-

Vrijesectorhuur (-30)

-20

Koop (-85)

-40 -60 2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Figuur 4: Additionele behoefte appartementen en levensloopbestendige woningen over de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel

Appartementen en levensloopbestendige woningen

60 40 20

Sociale huur (+105)

-20

Vrijesectorhuur (+ 185)

-40

Koop (+305)

-60 2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020).

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN EN AANDACHTSPUNTEN BIJ BASIS-SCENARIO • • •

Het aantal huishoudens stijgt naar verwachting met 230 tot 2030. In de gemeente Haaksbergen is vooral behoefte aan levensloopbestendige woningen, met name door de toename van het aantal huishoudens van 65 jaar en ouder. Op korte termijn is er nog een behoefte aan grondgebonden koopwoningen. Op langere termijn zullen hier ook overschotten ontstaan. Houd er rekening mee dat toevoeging van dit woningtype op korte termijn, kan leiden tot risico’s in de bestaande voorraad op langere termijn.

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

8

3 Woningbehoefte in migratie-scenario Voor het migratie-scenario kijken we eerst terug naar hoe de bevolking en het aantal huishoudens in Haaksbergen zich in de afgelopen jaren hebben ontwikkeld en in welke mate dit toegerekend kon worden aan migratie (op basis van gegevens van het CBS). Om tot het migratie-scenario te komen trekken we de langjarige migratietrend door in de prognose tot 2030. De Primos-prognose (2020) vormt hiervoor de basis.

3.1 Bevolkingsontwikkeling gemeente Haaksbergen: migratie belangrijk Migratiesaldo belangrijk voor bevolkingsontwikkeling Tussen 2002 en 2020 is het aantal inwoners in de gemeente Haaksbergen met circa 120 personen toegenomen. Deze bevolkingsgroei heeft zich voornamelijk voorgedaan in de periode tussen 2002 en 2010. Tussen 2010 en 2020 nam de bevolking in de gemeente Haaksbergen licht af met circa 190 personen. Onderstaand figuur laat het buitenlands- en binnenlands migratiesaldo en de natuurlijke bevolkingsgroei van de gemeente Haaksbergen zien. Sinds 2012 zijn er binnen de gemeente meer personen overleden dan geboren en hierdoor is er sprake van een negatief natuurlijk groeicijfer. Daarentegen is het binnenlands migratiesaldo sinds 2013 overwegend positief. Ook het buitenlands migratiesaldo is sinds 2015 overwegend positief. Migratiestromen zijn dus belangrijk voor de bevolkingsontwikkeling in de gemeente Haaksbergen. Figuur 5: Buitenlands- en binnenlands migratiesaldo, en natuurlijke bevolkingsgroei per jaar 200 150 100 50 0 -50 -100 -150 -200 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Natuurlijke groei (geboorte minus sterfte) Binnenlandse verhuizingen (saldo) Buitenlandse migratie (saldo) Totaal personen Bron: CBS (2021), bewerking Stec Groep (2021).

3.2 Uitgangspunten migratie-scenario Uitgangspunten van migratie-scenario • De uitgangpunten van Primos 2020 (+230 huishoudens) zijn ook bij dit scenario van toepassing. • In 2012 tot en met 2018 was de gemiddelde jaarlijkse afname van het aantal personen in Haaksbergen 15 personen. Wanneer we hier ook 2019 en 2020 bij op tellen, komen we op een gemiddelde jaarlijkse afname in Haaksbergen van 16 personen. Deze afname wordt verklaard door de (verdere) afname van het natuurlijke groeicijfer. Het buitenlandsmigratiecijfer is daarentegen wel relatief een stuk hoger. • Voor de woningbehoefte is niet de toename van het aantal personen van belang, maar het aantal huishoudens. Op basis van migratiecijfers van de gemeente Haaksbergen constateren we dat er sprake is van een gemiddelde huishoudensgrootte van 2 personen bij inkomende verhuisstromen.

9

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

•

Hiermee komen we tot een jaarlijkse afname van circa 0,5 huishouden in dit scenario. Dit leidt tot een afname van circa 5 huishoudens in de komende tien jaar. De jaren 2019 en 2020 bij de uitgangspunten van Primos 2020 optellen, resulteert dus niet in een hogere woningbehoefte dan berekend in het basisscenario.

•

Tabel 3: Gemiddelde migratie (binnenlands en buitenlands) en natuurlijke groei van personen vergelijking Primos 2020 uitgangspunten met scenario aangevuld met bevolkingsontwikkelingscijfers uit 2019 en 2020 Gemeente Haaksbergen

Buitenlandse migratie (saldo) Binnenlandse verhuizingen (saldo) Natuurlijke groei (geboorte minus sterfte) 2 Totale bevolkingsontwikkeling (personen)

Jaarlijks gemiddelde 2012 tot en met 2018 (uitganspunten Primos 2020) 12 14 -41 -15

Jaarlijks gemiddelde 2012 tot en met 2020

Verschil per jaar

17 13 -47 -16

+5 -1 -6 -1

Bron: CBS (2021, data over 2012 tot en met 2020). Bewerking Stec groep (2021).

•

Naast het doortrekken van de uitgangspunten van Primos 2020 naar de jaren 2019 en 2020, kunnen we ook kijken naar de meest recente bevolkingsontwikkeling in de afgelopen vijf jaar (2016 t/m 2020). Onderstaande tabel laat het verschil van de jaarlijkse gemiddelde bevolkingsontwikkeling zien. We constateren dat zowel het buitenlands als het binnenlands migratiesaldo hoger ligt dat waar in de Primos 2020 vanuit wordt gegaan. Maar de natuurlijke groei cijfers zijn de afgelopen jaren ook een stuk negatiever dan waar in de Primos 2020 vanuit wordt gegaan. Uitgaande van dit scenario komen we (uitgaande van een gemiddelde huishoudensgrootte van 2 personen bij inkomende verhuisstromen) tot een jaarlijkse afname van 3 huishoudens in dit scenario. Dit leidt tot een afname van circa 30 huishoudens in de komende tien jaar.

Tabel 4: Gemiddelde migratie (binnenlands en buitenlands) en natuurlijke groei van personen vergelijking Primos 2020 uitgangspunten met scenario met bevolkingsontwikkelingscijfers van 2016 t/m 2020 Gemeente Haaksbergen

Jaarlijks gemiddelde 2012 tot en met 2018 (uitgangspunten Primos 2020)

Jaarlijks gemiddelde 2016 tot en met 2020

Verschil per jaar

Buitenlandse migratie (saldo)

12

25

Binnenlandse verhuizingen (saldo)

14

19

+13 +5

Natuurlijke groei (geboorte minus sterfte)

-41

-64

-23

Totale bevolkingsontwikkeling (personen)

-15

-21

-6

Bron: CBS (2021, data over 2012 tot en met 2020). Bewerking Stec groep (2021).

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN EN AANDACHTSPUNTEN BIJ MIGRATIE-SCENARIO • • •

De jaren 2019 en 2020 bij de uitgangspunten van Primos 2020 optellen, resulteert niet in een hogere woningbehoefte dan berekend in het basisscenario. De bevolkingsontwikkelingscijfers van 2016 t/m 2020 als uitgangspunten hanteren, resulteert ook niet in een hogere woningbehoefte dan berekend in het basisscenario. De natuurlijke groei daalde in de jaren 2019 en 2020 harder dan de groei van de migratiecijfers waardoor de totale bevolkingsontwikkeling negatiever uitvalt dan in de uitgangspunten van Primos 2020 wordt uitgegaan (waarin wordt gegeven naar de periode 2011/2012 t/m 2018).

2 Voor natuurlijke groei nemen we ook het jaar 2011 voor 1/35e deel mee in de berekening van het jaarlijks gemiddelde, zoals uitgelegd in de uitgangspunten van Primos 2020 in paragraaf 2.1

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

10

4 Woningbehoefte in plus-scenario Het plus-scenario is gericht op het invullen van de extra (boven-) regionale ambitie: bovenop de basisbehoefte (basis-scenario) wilt u een bijdragen leveren aan het terugdringen van het woningtekort in de provincie. Twente heeft de ambitie om de komende jaren 5.000 tot 7.000 extra woningen te bouwen – bovenop de lokale behoefte - zo blijkt uit de Regionale Woonagenda. In dit scenario verkennen we welk deel van deze extra ambitie te onderbouwen is voor Haaksbergen, bijvoorbeeld door huishoudens te bedienen die nu nog niet zelfstandig wonen, of door extra huishoudens van buiten Twente aan te trekken. We baseren ons op de BRP-gegevens van de gemeente Haaksbergen voor de analyse van verhuisbewegingen (wie zijn er naar Haaksbergen gekomen, uitgesplitst naar leeftijd en herkomst van personen). Wederom vormt de Primos-prognose (2020) de basis voor dit scenario.

4.1 Verhuisrelaties gemeente Haaksbergen Relatief open woningmarkt, sterke verhuisrelatie met Enschede De ontwikkeling van de bevolking wordt onder andere bepaald door het binnenlands migratiesaldo. In totaal telde de gemeente Haaksbergen circa 15.160 inkomende verhuisbewegingen tussen 2011 en 2019. Bijna 60% van alle inkomende verhuisbewegingen betreft personen die binnen Haaksbergen een andere woning betrokken hebben (circa 8.860 interne verhuisbewegingen). Daarnaast waren er in dezelfde periode circa 15.050 uitgaande verhuisbewegingen. Er hebben zich dus meer personen in de gemeente Haaksbergen gevestigd dan dat er naar andere gemeente zijn vertrokken. Dit geeft een positief migratiesaldo van circa 110 personen voor de periode 2011-2019, of een gemiddeld migratiesaldo van circa 12 personen per jaar. Wanneer we kijken naar de herkomst van alle personen die zich in Haaksbergen gevestigd hebben, zien we dat een groot deel afkomstig is uit de aangrenzende gemeente Enschede (circa 15%). Ook zien we andere aangrenzende een verhuisrelatie hebben met de gemeente Haaksbergen. 4% van de inkomende personen is afkomstig uit Hengelo en ook 4% is afkomstig uit Berkelland. Uit de gemeente Hof van Twente is 2% van de personen die zich in Haaksbergen hebben gevestigd afkomstig.

Ook de gemeenten Almelo (1%), Losser (1%) en Deventer (1%) zijn herkomstgemeenten van personen die zich in Haaksbergen gevestigd hebben.

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

11

Figuur 6: Belangrijkste herkomstgemeenten van personen die zich in Haaksbergen gevestigd hebben (links) en belangrijkste vestigingsgemeenten van personen die uit Haaksbergen vertrokken zijn (rechts) in de periode 2011-2019

Bron: CBS (2021), bewerking Stec Groep (2021).

Enschede is met de 13% belangrijkste vestigingsgemeente voor personen die uit Haaksbergen vertrekken. Daarmee is Enschede voor zowel de vestigende als de vertrekkende personen het meest belangrijk. Overige belangrijke vestigingsgemeente zijn Hengelo (4%), Berkelland (4%), Hof van Twente (2%), Almelo (1%) en Borne (1%). BRP-gegevens Haaksbergen Op basis van BRP-gegevens van de gemeente Haaksbergen constateren we dat tussen 2016 en 2021 circa 2.780 personen zijn inschreven niet-afkomstig uit Haaksbergen. Hiervan zijn circa 1.580 personen (57%) afkomstig uit een gemeente in de regio Twente, circa 975 personen (35%) is afkomstig uit een gemeente in Nederland buiten de regio Twente, circa 140 personen (5%) zijn een registratie van een niet ingezeten en van circa 90 personen (3%) is de afkomst onbekend. In dit scenario focussen we ons op de personen die afkomstig zijn van een gemeente in Nederland buiten de regio Twente.

4.2 Uitgangspunten plus-scenario Uitgangspunten plus-scenario • De uitgangpunten van Primos 2020 (+230 huishoudens) zijn ook bij dit scenario van toepassing. • Op basis van verhuisbewegingen van het CBS over de jaren 2011-2019 constateren we dat er in deze periode in totaal circa 83.920 personen zijn verhuisd naar de regio Twente van een gemeente in Nederland buiten de regio Twente. In deze periode zijn er circa 2.570 personen afkomstig uit een gemeente buiten de regio Twente naar de gemeente Haaksbergen verhuisd. Hiermee is de gemeente Haaksbergen goed voor circa 3,1% van de inkomende verhuisbewegingen van een gemeente buiten de regio Twente naar de regio Twente. • De regio Twente heeft de ambitie om de komende jaren 5.000 tot 7.000 extra woningen te bouwen – bovenop de lokale behoefte - zo blijkt uit de Regionale Woonagenda. Op basis van het aandeel inkomende verhuizingen in de regio, betekent dit dat er 155 tot 215 extra woningen in de gemeente Haaksbergen gebouwd dienen te worden. • Op basis van de BRP-gegevens van de gemeente Haaksbergen kunnen we een inschatting maken van het type huishoudens dat zich tussen 2016 en 2021 van een gemeente buiten Twente in de gemeente Haaksbergen heeft gevestigd. We constateren dat: 34% zijn alleenstaanden en stellen tot 35 jaar 20% zijn gezinnen 23% zijn alleenstaanden en stellen van 35 tot 65 jaar

12

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

23% zijn alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder We gaan ervan uit dat de extra woningen uit de ambitie van de regio Twente voor 2030 gerealiseerd worden.

•

4.3 Kwalitatieve woningvraag gemeente Haaksbergen in plus-scenario Totale uitbreidingsbehoefte Haaksbergen: circa 385 tot 445 woningen tot 2030 De totale opgave tot 2030 is uitgezet in onderstaand figuren. Op basis van het doorstroommodel zal de totale opgave tot 2030 in het plusscenario uitkomen op zo’n 620 tot 635 appartementen en levensloopbestendige woningen. Ook ontstaat er een theoretisch overschot van circa 185 tot 240 grondgebonden woningen. In totaal is er in de periode 2020 tot 2030 in het plusscenario behoefte aan 385 tot 445 woningen in de gemeente Haaksbergen. Figuur 7: Opgave voor de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar type en eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel + extra ambitie Twente 155 woningen

Levensloopbestend ig Grondgebonden

-300 Sociale huur

-200

-100

-

100

200

300

400

-235

Vrijesectorhuur

-25

Koop

20

Sociale huur

120

Vrijesectorhuur

185

Koop

315

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020). Door afronding kan optelling afwijken.

Figuur 8: Opgave voor de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar type en eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel + extra ambitie Twente 215 woningen

Levensloopbestend ig Grondgebonden

-300 Sociale huur Vrijesectorhuur Koop Sociale huur Vrijesectorhuur Koop

-200

-100

-

100

200

300

400

-225 -20 60 125 190 320

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020). Door afronding kan optelling afwijken.

Kwalitatieve behoefte: meer appartementen en levensloopbestendige woningen in alle segmenten Onderstaande figuren laten de indicatieve opgave per jaar zien voor de gemeente Haaksbergen. Wat opvalt: • In tegenstelling tot het basis-scenario is de vraag naar grondgebonden koopwoningen in het plusscenario positief. Er is behoefte aan 20 tot 60 grondgebonden koopwoningen in het plus-scenario.

13

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

De behoefte aan grondgebonden koopwoningen komt vooral vanuit jonge stellen en gezinnen, met een midden of hoog inkomen. Een relatief groot deel van de personen die van een gemeente buiten de regio Twente naar Haaksbergen verhuisden de afgelopen vijf jaar bevinden zich in deze type huishoudens. Dit verklaard waarom de behoefte aan grondgebonden koopwoningen in het plusscenario relatief hoger is dan in het basis-scenario. We zien wel dat deze behoefte zich met name de eerste jaren voordoet. Naar verwachting slaat de behoefte vanaf 2024 om, omdat het aanbod aan deze woningen groter is dan de vraag vanuit doelgroepen (die in omvang afnemen). Ook in het plus-scenario is de behoefte aan appartementen en levensloopbestendige woningen relatief groot. Naar verwachting is er tot 2030 behoefte aan 620 tot 635 appartementen en levensloopbestendige woningen. Dit kan verklaard worden door de toename van het aantal huishoudens van 65 jaar en ouder. Ook in het plus-scenario is de vraag in het grondgebonden huursegment is tot 2030 negatief. Het aanbod van grondgebonden woningen is groter dan de vraag, bijvoorbeeld vanuit oudere huishoudens die juist een grondgebondenwoning zouden willen verruilen voor een levensloopbestendige woning.

•

•

Figuur 9: Additionele behoefte grondgebonden woningen over de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel + extra ambitie Twente 155 woningen

Grondgebonden woningen 60 40 20

Sociale huur (-235)

-

Vrijesectorhuur (-25)

-20

Koop (+20)

-40 -60 2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020).

Figuur 10: Additionele behoefte appartementen en levensloopbestendige woningen over de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel + extra ambitie Twente 115 woningen

Appartementen en levensloopbestendige woningen 60 40 20

Sociale huur (+120)

-

Vrijesectorhuur (+185)

-20

Koop (+315)

-40 -60 2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020).

2029

14

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

Figuur 11: Additionele behoefte grondgebonden woningen over de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel + extra ambitie Twente 215 woningen

Grondgebonden woningen 60 40 20

Sociale huur (-225)

-

Vrijesectorhuur (-20)

-20

Koop (+60)

-40 -60 2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020).

Figuur 12: Additionele behoefte levensloopbestendige woningen over de periode 2020 tot 2030 uitgesplitst naar eigendomsvorm op basis van het doorstroommodel + extra ambitie Twente 215 woningen

Appartementen en levensloopbestendige woningen 60 40 20

Sociale huur (+125)

-

Vrijesectorhuur (+190)

-20

Koop (+320)

-40 -60 2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020).

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN EN AANDACHTSPUNTEN BIJ PLUS-SCENARIO • • •

•

In het plus-scenario is er in de periode 2020 tot 2030 behoefte aan 385 tot 445 woningen. We zien tot 2030 een additionele behoefte voor 20 tot 60 grondgebonden koopwoningen. Dit kan verklaard worden door het relatief grotere aandeel jonge stellen en gezinnen in het plus-scenario. Ook in het plus-scenario is in de gemeente Haaksbergen vooral behoefte aan appartementen en levensloopbestendige woningen, met name door de toename van het aantal huishoudens van 65 jaar en ouder. Net als in het basis-scenario is er geen behoefte aan grondgebonden woningen in het huursegment.

15

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

Verdieping woningbehoefte scenario’s op kernniveau In deze paragraaf gaan we in op wat de extra ambitie van de regio Twente betekent voor de woningbehoefte voor de kernen Haaksbergen, Buurse en St. Isidorushoeve. Tot 2030 toename van 25 huishoudens in kern St. Isidorushoeve, afname van 10 huishoudens in kern Buurse In de gemeente Haaksbergen zijn in 2020 circa 10.290 huishoudens, zie ook hoofdstuk 2. Daarvan woont circa 90% (in de kern Haaksbergen, circa 6% (circa 650 huishoudens) van het totaal aantal huishoudens in de kern Buurse. Daarnaast woont circa 4% (circa 450 huishoudens) van het totaal aantal huishoudens in de kern St. Isidorushoeve. In onderstaande tabel wordt ook de ontwikkeling van het aantal huishoudens per kern weergegeven. De toename van het aantal huishoudens in de gemeente Haaksbergen tot 2030 wordt voornamelijk verwacht in de kern Haaksbergen, waar het aantal huishoudens groeit met circa 205 huishoudens. Dit is een groei van circa 3%. We zien dat het aantal huishoudens in de kern Buurse met circa 10 huishoudens afneemt tot 2030, een afname van circa 1%. In de kern St. Isidorushoeve neemt het aantal huishoudens tot 2030 naar verwachting toe met circa 25 huishoudens, een groei van circa 5%. Daarnaast neemt het aantal huishoudens tot 2030 in overige gebieden in de gemeente met circa 10 huishoudens toe, een toename van circa 1%.

In bijlage 2 is de huishoudensontwikkeling tot 2030 in de gemeente Haaksbergen per kern uitgesplitst naar doelgroepen opgenomen. Tabel 5: Huishoudensontwikkeling gemeente Haaksbergen per kern

Haaksbergen (kern) Buurse St. Isidorushoeve Overige gebieden Totaal gemeente

Aantal huishoudens 2020 8.035

Aandeel 2020 78%

Aantal huishoudens 2029 8.240

Aandeel 2029 78%

645 445 1.165 10.290

6% 4% 11% 100%

635 470 1.175 10.520

6% 4% 11% 100%

Ontwikkeling 2020 tot 2030 Aantal % + 205 +3% -10 +25 +10 +230

-1% +5% +1% +2%

Bron: Primos (2020), bewerking Stec Groep (2021).

In St. Isidorushoeve vestigden relatief veel gezinnen, in Buurse vestigden relatief veel alleenstaanden en stellen tussen 35 en 65 jaar Om een inschatting te kunnen maken wat de extra ambitie van de regio Twente betekent voor de woningbehoefte in de verschillende kernen van Haaksbergen, zoomen we in op het type huishouden dat zich tussen 2016 en 2021 van een gemeente buiten Twente in de gemeente Haaksbergen heeft gevestigd. Op basis van de BRP-gegevens van de gemeente Haaksbergen kunnen we onderscheid maken in het type huishouden dat zich per kern in de gemeente Haaksbergen gevestigd heeft. Wat valt op: • We constateren dat bijna de helft van de huishoudens (circa 47%) die zich in de kern Buurse hebben gevestigd alleenstaanden en stellen van 35 tot 65 jaar zijn. Dit aandeel is hoger dan gemiddeld in de gemeente Haaksbergen (circa 23%). Het aandeel alleenstaanden en stellen tot 35 jaar, gezinnen en alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder is in de kern Buurse relatief lager dan gemiddeld in de gemeente Haaksbergen. • In de kern St. Isidorushoeve behoort ongeveer een derde van de huishoudens die zich in deze kern gevestigd hebben tot de doelgroep alleenstaanden en stellen tot 35 jaar. Dit komt overeen met het gemiddelde in de gemeente Haaksbergen. In de kern St.

Isidorushoeve hebben relatief meer gezinnen zich gevestigd (circa 29%) dan gemiddeld in de gemeente Haaksbergen (circa 20%). Ook het aandeel alleenstaanden en stellen tussen de 35 en 65 jaar (circa 29%) is, net als in de kern Buurse, hoger dan het gemiddelde van de gemeente Haaksbergen (circa 23%). Het aandeel 65+ huishoudens is met (circa 8%) relatief lager dan gemiddeld in de gemeente Haaksbergen (circa 23%). Zie de tabel op de volgende pagina.

16

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

Tabel 6: Aandeel instroom doelgroepen per kern in de periode 2016 tot 2021 Doelgroep

Alleenstaanden & stellen 65+

37% 20% 20% 23%

17% 17% 47% 20%

33% 29% 29% 8%

21% 23% 30% 26%

Gemeente Haaksbergen totaal 34% 20% 23% 23%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35 tot 65 jaar

Haaksbergen

Buurse

St. Isidorushoeve

Overige gebieden

Bron: BRP-gegevens gemeente Haaksbergen (2021), bewerking Stec Groep (2021).

Door extra ambitie regio Twente uitbreidingsbehoefte voor 5 woningen in Buurse en 25 woningen in St. Isidorushoeve tot 2030 De ambitie van de regio Twente om extra woningen te bouwen bovenop de lokale behoefte betekent voor de kernen Buurse en St. Isidorushoeve: • In het basis-scenario (op basis van de huishoudensontwikkeling van Primos) een lichte afname van de woningbehoefte in de kern Buurse. Op basis van de verwachte huishoudensontwikkeling is er in het basis-scenario geen behoefte aan nieuwe woningen. • In scenario 3 (gebaseerd op de ambitie van de regio Twente om extra woningen bovenop de lokale behoefte te bouwen) komen we voor de kern Buurse uit op een uitbreidingsbehoefte voor 5 woningen. • In het basis-scenario (op basis van de huishoudens ontwikkeling van Primos) bestaat de woningbehoefte in de kern St. Isidorushoeve uit circa 25 woningen tot 2030. • In scenario 3 (gebaseerd op de ambitie van de regio Twente om extra woningen bovenop de lokale behoefte te bouwen) komen we voor de kern St. Isidorushoeve uit op een uitbreidingsbehoefte voor circa 35 woningen. Instroom van deze huishoudens vertaalt zich echter niet direct in een (additionele) opgave voor grondgebonden woningen in Buurse en St. Isidorushoeve We constateren dat relatief veel alleenstaanden en stellen tot 35 jaar en gezinnen zich gevestigd hebben in de kern St. Isidorushoeve.

In de kern Buurse hebben zich relatief veel alleenstaanden en stellen van 35 tot 65 jaar gevestigd. Dit zijn doelgroepen met een sterke voorkeur voor een grondgebonden woning. De instroom van deze huishoudens vertaalt zich echter niet direct in een opgave voor grondgebonden woningen in St. Isidorushoeve en Buurse: • Volgens de huishoudensontwikkeling per kern (zie ook bijlage 2) neemt in beide kernen vooral het aantal alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder toe. Deze doelgroep heeft met name behoefte aan appartementen en nultredenwoningen. • De bestaande woningvoorraad in deze kernen is sterk grondgebonden. Rekening houdende met doorstroming in de woningmarkt komen deze woningen op termijn beschikbaar. • Hierdoor bestaat de uitbreidingsbehoefte (op basis van het doorstroommodel) in beide kernen voornamelijk uit appartementen en nultredenwoningen. • Hierdoor neemt de uitbreidingsbehoefte (op basis van het doorstroommodel) voor grondgebonden woningen in beperkte mate toe.

17

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

Tabel 7: Uitbreidingsbehoefte tot 2030 in de kernen Buurse en St. Isidorushoeve (let op: door afronding kan optelling afwijken) Kern

Scenario

Uitbreidings behoefte tot 2030

Buurse

Basis-scenario

-10 woningen +5 woningen

St. Isidorushoeve

Scenario extra woning (laag) Scenario extra woningen (hoog) Basis-scenario Scenario extra woning (laag) Scenario extra woningen (hoog)

+5 woningen +25 woningen +35 woningen +35 woningen

Waarvan grondgebonden Sociale Vrije Koop huur sector huur -15 0 -30 woningen woningen woningen -15 0 -25 woningen woningen woningen -15 0 -25 woningen woningen woningen -5 0 +5 woningen woningen woningen -5 0 +10 woningen woningen woningen -5 0 +10 woningen woningen woningen

Waarvan appartement / nutreden Sociale Vrije Koop huur sector huur +10 +15 +20 woningen woningen woningen +10 +15 +20 woningen woningen woningen +10 +15 +20 woningen woningen woningen +5 +10 +15 woningen woningen woningen +10 +10 +15 woningen woningen woningen +10 +10 +15 woningen woningen woningen

Bron: Primos 2020, WoON 2015, WoON 2018, SysWov 2020, bewerking Stec Groep (2020). Door afronding kan optelling afwijken. Op basis van het Stec-Doorstroommodel.

18

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

Bijlagen Bijlage 1: Vergelijking 3 scenario’s Tabel 8: Vergelijking 3 scenario’s Aantal huishoudens 2020 Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3 (laag) Scenario 3 (hoog)

10.290

Uitbreidingsbehoefte tot 2030 Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3 (laag) Scenario 3 (hoog)

Uitbreidingsbehoefte tot 2030 2029

+ 230 woningen + 385 woningen + 445 woningen

Waarvan grondgebonden Sociale huur Vrije sector huur -255 -30 -235 -25 -225 -20

10.520 10.675 10.375

Koop

-85 20 60

+ 230 woningen + 385 woningen + 445 woningen Waarvan appartement / nultreden Sociale huur Vrije Koop sector huur 105 185 305 120 185 315 125 190 320

19

Goed wonen in Haaksbergen 20.203

Bijlage 2: Huishoudensontwikkeling in de gemeente Haaksbergen per doelgroep en kern Tabel 9: Huishoudensontwikkeling gemeente Haaksbergen per doelgroep en kern Doelgroep

Haaksbergen (kern)

Buurse

St. Isidorushoeve

Overige gebieden

Gemeente Haaksbergen totaal

Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35 tot 65 jaar Alleenstaanden & stellen 65+ Overig Totaal Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35 tot 65 jaar Alleenstaanden & stellen 65+ Overig Totaal Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35 tot 65 jaar Alleenstaanden & stellen 65+ Overig Totaal Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35 tot 65 jaar Alleenstaanden & stellen 65+ Overig Totaal Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35 tot 65 jaar Alleenstaanden & stellen 65+ Overig Totaal

Bron: Primos (2020), bewerking Stec Groep (2020).

Aantal huishoudens 2020 650 2.760 1.775 2.810 40 8.035 30 205 155 250 5 645 30 205 85 125 0 445 55 555 245 305 5 1.165 760 3.730 2.260 3.490 50 10.290

Aantal huishoudens 2029 625 2785 1680 3090 60 8240 35 170 130 295 0 635 25 180 75 185 0 470 45 430 240 455 0 1.175 735 3.565 2.130 4.025 65 10.520

Ontwikkeling 2020 tot 2030 Aantal % -25 +25 -95 +280 +20 +205 +5 -35 -25 +45 -5 -10 -5 -25 -10 +60 0 +25 -10 -125 -5 +150 -5 +10 -25 -165 -130 +535 +15 +230

-4% +1% -5% +10% +50% +3% +16% -17% -15% +19% -67% -1% -7% -13% -10% +48% 0% +5% -18% -23% -2% +49% -100% +1% -3% -4% -6% +15% +30% +2%