1. Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen- Visie BW-MO regio Enschede 2025 en verder
Tekst van het document
Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE VOOR 2025 EN VERDER
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
Colofon Opdrachtgever Regio Enschede: gemeenten Borne, Dinkelland, Enschede (coördinatie), Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser en Oldenzaal Auteur Evelien Rijken, bureau HHM Grafische vormgeving Gerald Blokhuis, gemeente Enschede Publicatiedatum 2 juni 2025
1
HOOFDSTUK
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Inhoudsopgave 1.
2.
SAMENVATTING
4
VOORWOORD
5
ACHTERGROND MAATSCHAPPELIJKE OPVANG EN BESCHERMD WONEN
6
2.1
6
De gemeenten
2.2 De aandachtsgebieden
6
2.3 De rol- en taakverdeling
8
5. ONZE PIJLERS De basis van onze visie
16
Pijler Bestaanszekerheid
17
Pijler Er eerder bij zijn
18
Pijler Wonen
19
Pijler Doen wat nodig is
21
Pijler Normaliseren, begrip en acceptatie
22
Pijler Aandacht voor passende ondersteuning
23
6. RANDVOORWAARDEN 6.1
3. STAND VAN ZAKEN EN ONTWIKKELINGEN 3.1
2018-2024: een korte terugblik en resultaten
3.2 Cijfermatig overzicht
9
15
Regionale randvoorwaarden
24
6.2 Landelijke afhankelijkheden
25
6.3 Relaties met andere beleidsterreinen
26
9 11 BIJLAGE 1. CIJFERMATIG OVERZICHT
4. VERTREKPUNTEN 4.1
24
27
13
Van beschermd wonen naar een beschermd thuis
13
4.2 Nationaal actieplan dakloosheid: Eerst een thuis
14
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
3
1
HOOFDSTUK
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Samenvatting Inwoners kunnen zo zelfstandig mogelijk wonen en meedoen in de samenleving.
B
gaan wonen nadat ze tijdelijk in woning van een zorgaanbieder verbleven.
Bestaansminimum borgen
Hof van Twente, Losser en Oldenzaal (regio centrumgemeente Enschede) samen mogelijk maken. Daarvoor hebben zij de visie op beschermd wonen en maatschappelijke opvang (hoofdstuk 2) herijkt en dragen zij gezamenlijke verantwoordelijkheid voor deze visie. De visie sluit aan op de huidige stand van zaken (hoofdstuk 3), op landelijke vertrekpunten uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid en het advies van de commissie Toekomst onder leiding van
dacht voor passen Aan ondersteuning de
Dat willen de gemeenten Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo,
Kinderen, jongeren, mensen met complexe multi-problematiek of mijdend gedrag, lhbtqia+ gemeenschap
Dannenberg (hoofdstuk 4) en op lokale en regionale ontwikkelingen.
op beschermd wonen en maatschappelijke opvang.
Ervaringskennis benutten
or m en al ac isat ce ie b pt ati egrip e
Ondersteuning in de eigen omgeving
Wonen eerst
Pijlers MO & BW
Het kan iedereen overkomen
N
Zes pijlers vormen de basis voor de visie (figuur 1, hoofdstuk 5). Deze hebben betrekking
Dakloosheid voorkomen
Passend wonen
Wonen
zelfstandig kunnen blijven wonen in de wijk. Of weer sneller zelfstandig kunnen
Er e erd er bi jz ijn
heid ker e sz an ta s e
Menselijke maat centraal
De visie is tot stand gekomen met inbreng van regionale partners (zorgaanbieders,
i
s
Dit betekent dat inwoners in de toekomst nog meer dan nu het geval is, langer
n Doe
wa
t
d no
ig
ervaringsdeskundigen, woningco , CIMOT, zorgkantoor). Ook in de uitvoering is de samenwerking met partners, regionaal én lokaal, cruciaal. Daarvoor zijn randvoorwaarden
Figuur 1 De 6 pijlers van onze visie
van toepassing (hoofdstuk 6).
Bron: HHM
Centrumgemeente, regiogemeenten en regionale partners werken daarnaast aan een uitvoeringsagenda. Daarmee worden concrete acties geborgd om de visie tot uitvoering te brengen, inclusief concreet tijdpad en uitgewerkte monitoringsafspraken.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
4
HOOFDSTUK
1
2
3
1. Voorwoord
4
5
6
BIJLAGE
Wethouder
Michael Geerdink
Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen. Dat is wat wij, wethouders van 8 Twentse gemeenten, willen voor onze inwoners. Niet voor niets is dit de titel van onze gezamenlijke nieuwe visie, met de nadruk op de voorzieningen voor beschermd wonen en maatschappelijke
Wethouder
Marie-José Luttikholt
opvang in onze 8 gemeenten. Onze inspanningen zijn erop gericht om inwoners zo zelfstandig mogelijk te laten wonen en ze te laten meedoen in de samenleving.
Wethouder
De nieuwe visie is de opvolger van Decentralisatie beschermd
zelfstandig te laten wonen in een eigen huis. Voor inwoners
wonen en maatschappelijke opvang 2018-2021. De visie is
met psychische en/of psychosociale problematiek die 24-
geïnspireerd door het Nationaal Actieplan Dakloosheid Eerst
uurs bereikbaarheid of toezicht nodig hebben bieden we
een thuis (2022), het rapport Van beschermd wonen naar
beschermd wonen. Hierbij zorgen we voor een goede spreiding
een beschermd thuis (Dannenberg, 2015) en onze lokale en
van voorzieningen in de centrumregio. We blijven goede
regionale ambities. We behouden wat werkt en verbeteren
voorzieningen bieden. Doen wat nodig is. De menselijke maat
wat nodig is. Onze ambitie: in 2030 hoeft niemand meer
staat hierin centraal.
dakloos te zijn.
Cel Severijn
Wethouder
Hannie Rohaan
Wethouder
Harmjan Vedder
In onze regio willen we er op tijd bij zijn. Daarmee bedoelen we dat we mensen waar nodig willen ondersteunen in hun eigen omgeving, zodat ze niet dakloos raken of door een instelling
Wethouder
moeten worden opgevangen. We willen niet dat inwoners
Marian Oosterbroek
dakloos worden omdat ze niet kunnen rondkomen met hun inkomen, of door het verlies van een baan of het stuklopen van een relatie. Dakloosheid kan ons allemaal overkomen. Het helpt als er meer begrip is voor mensen die dak- of thuisloos
Wethouder
zijn geraakt of (psychisch) kwetsbaar zijn.
Pieter van Zwanenburg
Ons uitgangspunt is en blijft dat niemand in onze regio op straat hoeft te slapen. Als er toch opvang nodig is, dan proberen we iemand zo snel mogelijk weer (begeleid)
Wethouder
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
Petra Oude Engberink
I 2025
5
1
HOOFDSTUK
2. Achtergrond maatschappelijke opvang en beschermd wonen
2.1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
BESCHERMD WONEN (GGZ) De Wmo 2015: beschermd wonen is “wonen in een accommodatie van een instelling met daarbij behorend toezicht en begeleiding, gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, het psychisch en psychosociaal functioneren, stabilisatie van een psychiatrisch ziektebeeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke overlast of het afwenden van gevaar voor de cliënt1 of anderen, bestemd voor personen met psychische of psychosociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving.” In de regio Enschede is momenteel afgesproken dat beschermd wonen (regionale voorzieningen) ook toegankelijk is voor mensen die daar op
De gemeenten
basis van een licht verstandelijke beperking behoefte aan hebben. Als er op basis van evaluatie andere afspraken worden gemaakt over regionale versus
De gemeenten Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van
lokale verantwoordelijkheden voor deze groep, dan wordt dit gewijzigd via de
Twente, Losser en Oldenzaal vormen samen de regio van centrumgemeente
uitvoeringsagenda.
Enschede. Centrumgemeente Enschede is verant-woordelijk voor het organiseren van de aandachtsgebieden maat-schappelijke opvang en beschermd wonen in
Hoewel de Wmo beschermd wonen
deze regio en heeft (naast een verantwoordelijkheid die de lokale gemeenten zelf
nog steeds omschrijft als ‘wonen in de
hebben) een rol in het organiseren van openbare geestelijke gezondheidszorg
accommodatie van een instelling, beschrijft
en sociale verslavingszorg. Voor de 14 Twentse gemeenten geeft gemeente
de Rijksoverheid naast de oorspronkelijke
Enschede uitvoering aan de vrouwenopvang.
beschrijving, beschermd wonen inmiddels ook als volgt (ambitie): beschermd wonen
2.2
is “voor volwassenen met psychische of
De aandachtsgebieden
psychosociale problemen die 24 uur per dag hulp nodig hebben. Het betekent dat deze mensen in hun eigen huis blijven
MAATSCHAPPELIJKE OPVANG
wonen en er hulpverleners langskomen.
De maatschappelijke opvang wordt in de Wmo 2015 gedefinieerd als “onderdak
Hierdoor behouden zij hun sociale netwerk
en begeleiding voor personen die de thuissituatie hebben verlaten en niet in
en blijven ze meedoen aan de samenleving.
staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving.” Onderdak en
Dit vergroot de kans op herstel.” Zij vraagt
begeleiding wordt geboden aan mensen die dit tijdelijk nodig hebben (dak- en
gemeenten om maatregelen te nemen die
thuislozen). Het vangnet bestaat uit laagdrempelige basisvoorzieningen waarop
ervoor zorgen dat meer mensen thuis hulp
in geval van nood een beroep kan worden gedaan.
en ondersteuning ontvangen.
1
We spreken in deze visie over inwoners, tenzij een inwoner geplaatst is binnen beschermd wonen. Dan spreken we over een client zoals is gedefinieerd in de Wmo. EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
6
HOOFDSTUK
Centrumgemeente Enschede maakt onderscheid tussen:
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Het CIZ beoordeelt of mensen hiervoor in aanmerking komen. Een deel van
Beschermd wonen all-inclusive (cliënt woont bij zorgaanbieder. Er is 24 uur per
deze groep mensen had voorheen een Wmo-indicatie voor beschermd wonen
dag begeleiding en toezicht aanwezig in hetzelfde pand. Cliënt betaalt eigen
en heeft dat nu vanuit de Wlz-ggz. GGZ Wonen vanuit de Wlz is langdurige zorg
bijdrage aan het CAK voor zorg, huur en vaste lasten).
en begeleiding bij psychische klachten, zo nodig met een woonplek bij een
Beschermd wonen modulair geclusterd (cliënt huurt een woning die
zorgaanbieder. Veelal zijn deze mensen op dezelfde plek blijven wonen.
beschikbaar is gesteld door zorgaanbieder. Het betreft een aantal woningen bij elkaar: geclusterd. Begeleiding is 24 uur per dag bereikbaar en kan binnen een
N.B. aanpalend voorzien de 8 gemeenten in de regio ook in:
half uur aanwezig zijn. Cliënt betaalt zelf de huur en de vaste lasten).
Openbare geestelijke gezondheidszorg (oggz) is gericht op mensen met
Beschermd wonen modulair in de wijk (cliënt huurt een woning die beschikbaar
waarschijnlijk een ggz-achtergrond, die niet zelf om hulp vragen en niet
is gesteld door zorgaanbieder. Het betreft een woning in de wijk. Begeleiding
beschikken over stabiele primaire levensvoorzieningen. Oggz bestaat bijv. uit
is 24 uur per dag bereikbaar en kan binnen een half uur aanwezig zijn. Inwoner
signalering, preventie, gedragsbeïnvloeding en bemoeizorg, het leggen van
betaalt zelf de huur en de vaste lasten. Op termijn kan het mogelijk zijn om
contact en het toeleiden naar zorg.
deze woning om te klappen naar een woning op naam van de cliënt).
Sociale verslavingszorg is gericht op problemen die bij mensen ontstaan zijn door een verslaving. Het heeft als doel de leefsituatie te verbeteren,
Beschermd wonen modulair sluit aan bij de ontwikkeling van Beschermd Wonen
problematiek te stabiliseren, toe te leiden naar zorg en overlast te voorkomen.
naar Beschermd Thuis van de Rijksoverheid. Daarnaast blijft de vorm beschermd
Het omvat begeleiding en ondersteuning in het sociaal functioneren en bij
wonen all-inclusive nodig, omdat we zien dat sommige inwoners (tijdelijk) baat
het omgaan met de gevolgen van verslaving op sociaal gebied, preventie en
hebben bij de veiligheid en structuur die deze voorziening biedt. Er is sinds de
educatie om te voorkomen dat verslaving de kans krijgt om te escaleren in
vorige visie een overgang in gang gezet naar de nieuwe kijk op en invulling van
een sociaal isolement of andere negatieve gevolgen. Sociale verslavingszorg
beschermd wonen en beschermd thuis. Deels is die overgang al gerealiseerd,
wordt in samen-hang georganiseerd met maatschappelijke opvang en
deels liggen er nog opgaven.
beschermd wonen.
Sinds 2021 kunnen mensen met psychische problematiek een indicatie krijgen
In Twents verband voorzien de gemeenten ook in vrouwenopvang. Dit is het
voor de Wlz, als ze:
tijdelijk bieden van onderdak en begeleiding aan vrouwen die, al dan niet
Blijvend behoefte hebben aan permanent toezicht.
gedwongen, niet meer thuis kunnen wonen in verband met relatieproblemen,
Of blijvend behoefte hebben aan 24 uur per dag zorg in de nabijheid
of in aanraking zijn geweest met huiselijk geweld.
(niet zelf in staat op relevante momenten hulp in te roepen) door: - f ysieke problemen (voortdurend begeleiding, verpleging of overname van zelfzorg nodig) -o f zware regieproblemen (voortdurend begeleiding op overname van taken nodig).
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
7
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
2.3
De rol- en taakverdeling Sinds 2015 (en voor maatschappelijke opvang al langer) ontvangt centrumgemeente Enschede voor de regio de financiële middelen en heeft hierdoor een coördinerende en faciliterende rol. Dit betekent dat centrumgemeente Enschede voor de regio de subsidiering van en de toegang tot de voorzieningen organiseert. De beoogde doordecentralisatie met een nieuw objectief verdeelmodel en invoering van het woonplaatsbeginsel, zoals beschreven in het wetsvoorstel woonplaatsbeginsel BW, was gepland voor 1-1-2026. In mei 2025 is dit opnieuw uitgesteld vanwege praktische haalbaarheid binnen deze termijn. Als regio hebben we in voorbereiding op de doordecentralisatie afspraken gemaakt met betrekking tot de samenwerking, toedeling van verantwoordelijkheden en de besteding van het regionale budget. De regiogemeenten zijn gezamenlijk verantwoordelijk waarbij centrumgemeente Enschede actief de regie voert. Deze afspraken zijn vastgelegd in de Dienstverleningsovereenkomst Centrumgemeenteregeling samenwerking beschermd wonen (2021), vastgesteld door de 8 gemeenteraden in de regio.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
8
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
3. Stand van zaken en ontwikkelingen
3.1
2018-2024: een korte terugblik en resultaten
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
In onze regio hebben we de basis goed op orde. De huidige infrastructuur
begeleiding zet meer in op zelfmanagement (het aanleren van vaardigheden
beschermd wonen en maatschappelijke opvang staat borg voor kwalitatief
om op termijn weer zelfstandig te kunnen wonen), mensen hebben meer
goede zorg voor mensen die dat nodig hebben, en heeft er mede voor gezorgd dat
perspectief op een volgende stap.
er de afgelopen twee jaar relatief weinig incidenten en calamiteiten zijn geweest. Daarnaast is de uitstroom verbeterd vanuit integrale samenwerking tussen De gemeente Enschede is op het moment van schrijven (2025) nog steeds
gemeenten, woningcorporaties en aanbieders in het Twentse Transferpunt.
als centrumgemeente verantwoordelijk voor cliënten die gebruikmaken van
Dit blijkt uit een evaluatie. Samen hebben de partijen voor heel regio Twente
beschermd wonen en maatschappelijke opvang. In 2021 gingen de gemeenten
afspraken gemaakt over de route vanuit de maatschappelijke opvang1 richting
een gemeenschappelijke regeling centrumgemeente Enschede beschermd wonen
een eigen woning van een woningcorporatie, gericht op het versnellen van
aan, vooruitlopend op de doordecentralisatie van beschermd wonen per 1-1-
de door- en uitstroom. Door heldere rollen en verantwoordelijkheden en een
2022. Het idee achter deze doordecentralisatie is dat de verantwoordelijkheid
goede regie stromen mensen sneller uit vanuit de opvang, is de uitstroom meer
voor beschermd wonen wordt verschoven naar de lokale gemeenten. De
duurzaam en vaker succesvol en is er een betere spreiding.
doordecentralisatie is al meerdere keren uitgesteld. In de centrumregeling beschermd wonen – vastgesteld in 2021 – staan al belangrijke afspraken over de
BESCHERMD WONEN
governance, de financiering van de zorg en de bovenlokale toegang tot beschermd
Na een zachte landing in 2015 (bestaande indicaties overgenomen), hebben
wonen. Afspraken die ook zonder de doordecentralisatie relevant en actueel zijn,
we in samenwerking met de partners de kwaliteit gedefinieerd en vastgelegd
omdat ze gaan over onderlinge solidariteit en vertrouwen, doorbouwen op de
als gedragscode. Afgelopen jaren hebben we gestuurd op kwaliteit van zorg
ingezette transformatie, samenwerken aan kaders en jaarplannen en de uitvoering
en doelmatige besteding van de middelen. Zorg in natura is het uitgangspunt.
van het beschermd wonen en de maatschappelijke opvang slagvaardig vormgeven.
Zorg in de vorm van een PGB kan op dit moment uitsluitend onder zeer strikte voorwaarden. De problematiek die we zien met PGB’s in de Wlz-ggz (regelmatig
MAATSCHAPPELIJKE OPVANG
onvoldoende kwaliteit en fraude) bevestigt dat dit een goede keuze is. De
De voorzieningen in de maatschappelijke opvang zijn de afgelopen jaren
gedragscode wordt periodiek geactualiseerd.
doorontwikkeld naar een meer duurzaam aanbod:
In 2021 is de Wlz opengesteld voor mensen met psychische problematiek en een
eigen kamers / studio’s,
permanente, 24-uurs zorgbehoefte (te beoordelen door het CIZ). Hierdoor zijn
de winternoodopvang is nu tussen 1 oktober en 1 mei permanent geopend,
er cliënten overgegaan van het financieringskader Wmo naar Wlz. Dit is vooral zichtbaar bij de vorm Beschermd wonen all-inclusive.
1
Wordt ook ingezet voor uitstroom uit de vrouwenopvang.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
9
1
HOOFDSTUK
2
3
4
5
6
BIJLAGE
De centrumgemeente Enschede heeft nu subsidieafspraken met verschillende
door een combinatie van een complexere hulpvraag, de problematiek rondom LVB
zorgaanbieders, op basis van een vooraf afgesproken aantal beschermde
en de krapte op de woningmarkt. Deze factoren vergroten het risico op mentale
woonplekken. Aanbieders kunnen tussentijds toetreden als zij voldoen aan
problemen en een opeenstapeling van problemen en daardoor een toenemende
gestelde eisen.
vraag naar beschermd wonen veroorzaken3 . Het realiseren van voldoende passend
In de afgelopen jaren zijn er nieuwe locaties geopend voor beschermd wonen.
aanbod is daarom van groot belang. Daar zet de regio als volgt op in:
Dit heeft er toe geleid dat, in een relatief korte periode, meerdere cliënten een
De afgelopen jaren is aanbod toegevoegd, zowel modulair als all-inclusive,
passend woonaanbod hebben gekregen in beschermd wonen.
hoewel dat voor all-inclusive lastiger te organiseren is. Daarom is er momenteel nog een mismatch tussen de behoefte van mensen op de wachtlijst
Voor het beschikbaar hebben van voldoende passende woningen zijn afspraken
en het beschikbare aanbod2.
gemaakt met woningcorporaties. Onder andere dat de woongemeente minimaal
E r worden nog steeds lokale mogelijkheden voor uitbreiding van plekken verkend,
een jaar lang ambulante begeleiding garandeert. De woningcorporatie heeft met
inclusief passende voorzieningen beschermd wonen voor jongvolwassene.
deze organisatie die begeleiding biedt een vast aanspreekpunt. Bij de uitstroom
De regio probeert zoveel mogelijk plekken beschermd wonen te behouden.
na beschermd wonen wordt er een drie-partijen-overeenkomst gesloten met de
Sinds de openstelling van de Wlz in 2021 voor de grondslag psychiatrie ziet zij
huurder, zorgaanbieder en de woningcorporatie.
namelijk dat op veel plekken waar voorheen mensen met een Wmo-indicatie
De laatste jaren zijn – in lijn met de landelijke handreiking – afspraken gemaakt rond
- De regio heeft samen met centrumgemeente Almelo en het zorgkantoor
het VMR (tijdelijk Verblijf met Rechtvaardigheidsgrond). Dit gaat over inwoners die
een bestuurlijke opdracht om een regionaal dekkend zorglandschap vorm
na intramurale behandeling binnen de Zvw (ggz), doorstromen naar de Wmo. Als de
te geven. Tijdens dit proces werken de partijen aan samenwerking tussen
behandeling is afgerond maar nog geen passende Wmo-voorziening of geschikte
de domeinen, om problemen te voorkomen voor met name cliënten met
huisvesting beschikbaar is, kan VMR (maximaal een half jaar) worden ingezet tot
complexe behoeften. Dit moet landen in duurzaam gezamenlijk monitoren en
het moment dat de noodzakelijke vervolgvoorziening wel voorhanden is. Er zijn
werken aan oplossingen.
nu mensen wonen met een Wlz-indicatie.
afspraken met de behandelinstellingen om deze doorstroom te bevorderen, zodat cliënten niet onnodig lang in een tijdelijke voorziening verblijven.
Tot slot heeft de regio de afgelopen jaren ingezet op: Voorbereiding op doordecentralisatie, regionale spreiding.
In 2023 is (naar aanleiding van de wachtlijst) onderzoek uitgevoerd naar de
Terugdringen wachtlijst, uitbreiding plekken, sturing op door- en uitstroom.
toekomstige behoefte aan beschermd wonen. Daaruit bleek dat de komende jaren
Project Samen in de wijk: mensen opleiden als gespreksleiders en
de behoefte aan beschermd wonen naar verwachting toeneemt. Bij ongewijzigd
ervaringsdelers om gesprekken (bewustwordingsbijeenkomsten) te voeren
beleid is de prognose dat er gemiddeld 30 cliënten per jaar bij komen in de regio.
over de omgang met mensen met een psychische kwetsbaarheid en/of
Dit komt deels door de ontwikkelingen binnen de groep kwetsbare inwoners,
verslaving, met als doel: meer begrip
maar ook door een toename in armoede en een toename in het aantal cliënten 2 3
Homan, L., Koopmans, P. & van der Veen, A. (2013). Aanpak wachtlijst beschermd wonen Regio Enschede. Bureau HHM. Zie o.a. berichtgeving van Trimbos (geraadpleegd op 8 mei 2025 via LINK) en Woonbond (geraadpleegd op 8 mei 2025 via deze link).
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
10
1
HOOFDSTUK
2
3
4
5
6
BIJLAGE
3.2
Cijfermatig overzicht Om een goed beeld te geven van de ontwikkelingen binnen BW en MO de afgelopen jaren, presenteren we een aantal kerncijfers. De cijfers geven mede zicht op de opgaven voor de komende jaren. BESCHERMD WONEN Figuur 2 toont de situatie in december 2024, met cijfers uit het dashboard beschermd wonen. Het totaal aantal indicaties beschermd wonen was op dat moment 397. Daarvan woonden 351 inwoners met een BW-indicatie bij een zorgaanbieder en stonden 46 inwoners op een wachtlijst. De meeste mensen ontvingen de Beschermd wonen vorm all inclusive. De grootste groep cliënten is tussen de 17 en 23 jaar oud. Het aantal jongeren in beschermd wonen is in de regio Enschede relatief groot ten opzichte van andere regio’s. Sinds de openstelling van de Wlz voor de grondslag psychiatrie zijn er structureel (om en nabij) 400 cliënten minder met een Wmo-indicatie voor beschermd wonen. Dit is vermoedelijk het aantal mensen dat een Wlz-
Beschermd wonen 2024
indicatie ggz wonen heeft gekregen. Daarvan zijn er ongeveer 300 cliënten in 2021 in de Wlz gekomen (het
397
figuur 3). Om deze reden geven we voor beschermd wonen ook een overzicht van het aantal cliënten in de
Beschermd wonen 2024
afgelopen jaren.
Wonend bij een zorgaanbieder
beschermd wonen is de afgelopen jaren stabiel gebleven.
158
Figuur 3: Cijfermatig overzicht maatschappelijke opvang 800
46
205 183 9
351 17
158
all inclusive112 modulair nabijheid
AANTAL CLIËNTEN BESCHERMD WONEN
500
2020
2021
2022
2023
2024
800
64
Wonend bij een zorgaanbieder
700 600
400 1000 9002019
397
112
dat in aanmerking komt voor beschermd wonen
(15 modulair en 15 all-inclusive)2.
900
Totaal aantal indicaties
Anderzijds laat onderzoek zien dat het aantal inwoners
verwachting groeit met gemiddeld 30 per jaar
← Figuur 2. Cijfermatig overzicht beschermd wonen voor de regio
1000
Leeftijd 17-23 jaar 24-54 Op dejaar 55+ jaar wachtlijst
351
Enerzijds zijn er afgelopen jaren plekken bijgekomen.
(vanwege o.a. demografische ontwikkelingen) naar
205 183 9
Totaal aantal indicaties
1e jaar van de openstelling) en 100 cliënten in 2022 (zie
Het aantal inwoners met een Wmo-indicatie voor
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
Leeftijd 17-23 jaar 24-54 jaar 55+ jaar
30 12
46
700
Op de wachtlijst
600
3
400
*Uitname Wlz
500
1
2019
2020
2021
2022
2023
2024
modulair in de wijk modulair geclusterd
64 *Uitname Wlz
30
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR 17 IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE 12 3
all inclusive
modulair in de wijk
1
I 2025
11
HOOFDSTUK
De winternachtopvang is sinds de winter van 2023 alle nachten opengesteld
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Tabel 1: Resultaten ETHOS-telling november 2024
in de periode van 1 oktober tot 1 mei. In 2023 verbleven mensen gemiddeld 16 nachten in de winternachtopvang. Het merendeel van de mensen bracht een
Ethos-telling (nov 2024)
Volwassenen
Minderjarigen
In de openbare ruimte
33
3
In de noodopvang
42
1
ontstond meer zicht op het aantal dak- en thuislozen in de 8 gemeenten. Het
In een opvang voor thuislozen of
107
5
bleek toen te gaan om 552 dak- of thuisloze mensen, waarvan er 65 jonger dan
tijdelijk verblijf In een instelling
34
5
In een niet-conventionele ruimte
43
5
Bij familie, vrienden en kennissen
198
41
dak- of thuisloos zijn, met een breed scala aan oorzaken. Met name het relatief
In een woning met dreigende
11
2
grote aantal mensen dat thuisloos is en verblijft bij familie, vrienden of kennissen
uithuiszetting Onbekend
19
3
Totaal
487
65
beperkt aantal nachten door. Een deel van de mensen dat gebruik maakt van de winternachtopvang, staat ook bij de kortdurende opvang geregistreerd. Eind 2024 werden de resultaten van de (eerste) ETHOS-telling bekend4 en
18 jaar waren (zie tabel 1). Deze aantallen moeten worden beschouwd als een ondergrens (het aantal mensen dat op het ijkmoment in beeld was). De verdeling over de gemeenten (zie bijlage 1, tabel 2) liet zien dat de meeste mensen op dat moment afkomstig waren uit Enschede (307 van de 552), in Hengelo ging het om 101 mensen. Maar ook in alle andere gemeenten in de regio verbleven mensen die
was voorheen niet goed in beeld. In de regio centrumgemeente Enschede zijn 65 minderjarigen direct betrokken bij dakloosheid, in de meeste situaties vallen ze onder de categorie “bankslapers”. Het is duidelijk dat deze minderjarigen huisvesting (en in veel gevallen ook zorg en ondersteuning) nodig hebben. Dat benadrukt nog meer het belang van er eerder bij zijn: het voorkomen van dak- en thuisloosheid en het faciliteren van een (t)huis. Voor een terugblik op het aantal mensen dat in de afgelopen jaren gebruik maakte van de maatschappelijke opvang in de regio, verwijzen we naar de monitor Maatschappelijke Opvang5.
4 5
Toebes, I., Homan, L. & Wegman, A. (2024). Onderzoek aantal dak- en thuisloze inwoners, Centrumgemeente Enschede. Bureau HHM. Haaijer, M. (2023). Monitor Maatschappelijke Opvang Enschede, Metingen 2018-2023. Breuer & Intraval.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
12
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
4. Vertrekpunten
4.1
Van beschermd wonen naar een beschermd thuis
Deze visie uit het advies van de Commissie Toekomst beschermd wonen, is nog steeds actueel en leidend voor het beleid en de uitvoering van maatschappelijke opvang en beschermd wonen. In het advies zijn een aantal condities benoemd
Een belangrijk landelijk vertrekpunt voor onze visie is het advies van de
om de participatie van kwetsbare mensen te ondersteunen en onbedoelde
Commissie Toekomst beschermd wonen6 onder leiding van Erik Dannenberg (uit
negatieve gevolgen in hun levens tegen te gaan. Centrumgemeente Enschede en
2015). Sinds dit advies staat een nieuwe kijk op psychisch lijden en gezondheid
de regiogemeenten hebben de afgelopen jaren – samen met de aanbieders van
centraal. Namelijk dat mensen met een psychische kwetsbaarheid mensen zijn
maatschappelijke opvang en beschermd wonen – gewerkt en werken nog steeds
die de mogelijkheid krijgen om deel uit te maken van de samenleving. Waar
doorlopend aan deze condities, om de inclusie van mensen stap voor stap te
mogelijk moet iemand, in plaats van in een instelling en ‘buiten de maatschappij’,
verbeteren. Deze condities zijn (samenvatting uit het advies):
in de wijk kunnen wonen. In de zorg is meer nadruk gekomen op variatie,
Versterken van zelfmanagement, ervaringsdeskundigheid en informele zorg
aanpassing, veerkracht en regie van hulpvragers.
Ondersteuningscontinuüm voor herstel en participatie
De herstelgedachte is daarbij leidend. De omslag naar (meer) zelfstandig wonen
Een divers woonaanbod met diverse zorgintensiteiten, waarbij sprake is van
vereist dat cliënten zich ervan bewust worden dat ze zelf vorm kunnen geven aan
beschikbare en betaalbare wooneenheden
hun leven en de ondersteuning die daarbij nodig is.
Laagdrempelige toegang tot zorgfuncties
Dat betekent bijvoorbeeld dat actief wordt ingezet op cliëntinitiatieven; dat alle
Duurzaam samenwerken tussen gemeenten, Menzis, zorgaanbieders en
ondersteuning wordt geleverd vanuit de principes van herstelgerichte zorg en
woningcorporaties
dat er structureel gewerkt wordt met ervaringsdeskundigen. Het perspectief van
Borgen van kwaliteit en vraaggerichtheid van ondersteuning
de hulpvrager en naastbetrokkenen is het uitgangspunt bij het herinrichten van de zorg. Aanbieders worden onderdeel van de gemeenschap rond de individuele
Het gaat kortom, om een breed palet aan (fysieke en sociale) voorzieningen: van lichte
zorgvrager en zijn omgeving.
vormen van begeleiding door lokale gemeenten tot gespecialiseerde opvang, waar
Zorg en ondersteuning worden, bij voldoende schaalgrootte, georganiseerd
beschermd wonen deel van uitmaakt. Dat betekent dus ook dat er lokaal een opgave
op het niveau van wijken en kernen. Hiervoor is waar nodig ook langdurige
ligt om (verder) invulling te geven aan die veranderde denkwijze op het gebied van ggz
begeleiding met een flexibele intensiteit beschikbaar.
(normalisering en sociale inclusie).
Toch is het niet voor iedereen mogelijk of wenselijk om in de wijk te wonen. Ook dan moet er een passend aanbod zijn.
6
Advies commissie toekomst beschermd wonen. (2015). Van beschermd wonen naar een beschermd thuis. VNG.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
13
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
In het actieplan is ‘eerst een woning, dan herstel’ het uitgangspunt, omdat vanuit een stabiele thuisbasis problemen met meer succes worden opgelost dan vanuit de maatschappelijke opvang (een tijdelijke noodoplossing). De zes inhoudelijke doelstellingen (samengevat uit het actieplan): 1. Versterken bestaanszekerheid: borgen van het bestaansminimum. 2. Preventie: dakloosheid wordt te allen tijde voorkomen. 3. Wonen eerst: iedereen heeft een stabiele woonplek of wordt begeleid naar een zo thuis mogelijke oplossing, met indien nodig passende ondersteuning. 4. Versterken van de uitvoeringspraktijk, regie op alle leefgebieden, snelheid en de menselijke maat centraal: professionals in de uitvoeringspraktijk kunnen op
4.2
Nationaal actieplan dakloosheid: Eerst een thuis
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
basis van maatwerk snel en integraal ondersteuning bieden. 5. Ervaringskennis wordt in de hele beleidscyclus, op lokaal en nationaal niveau ingezet. 6. Speciale aandacht voor bijzondere doelgroepen: Daar waar voor bijzondere doelgroepen de generieke aanpak ontoereikend is, wordt extra inzet gepleegd, en worden extra kwetsbare groepen adequaat geholpen.
Aansluitend op het advies van de Commissie Toekomst6, waarin sociale inclusie van mensen met een psychosociale kwetsbaarheid centraal staat, kwam de
N.B. Het actieplan benoemt per doelstelling expliciete acties voor gemeenten.
Raad voor Volksgezondheid en Samenleving met het advies ‘Herstel begint met
Deze acties zullen terugkomen in de uitvoeringsagenda, aansluitend op lokale
een huis’ . De RVS pleit dat dakloosheid een structureel andere aanpak vraagt,
ontwikkelingen.
7
met een woonplek aan de basis van elk hulpverleningstraject. Dit vormde een belangrijk uitgangspunt voor de programma’s: ‘Een (T)huis, een Toekomst’ en
Er is kortom een omslag nodig van opvang naar wonen met begeleiding, van dakloze
het ‘Actieprogramma dak- en thuisloze jongeren’. Het ‘Nationaal Actieplan
mensen als ‘cliënten maatschappelijke opvang’ naar mensen die een eigen woonplek
Dakloosheid: eerst een thuis’ , vormt hierop een duurzaam vervolg, met een
nodig hebben, van dakloosheid als individueel probleem naar dakloosheid als
langetermijnstrategie (2023 – 2030). Het actieplan bekijkt dakloosheid door een
fenomeen dat we samen moeten oplossen.
8
integrale bril waarbij bestaanszekerheid en voldoende betaalbare huisvesting centraal staan als structurele oorzaken en onderdeel zijn van de oplossing. De ambitie is dat iedereen in 2030 een thuis heeft, aansluitend op de Verklaring van Lissabon. Het Nationaal Actieplan vormt het andere landelijke vertrekpunt voor onze visie.
Raad Volksgezondheid & Samenleving. (2020). Herstel begint met een thuis – dakloosheid voorkomen en verminderen. RVS. 8 Ministeries van BZK, SZW en VWS. (2022). Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis. VWS. 7
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
14
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
5. Onze pijlers Deze visie op maatschappelijke opvang en beschermd wonen vormt een herijking van de visie 2018-2021. De 8 samenwerkende gemeenten willen hun huidige koers voortzetten, enkele accenten wijzigen en aansluiten op zowel landelijke als regionale en lokale ontwikkelingen. Centrumgemeente, regiogemeenten en regionale partners werken daarnaast aan een uitvoeringsagenda. Daarmee worden concrete acties geborgd om de visie tot uitvoering te brengen, inclusief concreet tijdpad. Dit doen we in samenhang met lokale ontwikkelingen en aanpalende beleidsterreinen. In 2028 zal bestuurlijk besloten worden of en wanneer een eventuele volgende herijking van deze visie noodzakelijk is (en zo niet, wanneer het volgende besluit hierover gepland wordt).
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
15
1
HOOFDSTUK
2
3
4
5
6
BIJLAGE
DE BASIS VAN ONZE VISIE
belangrijk vinden om in individuele situaties passende ondersteuning te bieden
De 6 pijlers in dit hoofdstuk vormen samen onze visie en daarmee de basis
en keuzevrijheid van de inwoner mee te wegen. De gemeenten maken daarbij
voor onze uitvoeringsagenda. De terugblik en vertrekpunten uit de vorige
afspraken over wat onder de regionale voorzieningen valt en wat lokale
hoofdstukken komen hierin terug. De pijlers zijn gebaseerd op het ‘Nationaal
verantwoordelijkheden zijn. Zij betrekken andere beleidsterreinen waar nodig.
Actieplan Dakloosheid: Eerst een thuis’, maar evengoed van toepassing op
Voorzieningen die we in de regio (i.v.m. schaalgrootte) niet kunnen organiseren
beschermd wonen.
omdat het gaat om specifieke expertise of om een zeer beperkte doelgroep, organiseren we waar nodig samen met omliggende centrumgemeenten.
We willen mogelijk maken dat inwoners zo zelfstandig mogelijk wonen en
Voor alle pijlers geldt dat strategische samenwerking met onze partners en
meedoen in de samenleving. Dit betekent dat inwoners in de toekomst nog
een gezamenlijke verantwoordelijkheid noodzakelijk zijn. Daarom zetten we
meer dan nu het geval is, langer zelfstandig kunnen blijven wonen in de wijk.
als 8 gemeenten vol in op samenwerking met aanbieders van zorg- en welzijn,
Of weer sneller zelfstandig kunnen gaan wonen nadat ze tijdelijk in woning van
wijkteams, vertegenwoordigers van cliënten, naasten, ervaringsdeskundigen en
een zorgaanbieder verbleven. Deze ambitie stond al in de ‘visie 2018-2021’ en
inwoners, Cimot MO en BW, de GGD, woningcorporaties en het zorgkantoor. Met
blijft overeind. We beogen dit nog verder mogelijk te maken. Dit is een proces
hen werken we toe naar een regionaal dekkend zorglandschap: van lokaal tot
van jaren. Stap voor stap, door middel van lerend ontwikkelen, zullen wij de
centrumgemeentetaken regionaal. Maar ook domeinoverstijgend (wonen, fysiek,
verdere verandering realiseren. Wij bouwen voort op een stevig fundament en
veiligheid, participatie, schuldhulpverlening) en wet overstijgend (overgangen
vernieuwen waar nodig.
met bijv. Jeugdwet en Wlz). Daarvoor is samenwerking nodig op strategisch, tactisch en uitvoerend niveau.
De pijlers hebben betrekking op zowel beschermd wonen als maatschappelijke opvang. We maken minder dan voorheen onderscheid tussen beiden. Het gaat namelijk niet om de voorziening waar mensen verblijven, maar om de ondersteunings- en huisvestingsvraag die ze hebben. In deze visie, maar zeker in de uitvoeringsagenda, maken we waar nodig onderscheid. Beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn al lang niet meer alléén de verantwoordelijkheid van de centrumgemeente. Voor deze visie dragen we als 8 gemeenten Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser en Oldenzaal gezamenlijk verantwoordelijkheid. Dat betekent dat iedere gemeente zijn steentje bijdraagt, maar geen enkele gemeente er alleen voor staat. We werken volgens het principe van fair share. Daarmee bedoelen we dat niet alleen de uitstroom uit voorzieningen maar ook de locatie van voorzieningen solidair en evenredig verdeeld wordt tussen de gemeenten, waarbij we het
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
16
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
BESTAANSZEKERHEID Kern: bestaansminimum borgen.
Deels draagt het Rijk een verantwoordelijkheid om het bestaansminimum voor inwoners te borgen. Maar ook als lokale gemeenten hebben we hierin een
Financiële problemen vormen een risico voor het ontstaan van dakloosheid.
verantwoordelijkheid.
Eind 2024 waren financiële problemen bij 1/4 van de mensen in de maatschappelijke opvang de reden van hun dakloosheid. Ook voor mensen
Het is ten eerste belangrijk dat financiën – bij problemen op dit gebied – integraal
in beschermd wonen is financiën een belangrijk aandachtsgebied en een
onderdeel uitmaken van de ondersteuning. Dit geldt zowel voor regionale
randvoorwaarde voor duurzame uitstroom.
ondersteuning vanuit BW en MO als voor lokale ondersteuning. Mensen moeten adequaat ondersteund worden bij het beheren van financiën, bij schulden en bij re-integratie naar of behoud van werk. Daarbij moet het beheer van financiën niet alleen worden overgenomen, maar moeten mensen ook leren om dit zelf te gaan doen. Daarmee willen we realiseren dat de basis financieel op orde is (inkomen en inkomensoverzicht) en door vermindering van stress de kans op instroom kleiner en de kans op uitstroom groter wordt. Zo zetten we in op duurzaam stabiele financiën. Ten tweede is het van belang dat we als gemeenten onderling afspraken maken over hoe te handelen rond life events: tijdig uitkeringen toe kennen (bij verhuizing rond in-, door- of uitstroom, bij verlies van werk), tijdig (dreigende) schulden of andere financiële problemen signaleren, Hierbij sluiten we aan op de verantwoordelijkheid die gemeenten vanaf 2026 krijgen vanuit (wetsvoorstel) de Participatiewet in balans. Daarmee willen we realiseren dat financiële problemen minder aanleiding vormen tot dakloosheid. Ten derde is aandacht en maatwerk is nodig voor thuislozen zonder inkomen die in hun netwerk verblijven (niet in een eigen woning) en vanwege de kostendelersnorm geen uitkering aanvragen. Dit zijn de zogenaamde ‘bankslapers’.
EEN EEN HUIS HUIS VOOR VOOR IEDEREEN, IEDEREEN, EEN EEN THUIS THUIS VOOR VOO IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
17
1
HOOFDSTUK
ER EERDER BIJ ZIJN
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Relaties: - tijdige ondersteuning bij relatiebreuk i.c.m. huiselijk geweld.
Kern: dakloosheid wordt te allen tijde voorkomen &
- Ervaringsdeskundigen ook
ondersteuning vindt zoveel mogelijk plaats in de eigen omgeving.
beschikbaar voor naasten.
Dit is met name een opdracht voor de individuele gemeenten. N.B. Hier is samenhang met Een thuis voor iedereen begint bij het zoveel mogelijk voorkómen van dak- en
een aantal andere pijlers.
thuisloosheid. Daarvoor is ten eerste ondersteuning nodig vanuit een integrale blik. Daarmee kunnen we breed inzetten op signalering van bijvoorbeeld
Uit de resultaten van de eerste ETHOS-telling weten we dat hier voor ieder
betalingsachterstanden, schulden en dreigende uithuiszettingen. En mensen
van de 8 gemeenten een opgave ligt. Een flexibel aanbod van ondersteuning,
waar nodig ondersteunen op de leefgebieden (bestaanscondities) huisvesting,
lokaal in de eigen thuisomgeving, kan mensen bij destabilisatie helpen hun
inkomen, gezondheid, sociaal netwerk/ relaties en activiteiten/dagbesteding. Dat
balans weer terug te vinden en zo instroom in beschermd wonen (all-inclusive)
vraagt in alle 8 gemeenten om een stevige sociale basis. Gemeenten gebruiken
voorkomen. Dit vraagt ten eerste iets van het lokale sociaal domein: dat er snel
hiervoor principes zoals positieve gezondheid en wijkgericht werken.
gesignaleerd wordt, Wmo-ondersteuning snel op- (en af)geschaald kan worden,
Er zijn een aantal triggers (routes) binnen de vijf bestaanscondities die tot
ambulante ondersteuning lokaal buiten kantoortijden beschikbaar is en inwoners
dakloosheid kunnen leiden. We maken domeinoverstijgende afspraken op deze
lokaal terecht kunnen met planbare en onplanbare ondersteuningsvragen. Ook
triggers om dakloosheid te voorkomen. In de uitvoeringsagenda werken we dit
tijdelijk verblijf om tot rust te komen (vorm van respijtzorg) en laagdrempelige
nader uit en geven we prioriteiten aan.
steunpunten of inlooppunten zijn hier onderdeel van.
Gezondheid: - verergering ziekte en/of verslaving tegengaan (incl. voorlichting aan jongeren),
Ten tweede moet in de toegang lokaal en regionaal (CIMOT) expliciet gekeken
- ontwikkelen en versterken van mentale veerkracht,
worden naar mogelijkheden in de thuissituatie en samenwerking tussen de
- voldoende en passende ondersteuning bieden,
lokale en regionale toegang is van belang. (Outreachtend) wijkgericht werken, de
- continuïteit van ondersteuning leveren.
lokale sociale basis en herstel/behoud van het eigen sociale netwerk kunnen een
Wonen:
belangrijke bijdrage leveren aan ondersteuning in de eigen omgeving.
- huisuitzetting voorkomen, ook bij particuliere verhuur, - dakloosheid na ontslag uit (verblijfs)instelling voorkomen,
Ten derde is aandacht nodig voor de overgang tussen verschillende vormen van
- dakloosheid bij remigratie voorkomen.
verblijf (bijv. klinische ggz, detentie of jeugdzorg) en van verblijf naar huis, waarbij
Inkomen:
rekening wordt gehouden met bestaande wachtlijsten. Ook een goede overgang
-d akloosheid bij plotselinge inkomensval voorkomen (door baanverlies, hoge
vanuit de Jeugdwet, met passende en doorlopende ondersteuning vanaf het 18e
inflatie en energieprijzen etc.).
levensjaar draagt hier aan bij. Hiermee willen we mensen zoveel mogelijk in de
Activiteiten:
eigen thuissituatie ondersteunen en dakloosheid zoveel mogelijk voorkomen.
- dakloosheid bij verlies van baan (en structuur) voorkomen. EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
18
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
WONEN Kern: wonen eerst & passend wonen Recente inzichten en succesvolle initiatieven hebben de beleidsmatige kijk op dakloosheid gekanteld: het is in de eerste plaats een woonprobleem. De maatschappelijke opvang, die lang gezien werd als noodzakelijk startpunt in geval van dakloosheid, moet een zo kort mogelijke noodoplossing zijn, een stap die overgeslagen wordt als dat wenselijk en mogelijk is. Vanuit een stabiele thuisbasis worden problemen namelijk met meer succes opgelost dan vanuit de opvang. Daarom ligt een woonplek idealiter aan de basis van elk hulpverleningstraject: wonen eerst. Hieronder verstaan we een permanente woning op eigen naam. Hier kan zoveel begeleiding aan worden toegevoegd als nodig. De huidige studio’s die vallen onder de maatschappelijke opvang, bieden een tijdelijke eigen plek om tot rust te komen. Dit zijn echter nog geen vaste plekken waar mensen kunnen blijven. Hier is nog een ontwikkeling nodig, die we de komende jaren gaandeweg oppakken, idealiter naar zoveel als mogelijk een definitieve woonsituatie zonder tussentijdse verhuisbeweging. Het eerder genoemde uitstroomproces Transferpunt uit de maatschappelijke opvang naar een woning op eigen naam is een goede start in deze richting. Voldoende betaalbare huisvesting is dus (net als bestaanszekerheid, pijler 1) onderdeel van de oplossing.
Als gemeenten in de regio Enschede ondersteunen we de ambitie uit de Verklaring van Lissabon dat iedereen in 2030 een thuis heeft.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
19
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Het is dus nodig dat in iedere lokale huisvestingsopgave ruimte wordt gemaakt
Onze ambitie is dat er bij een (tijdelijke) behoefte aan 24 uur per dag hulp, een
voor mensen die dak- of thuisloos zijn, passend bij hun specifieke behoeften en
verhuizing zoveel mogelijk kan worden voorkomen. Daarnaast is onze ambitie
zoveel mogelijk aansluitend bij de principes van wonen eerst & passend wonen.
dat mensen niet onnodig lang in een voorziening moeten blijven, omdat zij door
Zo zijn er in ieder geval meer laagdrempelige passende woonvoorzieningen
het wachten op een woning niet kunnen uitstromen.
voor jongvolwassenen nodig. Daarnaast moeten er laagdrempelige
Om dit mogelijk te maken moet iedere lokale huisvestingsopgave ruimte
opvangvoorzieningen zijn voor als dit (tijdelijk) nog niet lukt.
maken voor: mensen die uit regionale voorzieningen naar de wijk verhuizen,
Beschermd wonen wordt in de wet nog steeds omschreven als ‘wonen in een accommodatie van een instelling’, hoewel de focus steeds meer is op zo gewoon
jongvolwassenen die (vanuit een thuissituatie of jeugdzorg met verblijf) zo gewoon mogelijk in de wijk kunnen wonen (zo nodig met begeleiding).
mogelijk wonen in de wijk. Sinds de Wlz (levenslange zorg) toegankelijk is voor
De succesvolle samenwerking met de woningcorporaties moet worden
mensen op basis van een psychische grondslag, is beschermd wonen vanuit de
voortgezet.
Wmo expliciet een tijdelijke voorziening geworden. Na instroom volgt uiteindelijk uitstroom. Mensen hebben echter een grotere kans op herstel als zij hun sociale
Het genoemde palet aan (laagdrempelige) voorzieningen zit op het grensvlak van
netwerk behouden en blijven meedoen in de samenleving. Daarom is beschermd
lokale en regionale voorzieningen. Dit vraagt nog een nadere afbakening tussen
wonen nu meer algemeen omschreven als ‘24 uur per dag behoefte aan hulp’.
regionaal en lokaal. In de uitvoeringsagenda komen daarom afspraken over
Dit betekent dat mensen eventueel ook in hun eigen huis kunnen blijven wonen.
wie voor welke voorzieningen financieel verantwoordelijk wordt vanuit welke
En dat we zorg moeten dragen voor een actueel, passend (zowel kwalitatief als
middelen en hoe toelating georganiseerd wordt.
kwantitatief) palet aan voorzieningen dat aansluit bij de landelijke beweging naar beschermd thuis: passend wonen. Als regio Enschede faciliteren we dit met de toevoeging van beschermd wonen modulair geclusterd en modulair in de wijk, met de bedoeling om hiermee (aanvullend op beschermd wonen all inclusive) aan te sluiten op alle mogelijke ondersteuningsvragen. We blijven kritisch kijken naar ons palet aan aanbod en de vraag of dit voldoende flexibiliteit biedt. Zo nodig moet de structuur worden aangepast. Idealiter zijn er zo min mogelijk verhuisbewegingen.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
20
1
HOOFDSTUK
2
3
4
5
6
BIJLAGE
goede netwerksamenwerking is, zonder dubbel werk. Ook kan wellicht onnodig
DOEN WAT NODIG IS
overdragen worden voorkomen door expertise op te halen of tijdelijk in te zetten vanaf een ander domein, mede om juist in complexe situaties nog meer veranderingen te voorkomen.
Kern: De menselijke maat centraal Doen wat nodig is draait voor een groot deel op het vertrouwen in de aanbieders. Geen inwoner is hetzelfde. Voor het bepalen van de ondersteuningsvraag is een
In de keten is er vertrouwen nodig in elkaars expertise en de samenwerking
zorgvuldige analyse nodig die uitgaat van wat de inwoner kan, wil en nodig heeft.
tussen de verschillende partijen moet gebaseerd zijn op vertrouwen. Er zijn korte
Daarbij is een brede blik van belang op alle leefgebieden. Veel gemeenten in de
lijnen nodig tussen medewerkers van betrokken organisaties, om te zorgen voor
regio benutten hiervoor de principes en werkwijze van positieve gezondheid. Ook
een snelle en de best passende oplossing. Aanbieders moeten zich inzetten om
motiverende gespreksvoering vormt een belangrijk onderdeel.
de inwoners zo goed mogelijk te helpen, door te denken in mogelijkheden, en zo nodig af te wijken van de gebaande paden. Hier zetten we gezamenlijk op in, zoals ook blijkt uit de Samenwerkingsoverenkomst die zorgpartijen, gemeenten en woningcorporaties in 2022 met elkaar hebben gesloten. Voorwaarden om op de lange termijn te kunnen doen wat nodig is, zijn: behoefte en aanbod worden goed gemonitord, op basis van deze monitoring is een dekkend en regionaal gespreid zorglandschap beschikbaar, waarbij aanbod aansluit op de behoeften van inwoners, daarbij is expliciet aandacht voor het behoud van all-inclusive
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
voorzieningen voor de Wmo (vanwege het risico dat deze plekken omklappen Onze ambitie is dat er tijdens de ondersteuning een doorgaande lijn is met
naar Wlz-financiering),
soepele overgangen tussen maatschappelijke opvang, beschermd wonen, lokale
de wachttijd en daarmee de plaatsingstermijn blijft binnen het redelijke.
Wmo en Wlz. En dat er daarbij ook gewerkt wordt aan het verstevigen van en
Doelstelling is een eenduidige en regionaal uniforme procedure voor
samengewerkt wordt met het eigen netwerk en met professionals uit de 1e lijn.
plaatsingen en het hanteren van wachtlijsten. Als na de indicatie niet direct
Daarvoor moeten professionals de ruimte krijgen én ervaren om (binnen de
plek is, wordt er overbruggingszorg ingezet.
kaders) te doen wat nodig is. Ondersteuning moet flexibel zijn ingericht en er is ruimte voor zowel planbare als onplanbare ondersteuning. Er moet (tijdig) een
Wij blijven onder stringente voorwaarden een persoonsgebonden budget (PGB)
instroom in beschermd wonen gerealiseerd kunnen worden. Voor cliënten met
mogelijk maken als leveringsvorm voor beschermd wonen (zonder dekking
multi-problematiek op het snijvlak van Wlz-ggz en beschermd wonen kan er
overigens van de huisvestingslasten uit dit budget).
drempelloos en ontschot op maat worden samengewerkt door professionals
Bij de indicatiestelling wordt uitgebreid getoetst of cliënt over voldoende
vanuit diverse organisaties.
vaardigheid beschikt om het PGB te beheren, dan wel hier adequaat in vertegen-
Vaak zijn er verschillende hulp- en zorgvragen tegelijkertijd. Belangrijk is dat er
woordigd wordt. Juist voor cliënten van beschermd wonen is dit van belang.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
21
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
NORMALISEREN, BEGRIP EN ACCEPTATIE Kern: Het kan iedereen overkomen/psychische kwetsbaarheid hoort bij het leven & benutten van ervaringskennis Op dakloosheid rust nog altijd een groot stigma. Dit heeft een negatieve invloed op de kans op herstel. Enerzijds is er soms eerst een opstapeling van problemen nodig voor er een doorbraak komt. Anderzijds krijgen mensen met zware problemen niet altijd het vertrouwen dat nodig is om tot een oplossing te komen. Dit beeld is de laatste jaren gelukkig wat gekanteld. Als regio realiseren we ons dat dakloosheid ook in onze regio vaak ontstaat door een samenloop van omstandigheden, zeker in deze tijden van woningschaarste (bijv. door werkloosheid of scheiding). En dat iemand die eenmaal dakloos is,
Ook op bestuurlijk en beleidsniveau is meer verdiepende kennis nodig. Zodat
daar moeilijk weer uitkomt. Het kan werkelijk iedereen overkomen. Dat geldt ook
bestuurders en beleidsmakers zien waar nu knelpunten zitten. En begrijpen
voor psychische kwetsbaarheid (en daaruit voortvloeiend mogelijk een behoefte
dat zelfredzaamheid en participatie voor alle inwoners een belangrijk en
aan beschermd wonen), dit komt dwars door alle bevolkingslagen voor. Ook
mooi streven is, maar niet afdwingbaar en niet voor iedereen (al) haalbaar.
hier speelt het stigma een rol, met name rond zware psychiatrische problemen,
Ook de inwoners voor wie dit nog niet lukt, hebben onze begrip, acceptatie en
verslaving en het gedrag dat hieruit voortkomt, dat mensen niet begrijpen.
ondersteuning nodig.
Beeld van Kansfonds
Het is van belang dat inwoners met een psychische kwetsbaarheid hun Onze ambitie is meer normalisatie, begrip, acceptatie en inclusie van ons als
draagkracht hervinden. We gaan uit van ieders herstelvermogen, veerkracht en
samenleving en het besef dat mensen niet maakbaar zijn. Zodat mensen zich
flexibiliteit, maar erkennen ook dat dit (nog) niet voor iedereen lukt. Stabiliseren
welkom, thuis en gewaardeerd voelen in de wijk. Met name in buurten waar nu
is dus minstens zo belangrijk. Ervaringsdeskundigen spelen hierin een belangrijke
nog geen bekendheid is met maatschappelijke opvang of voorzieningen (all-
rol, omdat zij geleerd hebben om hun eigen ervaringen te gebruiken om andere
inclusive) of woningen (geclusterd, in de wijk) beschermd wonen, vraagt dit extra
te helpen. Iemand met een psychische kwetsbaarheid voelt zich daardoor
aandacht om de kennis over dit onderwerp bij inwoners te vergroten en zo de
sneller begrepen en het verhaal van herstel biedt hoop. Voor gemeenten ligt
beeldvorming te kantelen. Met meer focus op wederkerigheid en waardering,
hier een belangrijke rol om te stimuleren en faciliteren. Het is van belang dat
in plaats van een onterecht beeld dat vanuit angst en onwetendheid ontstaat.
ervaringsdeskundigen aanwezig zijn op plekken waar inwoners met hulpvragen
Op het moment dat er een nieuwe voorziening in een wijk komt is het extra van
kunnen komen en initiatieven waar ervaringsdeskundigen mensen ondersteunen,
belang om inwoners hier vroegtijdig bij te betrekken.
mogen nog breder bekendheid krijgen.
Dit helpt om van passend wonen en wonen eerst een succes te maken. Hier is
Daarnaast is onze ambitie om ervaringskennis in te zetten in de hele
ook expliciet samenwerking met het zorgkantoor nodig, omdat het ook gaat om
beleidscyclus, op lokaal en regionaal niveau, binnen alle aandachtsgebieden.
mensen in de wijk met een Wlz-indicatie. EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
22
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
AANDACHT VOOR PASSENDE ONDERSTEUNING Kern: passende ondersteuning voor álle inwoners. Voor sommige inwoners zijn de huidige kaders ontoereikend voor passende ondersteuning. Het is onze ambitie om ook deze mensen adequaat te helpen met passende ondersteuning, in samenhang met verschillende partijen. Hierop is intensieve domeinoverstijgende samenwerking noodzakelijk: netwerkverantwoordelijkheid rondom de client. Het gaat bijvoorbeeld om inwoners met de volgende kenmerken: Kinderen (van ouders) / jongeren in de maatschappelijke opvang of beschermd wonen. Mensen met complexe problemen op meerdere gebieden (bijv. een combinatie van psychiatrie, verslaving en lvb), waarbij mogelijk veel maatschappelijke onrust ontstaat in de publieke ruimte. Vaak is dan expertise nodig vanuit verschillende organisaties, bijv. in de vorm van consultatie van of samenwerking met aanbieders gespecialiseerd in verslaving of lvb, waardoor contra-indicaties bij generieke aanbieders niet nodig zijn. De lhbtqia+ gemeenschap, waarvoor soms deskundigheid ontbreekt om hen passend te ondersteunen. Mensen die (nog) niet open staan voor begeleiding of met mijdend gedrag, maar die wel ondersteuning en/of nabijheid en passende woonruimte nodig hebben.
Beeld van Kansfonds
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
23
HOOFDSTUK
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
6. Randvoorwaarden
6.1
Regionale randvoorwaarden DE BESCHIKBAARHEID VAN PASSENDE EN BETAALBARE HUISVESTING Met elkaar willen we voorkomen dat een zorgvraag verwisseld wordt met een huisvestingsvraag, alleen maar omdat passende woonruimte niet beschikbaar of betaalbaar is. Wij spannen ons, in samenwerking met de corporaties, in om tot een toereikend huisvestingsaanbod binnen elke gemeente te komen, om aan onze visie op wonen eerst en passend wonen tegemoet te komen. Daarbij realiseren we ons dat de woningschaarste niet op korte termijn is opgelost. SPREIDING EN VRAAGONTWIKKELING Alle gemeenten dragen bij aan – indien dit vanuit de omvang van de zorgbehoefte noodzakelijk is – vestiging van voorzieningen beschermd wonen en maatschappelijke opvang binnen hun gemeentegrenzen. Binnen de aanpak wachttijden is hierop al verkend, óók voor combinaties van financiering en doelgroepen op één locatie waardoor dit ook voor kleinere gemeenten haalbaar is om te realiseren. Daarbij rekening houdend met spreiding en vraagontwikkeling. Dit gebeurt binnen de kaders van de wet (in voorbereiding) versterking regie volkshuisvesting. Binnen de regio wordt hierin samengewerkt. Aandachtspunt is dat voor een 24-uurssetting voldoende volume of een andere creatieve oplossing nodig is. Voor wat betreft maatschappelijke opvang blijft een clustering van opvangvoorzieningen vooralsnog nodig voor een efficiënte organisatie.
Dit alles doen we vanuit het regionale principe van fair share: een solidaire en evenredige verdeling van voorzieningen. In de uitvoeringsagenda komen afspraken over wie voor welke voorzieningen financieel verantwoordelijk wordt vanuit welke middelen en hoe toelating georganiseerd wordt.
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
24
1
HOOFDSTUK
6.2
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Landelijke afhankelijkheden TIJDLIJN DOORDECENTRALISATIE & IMPLEMENTATIE
wettelijke urgente aandachtsgroepen opnemen. In het wetsvoorstel is hierbij
WOONPLAATSBEGINSEL
opgenomen dat gemeenten regionaal afstemmen over het huisvesten van
Al enkele jaren is het doel om beschermd wonen uiteindelijk verder door te
aandachtsgroepen en ouderen en het evenredig verdelen van de wettelijke
decentraliseren. De bedoeling is dat lokale gemeenten zelf verantwoordelijk
urgente aandachtsgroepen. Deze afspraken gaan in op hoe de urgente groepen
worden voor beschermd wonen voor hun eigen inwoners (woonplaatsbeginsel)
verdeeld worden over de regio en welke bijdrage de verschillende gemeenten
en de daarvoor benodigde financiële middelen voor beschermd wonen op termijn
hieraan leveren.
zelf ontvangen. In de regio kunnen zij vervolgens afspraken maken over hoe ze onderling de taken en verantwoordelijkheden verdelen en welke financiële
In de Woondeal Twente (april 2025) hebben de Twentse gemeenten en
verdeling daarbij hoort. De doordecentralisatie is al enkele keren uitgesteld. Het
provincie Overijssel met elkaar afgesproken om, met de aankomende wettelijke
definitieve tijdpad is nog niet bekend. Hierbij hoort ook de implementatie van het
verplichtingen van een urgentieregeling en fair share in het achterhoofd,
woonplaatsbeginsel.
gezamenlijk: een urgentieregeling uit te werken,
WET VERSTERKING REGIE VOLKSHUISVESTING
afspraken te maken over een evenwichtige verdeling van urgentiegroepen in de
In het nationale programma ‘Een thuis voor iedereen’ wordt aangestuurd op
woningmarktregio Twente.
het realiseren van voldoende en geschikte huisvesting voor aandachtsgroepen, met een arrangement van voorzieningen. Hierbij gaat het ook om mensen die
De Twentse gemeenten en provincie Overijssel werken samen met
(dreigend) dak- of thuisloos zijn en om mensen die uitstromen vanuit intramurale
WoON (vereniging van de 14 Twentse woningcorporaties) aan een model
voorzieningen.
urgentieregeling die elke gemeenteraad lokaal vast kan stellen. De intentie is om in elke Twentse gemeente eenzelfde urgentieregeling vast te stellen, zodat
Om ervoor te zorgen dat deze huisvestingsopgaven worden opgepakt is de
de regeling voor elke gemeente in Twente gelijk is en er op woningmarktregio-
Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting opgesteld. Deze wet, die naar
niveau geen nadelige gevolgen zijn. In Twente wordt toegewerkt naar een
verwachting in de loop van 2026 in werking treedt, heeft als doel de wettelijke
evenwichtige verdeling van de urgentiegroepen. De afspraken over evenwichtige
instrumenten van gemeenten, provincie en het Rijk te versterken en daarmee
verdeling, worden vastgelegd in een afsprakenkader als onderdeel van de
genoemde huisvestingsopgaven aan te pakken. Een belangrijk onderdeel
Woondeal Twente.
van de wet is de verplichting dat gemeenten een huisvestingsverordening met urgentieregeling opstellen. Hierin moeten gemeenten minimaal de
EEN HUIS VOOR IEDEREEN, EEN THUIS VOOR IEDEREEN - VISIE MO/BW REGIO ENSCHEDE
I 2025
25
HOOFDSTUK
6.3
Relaties met andere beleidsterreinen
1
2
3
4
5
6
BIJLAGE
Om te zorgen voor goede overgangen, zoeken we de samenwerking. Centrumgemeenten Enschede en Almelo gaan samen met zorgkantoor Menzis in 2025 t/m 2027 programmatisch werken aan de volgende doelen:
In de komende periode zal de verbinding gezocht worden met aanpalende
dekkend zorglandschap inclusief integraal wachtlijstmanagement,
beleidsdomeinen als huisvesting, jeugd, personen met verward gedrag, veiligheid,