Vastgestelde Begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 gemeente Gulpen-Wittem [B.26.04479]
Tekst van het document
zoals vorenstaand aangegeven met inbegrip van de 5% extra stijging van de inkomsten OZB. 2. Forensenbelasting De gemeente heft forensenbelasting van personen die, zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben, er gedurende het jaar meer dan negentig malen nachtverblijf houden of er op meer dan negentig dagen van dat jaar voor zichzelf of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Forensenbelasting | 85 | 84 | 86 Tabel IV Opbrengst forensenbelastingen in € 1.000 Per 2025 is de belastingverordening voor de forensenbelasting verder aangepast. Gekozen is dan ook om meer een relatie te leggen tussen het gemis van de inkomsten qua gemeentefonds. Verder wordt nog steeds rekening gehouden met de stijging van het bruto binnenlands product en het 100 daarmee gepaarde stijgingspercentage van 2,9%. Nu de exacte doorwerking op het gebied van de WOZ waarde nog niet bekend is wordt voor nu rekening gehouden met de stijging van 2,9%. Ten tijde van het belastingvoorstel zal dit onderdeel meer op detail worden toegelicht. 3. Toeristenbelasting Bij de voorbereiding van de begroting 2027 is door het college voorgesteld om de tarieven voor toeristenbelasting (extra) te verhogen om zodoende inkomsten te genereren in breedste zin.
Het tarief voor toeristenbelasting 2027 ten opzichte van 2026 wordt niet verhoogd en blijft € 3,00 per overnachting voor de overige verblijven. Het tarief voor camping/kampeerboerderij wordt ook niet verhoogd en blijft € 2,65. Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Toeristenbelasting | 2.447 | 2.870 | 2.870 Tabel V Opbrengst toeristenbelasting in € 1.000 4. Rioolheffing De beleidsuitgangspunten voor de rioolheffing zijn als volgt: • | De uitvoering van het Waterprogramma Gulpen-Wittem 2023 - 2027 wordt bekostigd vanuit de rioolheffing, waarbij voortdurend de aandacht gericht blijft op kostenbesparing om de verhoging van de tarieven te minimaliseren. • | Jaarlijks zal bij de aanbieding van de begroting worden geadviseerd over een aanpassing van de tarieven. Rioolheffing wordt geheven van eigenaren en gebruikers van een perceel van waaruit water (direct of indirect) op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd dan wel belang heeft bij de nakoming van de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater-, hemel- en grondwater.
Onderstaande tabel VI geeft inzicht in de opbouw van de lasten en de baten uit de heffing voor de rioolheffing en het dekkingspercentage; dit is een mate waarin de baten bijdragen in de totale lasten, die de gemeente maakt in het kader van de rioolheffing; wettelijke voorschriften bepalen dat de gemeentelijke baten in beginsel structureel niet hoger mogen zijn dan de lasten. 101 Specificatie | Begroting 2026 | Begroting 2027 Salariskosten + overhead | 645 | 665 Afschrijvingskosten | 644 | 741 Rentekosten | 718 | 770 Uitbestede werkzaamheden | 351 | 362 Extracomptabele bijtelling BTW | 218 | 241 Energiekosten en ICT kosten | 42 | 43 Betaalde belastingen-bijdrage GR | 72 | 58 Kosten riolering (totaal) | 2.690 | 2.880 Opbrengsten rioolheffing | 2.685 | 2.869 Totaal | 99,80% | 99,62% Tabel VI Dekking Rioolheffing in € 1.000 Alle rioolinvesteringen en onderhoud aan het riool zijn gebaseerd op het in 2022 door de Raad vastgestelde Waterprogramma Gulpen-Wittem 2023–2027. Op basis van een meerjarige doorrekening (waarbij salariskosten + overhead, rentelasten en energiekosten stijgen) wordt een dekkingsgraad tussen de 96% en 99% gehaald. De tekorten die hierdoor tussen de 1% en 4% liggen, kunnen gedekt worden uit de voorziening riolering. Voor een geprognotiseerd verloop van deze voorziening, zie hoofdstuk 2, paragraaf 2.5 van deze begroting.
2025 | 2026 | 2027 woningen | 314 | 330 | 353 niet-woningen | 624 | 655 | 701 grootwaterverbruikers | 1.790 | 1.880 | 2012 Tabel VII Tarief rioolheffing in € 1 5. Reinigingsheffingen De beleidsuitgangspunten zijn als volgt: 1. | Op begrotingsbasis wordt gestreefd naar 100% kostendekkende tarieven. Hierbij prevaleert kostenbeheersing boven tariefsverhogingen; 2. | Overschotten en tekorten op rekeningbasis worden verrekend met de Voorziening Afvalverwijdering; 3. | Jaarlijks zal bij de aanbieding van de begroting worden geadviseerd over een aanpassing van de tarieven; 4. | Continueren van de vermindering van afvalstoffenheffing wegens medische indicatie. Onze gemeente kent twee reinigingsheffingen: de afvalstoffenheffing en de reinigingsrechten. 102 De afvalstoffenheffing wordt geheven van degene die in de gemeente feitelijk gebruik maakt van een perceel ten aanzien waarvan huishoudelijke afvalstoffen worden ingezameld. De inwoners betalen afvalstoffenheffing niet alleen voor het ophalen van huishoudelijk afval, maar ook voor het gebruik mogen maken van het milieupark. Deze betreft een gemeentelijke taak. Anders is het voor de reinigingsrechten: dit betreft gØØn wettelijke gemeentelijke taak en deze worden geheven van bedrijven waarvoor de gemeente op verzoek afvalstoffen inzamelt.
Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Kosten inzameling en verwerking | 1.945 | 2.291 | 2.454 Overhead | 11 | 27 | 30 Kosten (totaal) | 1.956 | 2.318 | 2.474 Opbrengsten | 2.027 | 2.317 | 2.425 Dekkingspercentage | 103,66% | 99,92% | 98,05% Tabel VIII. Dekking reinigingsheffingen in € 1.000 In de vorenstaande tabel staan de baten en lasten en het dekkingspercentage met betrekking tot de reinigingsheffingen. De stijging van de kosten voor inzameling en verwerking, wordt veroorzaakt door een hogere bijdrage aan de RD4. De stijging van kosten bij de RD4 zijn voornamelijk hogere salariskosten en verwerkingskosten. Bij een tariefstijging van 7,0% wordt een dekkingspercentage van 98,05% gehaald. De resterende 1,95% (ad. € 48.222) kunnen gefinancierd worden uit de voorziening afvalstoffenheffing. Voor een verloop van de voorziening afvalstoffenheffing, zie hoofdstuk 2, paragraaf 2.5 van deze begroting. Invoering volume / frequentiesysteem Per 1 januari 2018 is in de gemeente Gulpen-Wittem voor de afvalstoffenheffing en de reinigingsrechten het zogenaamde “Diftar” ingevoerd. Diftar staat voor gedifferentieerd afvaltarief. In Gulpen-Wittem bestaat de heffing uit een vast deel, gebaseerd op een vast bedrag (het vastrecht) en een variabel deel, gebaseerd op het aantal aanbiedingen van de restafvalcontainer.
Binnen de gemeente wordt per huishouden het aantal aanbiedingen geregistreerd van de restafvalcontainer. Hoe meer aanbiedingen c.q. ledigingen van de restafvalcontainer, hoe hoger het variabele deel van de afvalstoffenheffing is. Omgekeerd levert een betere afvalscheiding en het aanbieden van minder restafval een lagere variabele afvalstoffenheffing op. Afvalbeleid Bij het volume / frequentiesysteem geldt voor de afrekening met de burger naast een vast tarief per aansluiting een tarief voor het aanbieden van restafval in minicontainers. De gehanteerde beleidsuitgangspunten zijn als volgt: 1. | Beleidsmatig is ervoor gekozen dat het variabele (ledigings-) tarief voor het aanbieden van gft-afval, € 0,00 bedraagt, dit ter stimulering van het gescheiden inzamelen van gft-afval; 103 2. | Het vaste tarief bestaat uit een gedeelte ter dekking van de kosten die Rd4 maakt alsook voor de kosten die de gemeente maakt; 3. | Met de inkomsten van de variabele tarieven worden de verwerkingskosten voor gft- en restafval afgedekt. Zijn de begrote inkomsten uit de variabele heffing hoger dan de kosten voor de verwerking van het ingezamelde gft-restafval, dan kan de gemeente dit bedrag in mindering brengen op de vaste kosten. Hierdoor daalt het vaste tarief; 4. | Zowel het vaste- als het variabele tarief worden door de BsGW opgelegd en geïnd.
Rd4 draagt zorg voor de registratie van de inzamelmiddelen en ledigingen op adresniveau. 2026 2027 Vast tarief per perceel per belastingjaar: Eenpersoonshuishouden | 218,1 233,4 Meerpersoonshuishouden | 303,6 324,9 Recreatiewoning of 2e woning | 303,6 324,9 Het vaste tarief wordt als volgt vermeerderd per lediging: Container restafval 140 liter | 10,8 | 10,8 Container gft-afval 140 liter | 0 | 0 Container gft-afval 240 liter | 0 | 0 Voor huishoudens die zijn aangewezen op een verzamelcontainer wordt het vaste tarief vermeerderd per | 3,3 | 3,3 aanbieding van maximaal 60 liter huishoudelijke afvalstoffen. Tabel IX Tarief reinigingsheffingen 2025 en 2026 in € 6. Lijkbezorgingrechten De beleidsuitgangspunten werden in de nota ‘Lokale Heffingen 2023-2026’ opnieuw geformuleerd. Op basis van de Verordening Lijkbezorgingsrechten Gulpen-Wittem worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en over de door de gemeente verleende diensten in verband met de begraafplaats. De rechten worden geheven van degene op wiens aanvraag dan wel ten behoeve van wie de dienst wordt verricht of van degene die van de diensten gebruik maakt.
Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Lasten begraafplaats | 34 | 37 | 38 Overhead en kapitaallasten | 4 | 4 | 5 Baten lijkbezorgingsrechten | 18 | 30 | 22 Dekkingspercentage | 47% | 73% | 51% Tabel X Dekking lijkbezorgingrechten in € 1.000 Zoals uit vorenstaande opstelling blijkt, wordt slechts deels dekking gevonden in de tarieven van de lijkbezorgingsrechten ter dekking van de jaarlijkse totale gemeentelijke lasten. 7. Marktgelden 104 De beleidsuitgangspunten zijn in de nota ‘Lokale Heffingen 2023-2026’ opnieuw geformuleerd. Onder de naam “marktgelden” wordt in de gemeente Gulpen-Wittem een recht geheven voor het innemen van een standplaats op het daartoe aangewezen marktterrein gedurende de voor de markt bestemde tijd. Het marktgeld wordt geheven van degene die de plaats op het marktterrein inneemt voor het plaatsen, uitstallen of verkopen van goederen en voorwerpen. Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Lasten houden van markten | 32 | 36 | 31 Overhead | 23 | 43 | 44 Opbrengsten marktgelden | 9 | 8 | 8 Dekkingspercentage | 16% | 11% | 11% Tabel XI Dekking marktgelden in € 1.000 De heffing gebeurt volgens de “Marktgeldenverordening Gulpen-Wittem”. Hieronder zijn de nieuwe tarieven per 2027 weergegeven. Uitgegaan wordt van een stijging van de tarieven met 2,9%.
Belastingjaar 2025 | Belastingjaar 2026 | Belastingjaar 2027 Weekmarkt Gulpen Vaste standplaats | € | 1,87 per marktdag | € | 1,91 per marktdag | € | 1,96 per marktdag Dagplaats | € 10,00 per marktdag | € 10,26 per marktdag | € 10,55 per marktdag Per strekkende meter front | + 1,25 per m | + 1,28 per m | + 1,28 per m Weekmarkt Epen/Mechelen Vaste standplaats | € 1,87 per marktdag | € 1,91 per marktdag | € 1,96 per marktdag Dagplaats | € 5,84 per marktdag | € 5,99 per marktdag | € 6,16 per marktdag Per strekkende meter front | + 0,73 per m | + 0,74 per m | + 0,76 per m Tabel XII Tarief marktgelden in € 1 8. Leges Onder de naam ”leges” wordt een aantal verschillende rechten geheven voor, door of vanwege het gemeentebestuur verstrekte diensten. Hieronder zijn de belangrijkste leges vermeld, namelijk de opbrengsten voor hoofdstuk 1 (algemene dienstverlening), hoofdstuk 2 (dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet) en hoofdstuk 3 (dienstverlening vallen onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2). Per 2027 kan het geheel als volgt nader worden uitgesplitst: 105 106 Tabel XIII leges De kostendekkendheid komt integraal uit op 46% en daarmee wordt voldaan aan de opbrengstlimiet (maximaal 100%). 9. Kwijtschelding en reductie afvalstoffenheffing
107 Met ingang van 1 januari 2018 is de "Regeling kwijtschelding afvalstoffenheffing" van toepassing. Op grond van deze regeling kan onder bepaalde voorwaarden kwijtsch elding worden verleend voor de afvalstoffenheffing. Voor de overige heffingen in de geme ente Gulpen-Wittem zijn geen regelingen voor kwijtschelding. Op de regeling kwijtschelding afvalstoff enheffing zijn bij het beoordelen van aanvragen de normen en bepalingen, zoals vastgelegd in de Uitvoe ringsregeling Invorderingswet 1990, overeenkomstig van toepassing, met dien verstande dat v oor de kosten van bestaan wordt gehanteerd 100% van de bijstandsuitkeringen voor de categorie waartoe de belastingplichtige hoort. De kwijtschelding van de afvalstoffenheffing is van toepassin g op het vast en het variabel deel van de gemeentelijke belasting zoals genoemd in de tarieventabel be horende bij de “Verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Gulpen-Wittem.” Voor het vaste deel kan kwijtschelding worden verkregen tot 100% van het tarief conform tarieventabel. Het variabel deel is de belasting van € 10,80 berekend per lediging van de container bestemd voor fijn huishoudelijk restafval. Hiervoor kan kwijtschelding worden verleend tot een maximum van € 75,60 per jaar. Dit komt neer op 7 ledigingen per jaar.
De uitvoering van de heffing, invordering en de kwijtschelding afvalstoffenheffing is ondergebracht bij de Gemeenschappelijke Regeling Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen (GR BsGW). Voor 2027 en volgende jaren wordt een bedrag van € 55.000 aan kwijtschelding geraamd. Vermindering van afvalstoffenheffing wegens medische indicatie In de verordening afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Gulpen-Wittem is nog steeds (evenals voorgaande jaren) een bepaling opgenomen voor vermindering van afvalstoffenheffing wegens medische indicatie. Op grond van deze verordening bestaat de mogelijkheid voor belastingplichtigen om vermindering aan te vragen voor het vaste of het variabele deel van de afvalstoffenheffing. Men komt voor vermindering in aanmerking indien een belastingplichtige of een huisgenoot vanwege een chronische ziekte of handicap extra medisch afval moet aanbieden aan de gemeentelijke inzameldienst. Voorgesteld wordt deze reductie te continueren in de verordening van 2027. De vermindering bedraagt 60% van de totaal verschuldigde belasting als gevolg van het aantal aangeboden ledigingen restafval, met een maximum van € 63,00 per belastingjaar 2027. 10.
Geraamde inkomsten / meerjarenraming Baten | Rekening | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 60.061/062 Onroerende-zaakbelasting | 4.546 | 4.642 | 5.027 | 5.162 | 5.312 | 5.466 OZB woning eigenaar | 3.114 | 3.182 | 3.438 | 3.538 | 3.641 | 3.746 OZB niet-woning eigenaar/gebruiker | 1.432 | 1.460 | 1.588 | 1.624 | 1.671 | 1.720 OZB niet-woning gebruiker 67.020 rioolheffing | 2.552 | 2.685 | 2.874 | 3.074 | 3.289 | 3.289 Heffing huishoudens | 2.200 | 2.318 | 2.481 | 2.654 | 2.840 | 2.840 Heffing producenten | 352 | 367 | 393 | 420 | 449 | 449 67.030 afvalstoffen en reinigingsrecht | 2.232 | 2.317 | 2.411 | 2.509 | 2.612 | 2.612 63.040 toeristenbelasting | 2.447 | 2.870 | 2.870 | 2.870 | 2.870 | 2.870 6.37.00 leges | 810 | 753 | 983 | 983 | 983 | 983 leges Publiekszaken | 324 | 345 | 412 | 412 | 412 | 412 leges Omgevingswet | 471 | 396 | 552 | 552 | 552 | 552 leges Parkeren / APV | 15 | 12 | 19 | 19 | 19 | 19 63.030 marktgelden | 8 | 8 | 8 | 8 | 8 | 8 63.040 forensenbelasting | 85 | 84 | 86 | 89 | 92 | 94 67.050 lijkbezorgingsrechten | 18 | 30 | 22 | 22 | 22 | 22 Totaal | 12.698 | 13.389 14.281 14.717 15.188 15.344 De in grijs weergegeven rubrieken en bedragen zijn een specificatie van het betreffende taakveld en worden als zodanig uiteraard niet meegenomen in de telling, aangezien zou leiden tot dubbeltellingen Tabel XIV Totaaloverzicht belastingbaten 2027 e.v.
* € 1.000 11. Lokale lastendruk Om een beeld te krijgen van de ontwikkeling van de lokale lastendruk zijn de belastingen in ogenschouw genomen die elke inwoner in elk geval moet betalen. Het gaat om de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Verder is uitgegaan van een gezin van drie personen (meerpersoonshuishouden). Voor de afvalstoffenheffing is uitgegaan van 12 ledigingen per jaar. De bedragen zijn afgerond op ØØn euro. Tabel XV Lokale lastendruk huurders (% stijging/daling t.o.v. voorgaand jaar) 2026 | 2027 Afval vast | 304 | 325 Afval variabel | 130 | 130 Totaal | 434 | 455 Stijging/daling | 4,60% 108 Tabel XVI Lokale lastendruk eigenaren (% stijging/daling t.o.v. voorgaand jaar) 2026 | 2027 OZB | 443 | 451 riool | 330 | 353 afval | 434 | 455 Totaal | 1.207 | 1.259 Stijging/daling | 4,30% Voor de WOZ-waarde ontwikkeling in 2027 is uitgegaan van een verwachte waardestijging van 6,6% voor woningen en 2,75% voor niet-woningen. BsGW maakt de definitieve waardeontwikkeling medio november bekend. 12. Vergelijking lastendruk 2025 provinciaal gemiddelde en lijn-50 gemeenten In de tabellen XVII en XVIII is de lokale belastingdruk 2026 opgenomen voor huurders en woning- eigenaren van de gemeente Gulpen-Wittem. Tevens zijn ter vergelijk de gegevens van de omliggende lijn-50 gemeenten en de gemiddelde lastendruk van de provincie Limburg opgenomen.
Bron: Provincie Limburg, Belastingoverzicht 2026 (maart 2026) Tabel XVII Vergelijk lokale lastendruk 2026 huurders regio; gemiddelden in Limburg in € 1 Provincie | Lijn 50 | Lijn 50 | Lijn Limburg | 50 Huurders | Gemiddeld | Gulpen- | Eijsden- | Vaals Wittem | Margraten Totaal | 437 | 453 | 371 | 578 109 Tabel XVIII Vergelijk lokale lastendruk 2026 woningeigenaren regio; gemiddelden in Limburg in € 1 Bron: | Provincie | Provincie | Provincie | Provincie Limburg | Limburg | Limburg | Limburg Eigenaren | Gemiddelde | Lijn-50 | Lijn-50 Eijsden- | Lijn-50 provincie | Gulpen- | Margraten | Vaals Wittem OZB-tarief | 0,11% | 0,11% | 0,11% | 0,12% WOZ-Waarde | 347.212 | 392.268 | 450.797 | 257.208 OZB-aanslag | 386 | 445 | 482 | 296 Riool | 254 | 330 | 319 | 270 Afval | 340 | 433 | 371 | 482 Totaal | 980 | 1.208 | 1.172 | 1.048 Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en Risicobeheersing De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing weerspiegelt halfjaarlijks in welke mate het vermogen van de gemeente Gulpen-Wittem toereikend is om in de toekomst mogelijke financiºle tegenvallers op te vangen zonder dat het gemeentelijk beleid daarvoor noodzakelijkerwijs aangepast moet worden.
Door de financiële risico’s te beheersen en het weerstandsvermogen hierop af te stemmen, wordt normaliter voorkomen dat de gemeente door elke nieuwe financiºle tegenvaller gedwongen wordt tot het nemen van substantiºle bezuinigingsmaatregelen. Om het weerstandsvermogen zorgvuldig te kunnen beoordelen, is het noodzakelijk om de aanwezige gemeentelijke weerstandscapaciteit volledig in samenhang te analyseren met zowel de omvang van de gemeentelijke risico’s alsook de achtergrond van de gemeentelijke risico’s. Het kader voor een gemeentelijk beleid Het kader voor een gemeentelijk beleid voor het weerstandsvermogen en de risicobeheersing wordt door | het | Besluit | Begroting | en | Verantwoording | (BBV) | gevormd. | Het | Besluit | Begroting | en Verantwoording schrijft voor dat de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten in afzonderlijke paragrafen worden vastgelegd, waaronder het weerstandsvermogen (art. 9. en art. 26. BBV).
Het Besluit Begroting en Verantwoording definieert het weerstandsvermogen als volgt: Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: • | de weerstandscapaciteit: dit zijn de middelen en mogelijkheden, waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet-begrote kosten te dekken; • | alle risico’s, waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die voor de gemeente van materiºle betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiºle positie (art 11 BBV). Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording bevat de paragraaf weerstandsvermogen minimaal: 110 111 • een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; • een inventarisatie van de risico’s; • het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s. Een praktische toelichting voor de toepassing van dit wette lijk kader door de gemeente Gulpen- Wittem heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrij ksrelaties (BZK) beschikbaar gesteld in de vorm van de Handreiking duale begroting. Dez e handreiking laat zien hoe de gemeentelijke begroting en de daaropvolgende jaarrekening goed op de rolverdeling tussen raad en college in het duale tijdperk zouden moeten kunnen aanslu iten. Dit geldt eveneens voor de kaderstelling en de uitvoering met betrekking tot het weerstandsvermogen in het duale tijdperk.
Door het aanwenden van de twee onderstaande methoden kan een gemeente invulling geven aan zowel de kaderstelling alsook de uitvoering van het weerstandsvermogen: Methode 1. De paragraaf weerstandsvermogen bevat zowel de beleidsmatige kaderstelling alsook de uitvoering ervan. Methode 2. Een aparte nota voor de beleidsmatige kaderstelling en in de paragraaf weerstandsvermogen de planning en verantwoording van de uitvo ering, de voortgang en een beoordeling van de actualiteit van het beleidsmatige kader. De gemeente Gulpen-Wittem maakt structureel gebruik van bovenstaand genoemde methode 2. Beschikbare weerstandscapaciteit De (beschikbare) weerstandscapaciteit is de verzamelnaam voor de beschikbare bronnen waaruit de niet-voorziene financiºle tegenvallers bekostigd kunnen worden. Het gaat hierbij om de financiºle buffers die vrijgemaakt kunnen worden in het eigen vermogen respectievelijk de gemeentelijke exploitatie om kosten, die zowel zonder enige financiºle dekking alsook onverwacht Øn substantieel zijn, te dekken zonder dat dit gevolgen heeft voor zowel het bestaande beleid alsook de uitvoering van de huidige taken door de gemeente Gulpen-Wittem. De functie van weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan op 2 manieren worden ingezet: 1. De weerstandscapaciteit wordt gebruikt om structurele tegenvallers met meerjarige effecten af te dekken. 2.
De weerstandscapaciteit wordt gebruikt om incidentele tegenvallers met uitsluitend effecten voor het lopende jaar af te dekken. Primair wordt de weerstandscapaciteit gerelateerd aan financiële risico’s die zich in het desbetreffend lopende jaar kunnen voordoen. De meerjarige effecten van structurele tegenvallers worden betrokken in de politieke besluitvorming bij de eerstvolgende behandeling van de gemeentelijke begroting. 112 Incidentele versus structurele weerstandscapaciteit Ten behoeve van het inzicht in het duurzame karakter van het vermogen teneinde financiºle tegenvallers te kunnen opvangen, wordt expliciet onderscheid gemaakt in incidentele weerstandscapaciteit en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen om calamiteiten eenmalig op te kunnen vangen zonder dat dit invloed heeft op de voortzetting van de gemeentelijke taken. Kort samengevat zijn dit de direct beschikbare en zodoende onmiddellijk aan te wenden middelen voor financiºle tegenvallers. De structurele weerstandscapaciteit betreft de financiºle middelen die structureel ingezet kunnen worden om financiºle tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen zonder dat dit bij de gemeente Gulpen-Wittem ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken.
De componenten van weerstandscapaciteit De gemeente Gulpen-Wittem hanteert, zoals in gemeenteland alom gebruikelijk is, als onderdeel van de beschikbare structurele en incidentele weerstandscapaciteit de volgende componenten: Structurele weerstandscapaciteit: • onbenutte belastingcapaciteit; • onvoorzien; • resultaat na bestemming. Incidentele weerstandscapaciteit: • vrij aanwendbare deel van de algemene reserve; • stille reserves. Stille reserves behoren over het algemeen tot de weerstandscapaciteit, voornam elijk wanneer sprake is van verhandelbare activa. Bij een verkoop van activa (bijvoorbe eld gemeentelijke gebouwen) is doorgaans sprake van een verschil tussen de boekwaarde en de marktwaarde (de verkoopprijs), te weten een zogenaamde boekwinst of -verlies. De positieve nog niet gerealiseerde c.q. ongerealiseerde verschillen tussen de huidige boekwaarden en de actuele marktwaarden vormen de zogenaamde stille reserves die uiteindelijk bij een verkoop definitief tot uitdrukking gaan komen. Er zijn verschillende elementen bepalend voor de aanwezigh eid respectievelijk de hoogte van stille reserves. De keuze van de toegepaste afschrijvingsperiode heeft grote invloed op de hoogte van de boekwaarde van vaste activa.
Door activa in een korte periode af te schrijven, zal de boekwaarde van de activa sneller verminderen terwijl de economische waarde tege lijkertijd veel minder daalt. Daarnaast wordt de marktwaarde sterk beïnvloed door het wel of niet courant zijn van de activa en de specifieke onderhoudssituatie. Bij de gemeente Gulpen- Wittem wordt geen rekening gehouden met eventuele stille reserves. De post stille reserves wordt zodoende structureel op € 0 bepaald. De bestemmingsreserves worden niet tot het weerstandsvermogen gerekend. Deze reserves kennen reeds een min of meer definitieve bestemming. Inzet van de gemeentelijke bestemmingsreserves zou een aanpassing van het beleid vereisen.
Beschikbare weerstandscapaciteit gemeente Gulpen-Wittem De toepassing van bovenstaand genoemde uitgangspunten met betrekking tot de beschikbare weerstandscapaciteit maakt dat de weerstandscapaciteit van de gemeente Gulpen-Wittem er als volgt uit ziet: Bedragen in € 1.000 | Begroting | Begroting | Begroting | Rekening 2027 | 2026 | 2025 | 2024 Structurele weerstandscapaciteit: Onbenutte belastingcapaciteit | 449 | 307 | 138 | 4 Onvoorzien | 15 | 15 | 25 | 25 Resultaat na bestemming | 596 | 158 | 47 | 997 Totaal structurele weerstandscapaciteit | 1060 | 480 | 210 | 1.026 Incidentele weerstandscapaciteit: Vrij aanwendbare deel van de algemene | 9.315 | 7.918 | 6.433 | 6.433 reserves Stille reserves | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal incidentele weerstandscapaciteit | 9.315 | 7.918 | 6.433 | 6.433 Totaal beschikbare weerstandscapaciteit | 10.375 | 8.398 | 6.606 | 7.459 Risico’s en benodigde weerstandscapaciteit Voor het begrip risico wordt de volgende definitie gehanteerd: “Een mogelijke gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente Gulpen-Wittem”. Het manifesteren van een risico kan ertoe leiden dat de nagestreefde realisatie van de doelstellingen van de gemeente Gulpen-Wittem (uitvoeren van de geplande programma’s met bijbehorende producten en activiteiten) in mindere mate dan wel in het geheel niet haalbaar is.
Het is derhalve van belang dat de doelstellingen van de programma’s in de begroting eenduidig en goed meetbaar i.c. ‘smart’ zijn vastgelegd én in voldoende mate (intern) bekend zijn. Risico’s kunnen onderverdeeld worden in structurele en incidentele risico’s en in externe en interne risico’s. Structurele risico’s zijn risico’s die zich uitstrekken over meerdere jaren. Incidentele risico’s zijn risico’s die zich normaliter slechts een keer in een bepaald jaar voordoen. Over het algemeen betreft het hierbij voornamelijk risico’s met financiële aspecten. Externe risico’s komen vooral voort uit de omgeving van de gemeente Gulpen-Wittem. Dit betreft bijvoorbeeld economische ontwikkelingen, ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, wijzigingen in de wet- en regelgeving, maar ook natuurgeweld en beïnvloeding van / door belanghebbende.
Interne risico’s moeten doorgaans gezocht worden op de volgende vlakken: 113 114 • organisatorisch (bijvoorbeeld: integriteit, procesmanagement, klachtenafhandeling); • arbeid (bijvoorbeeld: arbeidsomstandigheden, bezetting, kwaliteit, competenties); • financieel (bijvoorbeeld: debiteuren, treasury, garantstellingen, activabeleid); • informatie (bijvoorbeeld: communicatie, juistheid, volledigheid en tijdigheid, post / archief); • imago (bijvoorbeeld: gemeente, politiek / bestuurlijk); • milieu (bijvoorbeeld: verontreiniging, vergunningen); • product (bijvoorbeeld: tijdige realisatie, kostenoverschrijdingen); • juridische aansprakelijkheid (bijvoorbeeld: onderhoudsplicht bij we gen, speelvoorzieningen e.d., planschade); • proces (bijvoorbeeld: naleving procedures, inkoop en aanbesteding, projectmanagement); • materieel (bijvoorbeeld: gebruik, onderhoud, beschikbaarheid, afschrijving). Om te kunnen bepalen naar welke risico’s binnen de gemeente de meeste aandacht dient uit te gaan, is aan elk risico een specifieke prioriteit meegegeven. Risico’s d ie de grootste invloed op het realiseren van de doelstellingen hebben, krijgen vanzelfspreke nd de hoogste prioriteit toebedeeld.
Voor de prioriteitsbepaling is voor alle geïnventariseerde risico’s een inschatting gemaakt van zowel wat de waarschijnlijkheid is dat een risico zich daadwerkelijk voo rdoet alsook een inschatting van wat de mogelijke schadeomvang hierbij kan zijn. Op basis daarvan is aan elk risico afzonderlijk een prioriteit gegeven. Voor het prioriteren van de risico’s zijn de volgende stappen gezet: 1. Het omschrijven van de gevolgen in grote lijnen als het genoemde risico zich voordoet; 2. Het schatten van de kans (de waarschijnlijkheid) dat het risico zich voordoet; De score is toegekend op basis van ervaringen. De subjectiviteit die aan deze inschatting gekoppeld is, is deels ondervangen door de inschatting door meerdere medewerkers tegelijkertijd, geheel onafhankelijk van elkaar, te laten maken en zodoende ook anderen dan uitsluitend de direct betrokkene(n) te betrekken bij het identificeren en actualiseren van risico-informatie. Hierbij wordt de onderstaande scoretabel gebruikt: Kans Score Gering (minder als 1 x per 4 jaar) 1 Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) 3 Hoog (minimaal 1 x per jaar) 5 3. Het bepalen hoe ernstig de gevolgen zijn.
Hiervoor zijn de onderstaande scoringstabellen gebruikt: Impact op politiek, product of doelstelling | Score Gering | 1 Beperkt | 2 Groot | 3 Financieel gevolg | Score Gering (< 0,1% omzet = < € 30.000) | 1 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = Tussen € 30.000 en € 150.000) | 2 Groot (> 0,5 % omzet = > € 150.000) | 3 4. | Het berekenen van de risicoscores: De risicoscore is per impactcategorie berekend door de kans-score te vermenigvuldigen met de gevolgscore. Hoe hoger de uitkomst, hoe groter het risico. Met deze methode wordt voorkomen dat risico’s met lage financiële gevolgen worden verwaarloosd. Deze risico’s kunnen door een mogelijk hogere kans dat de gebeurtenis zich voordoet alsnog een hogere score (en dus prioriteit) krijgen dan wanneer men zonder deze methode risico’s prioriteert. 5. | Het toepassen van een ranking: Op volgende wijze zijn de risico’s per impactcategorie voorzien van een ranking: Ranking | Gevolg Score 10 en hoger. | Hoog risico. Als het een financieel risico betreft, dient weerstandsvermogen aanwezig te zijn. Score hoger dan 5, maar | Beperkt risico. lager dan 10. | Als het een structureel financieel risico betreft, wordt dit voor 25% meegeteld voor het aanhouden van een weerstandsvermogen (spreiding over 4 jaar). Score van 5 en lager | Gering risico.
Voor zover het financiºle gevolgen betreft, worden die binnen de reguliere bedrijfsvoering geacht gedragen te kunnen worden. In de navolgende tabellen wordt het risicoprofiel van de gemeente Gulpen-Wittem, dat de basis voor zowel de beheersing van de essentiële risico’s alsook het bepalen van de behoefte aan weerstandscapaciteit voor de financiële risico’s vormt, aangevuld met de benodigde weerstandscapaciteit per afzonderlijk risico. Risico’s met een hoge kans van voordoen: 115 Incidenteel RISICO | VEROORZAKENDE | Risico- | Prognose | Benodigde | I | PROGRAMMA / GEBEURTENIS | score | bruto | weer- | /S paragraaf (kans x | bedrag | standscapaciteit impact) | in € Financieel Onjuist genomen | Onvoldoende | 10 | 30.000 | 30.000 | I Algemeen bestuur besluiten met mogelijke | kennis(deling) m.b.t.
imagoschade en | afdelingsspecifieke aansprakelijkheidsschade bijzondere wet- en regelgeving Planschade | Wijziging | 10 | 50.000 | 50.000 | I Ruimtelijke Ordening bestemmingsplan | en Volkshuisvesting Extra kosten of claims uit Onderhandelingsrisico’s | 10 | 50.000 | 50.000 | I Ruimtelijke Ordening onderhandelingsproces | onvoldoende doordacht | en Volkshuisvesting privaatrechtelijke sfeer | en ondervangen Grote financiºle nadelen; Onvoldoende | 15 | 100.000 | 100.000 | I Paragraaf publicitaire/politieke | informatievoorziening | Weerstandsvermogen gevolgen; calamiteit | naar college Stilstand / terugval; de | Uitval eenpitters; | 15 | 250.000 | 250.000 | I Paragraaf aanwezige kennis | beperkte flexibiliteit; | Bedrijfsvoering verdwijnt | uitstroom door vergrijzing Doelstellingen op langere Regelmatig ad-hoc | 15 | 100.000 | 100.000 | I Paragraaf termijn niet behalen | werk | Bedrijfsvoering Beveiligingsincidenten | Vanaf 1 januari 2020 is | 15 | 100.000 | 100.000 | I Paragraaf i.h.k.v. gemeentelijke | de Baseline | Bedrijfsvoering Informatieveiligheid | Informatieveiligheid Overheid (BIO) van kracht. De kans op beveiligingsincidenten blijft ten alle tijde reºel.
Mogelijke sancties vanuit Door de Wet Hof zijn | 10 | 50.000 | 50.000 | I Paragraaf Europa op basis van de | sancties mogelijk voor | Bedrijfsvoering Wet Hof | gemeenten indien zij gezamenlijk boven hun deel van de Europese norm van 3% uitkomen. Het Rijk kan besluiten (een gedeelte van) de boete door te belasten aan gemeenten. Waardering van de | Vanwege het feit dat er | 15 | 2.275.000 | 2.275.000 | I Algemeen Bestuur materiºle vaste activa | sprake is van een 1- jarige opzegtermijn bij de huidige exploitant, 116 Incidenteel kan de duurzame exploitatie van het zwembad onderhevig zijn aan wijzigingen hetgeen van invloed kan zijn op de waardering TOTAAL | 3.005.000 | 3.005.000 Structureel RISICO | VEROORZAKENDE GEBEURTENIS | Risico- | Prognose | Benodigde | I PROGRAMMA score | bruto | weerstands- | / / paragraaf (kans x | bedrag | capaciteit in | S impact) | € (financiºle risico’s) Financieel Wet Markt en | Om onwenselijke | 10 | 50.000 | 50.000 | S Paragraaf Overheid (op 1 concurrentievervalsing te voorkomen, | Weerstands- juli 2012 in | moeten alle overheden zich aan 4 | vermogen werking | wettelijke gedragsregels houden, te getreden) | weten kostendoorberekening, bevoordelingsverbod, gegevensgebruik en functiescheiding TOTAAL | 50.000 | 50.000 Risico’s met een gemiddelde kans van voordoen Incidenteel RISICO | VEROORZAKENDE | Risico- | Prognose | Benodigde | I | PROGRAMMA /
GEBEURTENIS | score | bruto | weer- | /S paragraaf (kans x | bedrag | standscapaciteit impact) | in € Financieel Maatschappelijke | In verband met de | 9 | Nog nader | Nog nader te | I Algemeen weerbaarheid in | geopolitieke ontwikkelingen | te bepalen | bepalen | bestuur aanleiding van | hebben gemeenten en geopolitieke | Veiligheidsregio’s de taak ontwikkelingen | gekregen om bij burgers, maatschappelijke organisaties, bedrijven en zichzelf de weerbaarheid te vergroten en zich voor te bereiden op (mogelijke) 117 Incidenteel uitval van voorzieningen. (De exacte financiºle gevolgen zullen nog onderzocht moeten worden) Onbevoegd genomen | Onvoldoende kennis m.b.t. | 6 | 30.000 | 7.500 | I Algemeen besluiten met mogelijke | toepassing gemeenterecht, | bestuur imago- en/of | delegatie en mandatering aansprakelijkheidsschade Procedurefouten; | Besluitvorming door | 6 | 90.000 | 22.500 | I Ruimtelijke gemeente krijgt niet wat | politieke ’haast’ kan | Ordening en ze hebben wil | invloed hebben op | Volkshuisvesting zorgvuldigheid en kwaliteit Financieel nadeel | Te laag verzekerd bedrag | 9 | 200.000 | 50.000 | I Paragraaf verzekeringsportefeuille | dan wel het geheel | Bedrijfsvoering ontbreken van een noodzakelijke (tijdelijke dan wel doorlopende) gemeentelijke verzekering in de verzekeringsportefeuille (o.a.
door het ontbreken van een eigen gemeentelijk verzekeringsbeleid) Fraude / | Uitblijven | 6 | 90.000 | 22.500 | I Paragraaf integriteitschending | kwetsbaarheidsanalyses; | Bedrijfsvoering onvoldoende integriteitspreventie of integriteitsbesef juridische | Het overtreden van de | 9 | 200.000 | 50.000 | I Paragraaf aansprakelijkheid / | regels voor Europese | Bedrijfsvoering aanbestedingsprocedure | aanbesteding, onduidelijke en schadeclaims / nieuwe afspraken, ongeschikte / Aanbestedingswet | onuitvoerbare gunning / selectiecriteria etc. Aanbestedingstrajecten moeten objectief, transparant en proportioneel zijn; voldoet de uitleg voor een keuze/partij niet aan het gelijkheidsbeginsel of proportionaliteitsprincipe, dan hebben marktpartijen grond voor een juridische procedure.
Schadevergoeding / | Fout in contract of | 6 | 90.000 | 22.500 | I Paragraaf hogere kosten wegens | onduidelijke afspraken | Bedrijfsvoering 118 Incidenteel contractfouten of onduidelijkheden Boete in kader van de | Niet nakomen van de | 9 | 250.000 | 62.500 | I Paragraaf Algemene Verordening | verplichtingen en/of | Bedrijfsvoering Gegevensbescherming | overtreding van de (AVG) | beginselen van de AVG Garantstelling Ministerie | Werkzaamheden aan | 6 | 20.000 | 5.000 | I Ruimtelijke van Defensie | defensiepijpleiding | Ordening en Givelderweg 1 en 3 | Volkshuisvesting Borgstelling WSW | Rijk en gemeenten staan | 6 | 50.000 | 12.500 | I Ruimtelijke beide voor 50% borg bij | Ordening en het niet aan de | Volkshuisvesting verplichtingen kunnen voldoen door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw TOTAAL | 1.020.000 | 255.000 Structureel RISICO | VEROORZAKENDE | Risico- | Prognose | Benodigde | I PROGRAMMA / GEBEURTENIS | score | bruto | weerstands- | / paragraaf (kans x | bedrag | capaciteit in | S impact) | € (financiºle risico’s) Financieel Financieel nadeel open | Niet begrote ontwikkeling | 9 | 150.000 | 37.500 | S Sociale voorziening en einde regelingen | aantal cliºnten / kosten | maatschappelijke voorzieningen | ontwikkelingen Risicomanagement | Ontbreken structureel | 6 | 30.000 | 7.500 | S Paragraaf risicomanagement beheer | Weerstandsvermogen Invoering | De gemeenten
moeten | 6 | 20.000 | 5.000 | S Paragraaf vennootschapsbelasting | vennootschapsbelasting | Bedrijfsvoering voor gemeenten | betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken TOTAAL | 200.000 | 50.000 Een confrontatie van de benodigde weerstandscapaciteit in de gemeente Gulpen-Wittem met de beschikbare weerstandscapaciteit geeft het volgende beeld: 119 Weerstandscapaciteit | Beschikbaar | Benodigd Structureel | A | € 1.059.957 | B | € 100.000 Incidenteel | C | € 9.315.225 | D | € 1.105.000 Totaal | E | € 10.375.182 | F | € 1.205.000 Weerstandsvermogen | Ratio Structureel (A / B) | 10,60 Incidenteel (C / D) | 8,43 Totaal (E / F) | 8,61 Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in de volgende ratio: Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit / Benodigde weerstandscapaciteit Gemeentelijk beleid weerstandsvermogen Met de vaststelling van de Nota weerstandsvermogen en risicomanagement heeft de gemeenteraad van Gulpen-Wittem het beleidskader betreffende het aanhouden van weerstandsvermogen benoemd. De toepassing van dit beleidskader is gericht op het borgen van de continuïteit van het bestaande beleid en dienstverlening in het geval van substantiºle onvoorziene financiºle tegenvallers, het borgen van het imago van de gemeente en het beheersen van overige risico’s.
Wat betreft de waarde van de ratio weerstandsvermogen is er sprake van een momentopname, zowel ten aanzien van de beschikbare capaciteit als de benodigde capaciteit. De ratio wordt permanent beïnvloed door de wijziging van risico-informatie (nieuwe besluiten of wijziging van de feitelijke omstandigheden met inherente gevolgen voor de kans of de impact, beheersmaatregelen, de omvang van componenten van de weerstandscapaciteit). Aan de ratio weerstandsvermogen wordt de volgende betekenis gegeven: Ratio | Waardering > 2,0 | Uitstekend 1,5 – 2,0 | Ruim voldoende 1,0 – 1,5 | Voldoende 0,8 – 1,0 | Matig 0,6 – 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende De gemeente Gulpen-Wittem streeft ernaar om het weerstandsvermogen binnen de bandbreedte van ‘voldoende’ – ‘ruim voldoende’ te houden. 120 121 In het geval de overallratio (structureel en incidenteel) van de streefwaarde afwijkt, zullen door het college aan de raad maatregelen voorgesteld worden om uiteindelijk weer op, bovenstaand reeds aangegeven, streefwaarde te komen. Voor de gemeente Gulpen-Witt em kan op basis van het huidige risicoprofiel worden geconcludeerd dat het weerstandsvermogen overall (struct ureel en incidenteel) met een waarde van 2,50 uitstekend is. Het vermogen om incidentele nadelen op te vangen is met een waarde van 2,43 uitstekend.
Het vermogen om structurele nadelen op te vangen op basis van de beschikbare weerstandscapaciteit kan met ee n waarde van 4,80 op dit moment als uitstekend bestempeld worden. Zoals eerder verwoord, is de waarde van de ratio weerstandsvermogen een momentopname; zowel ten aanzien van de beschikbare weerstandscapaciteit alsook ten aanzien van de benodigde weerstandscapaciteit. Daarnaast geldt dat de manier van kwantificering van d e risico’s over het algemeen tamelijk ruwe inschattingen betreft. Inherent gevolg hiervan is dat de uitkomsten van de analyse een geschatte indicatie van mogelijke tegenvallers weergev en. Doordat de ratio bij voortduring beïnvloed wordt door de toevoeging en/of wi jziging van risico-informatie (nieuwe besluiten of feitelijke omstandigheden met gevolgen voor de kans of de impact, beheersmaatregelen, de omvang van componenten van de weerstandscapaciteit) is in het k ader van de gemeentelijke financiºle weerbaarheid vooral een gedegen vertrouwen in he t gemeentelijk meerjarig financieel perspectief bij alle betrokkenen onontbeerlijk. BBV Indicatoren In het kader van het BBV is een aantal indicatoren nader gedefini eerd en verplicht gesteld. Deze indicatoren schetsen voor onze gemeente het volgende beeld. Het gaat om de volgende: Solvabiliteit: dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiºle verplichtingen te voldoen.
Hoe hoger dit percentage, hoe g unstiger dit is voor de financiºle weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatie: De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bi j de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de loopti jd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Structurele exploitatieruimte: Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structu rele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cij fer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Schuldquote: dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelij ke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van d e mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen Netto schuldquote: gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald, wordt dit kengetal zowel berekend inclusief als exclusief de doorgeleende gelden.
Zo wordt duidelijk wat het aandee l van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Hoe lager deze percentages, hoe beter. Belastingcapaciteit: De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen om bijvoorbeeld opgetreden risico’s op te vangen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente. BBV Indicatoren | Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Solvabiliteit | 9% | 9% | 12% | 13% | 14% | 18% Grondexploitatie | 0% | 0% | 0% | 0% | 0% | 0% Structurele exploitatieruimte | 2% | -1% | 0% | 2% | 2% | 5% Schuldquote | 170% | 154% | 137% | 137% | 130% | 117% Netto schuldquote | 166% | 149% | 132% | 132% | 126% | 112% Belastingcapaciteit * | 122% | 115% | 116%* | 116% | 116% | 116% * De belastingcapaciteit voor 2027 e.v. is afgezet tegen de woonlasten in NL over 2026.
BBV Indicatoren | Categorie A | Categorie B | Categorie C Signaleringswaarden | ’Minst risicovol’ | ’Neutraal’ | ’Meest risicovol’ Solvabiliteit | >50% | 20-50% | <20% Grondexploitatie | <20% | 20-35% | >35% Structurele exploitatieruimte | >0% | 0% | <0% Schuldquote | <90% | 90-130% | >130% Netto schuldquote | <90% | 90-130% | >130% Belastingcapaciteit | <95% | 95-105% | >105% Aansprakelijkstellingen De landelijke tendens is dat het aantal schadeclaims toeneemt. Als oorzaken kunnen worden genoemd het Nieuwe Burgerlijk Wetboek (invoering risico aansprakelijkheid), de Algemene Wet Bestuursrecht (aanzienlijke versterking van de positie van de burger ten opzichte van de overheid) en de toenemende mondigheid van de burgers. De risico’s op het gebied van aansprakelijkstelling kunnen aanzienlijk zijn, zodat het van groot belang is om schadepreventief te werken. Een goed en regelmatig onderhoud van wegen, speeltoestellen etc. (de gemeente beschikt over beheers- c.q. onderhoudsprogramma’s), een klachtenlijn, het nauwkeurig naleven van procedures, adequate behandeling van ingediende bezwaarschriften etc. behoren in het kader van preventief werken tot de aandachtspunten. De gemeente is voor de wettelijke aansprakelijkheid en de bestuurdersaansprakelijkheid verzekerd.
122 123 Wij kunnen echter niet uitsluiten dat, buiten het al bestaande eigen risico, de gemeente met claims krijgt te maken die niet via de verzekering zijn afgedekt. Paragraaf 3 - Onderhoud Kapitaalgoederen De gemeente Gulpen-Wittem is qua oppervlakte uitgestrekt (ruim 7. 300 ha.) en een groot deel hiervan is bij de gemeente als openbare ruimte in beheer. Vee l activiteiten vinden er plaats zoals wonen, recreºren en werken. Voor deze activiteiten zijn kapitaalgoederen nodig: wegen, rioleringen, openbare verlichting, openbaar groen, gebouwen, civiele kun stwerken en buitensportaccommodaties. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de financiºle lasten. Het beheer van de openbare ruimte is van oudsher een van de belangrijkste taken van de gemeente. Deze openbare ruimte bestaat uit een aantal kapitaalgoederen, dat als volgt gerubriceerd kan worden: • wegen (programma 2); • civieltechnische kunstwerken (programma 2); • openbare verlichting (programma 2); • riolen en gemalen (programma 7); • openbaar groen (programma 5); • accommodaties (programma 5); • buitensport accommodaties (programma 5). Al deze kapitaalgoederen dienen onderhouden te worden. Gezie n de duurzaamheid van de kapitaalgoederen is dat een taak die continue budgettaire midde len vraagt.
Deze paragraaf biedt inzicht in de stand van zaken met betrekking tot de kwali teit en het onderhoud van de kapitaalgoederen. Aan de orde komen het beleidskader, de daaruit v oortvloeiende financiºle consequenties en de vertaling daarvan in de begroting. De gemeente kiest ervoor om het onderhoud van de kapitaalgoederen planmatig aan te pakken. Dit heeft als voordeel dat onderhoud tijdig wordt uitgevoerd en storingen en uitval beperkt blijven. Door werkzaamheden tijdig te plannen besparen we ook kosten en is het organisatorisch beter beheersbaar. Naast het onderhouden van de bestaande kapitaalgoederen zullen van tijd tot tijd investeringen nodig zijn ter vervangingen van technisch afgeschreven zaken. Soms vragen ook nieuwe zaken om investeringen. Wegen Onder het wegbeheer valt het onderhoud van de wegen, strate n, pleinen, parkeerterrein en veldwegen (halfverhardingen). Het gaat om het totale (half)verharde oppervlak dat de gemeente in onderhoud heeft. In totaal heeft de gemeente ongeveer 1 56 ha aan verharde wegen en pleinen in beheer. Daarnaast hebben we 27 ha half verharde wegen. De verhardingen zijn te onderscheiden in: Oppervlak in ha | Oppervlak in ha Asfalt | 106 Elementen (tegels, klinkers, etc.) | 48 Beton | 2 Halfverharding (veldwegen) | 27 totaal | 183 Er is een Omgevingsprogramma wegen 2023 - 2027 | opgesteld. Dit is 20 oktober 2022 vastgesteld door de Raad.
Het programma bevat de uitvoeringskaders voor het wegbeheer en beschrijft de onderhoudsniveaus. Er is daarbij gekozen voor rationeel wegbeheer volgens de CROW-normering. Rationeel wegbeheer houdt in, dat de beheerder planmatig het onderhoud van wegen aanpakt. Dit gebeurt op basis van visuele inspecties, gedragsmodellen en de daaruit volgende prioriteiten volgorde. De Raad heeft ervoor gekozen om de openbare verhardingen te beheren en onderhouden op een B/C kwaliteit (goed/voldoende). Bij dit kwaliteitsniveau wordt aan alle wettelijke eisen voldaan, waarbij de bereikbaarheid en leefbaarheid niet in het geding komt en waarbij de kans op ongevallen klein is. Bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kapitaallasten lopende investeringen | 233 | 347 | 459 | 461 Kapitaallasten gerealiseerde investeringen | 913 | 901 | 889 | 875 Storting onderhoudsfonds | 270 | 270 | 270 | 270 Personeelslasten | 411 | 412 | 406 | 404 Overige kosten | 177 | 177 | 177 | 177 Exploitatie | 2.004 | 2.107 | 2.201 | 2.187 Civieltechnische kunstwerken (bruggen) De gemeente Gulpen-Wittem beheert 144 civiele kunstwerken zoals bruggen en duikers. De totale vervangingswaarde van het areaal is circa € 25 miljoen. Voor deze kunstwerken is een beheerplan voor de periode 2026 – 2030 opgesteld. Bij het vaststellen van het beheerplan is er voor kwaliteitsniveau/beleidsprofiel R gekozen.
Bij dit kwaliteitsniveau wordt aan alle wettelijke eisen voldaan, waarbij de bereikbaarheid en leefbaarheid niet in het geding komt en waarbij de kans op ongevallen klein is. In 2025 hebben inspecties plaatsgevonden om de conditie van de civiele kunstwerken te bepalen. Uit deze toestandsinspecties is gebleken dat 94% van het areaal voldoet aan het gekozen kwaliteitsniveau. Op basis van deze resultaten is het “beheerplan civiele kunstwerken 2026 – 2030” tot stand gekomen. In dit beheerplan zijn de inspectieresultaten geprioriteerd en voorzien van een uitvoeringsjaar. Dit beheerplan dient als leidraad voor het uitvoeren van onderhoud. 124 Het afgelopen jaar zijn er onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd aan diverse civiele kunstwerken. Voor de aankomende jaren (2026-2030) staan er onderhoudswerkzaamheden gepland voor een aantal civiele kunstwerken. Door het uitvoeren van periodieke inspecties en nader technisch onderzoek wordt de toestand van de civiele kunstwerken gemonitord. Bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Storting onderhoudsfonds | 63 | 63 | 63 | 63 Personeelslasten | 114 | 111 | 107 | 104 Totaal exploitatie | 177 | 174 | 170 | 167 Openbare verlichting Ook het beheer van de openbare verlichting is een taak van de gemeente.
Niet alleen heeft de openbare verlichting een functie uit het oogpunt van veiligheid maar ook de esthetische vormgeving krijgt steeds meer aandacht. In Gulpen-Wittem staan ongeveer 3.000 lichtmasten. Bij de vervanging van de verlichting kiezen we voor duurzame energiezuinige Ledverlichting. Door planmatig onderhoud en vervanging wordt achterstallig onderhoud tegengegaan en kunnen de laatste ontwikkelingen voor energiezuinige verlichting meegenomen worden. In 2024 is het Programma Openbare Verlichting 2024 – 2027 vastgesteld door de raad. Hierin is het beleid en onderhoud van de openbare verlichting voor de periode 2024 – 2027 opgenomen en het volledig verleden van het areaal. Bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kapitaallasten lopende investeringen | 34 | 35 | 35 | 36 Kapitaallasten gerealiseerde investeringen | 58 | 57 | 56 | 55 Onderhoud | 81 | 81 | 81 | 81 Energie | 60 | 60 | 60 | 60 Totaal exploitatie | 234 | 234 | 234 | 234 In 2024 is het Programma Openbare Verlichting 2024 – 2027 vastgesteld door de raad. Hierin is het beleid en onderhoud van de openbare verlichting voor de periode 2024 – 2027 opgenomen. Riolen en gemalen Onder het rioolbeheer valt het onderhoud van de riolen, inspectieputten, rioolgemalen, overstorten en randvoorzieningen. De vervanging en de aanleg van nieuwe voorzieningen rekenen we ook daartoe.
In totaal heeft de gemeente ongeveer 172 km in beheer. De riolen zijn te onderscheiden in: 125 Lengte in km Hemelwaterriool | 36,6 Droogweerriool (= vuilwaterriool) | 18 Gemengd riool (= hemelwater + vuilwater) | 98,5 Drainage | 1,4 Persleidingen | 13,7 Totaal | 168,2 Daarnaast heeft de gemeente nog 55 gemalen, 22 individuele behandelingen afvalwater (IBA) en 5 bergbezink-voorzieningen. In oktober 2022 is het nieuwe Waterprogramma voor de periode 2023 – 2027 vastgesteld. Het plan bevat een investeringsplanning en er zijn bedragen geraamd voor het reguliere onderhoud. Voor het plannen van onderhoudsmaatregelen is een nieuwe applicatie aangeschaft. Schades worden datagedreven, risico gestuurd en voorspellend beoordeeld. Hierdoor hoeft niet iedere schade (direct) hersteld te worden en besparen wij dus kosten. Binnen de planperiode (2023- 2027) van het waterprogramma wordt 14,1 miljoen geïnvesteerd. Deze investeringen dragen bij aan het beperken van wateroverlast, het realiseren van de Kader richtlijn water doelen, het integraal werken en/ of structurele vervangingen. Inspecties worden uitgevoerd conform de NEN normen, wateroverlast locaties worden bepaald op basis van stresstesten, de maatregelen ten behoeve van de kader richtlijn water doelen worden bepaald op basis van een ecologische beoordeling in combinatie met het Basis Rioleringsplan (BRP).
Bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kapitaallasten lopende investeringen | 147 | 271 | 313 | 339 Kapitaallasten gerealiseerde investeringen | 1.125 | 1.108 | 1.046 | 1.025 Onderhoud | 343 | 354 | 364 | 364 Energie | 42 | 42 | 42 | 42 Bijdrage BsGw | 18 | 18 | 19 | 21 Betaalde belastingen | 55 | 56 | 58 | 58 Personeelslasten | 332 | 333 | 333 | 333 Totaal exploitatie | 2.062 | 2.182 | 2.175 | 2.182 De kosten van de riolering verhalen we op de gebruiker met de rioolheffingen. Voor deze heffing verwijzen we naar de paragraaf lokale heffingen. Openbaar groen 126 De gemeente Gulpen-Wittem is met haar vijfsterren landschap, onderdeel van het Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Een belangrijk deel van de kwaliteit van dit landschap wordt gevormd door de aanwezigheid van unieke natuurwaarden en een karakteristieke groenstructuur. Vanuit haar positie als Cittaslow-gemeente stuurt Gulpen-Wittem, op het behouden en versterken van een duurzame leefomgeving in een kwalitatief hoogwaardig landschap. In verband met het huidige biodiversiteitsvraagstuk, de klimaatopgave, de energie- en landbouwtransitie, de woningbouwopgave en het mobiliteitsvraagstuk die allemaal aandacht vragen en allemaal in meer of mindere mate raken aan het groenbeleid van de gemeente.
Bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kapitaallasten lopende investeringen | 0 | 0 | 0 | 0 Kapitaallasten gerealiseerde investeringen | 32 | 32 | 31 | 31 Onderhoud | 1.278 | 1.278 | 1.288 | 1.235 Brandstofkosten | 16 | 16 | 16 | 16 Personeelslasten | 599 | 599 | 599 | 599 Totaal exploitatie | 1.925 | 1.925 | 1.935 | 1.881 Accommodaties Als we het over de accommodaties hebben, dan gaat het over het onderhoud en beheer van de gemeentelijke gebouwen. Dit onderhoud wordt zowel planmatig als correctief opgepakt zodat storingen en uitval tot een minimum beperkt blijven. De daarmee samenhangende kosten en investeringen zijn, op basis van de huidige MJOP’s 2023 – 2032 opgenomen in de navolgende tabel. Het gebouwenbeheer is inmiddels volledig geïntegreerd binnen de eigen organisatie. Bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kapitaallasten lopende investeringen | 141 | 242 | 239 | 236 Kapitaallasten gerealiseerde investeringen | 409 | 397 | 307 | 271 Personeelslasten | 186 | 188 | 188 | 188 Storting onderhoudsfonds | 259 | 259 | 259 | 259 Belastingen | 71 | 71 | 71 | 71 Correctief onderhoud | 55 | 55 | 55 | 55 Totaal exploitatie | 1.121 | 1.212 | 1.119 | 1.080 In december 2024 zullen de nieuw op te stellen Duurzame Meerjaren Onderhoudsplannen (DMJOP) en de daarmee samenhangende financiºle vertaalslag aan de Raad worden voorgelegd.
Buitensportaccommodaties Naast de gebouwen heeft de gemeente ook de zorg voor buitensportaccommodaties. We hebben 15 natuurgrasvelden, 2 kunstgrasvelden, 6 tennisblokken en 1 tennis oefenkooi. In Gulpen, Mechelen en Wijlre hebben we een voetbalaccommodatie en een tennisaccommodatie en in Eys en 127 Partij hebben we alleen voetbalaccommodaties. Voor de buitensportaccommodaties is in 2017 een Meerjarig onderhoudsplan vastgesteld. Dit meerjarig onderhoudsplan zal z.s.m. herzien moeten worden. Bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kapitaallasten lopende investeringen | 0 | 0 | 0 | 0 Kapitaallasten gerealiseerde investeringen | 78 | 77 | 76 | 75 Onderhoud | 178 | 178 | 178 | 178 Belastingen | 16 | 16 | 16 | 16 Totaal exploitatie | 272 | 271 | 270 | 269 Samenvatting In de volgende tabel staan de totale exploitatiekosten van de kapitaalgoederen. Bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Wegen | 2.004 | 2.107 | 2.201 | 2.187 Civiele kunstwerken | 177 | 174 | 170 | 167 Openbare verlichting | 234 | 234 | 234 | 234 Riolen en gemalen | 2.062 | 2.182 | 2.175 | 2.182 Openbaar groen | 1.925 | 1.925 | 1.935 | 1.881 Accommodaties | 1.121 | 1.212 | 1.119 | 1.080 Buitensport accommodaties | 272 | 271 | 270 | 269 Totaal | 7.795 | 8.105 | 8.104 | 8.000 Paragraaf 4 - Financiering In de begroting is het streven om de gemeentelijke baten en lasten met elkaar in evenwicht te hebben.
Dit evenwicht wordt gemaakt per boekjaar. In werkelijkheid en gedurende het jaar vinden betalingen plaats: inkomsten en uitgaven. Ook al zijn de baten en lasten in het boekjaar gelijk, de inkomsten en uitgaven vinden vaak niet tegelijkertijd plaats. Om het tijdsverschil tussen inkomsten en uitgaven te overbruggen is er behoefte aan financiering. Bij financiering maken we een onderscheid tussen de korte (lees: tot ØØn jaar), en de lange termijn (lees: ØØn jaar of langer). Grofweg gezegd is de financiering op de korte termijn bedoeld om het tijdsverschil tussen de jaarlijkse betalingen en ontvangsten te overbruggen. De financiering op de lange termijn is bedoeld voor de structurele financieringsbehoefte, zoals voor het doen van investeringen. Investeringen zijn uitgaven die we nu doen en waarvan de (afschrijvings-)lasten over meerdere jaren gespreid worden. Periodiek wordt een financieringsbehoefte opgesteld, op basis waarvan de meerjarige rente wordt begroot. 128 Aangezien onze gemeente een netto-lenende gemeente is, is het streven om het vaste deel van de financieringsbehoefte middels langlopende leningen aan te trekken en het fluctuerende deel op te vangen met kortlopende kredieten. Ook is het streven om geen positieve saldi aan te houden. Liquiditeitspositie Schatkistbankieren Met ingang van 2013 is het verplicht schatkistbankieren voor gemeenten ingevoerd.
Dat houdt in dat gemeenten met ingang van 2014 overtollige middelen bij het Rijk (in ’s Rijks schatkist) moeten stallen. Doordat de decentrale overheden hun tegoeden onderbrengen in de schatkist van het Rijk hoeft de Nederlandse Staat minder geld te lenen op de financiºle markten, waardoor de overheidsschuld daalt. Zodra onze gemeente een substantieel positief saldo op de rekening courant heeft, wordt het saldo geparkeerd op onze rekening bij de schatkist. Aangezien onze gemeente een netto lenende is, wordt ernaar gestreefd om structureel géén tegoeden in ’s Rijks schatkist te stallen. Financiering op de korte termijn Voor de financiering op de korte termijn wordt gebruik gemaakt van een rekening courant-faciliteit bij de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Op onze rekening courant mag tot een bedrag ad € 2 miljoen “rood” worden gestaan. Norm voor de structurele financiering op korte termijn is de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet bedraagt 8,5 % van het totaal van de jaarbegroting bij aanvang van het jaar. Rekening houdend met de meerjarenraming bedraagt onze kasgeldlimiet (afgerond): bedragen in € 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 begrotingstotaal lasten | 53.839 | 52.770 | 52.749 | 52.820 kasgeldlimiet 8,5 % | 4.576 | 4.485 | 4.484 | 4.490 Dit wil zeggen dat we in 2027 maximaal € 4,576 miljoen aan schulden met een looptijd van maximaal ØØn jaar mogen hebben.
Indien we structureel (lees: het derde achtereenvolgende kwartaal) een groter tekort hebben, dient een deel hiervan omgezet (geconsolideerd) te worden in een lening met een lange(re) looptijd. 129 Kasgeldlimiet | -1 | -2 | (3) Netto | Kasgeld- | Ruimte onder de | Over-schrijding vlottende | limiet | kasgeldlimiet | kasgeldlimiet Stappen (1 - | Vlottende | Vlottende | middelen (+) of | (6a)= (5>4) | (6a= (5<4) 4) | schuld | midddelen | netto schuld (-) (Bedragen x € 1.000) (1) | -/- | (2) | = | (3) 3e kwartaal | € -2.969 | € 700 | € -2.269 | € 4.214 | € 1.945 | n.v.t. 2025 4e kwartaal | € -3.012 | € 4 | € -3.008 | € 4.214 | € 1.206 | n.v.t. 2025 1e kwartaal | € -6.247 | € 5 | € -6.242 | € 4.525 | n.v.t. | € 1.717 2026 2e kwartaal | € -2.501 | € 316 | € -2.185 | € 4.525 | € 2.340 | n.v.t. 2026 Berekening kasgeldlimiet (5) (7) Begrotingstotaal 2026 | € 53.233 (8) Percentage regeling | 8,50% (5) = (7) x (8) | Kasgeldlimiet | € 4.525 Financiering op de lange termijn (opgenomen / aangetrokken gelden) Financiering op de lange termijn wordt ook “vaste schuld” genoemd. Deze vaste schuld is bedoeld voor het financieren van investeringen. Door een investering verwerft de gemeente een goed dat we een actief (of activum) noemen. De vaste activa worden afgeschreven volgens de termijnen zoals opgenomen in de financiºle verordening.