PRO Gulpen-Wittem - Algemene Beschouwingen

Ja voorzitter, eindelijk is het dan zover: wij behandelen vandaag de vierde en laatste begroting van deze coalitie. Of althans … een coalitie kun je het amper noemen: het zijn twee partijen die elkaar krampachtig omarmen. Dit doen ze om maar niet van het schild te vallen, waarop ze vier jaar geleden zijn gehesen met hulp van derde partij, het CDA. Zoals bekend is die derde partij allang afgehaakt met dit liefdeloze verbond te steunen. Maar dat is terugkijken en vandaag kijken we vooruit naar 2026. Wat ligt hier voor ons, voorzitter? Een sluitende begroting; dat klinkt mooi, maar ten koste van wat? 1 Woningeigenaren en ondernemers gaan, als het aan het college ligt, 5% meer onroerende zaak belasting betalen. 2 Volgens datzelfde college moet de toeristenbelasting volgend jaar alweer 10% omhoog, na opeenvolgende stijgingen die optellen tot maar liefst 60%. Het toeristisch platform maakte duidelijk dat deze lasten - vanwege wettelijke verplichtingen - effectief óók voor rekening komen van de ondernemers.

Wat ook opvalt, voorzitter, is het verschil in stijl tussen het sociaal en het fysiek domein. Zoals het hoort, kort voor verkiezingen, is de begroting voor het sociaal domein beleidsarm. Twee belangrijke beleidsplannen, die over armoede en schuldhulpverlening lopen af aan het eind van dit jaar, en het allerbelangrijkste - want alles overkoepelende beleidsplan sociaal domein was vorig jaar al afgelopen. Dit staat in schril contrast tot het fysieke domein. Dat is het departement onder leiding van wethouder Franssen dat wegen, tunnels en viaducten beheert, maar ook riolen, cultureel erfgoed en openbaar groen onderhoudt. Dit college wil op de valreep van haar bestaan (kenners weten dat het woord ´valreep´ een scheepvaart term is; hier volgt er nog één:) Dit college wil in het fysieke domein volle kracht vooruit op de ingeslagen koers. Nu snappen we waarom aan de start van deze raadsperiode werd gezegd: ´Piet [dat is wethouder Franssen] is onze kapitein en wij [de fractie Franssen] zijn zijn matrozen´. Hier lijdt dus duidelijk het dualisme schipbreuk. Volle kracht vooruit dus, voorzitter, maar onderweg waar naartoe? Welke toekomst had en heeft dit college voor ogen? Van een college mag verwacht worden dat zij een toekomstvisie heeft.

Vraag aan dit college: wat is uw toekomstvisie, waar kunnen wij die vinden en wat is daarvan volgens u de afgelopen zes jaar terechtgekomen? Het enige toekomstperspectief dat wij konden vinden is het coalitieakkoord met als titel: Samen bouwen we verder. Met de kennis van nu zou je bijna lachen, want er was niet gebouwd en er wordt nog steeds niet gebouwd. Dus de vele woningzoekenden zullen er

de humor niet van inzien. Alleen op de hoek Burggraverweg/Nieuwstraat is recent, eindelijk gestart met de bouw van appartementen ter vervanging van de al jaren geleden gesloopte woningen op die plek. Maar dat project is in gang gezet door het vorige college onder PRO-wethouder Houben, en Fractie Franssen stemde er toen tegen. Het coalitieakkoord droeg als titel: Samen bouwen we verder. Vraag aan dit college: wat heeft u in de afgelopen zes jaar gebouwd? En met wie heeft u daarbij samengewerkt?

Voorzitter, er is nóg een vraag die ons bezighoudt: anders dan in het sociale domein, waar gewerkt wordt onder de vleugels van allerhande samenwerkingsverbanden, opereert het fysieke domein bij voorkeur op eigen houtje. Vraag aan het college: waarom zoekt het fysieke domein niet veel meer de samenwerking op, zoals het sociaal domein doet met Gemeenschappelijke Regelingen, Sociale Zaken Maastricht Heuvelland en de KG80?

En zo komen we op de vraag hoeveel bestuurskracht onze gemeente werkelijk heeft? Daarover discussiëren we regelmatig in de commissie BSM, maar tot nu toe zonder resultaat. Het is daarom goed dat de Provincie Limburg investeert in het versterken van onze bestuurskracht. Daartoe organiseerde zij het GUN programma, waarbij GUN staat voor Gemeentelijke Uitvoeringskracht Nieuwestijl. Vraag aan het college: welke stappen zijn ondernomen om bij te dragen aan het slagen van het GUN programma (Gemeentelijke Uitvoeringskract Nieuwestijl) en welke doelen streeft u daarbij na?

Ik had het daarstraks over vooruit kijken, voorzitter, en dat doen de leden van PRO GW. Net als vermoedelijk die van andere politieke partijen. OOK, of misschien wel vooral?, die van VVD en, dachten we tot voor kort, BBB. Partijen maken zich op voor de verkiezingscampagne 2026 - vol verwachtingen, plannen en intriges, maar we horen ook al voorspellingen van zetel-aantallen en mogelijke coalities. PRO doet niet mee aan dit soort spelletjes. Wij willen dat de kiezer eerlijk geïnformeerd wordt om zijn of haar keuze te kunnen maken. Daarbij hoort wat ons betreft, net als bij landelijke verkiezingen, minstens één verkiezingsdebat. En daarom dienen we een eerder weggestemde en op verzoek aangepaste motie nogmaals in om dit mogelijk te maken.

PRO GW wil dus eerlijk zijn, iedereen een kans geven en dus ook nieuwkomers, maar ook duurzaam en sociaal. Zo beoordelen we ook de begroting voor 2026: is die eerlijk, duurzaam en sociaal?

En die is niet eerlijk, want zoals eerder genoemd: voorgesteld wordt om 432.000 extra belasting te heffen van woningeigenaren, ondernemers en toeristen. Gelukkig bleek vorige week tijdens de commissie behandeling dat de gehele gemeenteraad hiertegen is. Mijn collega René Nijssen startte zijn tweede termijn met de vaststelling dat iedereen wil dat deze begroting van tafel gaat. In minder dan een week tijd organiseerde hij dat er vandaag een raadsbreed gesteund amendement ligt over het schrappen van de voorgestelde OZB-verhoging van 5%. Tot onze verrassing verscheen gistermorgen opeens nóg een amendement van de coalitiepartijen met betrekking tot de begroting van 2027. Daarmee willen de indieners ruimte creëren voor nieuw beleid. Dat willen wij ook wel, voorzitter. Wij voelen ons nu gedwongen om óók nog een extra amendement toe te voegen. Want waar de ene wethouder gaten dicht in de begroting, dicht de andere wethouder niet-bestaande gaten in het wegdek. Eerder vanmorgen bespraken we al dit verschil in stijl tussen het sociaal en het fysiek domein.

Eerlijk zijn, dus. Eerlijk is ook dat, als je hier binnenkomt, je geen vooroordelen hebt en geen voorkeursbehandeling verlangt. Je stokpaardje laat je buiten staan, op slot in het fietsenrek, en als je dan tóch met de auto komt, zet je die gewoon in een daartoe bestemd parkeervak. Het is heel gezond om daar naar toe te lopen na een lange vergader-dag. PRO snapt dus niet waarom raadsleden vandaag een parkeerontheffing kunnen krijgen bij de leveranciersingang van het gemeentehuis.

PRO vindt de begroting dus niet eerlijk, voorzitter. Maar wij vinden hem ook niet duurzaam.

Onlangs werd de gemeenteraad in een kennissessie bijgepraat over onze vorderingen op het gebied van de warmte- en energietransitie. Het was een zeer boeiende bijeenkomst en we zijn onder de indruk van de stappen die gezet zijn. Helaas waren bij die bijeenkomst slechts enkele raadsleden uit GW aanwezig en de afgelopen dagen en weken merkte ik dat de raad daardoor onvoldoende begrip heeft voor wat ons allemaal te wachten staat. Om een voorbeeld te noemen: agrarische bedrijven hebben potentie om, naast traditionele producten als melk, aardappelen en groente, ook energie op te wekken. Daarbij denken we altijd aan zonnepanelen, maar met kleine windmolens, zonnecollectoren, mestvergisting en geodesie kunnen talloze gehuchten in onze gemeente energie-onafhankelijk worden. In ons omringende landen zien we dit al heel veel - dus waarom niet bij ons? Mijn partij, PRO GW, schrok er dus van dat bij de presentatie van de Omgevingsvisie, twee weken geleden in Vaals, nog steeds alleen gesproken werd over grote windturbines en zonnevelden als het gaat over duurzame energie-opwek. En we horen ook tegenstrijdige verhalen van en over de Energie Coöperatie Geuldal. Wij hebben stellig de indruk dat er veel gepraat wordt - maar weinig met elkaar.

Vraag aan het college: wat laat u achter als erfenis op het gebied van duurzaamheid? Hoe ver zijn we gevorderd met de warmte- en energietransitie, en wat dient volgens u het volgende college te realiseren?

Duurzaamheid betekent ook dat we onze planeet bewoonbaar overdragen aan toekomstige generaties. Dat we de biodiversiteit versterken en de opwarming terugdraaien. Meer bomen planten dus. En het mooie is: daar hebben wij nu al profijt van, want bomen houden overtollige neerslag vast en bieden schaduw in de steeds hetere zomers. Daarom dienen we samen met de fractie DOE´22 een motie in om de herplant te versnellen van honderden bomen die we gekapt hebben en nog gaan kappen in Gulpen-Wittem.

En we dienen een motie in om de BEST-tas eindelijk ook in onze gemeente te introduceren. De afkorting staat voor Boeken, Elektrische apparaten, Speelgoed en Textiel. Om ons heen worden die ingezameld om te worden hergebruikt als tweedehands artikel of als grondstof voor nieuwe producten. Waarom doen wij dit niet ook?

En voorzitter, voordat ik zometeen aan het blokje Sociaal begin, verbind ik de beide thema´s Eerlijk en Duurzaam met elkaar. Want de genoemde kennissessie over de warmte- en energietransitie startte met een analyse van de toekomstige warmtevraag in GW. Van alle woningen, accommodaties en bedrijfspanden, werd de jaarlijkse warmtebehoefte berekend aan de hand van ouderdom, bouwwijze (vrijstaand, geschakeld of gestapeld), energielabels et cetera. Nu blijkt: van 1000 panden is de eigendom niet bekend. Dat doet de vraag rijzen: is de belasting heffing dan wel eerlijk? Betalen alle eigenaren OZB? Belasten we alle forensen woningen?

Met die forensenbelasting is nog iets vreemds aan de hand, voorzitter. Wettelijk is die bedoeld om tweede woning-eigenaren die meer dan 90 dagen per jaar in onze gemeente verblijven te laten meebetalen aan de instandhouding van onze voorzieningen. Zij tellen namelijk niet mee bij de vaststelling van de Algemene Uitkering. Daarom zou je verwachten dat de forensenbelasting een bate is in Programma 0. Nee, antwoordt ons college op vraag P5, het is een bate in Programma 3 omdat het een beleidsinstrument is dat direct bijdraagt aan de doelstellingen van dit programma, met name het bevorderen van permanente bewoning en het tegengaan van leegstand. Vraag aan het college: het bevorderen van permanente bewoning en het tegengaan van leegstand behoren tot de doelstellingen van Programma 8. Waarom behoort de bate uit forensenbelasting dan volgens u tot Programma 3?

Niet eerlijk en onvoldoende duurzaam dus. Maar is de begroting dan wel sociaal? Dat hangt ervan af aan wie je het vraagt, voorzitter. Het cliënt ervaringsonderzoek van de WMO schetst een zonnig beeld: 86% van de mensen aan wie ondersteuning is

toegezegd, vindt de kwaliteit van de aangeboden hulp goed. Maar daarin zijn dus niet de mensen meegenomen aan wie GEEN hulp is toegezegd, van wie dus de aanvraag is afgewezen. En ook zei 53% van de wél geholpen mensen, dat ze lang moesten wachten op een eerste gesprek. En 37% van deze mensen moest na dat gesprek nog lang wachten tot de hulp daadwerkelijk op gang kwam. PRO GW wordt inderdaad met grote regelmaat benaderd door mensen die afgewezen zijn, of zich afgewezen voelen door de starre bureaucratie. En we kennen ook gevallen waar de hulp, toen die dan eindelijk beschikbaar kwam, helaas niet meer nodig was. Het cliënt ervaringsonderzoek Jeugd bevestigt in zekere zin deze bevindingen, maar er hebben veel te weinig hulpvragers aan meegewekrt om duidelijke conclusies te trekken. Meest opvallende overeenkomst tussen beide onderzoeken is de grote onbekendheid (want twee derde wist het niet) met de mogelijkheid om begeleid te worden door een medewerker van Stichting MEE. Nou leert de ervaring dat ook bij Stichting MEE lange wachttijden gelden. Bovendien zou die Stichting ook beschikbaar zijn als ombudsfunctie. Zoals bekend vindt mijn fractie PRO dat een ongewenste situatie: de ombudspersoon dient onbevooroordeeld te zijn en dus niet aan [zoals dat heet] de voor- en achterkant van het proces te zitten, en in beide gevallen in opdracht van de gemeente.

Want dan keurt immers de slager zijn eigen vlees.

Nog een andere vraag aan dit college: in de aan ons gepresenteerde begroting wordt ook weer gesproken over positieve gezondheid. Wat betekent dat, positieve gezondheid? Bestaat er dan ook negatieve gezondheid?

Om onze gemeente socialer te maken, inclusiever ook, pleiten wij sinds onze oprichting voor het beschikbaar stellen van scootmobiel toegankelijke openbare toiletten. Vandaag vragen wij stemming over een motie om zo'n voorziening aan te brengen op de openbare begraafplaats in Gulpen. Deze is voor 350.000 euro opgeknapt met de aanleg van een natuur begraafplek, wandelpaden en hagen en struwelen. Die bieden bezoekers de mogelijkheid in geval van nood de bosjes op te zoeken, maar wij bieden ze liever een fatsoenlijk toilet aan, zoals elders in het land inmiddels gebruikelijk is. Vergeet niet, voorzitter, dat begraafplaats bezoekers veelal ouder zijn en nogal eens gebruik maken van hulpmiddelen om zich te verplaatsen.

En we eindigen onze bijdrage met een motie die onze gemeente in één klap eerlijker, duurzamer én socialer maakt. Steeds vaker en steeds langer staat het centrum van vooral Gulpen vol met fietsen, maar we zien ook steeds meer scooters en fatbikes. Die staan niet in daartoe bestemde rekken, maar op stoepen bij terrassen. Dat is omdat er onvoldoende fietsenrekken zijn, maar vooral ook omdat de eigenaren bang zijn dat ze gestolen worden. Dat gebeurt inderdaad helaas steeds vaker, en daarom stellen wij voor om een bewaakte fietsenstalling te maken. In onze motie zitten opties om dit goedkoop te organiseren.

Daar hebben niet alleen de gasten plezier van, maar ook de bewoners en in elk geval de mensen die moeilijk ter been zijn en nu misschien het centrum mijden op dagen met mooi weer. Mooi weer wenst PRO GW iedereen, en ook u voorzitter!