FIN/045 - Kaderbrief 2025 - (G.24.03118)

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Datum: 28 mei 2024

Geachte raadsleden, Voor u ligt de kaderbrief begroting 2025. Deze kaderbrief vormt het startsein voor het opstellen van de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026 – 2028 vanuit de visie van het College. Met deze kaderbrief willen wij u in de gelegenheid stellen uw eigen kaders mee te geven voor de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026 – 2028 bij de behandeling van dit stuk in de raadsvergadering van 4 juli aanstaande. De doelstelling van dit document is om thematisch vooruit te kijken naar het jaar 2025. Uitgangspunt van de kaderbrief is op hoofdlijnen inzicht te geven in de belangrijkste thema’s en onderwerpen waarmee de gemeente Gulpen-Wittem aan de slag zal gaan in het aankomende jaar. Hierbij vormen reeds eerder vastgesteld beleid, het Coalitieakkoord en de geformuleerde doelstellingen uit de begroting 2024 – 2027 de basis. De nadere uitwerking in activiteiten (de 2e ‘W-vraag’, wat gaan we daarvoor doen) en de financiële vertaling (de 3e ‘W-vraag’, wat mag dat kosten) zullen in de begroting 2025 en meerjarenraming 2026 – 2028 verder worden uitgewerkt. U stelt op basis van de in deze brief geschetste overwegingen én uw eigen inbreng ter voorbereiding op de begroting uw prioriteiten voor het jaar 2025 vast.

Wij zullen er vervolgens zorg voor dragen dat de prioriteiten die u als raad vaststelt, concreet in de begroting worden uitgewerkt en gepresenteerd inclusief de financiële doorvertaling hiervan. Wij nodigen u uit om deze kaderbrief vooral ook als opmaat naar de begroting 2025 te gebruiken.

De kaderbrief is als volgt ingedeeld: -

Onzekerheden Financiële kaders Ontwikkelingen en beleidsvoornemens

1

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Onzekerheden De voorliggende Kaderbrief is gemaakt op basis van de huidige situatie en de kennis die er op dit moment (28 mei) is m.b.t. het door de landelijke coalitiepartners gepresenteerde Hoofdlijnenakkoord 2024 – 2028 (‘Hoop, lef en trots’). Er zijn echter nog veel onduidelijkheden rondom het op te stellen regeerakkoord o.b.v. dit Hoofdlijnenakkoord. De uitkomst hiervan zullen we moeten afwachten en daar is op dit moment ook nog niet op te anticiperen. Naast het op te stellen regeerakkoord zijn er nog enkele andere (samenhangende) onzekerheden waarvan onduidelijk is hoe ze zich zullen ontwikkelen, maar die wel een impact kunnen hebben op de haalbaarheid van de uitvoering van beleidsvoornemens als ook op de financiële ruimte binnen de begroting. De gemeente Gulpen-Wittem heeft de volgende ‘onzekerheden’ geïdentificeerd: -

CAO ontwikkelingen, de huidige CAO loopt t/m maart 2025 De krappe arbeidsmarkt in relatie tot het aantrekken en behouden van medewerkers Migratie en opvang Klimaat – Duurzaamheid (landelijke besluitvorming is van invloed op de uitwerking binnen gemeentes) Sociaal Domein (m.n. vanuit de open einde regelingen die het betreft) Stikstof (landelijke en provinciale besluitvorming is van invloed op de uitwerking binnen gemeentes) Uitkeringen uit gemeentefonds Kapitaalmarkt rentes a.g.v. de aanhoudende wereldwijde onrust

Bij het vaststellen van de begroting 2024 en de meerjarenraming 2025 – 2027 was het meerjarig begrotingssaldo positief. Hierdoor was voor Gulpen-Wittem het uitgangspunt ten aanzien van het ‘ravijnjaar 2026’ enigszins afwijkend van het landelijke beeld en zijn er, als gevolg van deze begrotingssaldi, geen ombuigingen of andere maatregelen in gang gezet. Op dit moment is nog onduidelijk welke lijn de coalitiepartners in de nog te vormen regering gaan uitzetten m.b.t. de financiering van decentrale overheden. Recent zijn er als gevolg van de lobby van de VNG wel al stappen gezet om voor de komende jaren een stabielere financiering voor de gemeentes te garanderen, maar tot een volledige dekking op basis van de gemeentelijke taken heeft dat nog niet geleid. Een eerste doorkijk laat hierbij zien dat er voor 2025 een korting op de algemene uitkering zal plaatsvinden, die in de jaren 2026 en verder zal worden ‘gecompenseerd’. Dit betekent echter wel dat de ruimte voor beleidsmatige ontwikkelingen met een financiële impact beperkt zal zijn. Keuzes die op dit vlak gemaakt zijn of moeten worden zullen in de begroting worden gepresenteerd en toegelicht.

2

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Naast de ‘landelijke’ onzekerheden en trends heeft de gemeente Gulpen-Wittem zelf ook nog uitdagingen voor de komende jaren. Hiervan is op dit moment, en waarschijnlijk bij het opstellen van de begroting, ook nog niet duidelijk hoe ze zich zullen ontwikkelen. Dit betreft o.a.: -

Gemeenschapshuizen en accommodaties (vaststelling nieuw beleid in december 2024 in raad) Waterveiligheid (klimaatadaptie) Ondermijning Toekomst zwemwater Gulpen-Wittem (behandeling in raad oktober 2024) Financiële situatie van Jeugdzorg instanties in Zuid-Limburg

3

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Financiële kaders De kaders t.b.v. de inrichting en besluitvorming over de begroting zijn opgenomen in de Gemeentewet, de Algemene wet bestuursrecht, het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), de notities van de commissie BBV, het provinciaal Gemeenschappelijk financieel toezichtkader GTK 2020, de begrotingscirculaire 2025 van de provincie en de door uw raad vastgestelde financiële beleidsdocumenten van de gemeente Gulpen-Wittem. Vanwege het feit dat dit jaar de bestuursrapportage 2024 pas in september door de raad zal worden vastgesteld zal, anders dan in voorgaande jaren zal het begrotingssaldo na vaststellen van de bestuursrapportage niet het financiële startpunt vormen voor de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026 – 2028. Dit . Op het moment van vaststellen van de bestuursrapportage is de begroting intern namelijk al grotendeels afgerond. Uitgangspunt zullen de begrotingssaldi vormen die na de raadsvergadering van juli zijn vastgesteld. Hierop vooruitlopend zijn de begrotingssaldi t/m de laatste (nog vast te stellen) begrotingswijziging van 2024 als volgt: in € Saldo t/m 15e BGW 2024

Begroting 2025 486.353

Begroting 2026 -617.754

Begroting 2027 124.215

Begroting 2028 654.007

In lijn met voorgaande jaren zullen de meicirculaire en septembercirculaire in de begrotingssaldi worden verwerkt. De uitkomst van de meicirculaire zal middels een Raadsinformatiebrief met u worden gedeeld. Hierbij zal bovenstaande tabel worden bijgewerkt aan de hand van de financiële bijstellingen uit de meicirculaire. T.a.v. de septembercirculaire moet er enig voorbehoud gemaakt worden i.v.m. de tijdige aanlevering vanuit het ministerie. Uiteraard wordt u hierover geïnformeerd. Om te blijven voldoen aan de voorwaarden van repressief toezicht heeft de gemeente Gulpen-Wittem de verantwoordelijk om er voor te zorgen dat de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026 – 2028 meerjarig structureel en reëel in evenwicht is. Dat wil zeggen dat structurele lasten gedekt dienen te zijn door structurele baten en dat de begroting reëel is opgesteld. Indien er geen sprake is van evenwicht voor de begroting 2025, dient dit uiterlijk in het laatste jaar van de meerjarenraming, in dit geval 2028, hersteld te zijn. Ten aanzien van indexatie van lasten is de gemeente Gulpen-Wittem voornemens om voor salarislasten uit te gaan van een loonindexatie van 4% voor de periode 2025 – 2028. Voor overige materiële prijsstijgingen is de gemeente voornemens minimaal de prijsstijging mee te nemen gebaseerd op de index die in de circulaire en daarmee in de Algemene uitkering wordt toegepast.

4

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Ontwikkelingen en beleidsvoornemens Economie en toerisme Een intensieve samenwerking op de regionale agenda De gemeente Gulpen-Wittem werkt op veel verschillende onderwerpen en thema's samen in de regio. Deze samenwerking dient voortgezet en waar mogelijk geïntensiveerd te worden om extra slagkracht te krijgen. Om dit vorm te geven wordt er in de komende jaren onder andere de samenwerking op Zuid-Limburgse schaal voortgezet. Uitdragen en versterken van het Cittaslow gedachtengoed Al 6 jaar is Gulpen-Wittem onderdeel van het Cittaslow netwerk en dragen wij het Cittaslow gedachtengoed actief uit naar onze inwoners, ondernemers en bezoekers. De kernwaarden van Cittaslow dienen als uitgangspunt voor alle ontwikkelingen binnen de gemeente. Hierdoor wordt het Cittaslow gedachtengoed in de gemeente Gulpen-Wittem versterkt. Kunst en cultuur Om in de toekomst beter op kunst en cultuur te kunnen inzetten, is in 2024 een start gemaakt met het opstellen van een actieplan gekoppeld aan een beknopt cultuurbeleid. We willen o.a. meer in gaan zetten op integraal werken; kunst en cultuur beter inbedden in beleid op het gebied van omgeving, toerisme, erfgoed, jeugd, onderwijs en sociaal domein. In 2025 gaan we verder vormgeven aan dit actieplan.

Financiële toeristische infrastructuur Voor Gulpen-Wittem is het toerisme van groot belang en dienen we aantrekkelijk te blijven als toeristische gemeente. Daarvoor dient de tariefstelling van de toeristenbelasting in verhouding te staan met de overnachtingsprijzen van de verschillende soorten verblijfsaccommodaties. Onderzocht zal worden in hoeverre aanpassing hiervan, middels een gedragen voorstel, mogelijk is. Verder zullen kosten van projecten die specifiek voor het toerisme bestemd zijn, denk bijvoorbeeld aan gratis openbaar vervoer voor verblijfstoeristen, door de toerist zelf gedragen worden middels een aanpassing van de toeristenbelasting.

5

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Samenleving Duurzaam Meerjaren Onderhoudsprogramma (DMJOP) In 2025 gaan we aan de slag met de doorontwikkeling en uitvoering van het (duurzaam) meerjarenonderhoudsprogramma, dit met de in 2024 door de raad vastgestelde DMJOP's als uitgangspunt. De uitkomsten van het accommodatiebeleid en het verduurzamingstraject in samenwerking van de Provincie Limburg en Bureau Brink worden hieraan gekoppeld en hierin verwerkt. De gewijzigde DMJOP’s voor gemeentelijke accommodaties worden in 2025 (opnieuw) ter besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden. Verder gaan we per accommodatie werken met een jaarplan met bijbehorende budgetten vanuit de (duurzame) meerjaren- onderhoudsprogramma’s voor planmatig onderhoud. Leerlingenvervoer Eind 2024 wordt naar verwachting de nieuwe verordening leerlingenvervoer met bijbehorend beleidskader vastgesteld. Met het herijken van het beleidskader zetten we in op het stimuleren van zelfstandig en goedkoper vervoer. Nieuwe aanvragen worden vanaf schooljaar 2025/2026 beoordeeld aan de hand van de nieuwe verordening en bijbehorend beleidskader. Lokale Inclusie Agenda In maart 2024 is de Lokale Inclusie Agenda vastgesteld door de gemeenteraad. In deze Lokale Inclusie Agenda zijn verschillende thema's beschreven waar acties op ondernomen kunnen worden.

In 2025 wordt, in samenwerking met de kerngroep, uitvoering gegeven aan verschillende acties uit de Lokale Inclusie Agenda. Beschermd Thuis De Maastricht-Heuvelland gemeenten hebben samen een beleidsplan Zicht op Thuis vastgesteld. Dit beleidsplan is met een jaar verlengd en loopt tot en met 2025. In 2025 zal dan ook een nieuwe beleidsplan geschreven gaan worden dat vanaf 2026 van kracht is. Tariefstijgingen Hulp bij het Huishouden (HbH) De verwachting is dat de kosten voor hulp bij het huishouden toe zullen nemen. Deze stijging wordt veroorzaakt doordat meer burgers een beroep (gaan) doen op deze voorziening en doordat de tarieven voor hulp bij het huishouden stijgen. Tegelijkertijd is de verwachting dat de tarieven voor persoonsgebonden budgetten (pgb's) ook zullen gaan stijgen.

6

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Landelijke Hervormingsagenda Jeugd en jeugdzorginstellingen Vanuit de Landelijke Hervormingsagenda Jeugd, die vanaf 2026 wordt ingevoerd, hebben gemeenten de opgave voor het kwalitatief verbeteren van jeugdhulp en een financieel beheersbaar jeugdstelsel te vormen. Hiervoor zijn ook in 2025 acties noodzakelijk op lokaal en regionaal niveau. Naast de problematiek rondom de jeugdzorginstellingen Xonar en Mutsaerts verwachten we dat in 2025 de (soms wankele) financiële positie van jeugdzorginstellingen gaat zorgen voor meer financiële druk op gemeenten. Participatie Het huidige lokale beleidsplan Armoede 2021-2025 eindigt per 1-1-2026. In 2025 zal er een nieuw beleidsplan worden opgesteld en aan uw raad worden aangeboden. De Participatiewet is in beweging. Er zijn (concept)wetsvoorstellen die allemaal de Participatiewet gaan wijzigen. Het zijn allemaal wetsvoorstellen die ervoor moeten zorgen om de “menselijke maat” binnen de Participatiewet door te voeren. De beoogde datum voor inwerkingtreding van de meeste van deze wetsvoorstellen is 1 januari 2025 (Participatiewet in Balans, Handhaving sociale zekerheid, Maatwerk bij terugvordering, Proactieve dienstverlening SZW, Categoriale bijzondere bijstand voor alleenverdieners en Wijziging ontzorgen asielstatushouders).

Vroegsignalering (schuldhulpverlening) Wanneer inwoners schulden hebben, zetten we zo vroeg mogelijk in op het bieden van ondersteuning. Door financiële problemen in een vroeg stadium te signaleren en een hulpaanbod te doen worden grotere schuldenproblemen, en daarbij behorende maatschappelijke kosten, voorkomen. De verwachting is voor 2025 dat door blijvende hoge inflatie en stijgende kosten steeds meer inwoners, waaronder ook jongeren, te maken krijgen met schuldenproblematiek en dus aanspraak maken op de schuldhulpverlening. Ook met het oog op de plannen van het nieuwe kabinet (onderhandelingsakkoord) zal er meer aandacht besteed gaan worden aan deze problematiek in de komende jaren. Wet inburgering Door de steeds hoger wordende taakstelling is de vraag of de huidige inzet / budgetten de komende jaren nog voldoende zijn. Daarnaast is nu nog niet duidelijk wat de lijn van het nieuwe kabinet hierop van invloed is.

7

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Openbare ruimte Onderhoud kunstwerken en elementen in de openbare ruimte In de openbare ruimte zijn kunst/kunstwerken/elementen aanwezig die buiten alle beleidsvelden vallen en waarvoor nu geen structureel onderhoudsbudget is gereserveerd. Denk bijvoorbeeld aan gemetselde muurtjes, kunst en kunstwerken, gemetselde bushaltes, keerwanden e.d. In 2024 vindt een inventarisatie plaats. Vanuit deze inventarisatie wordt een raming opgesteld ter onderbouwing van het benodigde budget voor structureel beheer en onderhoud. Verkeersmeetnetwerk In het kader van het Mobiliteitsplan Gemeente-Gulpen Wittem worden maatregelen genomen ter verbetering van de verkeersleefbaarheid voor inwoners, bezoekers en ondernemers. Om ervaren overlast van verkeer , specifiek de verkeersdruk , te meten en de effecten van maatregelen te toetsen is een structureel meetnetwerk gewenst. Door te beschikken over actuele data uit dit meetnetwerk kan meer gericht beleid gevoerd worden op het verbeteren van verkeersleefbaarheid.

Waterveiligheid Als gevolg van de klimaatverandering krijgen we in toenemende mate te maken met wateroverlast. Structurele oplossingen welke dit voorkomen zijn ingrijpend en vergen derhalve een lange doorlooptijd. Komende jaren zullen wij dan ook regelmatig geconfronteerd worden met extra werkzaamheden zoals het reinigen van het rioolstelsel, onderhoud van veldwegen en bermen als gevolg van uitspoeling, reiniging en opschonen van gemeentelijke regenwaterbuffers, bergingskelders en grubben en extra veeg- en opruimingswerkzaamheden.

Ruimtelijke Ordening Uitwerking NOVI/NOVEX Zuid-Limburg - Ruimtelijk Voorstel /Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief De aanwijzing als NOVI-gebied Zuid-Limburg biedt een belangrijke meerwaarde omdat het extra bestuurs- en uitvoeringskracht creëert op het niveau van Zuid-Limburg en de Euregio. Met deze versterking van de governance kunnen de aanpakken voor verduurzaming van de industrie en economie, stedelijke transformatie en versterking van het landschap elkaar daadwerkelijk versterken, met optimale benutting van grensoverschrijdende kansen. Op basis van het document Panorama ZuidLimburg zal er een ruimtelijk ontwikkelingsperspectief en een uitvoeringsagenda worden opgesteld. Deze documenten zullen nader aangeven waar de prioriteiten en mogelijkheden liggen en welke inzet van organisaties in de regio en Rijk nodig is.

8

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg - Regionale Woondeal - Uitbreiding stads- en dorpsranden (straatje erbij) We geven uitvoering aan het actieprogramma SVWZL dat is opgesteld n.a.v. de geformuleerde beleidsvoornemens uit de SVWZL. Voorts wordt uitvoering gegeven aan de Woondeal Limburg. Vanwege de maatschappelijke druk op de woonopgave onderzoeken we de door de Provincie geboden mogelijkheden voor uitbreiding van de dorpsranden (straatje erbij). Vooralsnog gebeurt dat met de inzet van eigen mensen en op basis van het structurele budget voor de regionale samenwerking volkshuisvesting. Natuur, landbouw en landschap Landschapselementen hebben naast een landschappelijke, cultuurhistorische waarde ook een belangrijke functie in het landschap. Ze zorgen voor een biodivers landschap, waterremming en voedsel voor insecten en dieren. In 2024 wordt een pilotproject uitgevoerd waarbij de in onze gemeente aanwezige landschapselementen in kaart worden gebracht. Op basis van de resultaten van de pilot zal de gehele gemeente geïnventariseerd worden en de landschapselementen in kaart worden gebracht. Het doel is dat we bescherming kunnen gaan bieden aan deze waardevolle elementen.

Organisatie Strategisch personeelsbeleid In 2025 willen we onze huidige succesvolle aanpak van de krapte op de arbeidsmarkt continueren. Het binnenhalen en vooral ook behouden van deskundige medewerkers zal in 2025 topprioriteit blijven om de formatie kwantitatief en kwalitatief op peil te houden. Implementatietraject Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Om de transitie van de Omgevingswet (2024-2030) te kunnen voltooien zal een doorontwikkeling van de bedrijfsprocessen nodig zijn. Om dit te realiseren wordt de organisatie alsmede het hierbij behorende functiehuis aangepast op basis van nieuwe functies, rollen en taken die de Omgevingswet met zich meebrengt. Op basis van de huidige calculaties lijkt een capaciteitsuitbreiding noodzakelijk om uitvoering te kunnen geven aan alle werkzaamheden die voortvloeien uit de implementatie van de Omgevingswet. Procesoptimalisatie Burgerzaken Vanuit het ministerie van BZK zijn de proces- en kwaliteitseisen en de wet en regelgeving aangescherpt binnen het vakgebied burgerzaken. Dit betreft een autonome ontwikkeling. Daarom wordt er gestart in 2025 met het in kaart brengen van de processen. Om deze vervolgens te optimaliseren aan de hand van veranderend beleid en wet- en regelgeving. Hierbij zullen wij ook de samenwerking met de omliggende gemeenten opzoeken.

Door de geoptimaliseerde processen wordt een uniforme werkwijze gerealiseerd.

9

Ons kenmerk: G.24.03118

*G.24.03118* Dossiercode:

Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

Namens burgemeester en wethouders van Gulpen-Wittem, de secretaris, de burgemeester,

R.H.M. Sluijsmans

ing. N.H.C. Ramaekers-Rutjens

10