CConstaterende datGulpen-Wittem
Koppel je AI →
Document · PDF

Coalitieakkoord Gulpen-Wittem - Lees Simpel versie (B.26.02777)

Raadsvergadering 9 juli 2026, gemeente Gulpen-WittemBij agendapunt: A 303 - Coalitieakkoord 2026-20307.804 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

C O A L I T I E A K K O O R D 2 0 2 6 – 2 0 3 0 In begrijpelijk en eenvoudig Nederlands Dichtbij Duurzaam Daadkrachtig Gulpen-Wittem EEN AKKOORD VAN

Inhoud Voorwoord .............................................................................................................................................. 3 1 Gulpen-Wittem: voor en door de inwoners ........................................................................... 4 1.1 Een professioneel bestuur ............................................................................................... 5 1.2 Wie doet wat: de raad en het college ............................................................................ 6 1.3 Meedenken en meedoen ................................................................................................. 6 2 Zorgvuldig bouwen aan de toekomst van Gulpen-Wittem ............................................. 8 3 De menselijke maat in zorg en ondersteuning .................................................................... 11 3.1 Ouderen en vergrijzing .................................................................................................... 12 3.2 Een waardig leven, zonder armoede ............................................................................ 12 3.3 Gezond leven .................................................................................................................... 13 3.4 Mentale gezondheid ........................................................................................................

13 3.5 Een samenleving waarin iedereen meedoet ................................................................ 14 4 Het groene hart van het Heuvelland ....................................................................................... 15 4.1 Natuur en klimaat beschermen ...................................................................................... 16 4.2 Landbouw die samengaat met de natuur ..................................................................... 17 4.3 Duurzame energie ............................................................................................................ 18 5 Leefbare dorpen .............................................................................................................................. 19 5.1 Verenigingen en gemeenschap .................................................................................... 20 5.2 Bereikbaarheid en vervoer ............................................................................................. 21 6 Ondernemen en duurzaam toerisme in het 5-sterrenlandschap ............................... 22 7 Gulpen-Wittem: zichtbaar, weerbaar en digitaal voorbereid ...................................... 25 8 Financiën: realistisch begroten, verantwoord investeren ............................................ 28 G Voorwoord ulpen-Wittem is een mooie gemeente. Daar zijn wij trots op.

We hebben mooie dorpen, een prachtig 5-sterrenlandschap en mensen die veel voor elkaar doen. Maar er zijn ook grote opgaven. Veel inwoners hebben minder vertrouwen in de politiek. Er zijn te weinig woningen. En er zijn moeilijke keuzes nodig, bijvoorbeeld over natuur, landbouw en geld. Die keuzes willen we zorgvuldig maken. Ons doel is duidelijk. Gulpen-Wittem moet een sterke gemeente zijn waar mensen prettig wonen, nu en in de toekomst. Een gemeente ván, vóór en dóór de inwoners. De afgelopen jaren woonden hier steeds minder mensen. Dat willen we veranderen. We willen een gemeente zijn waar mensen graag wonen, jong en oud. Daarom investeren we in onze dorpen. We zorgen voor betaalbare en duurzame woningen. We zorgen goed voor de natuur. En we hebben aandacht voor welzijn en veiligheid, ook op het internet. Iedereen verdient een goede toekomst. En iedereen moet mee kunnen doen. We willen een gemeente zijn die dicht bij de inwoners staat. Een bestuur waarop u kunt vertrouwen, dat open en eerlijk is. We betrekken inwoners, ondernemers en organisaties bij besluiten die hun omgeving raken. We luisteren en we werken samen. Het vertrouwen herstellen: dat is de rode draad in alles wat we doen. We koesteren wat onze gemeente bijzonder maakt: de natuur, de geschiedenis en onze dorpen. Ons 5-sterrenlandschap is niet vanzelfsprekend. Het is waardevol en we moeten er goed voor zorgen.

Ook onze inwoners maken de gemeente bijzonder. Een sterke samenleving ontstaat niet alleen door beleid. Die ontstaat vooral door mensen die zich samen inzetten. Daarom kiezen we voor kwaliteit, niet voor zo veel mogelijk. Dit akkoord is geen eindpunt. Het is een uitnodiging om samen te werken. De opgaven van nu kunnen we alleen samen aanpakken: met de raad, met inwoners, met ondernemers en met partners. Met vertrouwen en respect, en samen verantwoordelijk. Zo bouwen we aan een gemeente die haar eigen karakter houdt en klaar is voor de toekomst. Een gemeente die luistert, verbindt en doet. Een gemeente van ons allemaal. — De coalitiepartijen van Gulpen-Wittem Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 3 01 Gulpen-Wittem: voor en door de inwoners B E S T U U R · P A R T I C I P A T I E · D I E N S T V E R L E N I N G D e inwoners en de gemeenschap horen voorop te staan. Toch ervaren inwoners dat niet altijd zo. Daarom willen we het vertrouwen in het bestuur, de gemeenteraad en de politiek herstellen. Dat begint met anders werken. We willen het in de politiek weer over de inhoud hebben. Met openheid en respect. En we leggen uit waarom we iets doen. We hebben verschillende meningen, maar we willen allemaal hetzelfde: een sterke, leefbare gemeente met goed bestuur, voor alle inwoners. Te lang keken we vooral naar onze verschillen. We willen nu kijken naar wat ons verbindt.

Dat doen we met drie uitgangspunten. Die horen bij elkaar. 1.1 Een professioneel bestuur Een open, betrouwbaar en eerlijk bestuur is de basis voor de komende jaren. We willen besturen op basis van respect en vertrouwen. Het bestuur luistert goed naar wat er leeft in de gemeente. We staan open voor kritiek en zien dat als een kans om beter te worden. We leggen uit waarom we keuzes maken. En we kijken achteraf of die keuzes goed waren. Bestuurders weten waar ze over gaan en hebben duidelijke taken. Ze geven het goede voorbeeld. Bestuurders mogen hun eigen belang niet laten meespelen. Ook de schijn daarvan willen we voorkomen. Dit gaan we doen: a. We communiceren op tijd en uit onszelf, met de inwoners en met elkaar. We schrijven in begrijpelijke taal, zodat iedereen het kan lezen. We houden ons aan de wettelijke termijnen. Zijn die er niet, dan spreken we samen een termijn af. b. We zijn open over wat we doen. Daar wijken we alleen van af als de wet dat vraagt, of als het de gemeente of een inwoner zou schaden. c. Wijken we toch af van die norm? Dan leggen de burgemeester en wethouders uit waarom. d. De bestuurders, de raadsleden en de commissieleden geven het goede voorbeeld. Ze houden zich aan de afspraken over eerlijk en zuiver werken. e. Bestuurders zijn open over een mogelijk eigen belang. Is er een probleem, of lijkt dat zo? Dan lossen ze dat zo snel mogelijk op. f.

Lange en ingewikkelde dossiers onderzoeken we achteraf, zodat we ervan leren. De Rekenkamer kan dat doen. g. We maken nieuwe afspraken over de griffie. De griffie helpt de gemeenteraad bij haar werk. We volgen daarbij het advies van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en werken samen met de griffie en de werkgeverscommissie. h. Voor onze plannen op lange termijn gebruiken we de Omgevingsvisie Lijn50. Dat is het plan voor hoe onze gemeente er in de toekomst uitziet. We zetten de komende jaren de eerste stappen. GULPEN-WITTEM: VOOR EN DOOR DE INWONERS Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 5 i. We willen minder vaak mensen van buiten inhuren. Daarom maken we waar mogelijk gebruik van inwoners met kennis. 1.2 Wie doet wat: de raad en het college Goed bestuur heeft controle en evenwicht nodig. Daarom hebben de raad en het college verschillende taken. Het college bestuurt. De gemeenteraad bepaalt de grote lijnen en controleert het college. Om te kunnen controleren heeft de raad goede informatie nodig: volledig, op tijd en bruikbaar. Daarom geeft het college die informatie. Ook de partijen die niet meebesturen moeten hun werk goed kunnen doen. De burgemeester let erop dat iedereen een eerlijke kans krijgt. We willen ook open zijn naar de inwoners, zodat zij kunnen volgen en begrijpen hoe besluiten tot stand komen. Dit gaan we doen: a. Het college geeft de raad uit zichzelf informatie.

Dat geldt voor alle partijen, ook voor de partijen die niet meebesturen. Zo kan de raad goed controleren. Dit staat in het informatieprotocol van de gemeente. b. De raad praat op tijd mee, zodat zij kan bijsturen als dat nodig is. c. We starten een proef. Grote voorstellen — met veel geld of veel gevolgen voor de omgeving — delen we op in 4 stappen. Het college komt hiervoor met een voorstel. De 4 stappen zijn: Stap 1 De raad en het college bespreken samen hoe ze een probleem aanpakken. Ze maken duidelijke doelen en kijken naar de kosten. Stap 2 Het college werkt samen met de ambtenaren verschillende aanpakken uit. De kosten horen daar ook bij. Stap 3 Het voorstel gaat terug naar de raad. De raad beslist. Stap 4 De raad en het college spreken af wanneer ze samen kijken of het werkt. 1.3 Meedenken en meedoen We nemen besluiten op basis van feiten en goede argumenten. We betrekken inwoners vanaf het begin. We zijn duidelijk over hoe ver het meedenken gaat: mag u alleen meedenken, of ook meebeslissen? Zo voorkomen we teleurstelling. We leggen op tijd en in begrijpelijke taal uit hoe een besluit tot stand komt. Meedoen is voor ons niet zomaar een verplichting. Inwoners hebben echt invloed. GULPEN-WITTEM: VOOR EN DOOR DE INWONERS Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 6 Dit gaan we doen: a. We bouwen verder op het Burgerparticipatiebeleid van de gemeente.

Dat werken we samen met inwoners uit. Zo wordt duidelijk hoe inwoners kunnen meedenken en meebeslissen. We denken bijvoorbeeld aan denktanks, gesprekken aan een ronde tafel, een burgerberaad of een referendum. b. We starten een proef met een jongerenraad met een eigen budget. Voor het einde van deze periode kijken we samen met de raad of het werkt. c. Er komt een werkgroep van raadsleden en commissieleden. Die kijkt naar de regels voor een referendum. De werkgroep komt zo snel mogelijk met een voorstel. d. We kijken naar de regels voor initiatieven van inwoners en maken die waar mogelijk eenvoudiger. We vertellen duidelijk en vaak wat inwoners zelf kunnen doen. Ook buurtverenigingen en kernoverleggen horen daarbij. e. Inwoners mogen straks een taak van de gemeente overnemen als zij denken dat ze het beter of goedkoper kunnen. Dit heet het 'uitdaagrecht'. We voeren het in de tweede helft van 2026 in en vertellen er daarna actief over. Dit klinkt misschien ambitieus. Maar het is voor ons heel belangrijk. Zo herstellen we het vertrouwen in de politiek en nemen we betere besluiten. En zo bereiken we ook onze andere doelen. We richten ons op de inhoud en de feiten. We werken zo open mogelijk en leggen uit welke keuzes we maken. Verschillende meningen horen bij de democratie. Als we het weer over de inhoud hebben, ontstaat er ruimte om alles goed af te wegen.

En dat is nodig voor goede besluiten. Zo werken we samen aan een Gulpen-Wittem voor en door de inwoners. GULPEN-WITTEM: VOOR EN DOOR DE INWONERS Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 7 02 Zorgvuldig bouwen aan de toekomst van Gulpen- Wittem W O N E N · R U I M T E · T O E K O M S T D e woningmarkt zit ook in Gulpen-Wittem helemaal vast. Genoeg passende woningen is belangrijk: voor leefbare dorpen, sterke gemeenschappen en zekerheid voor mensen. We willen dat jongeren hier kunnen starten, dat gezinnen kunnen blijven en dat ouderen kunnen verhuizen naar een passende woning. We willen zorgvuldig bouwen. Dat betekent: passend bij de grootte van onze dorpen en bij wat onze inwoners nodig hebben. We letten goed op ons 5- sterrenlandschap, op het aanzicht van de dorpen en op de natuur. Daarom bouwen we vooral op lege plekken binnen de dorpen. We geven leegstaande gebouwen een nieuwe functie, we splitsen waar mogelijk grote woningen op en we voegen kleine aantallen woningen toe die bij het dorp passen. We willen een goede mix van woningen: betaalbaar, zuinig met energie en geschikt voor de toekomst. Dat geldt voor huurwoningen en koopwoningen. Om de dorpen leefbaar te houden, willen we regels maken zodat sommige mensen voorrang krijgen bij een woning. Bijvoorbeeld mensen die hier werken of familie hebben. Of ouderen die een grote huurwoning achterlaten voor een kleinere, passende woning.

Er moet ook ruimte zijn voor nieuwe woonvormen. Denk aan woonvormen waarin ouderen bij elkaar wonen en elkaar helpen, aan wonen met zorg, en aan groepen mensen die samen hun eigen woningen bouwen. We houden ons aan de landelijke wetten en regels en nemen onze verantwoordelijkheid. Het gaat ons niet om zo veel mogelijk bouwen. De vraag is steeds: wat heeft dit dorp nodig om leefbaar, betaalbaar en klaar voor de toekomst te blijven? Dit gaan we doen: a. We maken een woonplan voor de hele gemeente, met een actieplan erbij. Daarin staat per dorp wat er nodig is: starterswoningen, ouderenwoningen, sociale huur, betaalbare koop, mantelzorgwoningen en nieuwe woonvormen. We gebruiken daarvoor ook de informatie uit de onderzoeken die er al zijn. b. Onderdeel daarvan zijn regels om schaarse woningen toe te wijzen aan lokale groepen, zoals jongeren. Ook willen we voorkomen dat gekochte huizen als tweede woning worden gebruikt. c. We betrekken de woningcorporaties actief bij onze plannen. Samen met actief grondbeleid en plannen per gebied willen we de woningbouw voor elkaar krijgen. We maken met de corporaties afspraken over een goede mix van sociale huur en huur voor middeninkomens. d. In die afspraken met de corporaties is er speciale aandacht voor duurzaamheid. Nieuwbouw is waar mogelijk energieneutraal, bestand tegen het veranderende klimaat en klaar voor de toekomst. e.

De gemeente zoekt samenwerking in de regio. We maken gebruik van een eenmalige bijdrage van 100.000 euro van de provincie Limburg voor woningbouw (subsidie 2025-2027). ZORGVULDIG BOUWEN AAN DE TOEKOMST VAN GULPEN-WITTEM Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 9 f. We versoepelen en moderniseren de regels, bijvoorbeeld voor het opsplitsen van woningen, het verhuren van kamers en mantelzorgwoningen op eigen terrein. Dit komt in het nieuwe woonplan. g. We stimuleren dat leegstaande gebouwen en recreatiewoningen een woonbestemming krijgen, binnen de wettelijke regels. We voeren in dat je een gekochte woning zelf moet bewonen. En we maken beleid om tweede woningen als 'vakantiewoning' te ontmoedigen. h. We ontmoedigen dat gewone woningen veranderen in recreatiewoningen. i. We gaan door met de lokale maatregelen om woningen te verduurzamen (Gulpen-Wittem IsolatieKLAAR). De gemeente vertelt inwoners actief en regelmatig over lokale en landelijke mogelijkheden, zoals subsidies voor energie besparen (ISDE) en het Nationaal Warmtefonds. Dat doen we samen met de WoonWijzerWinkel en Energie Coöperatie Geuldal. j. Voor het Warmteprogramma (2027) onderzoeken we of een lokaal fonds voor duurzame energie en klimaat handig is, naar voorbeeld van Landgraaf. We leggen dit voor aan de raad. k.

We starten deze periode met het opnieuw ontwikkelen van het Sophianum-terrein in Nijswiller, bijvoorbeeld voor woningen. l. We voeren een leegstandsbelasting in voor panden die langer dan 12 maanden leegstaan. m. We maken een beleidsnota 'Landschap' voor Gulpen-Wittem. Dit is ons antwoord op de Omgevingsvisie Lijn50. n. We bekijken het onderzoek naar een nieuwe functie voor het gemeentehuis opnieuw. De plannen om het gebouw te verduurzamen gaan gewoon door. o. We voeren de Spreidingswet uit. Dat is de wet die de opvang van asielzoekers over gemeenten verdeelt. We betrekken de inwoners zo veel mogelijk bij de uitvoering, naar voorbeeld van Haaksbergen. p. We werken het beleid voor kwetsbare groepen, zoals arbeidsmigranten, regelmatig bij. q. We staan open voor huisvesting bij herstel en terugkeer naar werk (revalidatie en re- integratie). We zorgen dan voor goede kwaliteit en voor genoeg draagvlak bij de inwoners, zonder de leefbaarheid van de dorpen onder druk te zetten. We maken hiervoor beleid naar voorbeeld van de gemeente Beekdaelen. r. De gemeente helpt om goede woonruimte te vinden voor mensen met onbegrepen gedrag. Zo leggen zij niet te veel druk op de zorg en op de leefbaarheid van straten en dorpen.

ZORGVULDIG BOUWEN AAN DE TOEKOMST VAN GULPEN-WITTEM Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 10 03 De menselijke maat in zorg en ondersteuning Z O R G · W E L Z I J N · M E E D O E N E en sterke gemeente begint bij inwoners die zich gezien, gehoord en gesteund voelen. We willen bouwen aan een sociale en gezonde gemeente waarin iedereen mee kan doen. Zorg en ondersteuning vormen de basis voor sterke dorpen. We kijken daarbij naar het hele plaatje, want zorg hangt samen met wonen, vervoer, leefbaarheid, veiligheid en digitalisering. Bij ons staat de mens centraal. Zorg en ondersteuning zijn geen luxe. Het zijn voorzieningen waar inwoners op moeten kunnen rekenen. We kijken verder dan regels alleen. We willen het verhaal achter de vraag horen en zoeken naar een oplossing op maat. Wie hulp nodig heeft, krijgt hulp. We willen voorkomen dat mensen vastlopen in regels of van het ene loket naar het andere worden gestuurd. Iedereen moet volwaardig kunnen meedoen. Maar meedoen begint bij een goede gezondheid en bij genoeg zekerheid om van te leven. We staan klaar voor onze inwoners. Daarbij dragen de sterkste schouders de zwaarste lasten. Samen met inwoners zoeken we manieren om naar elkaar om te kijken en hulp te geven waar dat nodig is. We werken aan vijf thema's. 3.1 Ouderen en vergrijzing Er komen steeds meer ouderen.

Daardoor is er de komende jaren meer zorg nodig, terwijl het Rijk daar naar verwachting minder geld voor geeft. We willen woonvormen die passen bij ouderen, ook als zij zorg of begeleiding nodig hebben. Zo hebben onze ouderen een veilig thuis. We hebben ook aandacht voor mensen met dementie en voor hun familie. Daarbij zijn hulp dichtbij, een vertrouwde omgeving, ontmoeting en goede ondersteuning belangrijk. a. Samen met inwoners maken we beleid over ouderen en vergrijzing, met een actieplan 'Vergrijzing'. b. We bouwen betaalbare en energiezuinige woningen voor ouderen waar je oud in kunt worden. Zo komt er ook beweging in de woningmarkt: als ouderen verhuizen, komen er andere woningen vrij. c. Samen met de bibliotheek helpen we inwoners om sterker te staan op internet. Denk aan kunstmatige intelligentie (AI), nepnieuws, deepfakes (nepbeelden of nepfilmpjes) en het misbruiken van privégegevens. Samen met scholen en de bibliotheek delen we ook informatie met inwoners en scholieren over gevoelige berichten via WhatsApp en Facebook. d. We maken actief reclame voor bestaande hulp in de regio (zoals de Riskfactory) en landelijke hulplijnen (zoals de Fraudehelpdesk). e. We willen dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig, veilig en gezond thuis kunnen wonen. Daarom zetten we vol in op het voorkomen van vallen.

We zorgen voor het einde van deze periode voor een aanpak waarin alle partijen samenwerken. 3.2 Een waardig leven, zonder armoede We willen armoede en geldzorgen actief tegengaan. Mensen die moeite hebben om rond te komen, willen we op tijd vinden en helpen. Armoede en schulden geven vaak stress. DE MENSELIJKE MAAT IN ZORG EN ONDERSTEUNING Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 12 Ze zorgen ervoor dat mensen er niet meer bij horen en geven kinderen minder kansen. Wie in geldproblemen komt, helpen we snel, met respect en zonder onnodige regels. We staan naast onze inwoners. We willen voorkomen dat mensen door geldzorgen niet meer mee kunnen doen met werk, school, sport of cultuur. a. We werken het plan tegen armoede en schulden bij. Daarin nemen we mee hoe we problemen vroeg kunnen opmerken. We leren van wat goed werkt in buurgemeenten, zoals in Vaals en de proef in Brunssum met het Kansenfonds. b. We blijven samenwerken met maatschappelijke organisaties en fondsen, zoals het Elisabeth Strouven fonds en Caritas. c. We gaan door met dingen die werken, zoals het jeugdontbijt, Stichting Leergeld, het Jeugdfonds Sport en Cultuur Limburg en het Volwassenenfonds Sport en Cultuur Limburg. d. Inwoners met een kleiner inkomen helpen we om hun eigen woning te verduurzamen. Dat doen we met gerichte informatie, subsidies en leningen zonder rente (0%). e.

Voor huishoudens met een laag of midden inkomen maken we reclame voor het Noodfonds Energie, want de energiekosten stijgen. 3.3 Gezond leven Gezondheid is meer dan zorg alleen. Het gaat ook om voorkomen, om bewegen en om een gezonde leefstijl. We willen inwoners stimuleren om gezond te leven en te sporten. We geloven dat voorkomen op de lange termijn zorgt voor een sterke gemeenschap. a. We blijven meedoen aan landelijke afspraken over zorg en gezondheid (zoals het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA)). b. We willen toe naar een rookvrije generatie. Daarom maken we meer plekken rookvrij, vooral bij kwetsbare plekken zoals scholen. c. We ontmoedigen reclame voor ongezond eten, binnen de regels. We kijken ook naar andere ideeën die overgewicht helpen voorkomen. d. We voeren campagnes voor verstandig alcoholgebruik, zoals NIX18. e. We gaan door met het programma 'Kansrijke Start'. f. We zorgen voor plekken om te sporten, te spelen, te ontspannen en elkaar te ontmoeten. Dat is goed voor de lichamelijke en de geestelijke gezondheid. We werken ook het beleid voor speeltuinen bij. g. We willen dat sportvoorzieningen voor iedereen toegankelijk zijn: ouderen, kinderen en mensen met een beperking. Dat geldt ook voor het zwembad. Toeristen en inwoners genieten ervan.

Daarom willen we meer steun voor het zwembad in de (EU)regio en zorgen we dat het op een duurzame manier open kan blijven. 3.4 Mentale gezondheid We zetten ons in voor de mentale gezondheid van onze inwoners. We willen problemen zo vroeg mogelijk herkennen, zodat mensen makkelijk hulp kunnen krijgen voordat het erger wordt. DE MENSELIJKE MAAT IN ZORG EN ONDERSTEUNING Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 13 Vooral voor jongeren, ouderen en andere kwetsbare inwoners zorgen we voor hulp dichtbij. Veel jongeren hebben last van somberheid en stress. Sociale media spelen daarbij een grote rol. a. Samen met maatschappelijke organisaties maken we een actieplan 'Mentale gezondheid'. b. We zorgen dat mensen bij de huisarts terechtkunnen voor hulp bij psychische problemen, naar voorbeeld van Maastricht-Heuvelland. 3.5 Een samenleving waarin iedereen meedoet We willen een gemeente waarin iedereen mee kan doen. Voorzieningen, activiteiten en hulp moeten voor alle inwoners toegankelijk zijn. Ook voor mensen met een beperking of in een kwetsbare situatie. We willen drempels weghalen en gelijke kansen geven. Je achtergrond, je gezondheid of een beperking mag geen reden zijn om er niet bij te horen. a. We vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen, wie je ook bent. Daarom maken we een lokale aanpak voor inclusie, die past bij hoe onze gemeente verandert.

We zorgen bijvoorbeeld dat openbare gebouwen beter bereikbaar zijn, en dat de openbare ruimte uitnodigt om te bewegen en elkaar te ontmoeten. b. Samen met organisaties zoals de bibliotheek maken we een actieplan 'Basisvaardigheden'. Daarin is aandacht voor omgaan met computers en internet, omgaan met geld en het kunnen lezen en schrijven. DE MENSELIJKE MAAT IN ZORG EN ONDERSTEUNING Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 14 04 Het groene hart van het Heuvelland D U U R Z A A M H E I D · N A T U U R · L A N D S C H A P C ittaslow Nederland noemt Gulpen-Wittem "het kloppend hart van het Heuvelland". Daar zijn we het van harte mee eens. (Cittaslow is een netwerk van gemeenten die kiezen voor rust, kwaliteit en een goed leven.) We liggen in een prachtig 5-sterrenlandschap met bijzondere natuur en landbouw. De heuvels, de weilanden en de dorpen vormen samen de basis van onze omgeving. Ze maken onze gemeente aantrekkelijk. Tegelijk staat dit gebied onder grote druk, door klimaatverandering, het stikstofbeleid van het Rijk (waarbij bedrijven worden opgekocht), wateroverlast en droogte. We willen ons 5-sterrenlandschap — onderdeel van het Bocagelandschap, met zijn heggen, graften en kleine velden — behouden voor de generaties na ons. De landbouw is daarbij heel belangrijk voor onze gemeente.

Niet alleen vanwege de geschiedenis en de cultuur, maar ook omdat boeren al generaties lang meewerken aan dit unieke landschap. We willen daarom samen optrekken: beschermen wat kwetsbaar is, versterken wat waardevol is, en ruimte geven aan vernieuwing die bij onze dorpen en ons landschap past. We willen ook ons deel doen voor een duurzame, klimaatneutrale samenleving. Dat doen we zorgvuldig, met respect voor ons kwetsbare landschap. We kiezen voor een aanpak die past bij de grootte van onze gemeente, die de natuur spaart en die inwoners actief betrekt. We vatten dit samen in drie uitgangspunten. 4.1 Natuur en klimaat beschermen Ons landschap is waardevol, maar ook kwetsbaar. Hevige regen, droogte en erosie laten zien dat we ons nu moeten aanpassen aan het klimaat. Dat kan niet wachten. We hebben een gezonde bodem nodig, veel verschillende planten en dieren, meer groen en genoeg ruimte voor water. Zo houden we onze dorpen en het buitengebied leefbaar en veilig. Bij keuzes over de ruimte zijn water en bodem leidend. Nieuwe plannen moeten passen bij wat het landschap en de gemeenschap aankunnen. Dat betekent: terughoudend zijn met bouwen in het buitengebied, minder tegels en steen, en de natuur versterken. We beschermen ons 5- sterrenlandschap op een manier die past bij eeuwenoude tradities. Zo maken we een gezonde omgeving voor inwoners, dieren en planten. a.

We gaan door met beleid tegen klimaatverandering en erosie, en breiden het waar mogelijk uit. Zo houden we bijvoorbeeld meer water vast op plekken waar dat nodig is. We halen tegels weg bij nieuwe plannen en beheren bermen en groen op een natuurlijke manier, met landschapselementen zoals graften, heggen en bloemrijke bermen. b. We maken een lokaal 'bomenplan' om meer groen te krijgen in de dorpen, maar ook rond de weilanden, zodat het minder heet wordt voor mens en dier. Voor elke boom die wordt gekapt, planten we minstens één nieuwe boom. We willen die het liefst binnen een jaar terugplanten. c. We starten een proef om inwoners, ondernemers en organisaties geld te geven om tuinen, erven en daken groener te maken. HET GROENE HART VAN HET HEUVELLAND Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 16 d. We blijven stimuleren dat regenwater apart van het rioolwater wordt afgevoerd en wordt opgevangen. e. We onderzoeken of we subsidies van de provincie, het Rijk en Europa kunnen gebruiken voor het aanpassen aan het klimaat, het herstellen van het landschap en meer planten en dieren. Zo verdelen we de kosten. 4.2 Landbouw die samengaat met de natuur De landbouw hoort bij Gulpen-Wittem. Boeren maken ons voedsel, beheren een groot deel van het landschap en zijn belangrijk voor onze cultuur en economie.

Tegelijk staan boeren voor grote uitdagingen: klimaatverandering, het stikstofprobleem, het gebruik van bestrijdingsmiddelen, de vraag wie het bedrijf overneemt, en wat de samenleving van hen verwacht. Wij kiezen voor samenwerken, niet voor tegenover elkaar staan. Boeren zijn belangrijke partners bij het beheren van de natuur. We staan naast boeren die werken aan een gezonde bodem, schoon grondwater, meer planten en dieren en goede zorg voor dieren. De omslag naar landbouw die samengaat met de natuur moet haalbaar, betaalbaar en eerlijk zijn. Het lukt alleen als er voor boeren een goed toekomstbeeld is. a. Samen met boeren, natuurorganisaties en andere partners maken we een praktisch plan voor landbouw en landschap. Dit hoort bij de beleidsnota 'Landschap'. b. We gebruiken de rondetafelgesprekken (genoemd bij meedenken en meedoen) om met boeren, natuurorganisaties en andere partners te praten. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld natuurvriendelijke landbouw, het gebruik van de ruimte en de vraag wie een bedrijf overneemt. We werken hierbij samen met het Bocagelandschap. c. We werken samen met de provincie Limburg en onze partners om natuur bij landbouwgrond te stimuleren. We bouwen voort op afspraken uit de Regio Deal. Denk aan meebetalen aan het herstel van heggen, graften, poelen, akkerranden, boomgaarden en bomenrijen op landbouwgrond. d.

We stimuleren grondeigenaren (ook met geld) om hun grond op te delen en over te stappen op biologische teelt en landbouw die de bodem herstelt. Daarvoor gebruiken we Europese fondsen, de Regio Deal en Bocage-regelingen. e. Samen met boeren geven we inwoners informatie over de schadelijke effecten van bestrijdingsmiddelen. Zo beschermen we mensen die in de buurt wonen. f. We moedigen boeren aan om te investeren in vernieuwingen die de stikstof flink verminderen, zoals mestscheiders, luchtwassers en het maken van groen gas. Zo komen er ook alternatieven voor kunstmest, zoals RENURE en digistaat. Zo werken we aan een duurzaam voedselsysteem waarin niets verloren gaat. Waar mogelijk werken we samen met de Lijn50-gemeenten. g. Bij de 'spuitvrije zones' van 50 meter (uit de Omgevingsvisie Lijn50) brengen we de gezondheidsrisico's in kaart, voor bestaande en nieuwe projecten. Daarna kijken we samen met partners waar aanpassingen nodig zijn voor de gezondheid. HET GROENE HART VAN HET HEUVELLAND Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 17 h. We blijven de Cittaslow-gedachte uitdragen. We gaan met onze boeren in gesprek om bijvoorbeeld de omslag van intensieve veehouderij makkelijker te maken, op een manier die voor beide kanten goed uitpakt. Bij nieuwe vergunningen houden we rekening met een gezonde natuur en met dierenwelzijn. Zo moeten landbouwdieren naar buiten kunnen.

4.3 Duurzame energie Energie besparen is altijd de eerste stap. Wat we niet gebruiken, hoeven we ook niet op te wekken. Net als bij het bouwen zetten we stevig in op het isoleren en verduurzamen van woningen. Dat doen we ook bij gebouwen van de gemeente, andere maatschappelijke gebouwen en bedrijven. Betaalbaarheid is daarbij heel belangrijk. Voor het opwekken van duurzame energie kiezen we eerst voor daken en andere plekken die al bebouwd of verhard zijn. We sparen de natuur en het landschap zo veel mogelijk. Windmolens en zonnevelden mogen het landschap, de natuur en de leefbaarheid niet te veel aantasten. We bereiden onze dorpen ook voor op een toekomst met minder aardgas. Het stroomnet zit vol: er is niet altijd ruimte om stroom te leveren of terug te leveren. Daarom zetten we in op energie besparen, op het lokaal opslaan van energie en op samenwerken in de buurt. a. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld en verduurzaamt haar eigen gebouwen. We maken een overzicht van de gebouwen die we kunnen verduurzamen, met de kosten erbij. Daarna maakt het college een plan om die gebouwen te verduurzamen. b. We maken geld vrij voor subsidies en leningen zonder rente (0%) voor duurzame energie. Dat kan voor zonnepanelen, thuisbatterijen of buurtbatterijen (om energie lokaal op te slaan), en voor warmte uit de ondiepe bodem voor woningen en andere gebouwen. c.

De gemeente is terughoudend met grote zonnevelden en windprojecten in het open landschap. Wel stimuleren we zonnepanelen op daken en kleine, vernieuwende projecten, zoals kleine windmolens bij boeren. Met dit beleid kiezen we voor één duidelijke koers. Om ons 5-sterrenlandschap te behouden voor de generaties na ons, werken we klimaatbestendig, natuurvriendelijk en met oog voor de toekomst van de landbouw. Zo houden we ons unieke karakter, krijgen we steun van onze inwoners en maken we onze gemeente sterker voor de toekomst. HET GROENE HART VAN HET HEUVELLAND Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 18 05 Leefbare dorpen L E E F B A A R H E I D · V O O R Z I E N I N G E N · G E M E E N S C H A P O nze dorpen zijn het hart van onze samenleving. Het zijn plekken waar mensen wonen, elkaar ontmoeten en zich inzetten voor hun omgeving. Mensen ontmoeten elkaar bij de lokale winkels en horeca. Die zijn heel belangrijk voor onze dorpen. Elk dorp heeft voorzieningen nodig om leefbaar te blijven. Maar niet elk dorp hoeft alle voorzieningen te hebben. Leefbaarheid gaat over meer dan stenen, wegen en voorzieningen. Het gaat ook over sterke verenigingen, over plekken om elkaar te ontmoeten, voor jong en oud, en over ruimte voor inwoners om mee te doen. We omarmen de Cittaslow-gedachte: natuur, erfgoed, kunst en cultuur, en streekproducten. Rust en ruimte.

Onze dorpen zijn een fijne plek om te wonen en te werken. We gaan er zorgvuldig om met energie, met de natuur en met (drink)water. We hebben oog voor mensen, jong en oud, voor hun gezondheid en ontwikkeling, en voor hun wensen, ideeën en initiatieven. Je inzetten voor een ander en voor de maatschappij: dat doen we samen met inwoners, ondernemers en organisaties. Zo werken we aan een duurzame en leefbare samenleving. Daar blijven we aan werken. We kiezen voor beleid waarin de mens centraal staat. We houden oog voor het karakter en de behoeften van elk dorp. Nieuwe plannen moeten de kwaliteit van leven verbeteren en passen bij het dorp en bij de kracht van onze gemeenschap. Dit komt samen in twee uitgangspunten. 5.1 Verenigingen en gemeenschap Een leefbaar dorp is een dorp waar mensen elkaar ontmoeten, leren kennen en helpen. We willen een gemeente blijven waar iedereen mee kan doen: jong en oud, nieuwe en bestaande inwoners, mensen met en zonder beperking, en mensen met verschillende achtergronden en inkomens. Verenigingen en het gemeenschapsleven vormen de sociale basis van Gulpen-Wittem. Ze zorgen voor ontmoeting, betrokkenheid en saamhorigheid. Zonder verenigingen en activiteiten wordt het dorpsleven armer. Daarom doen we dit: a. We maken de regels voor kleine activiteiten en evenementen eenvoudiger en makkelijker online te regelen. b.

We sluiten waar mogelijk een gezamenlijke verzekering af voor verenigingen en organisatoren van een evenement. De kosten halen we van de subsidie af. c. Bij de volgende keer dat we het beleid aanpassen, vernieuwen we het subsidiebeleid en maken we het waar mogelijk eenvoudiger. We houden daarbij rekening met bijvoorbeeld de gezamenlijke verzekering voor kleine evenementen. d. De gemeente steunt evenementen met een grote Limburgse en cultuurhistorische waarde. Inwoners zijn trots op dit erfgoed en op hun dialect. Dat willen we behouden. e. We maken een 'probeerregeling' (een soort wildcard). Daarmee kunnen mensen die een toegankelijke activiteit of evenement willen starten, dat tegen een lager tarief doen. Zo lopen ze minder risico op verlies. LEEFBARE DORPEN Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 20 f. Verenigingen die klaar willen zijn voor de toekomst, steunen we actief, ook met geld. Het wordt ook makkelijker om vanuit bestaande budgetten geld vrij te maken om vrijwilligerswerk aantrekkelijker te maken. 5.2 Bereikbaarheid en vervoer Leefbare dorpen blijven bereikbaar. Goede bereikbaarheid is nodig om mee te doen, maar moet passen bij onze dorpen en ons landschap. Door het groeiende toeristisch verkeer en verkeer van mensen die voor hun plezier rondrijden, neemt de drukte op de weg toe. Ook de overlast en de onveiligheid nemen toe.

We hebben oog voor al onze inwoners, ook voor de mensen die last hebben van luidruchtig en agressief verkeer. We willen de nadelen van verkeer beperken en het veiliger en prettiger maken op de weg. Daarom doen we dit: a. We zorgen voor veilige routes van en naar school, zodat kinderen zich zelfstandig en veilig kunnen verplaatsen. b. Rust en natuur staan voorop. Dit betekent dat we het toeristisch verkeer en het 'plezierverkeer' uit rustige gebieden en beschermde natuurgebieden (Natura 2000) proberen te houden waar gewenst. c. Waar mogelijk gaan deze snelheden gelden: 30 km/u binnen de bebouwde kom en 60 km/u daarbuiten. We houden rekening met hoe snel de hulpdiensten ter plaatse kunnen zijn. d. We maken van gewone wegen waar mogelijk en wenselijk fietsstraten (waar de auto te gast is) of snelle fietsroutes (fijne fietspaden die steden, dorpen en belangrijke werk- of schoollocaties met elkaar verbinden). Of we beperken een weg tot verkeer dat er echt moet zijn. e. We werken samen met de Lijn50-gemeenten, partners in de regio en andere overheden om de regio bereikbaar te houden en de drukte en overlast te beperken. Zo verbeteren we de bereikbaarheid voor inwoners en maken we het openbaar vervoer voor toeristen aantrekkelijker. f. We investeren in eenvoudige maatregelen die de verkeersveiligheid (en het gevoel daarvan) vergroten.

Denk aan borden die je snelheid laten zien en het schilderen van de maximumsnelheid op de weg. We kiezen steeds voor de methode die het beste werkt. g. Naar voorbeeld van Noord-Limburg werken we samen met de Omnibuzz. De Omnibuzz brengt mensen het eerste of laatste stukje, tussen huis en het (bus)station. Met deze maatregelen maken we Gulpen-Wittem sociaal sterker en beter bereikbaar. Door aan te sluiten bij de Omgevingsvisie Lijn50 zoeken we ook de samenwerking in de regio op. LEEFBARE DORPEN Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 21 06 Ondernemen en duurzaam toerisme in het 5- sterrenlandschap E C O N O M I E · T O E R I S M E · L A N D S C H A P D e economie van Gulpen-Wittem hoort bij onze plek in Zuid-Limburg, bij onze dorpen en bij ons 5-sterrenlandschap. Het is dan ook logisch dat we een sterke landbouw hebben en dat veel toeristen uit binnen- en buitenland ons bezoeken. Daarnaast hebben we een gezonde lokale economie. Die begint bij ondernemers die thuishoren in onze gemeenschap. Onze economie moet zorgen voor werk en voor zekerheid voor onze inwoners. Maar groei mag niet ten koste gaan van de natuur, het landschap of de leefbaarheid van onze dorpen. Daarom kiezen we voor kwaliteit boven kwantiteit. We kiezen voor echt en kleinschalig toerisme, voor ruimte voor lokale ondernemers en voor een economie die de gemeenschap sterker maakt in plaats van belast.

Deze koers past bij de Omgevingsvisie Lijn50. Daarin worden recreatie en economie gekoppeld aan het behoud van ons 5-sterrenlandschap en aan de Cittaslow-gedachte. Daarom doen we dit: a. We zijn terughoudend met grote recreatieprojecten. Toerisme dat past qua grootte, met respect voor natuur en omgeving, stimuleren we wel. b. We werken actief samen met Visit Zuid-Limburg, onder andere voor hun idee: 'de juiste toerist, op de juiste plek'. c. We zetten stappen naar een belasting op dagtoerisme, samen met de Lijn50-gemeenten. Om dit zorgvuldig te doen, kijken we bijvoorbeeld naar Amsterdam, waar een belasting voor dagjesmensen wordt onderzocht. d. Om de drukte op de wegen beter over het jaar te verdelen, werken we samen met onze buurgemeenten aan een betere planning van evenementen in Zuid-Limburg. e. Samen met onze buurgemeenten en Visit Zuid-Limburg maken we een lijst met minder bekende plekjes en activiteiten in de regio (een soort 'Atlas Obscura'). f. We bekijken de toeristenbelasting opnieuw. Passen we iets aan, dan luisteren we ook naar ontvangen advies. g. Onder het motto 'de gebruiker betaalt' passen we de toeristenbelasting aan de prijsstijging aan. We maken ook verschil per soort verblijf. h. We steunen boeren die op een andere manier geld willen verdienen, op een manier die bij het landschap, natuurvriendelijke landbouw en het toerisme past.

Denk aan een proef met recreatie op hun eigen grond, binnen de maat van het landschap. i. We helpen boerderijwinkels met de regels voor vergunningen en reclame. j. Marktkramen met minstens 50% streekproducten hoeven geen geld te betalen voor hun plek. De gemeente stimuleert ook actief een streekproductenmarkt. k. Onze boeren maken ons voedsel. Het is jammer dat veel inwoners toch geïmporteerd en industrieel eten kopen. We laten onderzoeken waarom mensen in het Land van Herve en de Franse Jura wél vaker lokaal voedsel kopen, en hoe dat ook in Zuid-Limburg kan. ONDERNEMEN EN DUURZAAM TOERISME IN HET 5- STERRENLANDSCHAP Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 23 l. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld en geeft lokaal voedsel een belangrijke plek. We kopen waar mogelijk lokale, natuurvriendelijke streekproducten in. We letten ook op de invloed van eten op het klimaat, bijvoorbeeld door ruimte te maken voor vegetarische en veganistische opties. m. We sluiten ons aan bij de coöperatie 'het Land van Kalk'. ONDERNEMEN EN DUURZAAM TOERISME IN HET 5- STERRENLANDSCHAP Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 24 07 Gulpen-Wittem: zichtbaar, weerbaar en digitaal voorbereid V E I L I G H E I D · D I G I T A L I S E R I N G · W E E R B A A R H E I D I n de Omgevingsvisie Lijn50 staat: "Over het algemeen voelen inwoners en bezoekers zich veilig in onze regio.

Dit komt onder andere door de kleinschaligheid en de saamhorigheid van de kernen." Veiligheid, en je veilig voelen, vraagt inzet van meerdere partijen. We willen dat mensen zich veilig blijven voelen in onze gemeente. Daarvoor zijn nodig: zichtbare handhavers op straat, duidelijke communicatie (zoals de Fixi-app, waarmee inwoners problemen in de buurt kunnen melden) en een goede aanpak van overlast. We bouwen voort op het samen zorgen voor veiligheid. Daarnaast voorkomen en bestrijden we criminaliteit, ook criminaliteit die de samenleving van binnenuit aantast (ondermijning). We hebben daarbij speciaal aandacht voor de ligging van Gulpen-Wittem tussen steden en grensgebieden, met problemen rond drugstoerisme. Tegelijk staan onze dorpen voor nieuwe opgaven. Kunstmatige intelligentie (AI) en digitalisering kunnen we als gemeente en als inwoner niet negeren. Digitalisering biedt ook grote kansen, bijvoorbeeld omdat we met goede gegevens vaak beter kunnen werken. Maar we moeten ook beseffen dat onze gemeente en onze inwoners daardoor kwetsbaar kunnen zijn. Ons doel is duidelijk. In 2030 is Gulpen-Wittem veiliger en sterker, op straat én online. Onze inwoners voelen zich veiliger in hun buurt. We gaan verstandig om met digitalisering en AI. En onze inwoners zijn beter beschermd tegen digitale risico's. We kunnen de beveiliging van inwoners niet zelf garanderen.

Maar we zijn wel verantwoordelijk voor een goede en veilige omgang met informatie binnen de gemeente zelf. Daarvoor stellen we deze doelen: a. De politie en de gemeente werken samen om de veiligheid en het veilige gevoel te versterken. Daarom houden we onze capaciteit op orde. We blijven handhavers (BOA's) en straatcoaches inzetten en we willen minstens twee wijkagenten houden. b. We maken actief reclame voor de Fixi-app, dit zorgt voor betere handhaving. c. We blijven samenwerken met onze buurgemeenten in het Heuvelland en de Euregio op het gebied van handhaving en kennis delen. d. We geven speciale aandacht aan het gevoel van veiligheid, vooral van kwetsbare groepen. Denk aan maatregelen zoals genoeg straatverlichting, en aan steun voor lokale initiatieven voor de veiligheid van vrouwen, ouderen en de LHBTIQ+-gemeenschap. e. We werken nood- en crisisplannen regelmatig bij, bijvoorbeeld voor extreem weer, wateroverlast of een lange stroomuitval. f. Het ACT!-team controleert of mensen, bedrijven en organisaties zich aan de wet houden. We blijven dit team steunen en betalen. g. Naar aanleiding van het rapport ' Jeugdige ondermijners' kijken we hoe we kunnen voorkomen dat jongeren de criminaliteit in worden getrokken. GULPEN-WITTEM: ZICHTBAAR, WEERBAAR EN DIGITAAL VOORBEREID Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 26 h.

We zoeken actief de samenwerking met de provincie, zoals met de groene brigade. i. We maken regels voor een 'Digitale Overheid'. Daarin staan duidelijke regels voor het gebruik van AI en voor veilige gegevens, met aandacht voor privacy, uitlegbaarheid, controle door mensen en gelijke behandeling. j. Als de gemeente opdrachten geeft, letten we op digitale onafhankelijkheid en houden we onze gegevens waar mogelijk op Europese grond. k. We willen meer werken met goede gegevens (cijfers). We nemen een voorbeeld aan gemeenten die dit al goed doen, zoals Maastricht. We beginnen met het aannemen van één medewerker (denk aan een data-analist of data-engineer) die de basis op orde brengt. Zo kunnen we bijvoorbeeld onze dienstverlening en de veiligheid in de openbare ruimte verbeteren. l. We investeren in trainingen voor onze ambtenaren op het gebied van digitale ontwikkelingen. m. De gemeente zet zich in voor snel en stabiel internet in heel Gulpen-Wittem, ook in het buitengebied. Dat kan met glasvezel, maar ook via andere partijen. GULPEN-WITTEM: ZICHTBAAR, WEERBAAR EN DIGITAAL VOORBEREID Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 27 08 Financiën: realistisch begroten, verantwoord investeren F I N A N C I Ë N · V E R A N T W O O R D I N V E S T E R E N A lle plannen uit de vorige hoofdstukken kunnen alleen slagen als de gemeente financieel gezond is.

Alleen dan zijn goed bestuur en een betrouwbare dienstverlening mogelijk. Net als onze inwoners heeft ook de gemeente maar een beperkt budget. Dat geld kan ze maar één keer uitgeven. Daarom moet de gemeente verstandige keuzes maken, zodat belangrijke voorzieningen ook in de toekomst betaalbaar blijven. We willen dat de uitgaven in evenwicht zijn met de inkomsten. Zo kunnen we geld uitgeven, zonder de generaties na ons op te zadelen met onnodige schulden of hoge lasten. Daarom maken we realistische begrotingen. We maken keuzes op basis van duidelijke vragen: wat levert iets op voor de samenleving, en wat mag het kosten? Zo houden we ons huishoudboekje op orde. We willen voorkomen dat geld naar dingen gaat die weinig opleveren, terwijl het ergens anders meer had kunnen betekenen. Daarom bekijken we ons beleid regelmatig kritisch. Een aandachtspunt: de afgelopen jaren zat er verschil tussen wat we vooraf hadden berekend en wat we uiteindelijk uitgaven. We willen dat de begroting beter klopt met de werkelijkheid. Daarbij houden we er rekening mee dat sommige dingen buiten onze invloed liggen, zoals geld van het Rijk en de provincie, ontwikkelingen op de markt en juridische procedures. We kijken goed naar onze uitgaven en willen ook niet alles tegelijk uitgeven.

Door investeringen over meer jaren te verdelen, ontstaat er meer financiële rust en voorkomen we grote pieken in de kosten. Het geld van de gemeente is eigenlijk van de inwoners en daarom moeten we daar voorzichtig mee omgaan. We vinden dat we niet teveel en ook niet te weinig spaargeld mogen hebben. We moeten voldoende spaargeld hebben om tegenvallers op te vangen zonder dat we meteen moeten besparen of de belasting moeten verhogen. Maar meer spaargeld dan nodig is verspilling: dan blijft er geld op de plank liggen dat we hadden kunnen gebruiken voor het algemeen belang. Als we toch moeten besparen, kijken we vooral naar plekken waar dat zo min mogelijk schade veroorzaakt voor de samenleving. Daarvoor hebben we goede informatie nodig over wat uitgaven opleveren. We snappen dat dit niet altijd precies te meten is. Toch maakt de organisatie zulke keuzes al. We willen die keuzes zo duidelijk mogelijk laten zien, zodat de raad beter kan beoordelen wat besparingen betekenen voor inwoners en samenleving. Deze periode zoeken we naar een manier om dat beter inzichtelijk te maken. Daarvoor stellen we deze doelen: a. Bij nieuwe plannen die elk jaar geld kosten, moet duidelijk staan hoe we die kosten elk jaar gaan betalen. Zo voorkomen we vervelende verrassingen achteraf. b. We zetten de kosten van een project pas in de begroting als het daadwerkelijk uitgevoerd wordt.

We houden daarbij de schuld van de gemeente gezond. FINANCIËN: REALISTISCH BEGROTEN, VERANTWOORD INVESTEREN Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 29 c. We blijven werken met 'zero-based begroten'. Dat betekent dat we elk jaar met een schone lei beginnen. We kijken of een uitgave nog wel nodig is en iets oplevert voor de samenleving. Dat doen we open, met een duidelijk overzicht van de bedragen in de begroting en de jaarrekening. d. We houden ons spaargeld goed in de gaten. Daar beginnen we in 2026 mee, met een herziening van de nota 'Reserves en Voorzieningen'. e. We onderzoeken hoeveel spaargeld we mogen hebben. f. Voor nieuwe en vernieuwende ideeën maken we ruimte met tijdelijke projecten en proeven (pilots), zoals genoemd in de vorige hoofdstukken. Voor zo'n proef maken we vooraf duidelijke succescriteria. Tijdens de proef onderzoeken we hoe we het langdurig zouden kunnen betalen. g. Om de lasten voor inwoners en ondernemers voorspelbaar te houden, verhogen we die in principe alleen mee met de prijsstijging (inflatie). h. De gemeente onderzoekt of het profijtbeginsel vaker kan worden toegepast, zoals bij de Hubertusmarkt. Dat betekent: wie extra voordeel heeft van een voorziening of activiteit, betaalt daar ook meer aan mee, voor zover dat redelijk is. i. De gemeente overlegt zo vaak als nodig met de raad, maar minstens één keer per half jaar.

Zo betrekt ze de raad bij de planning en de controle van het geld. FINANCIËN: REALISTISCH BEGROTEN, VERANTWOORD INVESTEREN Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 30 Colofon UITGAVE Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026–2030 PRO Gulpen-Wittem · DOE’22 · Gulpen Wittem Lokaal TEKST Danny Janssen en coalitiepartijen Gulpen-Wittem FOTOGRAFIE Foto’s afdeling communicatie Gulpen-Wittem ONTWERP & OPMAAK Richard Pasmans DATUM 19 juni 2026 Coalitieakkoord Gulpen-Wittem 2026 31

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gulpenwittem.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1e31cc7d-20af-48d7-9240-87de3e939964?agendaItemId=cb871b56-8c3c-4178-8af4-2dc5981d38f0