Waarnemingen begroting 2026 gemeente Groningen.pdf

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

Begeleidende brief

Begeleidende brief

Memo waarnemingen begroting 2026

Gemeente Groningen 8 oktober 2025

•

https://gemeente.groningen.nl/investeren-in-de-toekomst-van-groningen

1

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

Begeleidende brief

Begeleidende brief Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld Wijzigingen begroting 2026

Wijzigingen begroting 2026 Financieel perspectief

Financieel perspectief

Waarnemingen programmabegroting 2026 gemeente Groningen Gemeente Groningen T.a.v. de gemeenteraad Postbus 30026 9700 RM GRONINGEN

Kengetallen Weerstandsverm

Kengetallen & Weerstandsverm

8 oktober 2025

Strategische inv.agenda

Geachte leden van de gemeenteraad,

Klimaatparagraaf

Wij hebben, conform voorgaande jaren, de begroting 2026 van de gemeente Groningen doorgenomen. Vanuit onze rol als accountant hebben wij een aantal waarnemingen gedaan bij uw begroting, met name vanuit raadsperspectief en gericht op de informatiewaarde. De waarnemingen zijn hierbij vanuit het perspectief van ons als accountant en zijn vooral vanuit een financiële en/of risico-invalshoek. Hiermee geven wij invulling aan onze natuurlijke adviesrol. Onze waarnemingen zijn niet uitputtend; wij hebben in dit memo een aantal onderwerpen uitgelicht. Wij geven met dit memo geen formeel oordeel dan wel formele bevindingen bij uw begroting af. Tevens hebben wij geen accountantscontrole verricht op de in de begroting opgenomen cijfers en uitgangspunten.

Strategische inv.agenda

Klimaatparagraaf

Overige thema’s

Overige thema’s

Mocht u naar aanleiding van deze waarnemingen vragen of opmerkingen hebben, dan kunt u altijd contact opnemen met Jurjen Eikenaar of ondergetekende van PwC. Hoogachtend PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.

drs. Martine J.A. Koedijk RA RE partner

Bron: Copilot

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Thomas R. Malthusstraat 5, 1066 JR Amsterdam, Postbus 90357, 1006 BJ Amsterdam T: 088 792 00 20, F: 088 792 96 40, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.

2

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

Begeleidende brief

Begeleidende brief Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld

Wijzigingen begroting 2026

Wijzigingen begroting 2026 Financieel perspectief

Financieel perspectief Kengetallen Weerstandsverm

Kengetallen & Weerstandsverm Strategische inv.agenda

Strategische inv.agenda

Goed leesbaar met veel informatie De begroting is een goed leesbaar document, geeft veel toelichting met een hoge informatiewaarde voor de raad. De begroting is daardoor ook een omvangrijk stuk waarbij ons inziens de toegevoegde waarde kan toenemen als compacter wordt geschreven met meer focus op de hoofdlijnen/kernpunten. Zo zien wij bijvoorbeeld dat bij de programmadoelstellingen relatief veel activiteiten worden beschreven en dat de koppeling tussen doelen en (output- en effect) indicatoren beter gemaakt kan worden.

Klimaatparagraaf

Klimaatparagraaf Overige thema’s

Overige thema’s

Structureel en reëel evenwicht, mogelijke maatregelen geïnventariseerd De begroting is reëel en structureel in evenwicht, waarbij vanaf 2029 een structureel tekort is gepresenteerd. Groningen heeft namelijk ervoor gekozen om het VNG advies te volgen en laat daarmee zien wat de gevolgen zijn van de ingeboekte korting op het gemeentefonds vanaf 2028. Mocht het Rijk deze financiële lijn handhaven, zijn maatregelen noodzakelijk. In de voorjaarsnota zijn daarvoor potentiële bezuinigingsvoorstellen uitgewerkt, maar die zijn niet (‘bij voorbaat’) ingezet. Het gevolg is dat er voor het nieuwe college geen structurele ruimte is in de begroting. Wel is een deel van het rekeningresultaat 2024 (circa €20 miljoen) gereserveerd voor incidentele keuzes. Wendbaarheid en weerbaarheid neemt af De financiële positie van gemeente Groningen blijft kwetsbaar. Er wordt voldaan aan de streefwaarden van weerstandsvermogen en de belangrijkste kengetallen (conform de kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement). Wel daalt de weerstandsratio (verhouding beschikbaar/benodigd weerstandsvermogen) door het toegenomen risicoprofiel (mede) door de onzekerheden in het sociaal domein en de omvangrijke investeringen en gebiedsexploitaties. Ook de wendbaarheid van de begroting staat onder druk door de benodigde financiering voor de investeringsagenda; de netto schuldquote stijgt naar de signaalwaarde ‘hoog’.

Wij adviseren de raad bij nieuwe investeringsbesluiten en opening/wijzigingen van grondexploitaties (ook via financiering aan de B.V.’s) zich goed rekenschap te geven van het risicoprofiel, de financieringsbehoefte en de effecten daarvan op de wendbaarheid en weerbaarheid van

de begroting. Uitwerking door het college van verschillende (keuze) scenario’s kan daarbij helpen. In onze rapportage gaan we in op de volgende kernpunten van de begroting:

1. De wijzigingen in de begroting 2026; 2. Het financieel perspectief voor de komende jaren; 3. De ontwikkeling van de financiële kengetallen en het weerstandsvermogen; 4. De terugkoppeling op de strategische investeringsagenda; 5. De doorontwikkeling van de klimaatparagraaf; 6. Overige thema’s met o.a. netcongestie en de sturing op verbonden partijen.

3

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

Begeleidende brief

Begeleidende brief Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld

1. Begroting 2026: aantal positieve wijzigingen doorgevoerd

Wijzigingen begroting 2026

Wijzigingen begroting 2026 Financieel perspectief

Financieel perspectief Kengetallen Weerstandsverm

Kengetallen & Weerstandsverm Strategische inv.agenda

Uit het doornemen van de begroting 2026 en op basis van afstemming met de organisatie blijken een aantal wijzigingen te zijn doorgevoerd ten opzichte van vorig jaar. Onderstaand hebben wij er een aantal uitgelicht, inclusief een aantal overige waarnemingen: •

Strategische inv.agenda Klimaatparagraaf

Klimaatparagraaf Overige thema’s

Overige thema’s

In 2024 is gestart met het verkorten van de begroting en het schrappen van beleidsproductniveau. In 2026 zien we toch dat de begroting uitgebreider is, waarbij de meeste onderdelen goed leesbaar zijn (onder andere Strategische Investeringsagenda). De begroting is 377 pagina’s (vorig jaar: 335 pagina’s). Er is nog winst te halen in o.a. het minder uitvoerig te schrijven, minder details op te nemen en het niet toelichten van de kleinere bedragen. De uitbreiding betreft met name het programma sociaal en enkele paragrafen.

•

De leesbaarheid is verbeterd, maar de informatiewaarde voor de raad blijft afhankelijk van de mate waarin doelen, indicatoren en prestaties helder zijn gekoppeld. Dit is nog niet in alle gevallen doorgevoerd. Ook zijn er nog een beperkt aantal aanvullende visualisaties opgenomen. In programma 2 Leefomgeving en Veiligheid is het gebruik van visualisaties wel en in positieve zin toegenomen. Infographics kunnen de leesbaarheid van de begroting vergroten als het gericht wordt gebruikt ter vervanging van (veel) tekst.

•

Er zijn bij de deelprogramma’s veel activiteiten beschreven en elke activiteit is vrij uitgebreid omschreven met relatief veel details. Ook dit biedt kansen voor een compactere begroting met ‘hogere’ informatiewaarde. Denk aan een top 3 of 5.

•

De activiteiten en te bereiken doelen zijn niet altijd even concreet opgenomen. In het programma Vitaal en Sociaal is dit bijvoorbeeld nog een uitdaging. Bij het fysiek domein is dit al concreter, mede door de aard van het programma. Bij Programma 2 Leefomgeving en Veiligheid blijkt bijvoorbeeld nog niet altijd even duidelijk wat de invloedsfeer van Groningen zelf is, omdat hier ook betrokkenheid van meerdere partijen is.

•

De lijn van vorig jaar, waarbij (met name bij deelprogramma 3.3) meer indicatoren zijn gekoppeld aan deelprogramma is doorgezet. De indicatoren zijn weer in de (deel)programma’s opgenomen (conform de begroting 2025). Dit komt de

leesbaarheid ten goede. We adviseren nog meer de koppeling met de doelen en (output- en effect) indicatoren te maken. •

Een totaaloverzicht van de intensiveringen ontbreekt, zodat tevens niet (in één overzicht) duidelijk is wat het totaal aan incidentele en structurele intensiveringen is. De optelling van alle intensiveringen 2023 – 2026 gekoppeld aan de dekkingen zou ook bijdragen aan een verbeterde informatiewaarde. Dan wordt eenvoudig zichtbaar of de dekkingsbronnen uit voorgaande jaren toereikend zijn. Daarnaast wordt de term ‘bijna onontkoombaar’ gebruikt maar blijkt niet duidelijk wat dit inhoudt en of de raad hier nog over kan besluiten, c.q. of dit wel of niet beïnvloedbaar is.

•

De begroting in ‘t kort is daarbij wederom een waardevolle aanvulling en mooie samenvatting van belangrijke uitgangspunten in de begroting.

•

Er is dus een mooie stap in de doorontwikkeling van de deelprogramma’s gemaakt, waarbij nu wel sprake is van meer informatie in samenhang is per programma. Zo zijn er meer prestatie- en effectindicatoren weer bij de programma’s opgenomen. De activiteiten zijn echter nog uitgebreid beschreven en de doelen zijn nog niet altijd even concreet. Wij adviseren om in een verdere doorontwikkeling van deelprogramma’s verdere keuzes te maken over de informatie die (echt) nodig is voor een goed uitgewerkt programma. Het opnemen van minder details en het bepalen van (en alleen kiezen voor) de essentiële indicatoren, gekoppeld aan de doelen helpt hierbij.

•

Per deelprogramma is naast een overzicht van de baten en lasten ook nog een onderdeel “waar gaat het geld voornamelijk naar toe” opgenomen. Dit is een interessant (en concreet) overzicht die op verzoek van de raad is toegevoegd. Wel kan ons inziens overwogen worden om het minder gedetailleerd uit te werken, zonder dat de toegevoegde waarde verloren gaat.

4

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

Begeleidende brief

Begeleidende brief Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld

2. Financieel perspectief 2026 – 2028 sluitend, vanaf 2029 tekort

Wijzigingen begroting 2026

Wijzigingen begroting 2026

Hieronder is het financiële beeld van de meerjarenbegroting opgenomen.

Financieel perspectief

Financieel perspectief Kengetallen Weerstandsverm

Kengetallen & Weerstandsverm Strategische inv.agenda

Strategische inv.agenda Klimaatparagraaf

Klimaatparagraaf

•

Overige thema’s

Overige thema’s •

•

•

•

•

Over de jaren 2026, 2027 en 2028 is een sluitende begroting gepresenteerd. Vanaf 2029 ontstaan wel structurele tekorten. Dit met name als gevolg van kortingen op het gemeentefonds. Ook speelt vanaf 2028 een forse taakstelling in de jeugdzorg. Er wordt niet duidelijk in de beschrijvende tekst bij het financiele beeld benoemd of de sluitende begroting gaat over het structureel of reëel evenwicht. Dit kan onduidelijkheden opleveren. In de begroting is nu rekening gehouden met een verwachte ontwikkeling van het prijsaccres in 2026 van 7,3 miljoen oplopend tot 8,7 miljoen vanaf 2029. Dit is gebaseerd op de meicirculaire. Uit de septembercirculaire blijkt dit naar beneden te zijn bijgesteld. Deze effecten zijn niet in de begroting meegenomen. Groningen heeft de verwachte lagere gemeentefondsuitkering geheel ingerekend in de begroting én als risico opgenomen in de weerstandsparagraaf. Hierbij is het tekort in 2029 nog niet onttrokken aan de algemene reserve uit principiële overwegingen. Ten aanzien van de kosten voor jeugdzorg wordt rekening gehouden met de volumegroei die gecompenseerd wordt via het gemeentefonds (ca 2% per jaar). De werkelijke volumegroei is waarschijnlijk hoger. De nabetaling van het Rijk wordt gebruikt om te tekort te dichten in afwachting van het zwaarder ’wegende advies van commissie van Ark. In het voorjaar 2027 zal het Rijk hierover besluiten.

Het risico hieromtrent is opgenomen in het benodigd weerstandsvermogen, mede hierdoor daalt het ratio weerstandsvermogen naar 132% vanaf 2028. In het financieel beeld van de jaren 2026-2029 is conform vorig jaar rekening

•

•

•

gehouden met enerzijds aanvullende intensiveringen/opgaven en anderzijds de (beschikbare) dekkingsbronnen. Onderdeel van de dekkingsbronnen is een post ‘flexibele begrotingsruimte’. Dit betekent dat jaarlijks €10 mln aan ‘taakstelling’ is ingerekend, waarbij uitgegaan wordt dat in het jaar t-2 €10 mln jaarrekeningresultaat overblijft dat ingezet kan worden om de begroting van jaar t sluitend te krijgen. Dit is uiteraard een onzekere post en onduidelijk is waarop de omvang is gebaseerd. In de toelichting op de dekkingsbronnen is door het college aangegeven dat mocht deze onderbesteding in jaar t-2 niet worden gerealiseerd, alsnog aanvullende financiële maatregelen moeten worden gekomen. Wij adviseren de raad om goede afspraken te maken met het college over de invulling, monitoring en verantwoording van deze ‘flexibele begrotingsruimte op basis van onderbesteding’. In de begroting 2026 e.v. zijn bedragen opgenomen om te sparen voor de grote projecten. Hiervoor is een jaarlijkse reservering opgenomen voor de strategische investeringsagenda. Zie ook het overzicht op pagina 306. Er komen grote investeringen op de gemeente af, zoals voor nieuwe gebiedsontwikkelingen, energietransitie, onderwijshuisvesting en het nieuwe muziekcentrum. Hierdoor nemen de risico’s toe en ontstaat er een toename van nieuw aan te trekken leningen.

Deze ontwikkelingen zijn nog niet betrokken in de (financiële) kengetallen en zal ook van invloed op zijn op het weerstandsvermogen. Daarnaast lezen wij dat naar verwachting ook middelen in de reserve “sparen voor de toekomst” worden opgenomen. Uit de begroting leiden wij af dat dit dient ter dekking van “incidentele opgave bij strategische investeringsprojecten”, en ook als dekking aan de raad kan worden voorgelegd voor incidenteel benodigde middelen bij een grondexploitatie in de gebiedsontwikkelingen. De reserve loopt hierbij, uitgaande van de huidige begroting, op tot circa €65 mln in 2029 (conform de begroting 2028 nog €91 mln in 2028). Het is belangrijk duidelijk te verantwoorden welke kosten voor welke projecten uit de reserve worden onttrokken en hier ook afspraken over te maken binnen door de raad vastgestelde kaders. We hebben begrepen dat dit jaar in het herziene kader resultaatbepaling en bestemming hier afspraken over worden gemaakt. Dit kader wordt dit jaar aan de raad voorgelegd.

5

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

Begeleidende brief

Begeleidende brief Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld

3. Ontwikkeling van de financiële kengetallen en weerstandsvermogen

Wijzigingen begroting 2026

Wijzigingen begroting 2026 Financieel perspectief

Financieel perspectief Kengetallen Weerstandsverm

Kengetallen & Weerstandsverm

In de paragraaf weerstandsvermogen kunt u meer informatie vinden over de ontwikkeling van de financiële kengetallen en het weerstandsvermogen op basis van de huidige uitgangspunten van de begroting 2026 – 2029. We hebben hierbij de volgende waarnemingen: •

Strategische inv.agenda

Strategische inv.agenda Klimaatparagraaf

Klimaatparagraaf Overige thema’s

Overige thema’s

De ratio weerstandsvermogen in 2026 is 161%. Dit betekent dat er 1,6 meer weerstandscapaciteit is dan de omvang van de verwachte risico’s. Dit is een prima ratio, die ook hoger is dan de door de raad vastgestelde minimale ratio van 100%. Richting 2029 daalt de ratio naar verwachting naar 132%. Belangrijk hierbij is dat in de beschikbare weerstandscapaciteit een post stille reserves van €50 mln. is opgenomen (zonder deze stille reserve is dit 103%). Stille reserves zijn normaal gesproken niet snel om te zetten in daadwerkelijk vermogen. Wij adviseren de norm van 100% te hanteren op een beschikbaar weerstandsvermogen zonder stille reserves. Veruit het grootste risico ligt bij de gemeentelijke grondexploitaties, Meerstad en Warmtestad. Het risico rondom Meerstad bepaalt in 2026 48% van het benodigd weerstandsvermogen.

•

In de paragraaf wordt door het college gewezen op twee belangrijke kanttekeningen bij het risicoprofiel: ➢ De grote investeringen uit de strategische investeringsagenda (waarover nog besloten moet worden), rondom energietransitie, gebiedsontwikkelingen en de vervanging van het maatschappelijk vastgoed zal het risicoprofiel doen toenemen. Deze risico’s zijn nu dus nog niet zichtbaar in de financiële kengetallen. ➢ Er is een structureel hoger risico opgenomen vanaf 2028 voor het sociaal domein (oplopend tot en met €25,9 miljoen in 2029).

•

Bij nieuwe projecten en activiteiten worden de effecten op weerstandsvermogen en kengetallen in beeld gebracht. Wij adviseren de raad hierbij scenario’s voor te leggen met het opnemen van de effecten van deze (voorkeurs)besluiten.

•

Groningen hanteert al diverse jaren een minimale norm van 100% voor de weerstandsratio. Dit is in lijn met grote gemeenten zoals Rotterdam en Utrecht. We zien ook dat sommige grotere gemeenten een percentage van de lasten hanteren

(Amsterdam 5% en Eindhoven 10%) voor hun algemene reserve en anderen ratio’s van 120% tot 140% als norm hanteren (ruim voldoende-goed). Mede gezien het verwachte toenemende risicoprofiel (in verband met de grote investeringsagenda) adviseren wij om in komende jaren te evalueren of de norm van 100% passend (niet te laag) is bij uw risicobereidheid. •

Voor het structureel tekort is een risico van 50% opgenomen, wat het weerstandsratio verlaagd. Wij begrijpen dat de korting op het gemeentefonds verwerkt is in de reguliere begroting (resulterend in een tekort in 2029 in lijn met VNG advies) met uitzondering de onttrekking van de algemene reserve.

•

Overige ontwikkelingen van de financiële kengetallen: ➢ De netto schuldquote loopt de komende jaren op naar 135,7% in 2029. Dit classificeert als hoog en op basis van de landelijke VNG-normen wordt geadviseerd de schuld boven de 130% af te bouwen. Gecorrigeerd voor de uitgezette leningen (zoals naar Meerstad) komt de netto schuld quote uit op 118,5% in 2029. Groningen heeft in de toelichting op de schuldquote opgenomen dat deze zo hoog mede vanwege de omvangrijke grondexploitaties die Groningen kent. In de geprognosticeerde balans varieert de omvang van de grondexploitaties op de balans tussen de € 40 mln. en de € 50 mln. Dit is daarmee één van de verklaringen voor de hoge schuldquote. Wij zien daarnaast dat de materiele vaste activa (investeringen) van Groningen behoorlijk omvangrijk zijn, wat ook de hoge netto schuldquote verklaart. De schulden zullen in de komende jaren naar verwachting verder stijgen door de projecten van de investeringsagenda. Dit zal vervolgens een stijgend effect hebben op de netto schuldquote en daarbij op de wendbaarheid van uw begroting. ➢ De solvabiliteit blijft de komende jaren laag (13% in 2026). Dit is een verbetering van 2% ten opzichte van de jaarrekening 2024 hoofdzakelijk door de toevoegingen aan de algemene reserve ter versterking van het eigen vermogen.

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

Begeleidende brief

Begeleidende brief Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld

4. Strategische investeringsagenda in de begroting

Wijzigingen begroting 2026

Wijzigingen begroting 2026 Financieel perspectief

Financieel perspectief Kengetallen Weerstandsverm

Kengetallen & Weerstandsverm Strategische inv.agenda

Strategische inv.agenda Klimaatparagraaf

Klimaatparagraaf Overige thema’s

Overige thema’s

Strategische investeringsagenda De strategische investeringsagenda heeft een grote impact op de (financiële) begrotingen van de komende jaren. Onder het onderdeel “overzichten” is een paragraaf opgenomen specifiek over de strategische investeringsagenda. Er is een jaarlijkse financiële reservering voor de incidentele kosten van het programma in de komende jaren, er wordt een reserve ‘sparen voor de toekomst’ gebruikt voor het storten van jaarlijks overblijvende gelden en voor onttrekkingen bij het vaststellen c.q. goedkeuren van nieuwe projecten (voor de financiële dekking). Bij het risicoprofiel is de kanttekening geplaatst dat de strategische investeringsagenda nog niet is verwerkt in de financiële indicatoren. In de begroting 2026 is een structurele financiële reservering opgenomen voor de strategische investeringsprojecten die op korte termijn gaan starten. De reservering is lang niet genoeg voor de uitvoering van de hele strategische investeringsagenda en op termijn is dan ook een verhoging van de reservering nodig (met name vanaf 2031). In het hoofdstuk zijn de verschillende projecten duidelijk omschreven en de informatiewaarde vinden wij van een goed niveau. De relatie die wordt gelegd met de financiële reservering is duidelijk toegelicht. Een belangrijk inzicht in deze paragraaf is het verschil tussen de incidentele en structurele kosten voor de komende jaren.

Zie ook het financiële overzicht hiernaast, waarin dit verschil is gemaakt, in twee overzichten. De incidentele kosten lijken in 2026 met name bijdragen aan verliesgevende gebiedsontwikkelingen te zijn (Kardinge en Meerstad). Voor beide incidentele bijdragen geldt dat het belangrijk is om als gemeente goed te kijken naar het onderscheid tussen maatschappelijke investeringen in de projecten (structurele component) en het grondexploitatiedeel (incidentele component). Het is, gezien het complexe karakter en de omvangrijke bijdragen, belangrijk dat de raad zich goed laat informeren over de verwerking en de gevolgen van de gemaakte keuzes. We vragen aandacht voor de projectbeheersing, de juiste financiële verwerking en de informatiewaarde met scenario’s aan de raad.

6

7

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

Begeleidende brief

Begeleidende brief Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld Wijzigingen begroting 2026

Wijzigingen begroting 2026 Financieel perspectief

Financieel perspectief Kengetallen Weerstandsverm

Kengetallen & Weerstandsverm Strategische inv.agenda

Strategische inv.agenda Klimaatparagraaf

Klimaatparagraaf Overige thema’s

Overige thema’s

5. Klimaatparagraaf is doorontwikkeld Klimaatparagraaf De klimaatparagraaf in de ontwerpbegroting 2026 van Groningen is een verdere doorontwikkeling van de eerste van vorig jaar. De gemeente volgt de landelijke trend door klimaatbeleid expliciet te positioneren binnen de P&C-cyclus en te koppelen aan nationale en internationale doelstellingen (zoals het Klimaatakkoord). Er wordt gerapporteerd over diverse thema’s zoals klimaatmitigatie, adaptatie, circulariteit, energie, mobiliteit en sociale aspecten zoals energiearmoede en participatie. In deze begroting is in de paragraaf concreter het realiseren van klimaatdoelen beschreven en gekoppeld aan de voortgang van de doelen. Zo is in 2025 de Co2 monitor naar de raad gestuurd. Deze bevat nog wel relatief oude jaren tot en met 2021, omdat recentere jaren nog niet bekend zijn.

ontwikkelingen op de gemeente Groningen). En koppel vervolgens deze analyse uit de lokale opgaven uit de klimaatparagraaf. •

Er ontbreken nog concrete, meetbare indicatoren per thema, terwijl de handreiking pleit voor een kernset van indicatoren die vergelijkbaarheid en sturing mogelijk maken. De koppeling tussen doelen, maatregelen en (resultaat) indicatoren is niet altijd expliciet, waardoor het lastig is om voortgang en effectiviteit te monitoren. Zo kunnen bijvoorbeeld indicatoren worden toegevoegd over de capaciteit van het elektriciteitsnet, de voortgang van netverzwaring of indicatoren voor afvalproductie, materiaal gebruik en mobiliteit..

•

Er wordt in de paragraaf ingegaan per pijler op de doelen (tekstueel in alinea’s per thema) en de activiteiten (wat gaan we daarvoor doen) worden samengevat (in een tabel) benoemd. Juist in de paragraaf klimaat biedt het opnemen van concrete indicatoren (waaronder output- en resultaatindicatoren met betrekking tot de activiteiten) de mogelijkheid om te sturen, mede omdat de effectindicatoren pas enkele jaren later bekend zijn. Deze indicatoren ontbreken nu. Wij adviseren om per pijler voor tenminste de belangrijkste activiteit een output/resultaatindicator te formuleren.

•

In de handreiking worden de maatregelen met betrekking op de organisatie apart uitgewerkt. Groningen heeft dit in een aantal pijlers uitgewerkt (bijvoorbeeld met betrekking tot het maatschappelijke vastgoed en inkopen). We adviseren om per pijler als vast onderdeel/ alinea dit specifiek uit te werken of apart te zetten.

•

In onze rapportages, maar ook in de waarnemingen bij de begroting 2024 hebben wij opgeroepen om meer aandacht te hebben voor mogelijke klimaatrisico’s ook in relatie tot het gemeentelijke risicomanagement. In de begroting 2025 is in de paragraaf weerstandsvermogen een klimaatrisico opgenomen van €1,1 miljoen (2024: €0,8 mln) structureel effect. Dit is gekoppeld aan het risico van extreme hitte, droogte, storm en onweer. Positief is dat Groningen hier aandacht voor heeft en nu in de begroting ook concreter heeft opgenomen hoe het bedrag tot stand komt.

In de paragraaf is een uitwerking gedaan langs de lijnen van klimaatmitigatie, warmtetransitie, circulariteit en klimaatadaptatie. De paragraaf zal de komende jaren verder worden ontwikkeld. Het is positief dat de gemeente hier meer aandacht aan besteedt en een totaalbeeld wil bieden. Ook is het positief dat benoemd wordt wat er in 2026 gedaan wordt. Wij hebben de paragraaf doorgenomen en zien hierbij de volgende mogelijkheden om de informatiewaarde verder te verbeteren: •

•

De paragraaf is nog wel uitgebreid met veel tekst. De activiteiten kunnen nog meer gekoppeld worden aan SMART kpi’s. Voorbeeld: ‘We gaan meer inzetten op waterstof voertuigen die als zodanig worden gemaakt’. Hierdoor is het lastig om het overzicht te behouden en om de doelstellingen (streefwaarden), de daaraan gekoppelde activiteiten en met name de realisatie tot en met heden eruit te halen. Het meer gestructureerd inrichten van de paragraaf en het gebruik van minder tekst en meer tabellen/kleuren kan hierbij helpen. Daarbij kan een duidelijke structuur langs de lijnen van de handreiking bij helpen. Ook benchmarken met andere (grote) gemeenten kan relevante inzichten geven. We adviseren een dubbele materialiteitsanalyse op te stellen (gebaseerd op de analyse die de schrijvers van de handreiking aan het voorbereiden zijn). Bepaal hierbij welke kwesties het meest relevant zijn voor Groningen en belanghebbenden (betrek daarbij de impact van beleid op de omgeving en de impact van externe

Waarnemingen begroting 2026 | Gemeente Groningen |

8

Begeleidende brief

Begeleidende brief Ons algemeen beeld

Ons algemeen beeld

6. Overige thema’s

Wijzigingen begroting 2026

Wijzigingen begroting 2026 Financieel perspectief

Financieel perspectief Kengetallen Weerstandsverm

Kengetallen & Weerstandsverm Strategische inv.agenda

Strategische inv.agenda Klimaatparagraaf

Klimaatparagraaf Overige thema’s

Overige thema’s

Nij Begun Het pakket van 50 maatregelen voor de provincies Groningen en Noord-Drenthe en de omliggende gemeenten brengt in de komende 30 jaar vele miljarden naar het Noorden. Ondanks dat er nog gewerkt wordt aan de concrete invulling zal dit ook financiële gevolgen hebben voor de gemeente Groningen. Er wordt ingezet op de uitvoering van Nij Begun (de sociale en economische agenda). In de begroting 2026 komt het Nij Begun op meerdere plekken terug omdat: • gemeente Groningen input levert aan de verdere invulling van het programma; • bepaalde geldstromen misschien overgaan in het programma (zoals energiearmoede, waardoor Groningen minder kosten en opbrengsten zal hebben); en • het programma concreet maatregelen in de gemeente Groningen (o.a. in Ten Boer) tot stand zal brengen. De komende jaren zal er naar verwachting meer duidelijk worden over concrete invulling en de financiële en beleidsmatige gevolgen voor de gemeente Groningen. Er worden belangrijke afspraken gemaakt over governance en verantwoording. De middelen die via het gemeentefonds worden ontvangen en de bestedingen zullen in een deelprogramma worden verantwoord. Een belangrijk thema om jaarlijks goed terug te laten komen in de begroting (maar ook de overige planning en control documenten) en om daarbij smart indicatoren te gebruiken en hierover te rapporteren.

Dit om te kunnen monitoren wat de financiële consequenties zijn, maar vooral of de gestelde doelen en effecten worden gerealiseerd. Netcongestie In ons accountantsverslag hebben wij de afgelopen jaren nadrukkelijk gerapporteerd over netcongestie. Bij Groningen was er nog veel onzekerheid over de gevolgen van netcongestie voor de gemeente grondexploitaties en gebiedsontwikkelingen. In de begroting 2025 is in de paragraaf weerstandsvermogen een PM-risico opgenomen voor netcongestie. In dit 2026 is dit risico concreter geworden met impact op bedrijventerreinen, mobiliteit en energie-infrastructuur. Er is een risico voor €467.000

opgenomen en dit ziet met name toe op verloren aanloopkosten voor het onderzoek naar het robuuster maken van het elektriciteitsnet. Risico’s in het kader van vertragingen van gronduitgifte, gemeentelijke investeringen, of mogelijk water- of rioolcongestie is hierbij niet meegenomen, omdat dat meegenomen is in de fasering. Ook is beschreven wat Groningen doet om netcongestie zoveel mogelijk tegen te gaan, o.a. het realiseren van transformatorhuisjes, middenspanningsstations en verzwaring van het net. In een uitgebreide brief bent u hier ook afzonderlijk over geïnformeerd. Ook zijn concrete activiteiten in 2026 beschreven. Sturing op Verbonden partijen: kaderstelling voor de komende jaren ingesteld Uit het onderzoek van de Rekenkamer en met de invulling van de nieuwe kadernota verbonden partijen heeft Groningen ingezet op risicobeheersing. Er wordt onderscheid gemaakt tussen verbonden partijen met een verhoogd en regulier risicoprofiel. Ook zijn specifieke aandachtspunten opgenomen voor privaatrechtelijke verbonden partijen. Ondertussen worden de verbonden partijen steeds belangrijker bij Groningen en zijn er veel ontwikkelingen (o.a. bij Meerstad, Stadshavens en Suikerzijde en Warmtestad).

Bij belangrijke (impactvolle) besluitvorming adviseren wij de raad te informeren over mogelijke scenario’s en de belangrijke risicoafwegingen die zijn gemaakt, welke keuzemogelijk er zijn, en hoe deze worden gemonitord en de raad hierin wordt meegenomen. Ook de specifieke koppeling met beheersmaatregelen om de risico’s af te dekken is daarbij van belang te betrekken. Grondexploitaties Met ingang van boekjaar 2025 wordt voor grondexploitaties geen onderscheid meer gemaakt in het BBV wat betreft de toe te rekenen rente, waardoor de rentetoerekening plaatsvindt op basis van de reguliere omslagrente. Het rente-omslagpercentage (ROP) voor 2026 is 1,60%. Het college heeft daarmee rekening gehouden met deze BBV wijziging.