VOORWAARTS eindverslag Ineke van Gent.pdf

VOORWAARTS EINDVERSLAG INFORMATEUR GEMEENTE GRONINGEN

Ineke van Gent 12 april 2026

1

BEGIN Een paar weken voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart kreeg ik het verzoek van de lijsttrekker van PRO of ik als informateur zou willen optreden als zij weer de grootste partij zouden worden. Ik was vereerd met het verzoek; middenin mijn re-integratie traject van Schiermonnikoog terug naar Stad was dit natuurlijk ook een uitgelezen kans om daar een flinke impuls aan te geven. Maar ook de liefde voor Groningen van kinds af aan maakte de keus voor mij heel makkelijk. Hier ben ik thuis en hier voel ik mij welkom. Hier kijk ik altijd even opzij als ik langs de Korreweg fiets bij het huis waar vroeger mijn Opa en Oma woonden en waar mooie, herinneringen liggen. Hier ging ik studeren, wonen, leven, liefhebben en werd er maatschappelijk en politiek actief. Mijn jaren in de gemeenteraad van Groningen koester ik en hebben voor een groot deel mijn verdere leven bepaald. Met die geschiedenis en die liefde voor Groningen met haar inwoners in Stad, de wijken, de dorpen en het buitengebied, heb ik volmondig ja gezegd tegen deze eervolle opdracht. Welkom thuis! DE UITSLAG De uitslag van de verkiezingen geeft een duidelijk mandaat aan PRO, om het initiatief te nemen in de informatieronde. De afstand tot de tweede partij D66 is maar liefst zes zetels. Er is een licht verlies voor de coalitie maar ze zijn zeker niet verslagen. De coalitie verliest nipt haar meerderheid.

Er kwamen twee nieuwe partijen in de gemeenteraad en daarmee komt het aantal partijen uit op dertien. INFORMATEUR Ter voorbereiding van mijn werkzaamheden heb ik mij inhoudelijk georiënteerd op de koers van de verschillende politieke partijen, gesprekken gevoerd met o.a. de burgemeester, de griffier en de gemeentesecretaris ter oriëntatie en eventuele aandachtspunten. Ook heb ik het duidingsgesprek op 26 maart in de gemeenteraad over de uitslag gevolgd en de raadsvergadering van 1 april waar o.a. de opdracht aan de informateur aan de orde was. De installatie van de nieuwe raad was ook mooi om te zien. Vijfenveertig Groningers die zich als vertegenwoordigers van het volk (weer) gaan inzetten voor onze gemeente en daarmee invulling geven aan onze gemeentelijke democratie. Ook heb ik een planning gemaakt voor mijn werkzaamheden. Deze was ambitieus maar is gehaald zonder te overhaasten. Zorgvuldigheid staat altijd voorop maar ik hou ook van tempo en concrete afspraken. Deze werkwijze werd door de partijen ondersteund en voor zover ik weet ook als prettig ervaren. Op 26 maart heeft de gemeenteraad, vanuit verschillende invalshoeken, ‘duiding’ gegeven aan de verkiezingsuitslag. Elke partij gaf daarbij eigen accenten en invalshoeken voor de aankomende periode.

Afgesproken werd om op 1 april, bij de installatie van de nieuwe raad, een opdracht mee te geven aan de informateur, ook werd door de grootste partij aangegeven dat ik daarvoor zou worden voorgedragen. Op 1 april werd raadsbreed een door de fractie van PRO voorgestelde motie waarin de opdracht aan de informateur stond aangenomen. (Zie bijlage 1). Er moest gezocht worden naar een stabiele coalitie van partijen; zowel inhoudelijk als getalsmatig. DE EERSTE RONDE Op goede vrijdag 3 april is de eerste ronde van de verkenningen gestart en is gesproken met D66, PRO, SP, Volt en FvD. Op 4 april met PvdD, VVD, CDA en Student en Stad. Op 7 april met PVV, Christen Unie, Stadspartij 100% Groningen en Partij voor het Noorden. (Bijlage 2)

2

De gesprekken voerde ik met duo’s van de partijen en in aanwezigheid van de griffier, die ook zorgde voor de verslaglegging van de gesprekken, de concept verslagen zijn aan de partijen voorgelegd en geaccordeerd. (Zie bijlage 3)

Met alle partijen is ongeveer een uur in de eerste ronde gesproken. Als leidraad voor de gesprekken heb ik de opdracht aan de informateur gehanteerd. De gesprekken vonden plaats in een goede en open sfeer met aandacht voor ieders positie en inhoudelijke inbreng. Uit de eerste ronde kwamen een aantal breed gedeelde aandachtspunten, met verschillende invalshoeken, naar voren die ook al in het duidingsdebat werden benoemd. • • • • • • • • • • •

• • • • •

De lage opkomst bij de verkiezingen baart zorgen. Niet ieders stem wordt uitgebracht maar moet wel worden gehoord en worden vertegenwoordigd. Verbreden en verder verbeteren van de wijkgerichte aanpak kan daarbij helpen. De ongedeelde stad met gemengde wijken, een evenwichtige woningbouwopgave, wijkvernieuwing en brede welvaart horen bij Groningen wordt gedeeld door de meeste partijen en vergt lange adem en continuïteit. De huidige coalitie heeft weliswaar licht verloren maar er is wel weer een duidelijk mandaat van de kiezer voor sociale, groene en eerlijke keuzes. PRO heeft wederom een duidelijk mandaat en is bijna onbetwist als coalitiepartner. Ook is er brede steun, met enige waardevolle accenten en suggesties, voor het collegebeleid van de afgelopen jaren. Het maatschappelijk middenveld (o.a. verenigingen andere lokale initiatieven) kan meer worden ingezet en betrokken. Er is behoefte aan meer dualisme en ruimte voor debat. De gemeente Groningen bestaat uit Stad, wijken, dorpen en buitengebied, dat verdient speciale aandacht in de omgevingsvisie die in de maak is. Participatie moet nog meer vorm krijgen en het verschil tussen inspraak en informatie duidelijk worden aangegeven bij aanvang van het participatieproces. Het project Sterk Hoogkerk wordt bij een diverse partijen genoemd als goed voorbeeld van betrokkenheid en participatie van onderop.

Dit project zou ook elders, in verschillende varianten, moeten worden uitgerold eventueel met een eigen ‘wijkbudget’ voor inwoners. Een sterke lobby blijft nodig naar politiek Den Haag in verband met bezuinigingen en noodzakelijke voorzieningen en investeringen. Ook de contacten in Brussel doen er toe en actieve deelname in VNG en andere relevante gremia is ook van belang. Wethouders moeten daar, naast hun portefeuille, voldoende tijd voor kunnen inruimen. Er zijn nauwelijks breekpunten genoemd door de partijen vooraf bij formatiebesprekingen, alleen de VVD maakt vooraf een breekpunt van voortzetting van de reclamebelasting. Ook zijn de meeste partijen niet voor coalitievorming met PVV en FvD wegens grote inhoudelijke verschillen op diverse terreinen. De samenleving wordt door hen teveel op scherp gezet en de verbinding naar andere partijen wordt als onvoldoende ervaren. Er moeten de komende periode lastige keuzes worden gemaakt (ook) in verband met de financiële situatie en de verwachte bezuinigingen, ook daarvoor is een stabiele coalitie met bestuurlijke ervaring en continuïteit nodig. Een overgrote meerderheid van de partijen in de raad vindt dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen en dat bij bezuinigingen de mensen in een kwetsbare (financiële) positie, zoveel als mogelijk moeten worden ontzien.

De werkwijze met de Strategische Investering Agenda (SIA) wordt in meerderheid gesteund en zou ook in de nieuwe collegeperiode een rol moeten spelen.

3

• •

•

• • •

•

Naast inhoudelijke overeenstemming zijn ook goede verhoudingen, een gedeelde kijk op de samenleving en bestuurlijke ervaring van belang voor een stabiele coalitie. Met elkaar staan voor onze gemeente en gemeenschappen. Er is een brede wens om meer partijen bij de formatie te betrekken, de kinderburgemeester en de nachtburgemeester zijn al concreet genoemd. Ook bewonersraden, maatschappelijk organisatie, belangengroepen (o.a. ondernemers) worden daarbij nadrukkelijk genoemd. Mijn advies is om daar bij de formatie concreet werk van te maken. Er zijn zorgen over polarisatie ook in onze gemeente, breed in gesprek blijven maar ook grenzen stellen binnen en buiten de raad vinden de meeste partijen belangrijk. Initiatieven die ontmoeting van mensen in de openbare ruimte meer mogelijk maken moeten worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Initiatieven van onderop zijn daarbij extra waardevol. De meerderheid in de raad wil voorzieningen voor vluchtelingen, asielzoekers en gebruikers van de bed, bad en brood regeling blijven faciliteren. De gemeente, het college moet daarin haar verantwoordelijkheid blijven nemen en polarisatie proberen te voorkomen. Ook de maatschappelijke opvang en jeugdzorg verdient onze permanente aandacht en moet worden gefaciliteerd.

Het zou te overwegen zijn om eigen punten en adviezen van de oppositie, die goed aansluiten bij de geformuleerde uitgangspunten van de nieuwe coalitie, een plek te geven in het coalitieakkoord. Suggesties die zijn gedaan in de informatieronde kunnen daarbij ook worden betrokken. Uiteraard is het niet de bedoeling om de oppositie het gras voor de voeten weg te maaien maar juist samen te werken. Mijn advies is om dit in de formatie verder, in overleg, te bezien. Er is breed draagvlak voor maximaal acht wethouders, ook gezien de noodzakelijke taken extern die de nodige inzet en tijd kosten. Uit de eerste ronde kwamen ook heel nadrukkelijk twee voorkeursvarianten voor coalitievorming naar voren. 1. De huidige coalitie heeft het eigenlijk heel goed gedaan. Dat vindt niet alleen de huidige coalitie maar ook diverse oppositie partijen geven dat geluid duidelijk af. Laat daarom nog een partij aansluiten zodat er weer een stabiele meerderheid is met nieuwe accenten. 2. De huidige coalitie heeft het wel redelijk gedaan maar er zijn nog wel de nodige verbeterpunten. Het ‘motorblok’ moet bestaan uit een nieuwe coalitie van PRO, D66 en PvdD met wellicht nog een partij erbij. Het beleid zal zich meer naar het politieke midden moeten bewegen en de coalitie deels ‘op de schop’.

De meerderheid (inclusief de gehele huidige coalitie) heeft een voorkeur uitgesproken voor variant 1 om zo continuïteit van het ingezette beleid te blijven garanderen en kan blijven werken, met nieuwe accenten, aan een duurzame, sociale en inclusieve toekomst voor de gemeente Groningen. Al deze overwegingen en de informatie uit de eerste ronde gesprekken heeft, voor mij als informateur, de keuze voor de tweede ronde bepaald. In de tweede ronde moest er meer duidelijkheid komen over wie probleemloos zou kunnen aansluiten bij de huidige coalitie. Daarvoor was het voor de hand liggend om met D66, Student en Stad en het CDA (in willekeurige volgorde) verder in gesprek te gaan.

4

DE TWEEDE RONDE Voor de tweede ronde heb ik gekozen voor een informele ronde ‘met de benen op tafel’ waar vier partijen in drie gesprekken aan tafel hebben gezeten met mij als gespreksleider. Het was natuurlijk geen sollicitatiegesprek maar een gesprek met vragen en opmerkingen over en weer. PRO was, als onbetwiste grootste partij en vanzelfsprekende coalitiepartner bij alle drie de gesprekken aanwezig. In de gesprekken is nadere verdieping over ingenomen standpunten, inhoudelijke invalshoeken, verschillen, bezuinigingen en nieuwe accenten in beleid van de afgelopen jaren intensief en openhartig besproken. Ook stijl van besturen, collegialiteit en het verhaal van de nieuwe coalitie waren onderwerp van gesprek. Met D66, Student en Stad en het CDA zijn deze informele gesprekken, zonder officiële verslaglegging, gevoerd. Deze keuze heb ik gemaakt omdat zij na de eerste ronde het beste leken aan te kunnen sluiten bij de huidige coalitie. Het was een uitwisseling van ideeën en met de mogelijkheid van vragen ‘over en weer’. Ook in deze gesprekken kwamen bestuurlijke ervaring, continuïteit, stabiele koers en lastige keuzes in moeilijke (financiële) tijden en de keuze voor duurzaam, sociaal en inclusief weer aan de orde.

Wie zou het beste kunnen aansluiten, met aanvullende, eigen accenten bij de huidige coalitie? Ook de huidige coalitie is (nogmaals) geconsulteerd waar de voorkeur uiteindelijk naar uitging. Daaruit bleek nogmaals heel duidelijk dat er unaniem draagvlak was om de huidige coalitie als basis voor de nieuwe coalitie te behouden. Een goed werkend team dat elkaar vertrouwd en verbind en samen staat voor een Groningen waar iedereen ertoe doet, de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen en waar er doorgewerkt wordt aan een groen, sociaal en inclusief Groningen. De nieuwe accenten die daaraan kunnen en moeten worden toegevoegd voor een stabiele meerderheidscoalitie zien deze partijen met name bij het CDA. Zij brengen meer aandacht, inbreng en invloed voor het maatschappelijk middenveld mee in een brede, stabiele coalitie voor Groningen waar iedereen ertoe doet, zich gehoord voelt en deel uit maakt van onze diverse, kleurrijke gemeenschap. Niet je afkomst maar je toekomst is de leidraad. Meedoen, kansen krijgen, gehoord worden en waar de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen en opkomen voor wat kwetsbaar is. Over die uitgangspunten is grote overeenstemming bij deze partijen en enthousiasme om dat samen de komende jaren verder uit te bouwen. Ook is de verwachting dat het mensbeeld en de persoonlijk ‘klik’ naast de inhoud in deze samenstelling het beste is gewaarborgd.

Naast ook waardering voor de inbreng van D66 en Student en Stad was het CDA het meest consistent in haar standpunten en in haar houding dat aansluiting bij de huidige coalitie haar voorkeur had en er op inhoud veel overeenkomsten waren. ADVIES Alles overziend is mijn advies om de huidige coalitie van PRO, PvdD, SP en Christen Unie aan te sterken met het CDA. Samen hebben zij een stabiele meerderheid in de gemeenteraad, vullen en voelen elkaar uitstekend aan. Er is een gezamenlijke kijk op de wereld waar ze opkomen voor hen die het moeilijk hebben en waar ervoor wordt gekozen, ook onder moeilijke financiële omstandigheden, verder te werken aan een duurzame, sociale en inclusieve toekomst voor Groningen. Met deze partijen zal de formatie zeer succesvol kunnen verlopen met als uitkomst een stabiele coalitie met een ijzersterke agenda voor sociaal, groen en inclusief beleid. Ik heb er dan ook het volste vertrouwen in dat met de voorgestelde nieuwe coalitie we voorwaarts gaan voor Groningen in een stabiele, sterke coalitie. Wat ook geheel conform de opdracht is die de raad mij heeft gegeven.

5

LUNCH Vrijdag 10 april is de beoogde coalitie bijeen geweest, met lunch, voor een eerste gezamenlijke ontmoeting. Daarbij waren de griffier en de informateur ook aanwezig. Er is groot, collectief vertrouwen in elkaar uitgesproken, het CDA werd van harte welkom geheten en het twaalf uurtje werd met smaak genuttigd in een fijne, verbindende en enthousiaste sfeer.

INSPIRATIE VOOR DE FORMATIE In Groningen is het traditie dat de stadsdichter na de installatie van de nieuwe raad een gedicht maakt en voordraagt. De huidige stadsdichter, Jaimy Hindriks, heeft met het gedicht “De stad die zich nooit heeft voorgesteld” hieraan een zeer inspirerende bijdrage geleverd. Voor nu sluit ik af met de laatste strofe, maar geef het hele gedicht graag mee ter inspiratie voor de formatie. (bijlage 4) “Maak keuzes die zacht genoeg zijn om mensen niet te breken en sterk genoeg om ze te laten blijven zingen”

DANK De griffier wil ik bedanken voor haar prettige en professionele ondersteuning. Alle (politieke) partijen dank ik voor de openhartige, goede en prettige gesprekken. De bestuurscultuur in Groningen kon minder, wees er met elkaar zuinig op. Ondanks de soms grote verschillen op inhoud, verhouden de partijen zich over het algemeen goed en zakelijk tot elkaar. Zo’n cultuur kan ook het verschil maken bij het tegengaan van verdergaande polarisatie. Ook dank aan de burgemeester voor haar feedback en de gemeentesecretaris met zijn team die zich al voorbereiden op de volgende fase, de formatie. Ik wil u allen bedanken voor het in mij gestelde vertrouwen. Ik ben weer thuis in Groningen.

6